National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
Armenian Russian English French
Արխիվ
15.06.2022

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03 04 05
06 07 08 09 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՈՒԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՈՒՄ
ԵՐՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ


ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 31

15 հունիսի 2022

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՌՈՒԲԵՆ ՌՈՒԲԻՆՅԱՆԸ

 

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Բարի լույս, հարգելի պատգամավորներ: Խնդրում եմ տեղադրել քարտերը և նախապատրաստվել գրանցման. գրանցում: Նորից գրանցում: Գրանցվել է 57 պատգամավոր: Քվորում կա, կարող ենք սկսել աշխատանքները:

Հարգելի պատգամավորներ, մեզ մնացել է քննարկել 2 հարց, որից անմիջապես հետո քվեարկության կդրվեն երեկ և այսօր քննարկված բոլոր նախագծերը:

Քննարկում ենք Հայաստանի Հանրապետության 2021 թվականի պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը: «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» սահմանադրական օրենքի 118-րդ հոդվածի համաձայն՝ մինչև 30-ական րոպե տևողությամբ հիմնական զեկուցմամբ հանդես կգան ֆինանսների նախարար Տիգրան Խաչատրյանը, կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Վահրամ Դումանյանը և տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Գնել Սանոսյանը:

Հիմնական զեկուցող՝ ֆինանսների նախարար Տիգրան Խաչատրյան: Պրն Խաչատրյան, համեցեք, ունեք մինչև 30 րոպե ժամանակ:

 Տ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ազգային ժողովի հարգարժան փոխնախագահ, հարգելի պատգամավորներ, Կառավարության հարգելի անդամներ, 2021 թվականի ընթացքում Կառավարության ծրագրային գործունեության, դրա արդյունքների, առնչվող խնդիրների և դրանց լուծման հարցերի շուրջ վերջին ամիսների ընթացքում Ազգային ժողովում խոսել ենք տարբեր ձևաչափերով: Ազգային ժողովի մշտական հանձնաժողովներում 2021 թվականի բյուջեի կատարման հաշվետվությունը դարձավ այդ քննարկումների ամփոփումը: Թույլ տվեք շնորհակալություն հայտնել Կառավարության գործընկերներին և Ազգային ժողովի պատգամավորներին՝ հաշվետվության շրջանակում հանձնաժողովներում ներկայացված զեկույցների և դրանց շուրջ ծավալված քննարկումների համար:

2021 թվականի պետական բյուջեն հաստատվել և իրականացվել է Կառավարության գործունեության ծրագրի նպատակներին համապատասխան: Այդ սահմաններում իրականացված հարկաբյուջետային քաղաքականությունն ուղղված է եղել մակրոտնտեսական կայունության երաշխավորմանը, աճի և զարգացման ներուժի ավելացմանը, սոցիալական և տնտեսական տարբեր ծրագրերի միջոցով մեր առաջնահերթ խնդիրների կարգավորմանը:              

2020 թվականը չափազանց բարդ տարի էր: Կորոնավիրուսի համավարակը և 44-օրյա պատերազմն առաջ էին բերել մարտահրավերներ, որոնք կարող էին տնտեսական և սոցիալական ցնցումների պատճառ դառնալ: Նշված երևույթները կառավարելու, դրանց բացասական հետևանքները մեղմելու, տնտեսական ակտիվությունը վերականգնելու և զարգացման հիմքերը կայունացնելու խնդիրն ուղղորդող է եղել 2021 թվականի մակրոտնտեսական և այդ թվում՝ հարկաբյուջետային քաղաքականության համար:

Հատուկ կարևորություն է տրվել հակաճգնաժամային նշանակության ծրագրերի իրականացմանը: Մասնավորապես, շարունակել են իրականացվել կորոնավիրուսի համավարակի բացասական հետևանքների մեղմմանն ուղղված՝ ինչպես առողջապահական, այնպես էլ սոցիալ-տնտեսական բնույթի այլ միջոցառումներ: Մեծածավալ ծրագրեր են իրականացվել Արցախյան պատերազմի հետևանքների մեղմման ուղղությամբ:

Պետական եկամուտները զգալիորեն ավելացել են հատկապես հարկային եկամուտների աճի շնորհիվ: Տարվա ընթացքում բյուջեով նախատեսված ծախսերը զգալիորեն աճել են ծավալով և լրացվել են նոր ուղղություններով, պետական պարտքի կառավարումը դարձել է ավելի հուսալի և նվազեցրել է պարտքի փաստացի բարձր մակարդակի հետևանքով ի հայտ եկած մակրոտնտեսական ռիսկերը:

2021 թվականի տնտեսական և ֆինանսական քաղաքականության հիմնական արդյունքը փաստում է, որ Կառավարության կողմից իրականացված հարկաբյուջետային քաղաքականությունն ապահովել է նշված խնդիրների լուծումը: Տարեկան տնտեսական աճը, որը սկզբնապես ծրագրված էր 3,2% չափով, կազմել է 5,7%.

Տնտեսական աճն առավելապես պայմանավորված է եղել ծառայությունների աճով, որոնք ձևավորել են աճի 4 տոկոսային կետը, աճի կեսն ապահովել են կացության և հանրային սննդի ծառայությունները: Արդյունաբերության աճի ազդեցությունը եղել է 0,8 տոկոսային կետ, որի երկու երրորդն ապահովել է մշակող արդյունաբերությունը, իսկ շինարարությանը՝ 0,2 տոկոսային կետ: Գյուղատնտեսության կրճատումը բացասաբար է ազդել տնտեսական աճի վրա, ընդհանուր աճի ցուցանիշը կրճատել է 0,2 տոկոսային կետով: Ընդ որում՝ անասնաբուծությունն աճել է, սակայն բուսաբուծության կրճատումն ավելի մեծ չափով է ազդել ընդհանուր արդյունքի վրա:

Համախառն պահանջարկի ավելացումը զգալիորեն պայմանավորված է եղել սպառման աճով, որն իրական արտահայտությամբ աճել է 3,7%-ով: Հիմնական միջոցներում կապիտալ ներդրումներն աճել են 7,7%-ով: Ապրանքների և ծառայությունների արտահանման իրական ծավալներն աճել են 16,5%-ով, իսկ ներմուծումը՝ 10,9%-ով: Միայն ապրանքների արտահանման անվանական աճը կազմել է 19,1%՝ շուրջ 3 մլրդ ԱՄՆ դոլարի չափով,, իսկ ներմուծումը՝ 16.9% կամ 5,3 մլրդ ԱՄՆ դոլարի չափով:

Տնտեսական վերականգնման նշված ընթացքին մեծապես նպաստել է համաշխարհային և հատկապես մեր գործընկեր տնտեսություններում արձանագրված տնտեսական աճը: Մասնավորապես, 2021-ին ԱՄՆ տնտեսությունն աճել է 5,6%-ով, իսկ այս հանգամանքը մենք հատկապես շեշտում ենք, քանի որ տարվա ընթացքում մեծ չափով ավելացած են եղել ԱՄՆ-ից ֆիզիկական անձանց ստացած դրամական փոխանցումները, եվրագոտու տնտեսությունները՝ 5,2%-ով, այս հատվածը կարևոր է մեր ֆինանսական կազմակերպությունների համագործակցության տեսանկյունից, Ռուսաստանի Դաշնության տնտեսական աճը կազմել 4,5%, մենք մեծ չափով ներմուծում ենք առաջնային նշանակության սպառման ապրանքներ, ինչպես նաև իրականացնում ենք ապրանքների արտահանում դեպի Ռուսաստանի Դաշնություն, իսկ Չինաստանինը՝ 8,1%, որը հանդիսանում է հիմնականում մետաղական խտանյութերի գնորդը, և այդ տեսանկյունից այս տնտեսական ակտիվությունը նաև նշանակություն է ունեցել միջազգային գների վրա, հատկապես մետաղների:

Մետաղների միջազգային գների աճը զգալի դրական նշանակություն է ունեցել 2021-ին Հայաստանում տնտեսական ակտիվությունը խթանելու հարցում: Մասնավորապես, պղնձի միջազգային գները 2020-ի համեմատությամբ բարձր են եղել մոտ 51%-ով, իսկ մոլիբդենի միջազգային գինը՝ մոտ 83%-ով: Միաժամանակ, մեր տնտեսական ակտիվության հարցում զսպող նշանակություն է ունեցել նավթի գների աճը: 2021-ին նավթն արժեցել է մոտ 67%-ով ավելի բարձր են եղել, քան այն 2020-ին:

2021 թվականին 12-ամսյա գնաճը կազմել է 7,7%: Դրա կեսից ավելին՝ 4,8 տոկոսային կետը պայմանավորված է եղել պարենի և ոչ ալկոհոլային խմիչքների գնաճով: 7,7% գնաճի 1,9 տոկոսային կետը ձևավորվել է ոչ պարենային ապրանքների գների բարձրացման արդյունքում: Այս մասով զգալի ազդեցություն է ունեցել վառելանյութի գների ավելացումը:

Ընթացիկ հաշվի պակասուրդը բարելավվել է և կազմել է ՀՆԱ-ի 3,7%-ը: Նշված բարելավմանը հիմնականում նպաստել են ծառայությունների արտահանման աճը (ներգնա զբոսաշրջություն), ինչպես նաև ֆիզիկական անձանց դրամական փոխանցումների աճը: Դրամական զուտ փոխանցումները 2021-ի ընթացքում աճել են 24%-ով առավելապես ԱՄՆ-ից և Ռուսաստանի Դաշնությունից:

Այժմ՝ պետական բյուջեի եկամուտների մասին: 2021 թվականին Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի եկամուտներն աճել են՝ պայմանավորված տնտեսության վերականգնման և դրա արդյունքում՝ հարկային եկամուտների աճով: Բյուջեի ընդհանուր եկամուտները կազմել են 1 տրիլիոն 683,8 մլրդ դրամ՝ նախորդ տարվա համեմատ աճելով 7,9%-ով: Ճշտված ծրագրի նկատմամբ եկամուտների կատարողականը կազմել է 99,6%: Եկամուտների 94,2%-ը ձևավորել են հարկային եկամուտները՝ 1 տրիլիոն 587 մլրդ դրամ չափով, ինչը 2021 թվականի ՀՆԱ-ի 22,7%-ն է: Նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատությամբ հարկերն աճել են 14,6%-ով՝ հիմնականում հարկման բազաների՝ սպառման և ներմուծման՝ աճի հաշվին, ինչպես նաև դրոշմանիշային վճարների և խտանյութերի արտահանման տուրքի ներդրման արդյունքում: Տարվա հարկային եկամուտները մոտ 147 մլրդ դրամով ավելին էին, քան սկզբնապես պլանավորված է եղել տարվա բյուջեով: Ճշգրտված բյուջեի հարկային եկամուտների ծրագիրը կատարվել է 100,2%-ով:

Նախորդ տարվա 22,4%-ի նկատմամբ Հարկեր/ՀՆԱ ցուցանիշն աճել է 0,3 տոկոսային կետով և հասել 22,7%-ի: Սա հատկապես պետք է ընդգծել, քանի որ Կառավարության գործունեության հնգամյա ծրագրի թիրախն իր 25% արժեքով այն կարևոր ցուցանիշներից մեկն է, որը պետք է ապահովի նախատեսվող բոլոր քաղաքականությունների իրականացման համար անհրաժեշտ եկամտային հենքը, և այս հաջորդող 2-3 տարիների, 3-4 տարիների ընթացքում մենք պետք է զգալի եկամտային, հարկային բարելավում արձանագրենք՝ նպատակին հասնելու և նախատեսված ծախսերն ամբողջ ծավալով ապահովելու համար:

2021 թվականի հարկային եկամուտների վրա որոշ նվազեցնող ազդեցություն է ունեցել ԱԱՀ-ի, եկամտային հարկի և ակցիզային հարկի գծով վերադարձված գումարների աճը: Եկամուտների վրա նվազեցնող ազդեցությունը շեշտելով հանդերձ, ես ուզում եմ պարզաբանել, որ սա գիտակցված նվազեցում էր, որովհետև, իրականացված քաղաքականությունների հետևանք է, և, հրաժարվելով ավելի եկամուտներից, Կառավարությունն այդ եղանակով նպատակ ունի բարելավել ներդրումային միջավայրը: Դրանց հանրագումարը տարվա ընթացքում կազմել է 180,2 մլրդ դրամ՝ 30,1%‑ով կամ 41 մլրդ դրամով գերազանցելով նախորդ տարվա համապատասխան ցուցանիշը:

2021-ին վերադարձված ԱԱՀ-ի դեբետային մնացորդների գումարը կազմել է 146,2 մլրդ դրամ՝ 2020-ի նկատմամբ գերազանցելով 21,9%-ով կամ 26,3 մլրդ դրամով: Կարևոր է նշել, որ տարվա երկրորդ կեսից ԱԱՀ-ի դեբետային գումարները հարկ վճարողներին են վերադարձվում այլևս ամսական պարբերականությամբ, և դա նշանակում է, որ եթե բոլոր տնտեսավարող սուբյեկտները, օգտվելով օրենքով սահմանված իրենց իրավունքից, դիմում են գնումների համար վճարված ԱԱՀ մնացորդ գումարը հետ ստանալու համար, ապա գործնականում կազմակերպությունները չեն ունենում այնպիսի ԱԱՀ գումարներ, որոնք իրենք բիզնեսը վարելու տեսանկյունից կարող էին հաշվանցել իրենց հարկային պարտավորությունների դիմաց, բայց պետության գրպանում մնալու պատճառով չեն կարողանում այդ շրջանառու միջոցներն օգտագործել: Սա շատ կարևոր քաղաքականության արդյունք է արձանագրել, քանի որ բոլոր տարիների ընթացքում հիմնական հարցերից մեկը, որ մեր մասնավոր հատվածը կարող էր ունենալ Կառավարության գործունեության և վարվող հարկային քաղաքականության նկատմամբ, այն էր, որ ԱԱՀ-ի որոշ գումարներ, վճարված մնալով Կառավարությանը, նվազեցնում են շրջանառու միջոցները և դժվարություններ ստեղծում կազմակերպությունների ֆինանսական հոսքերի տեսանկյունից: Այժմ մենք փաստում ենք, որ 2021 թվականն ավարտել ենք այնպիսի քաղաքականությամբ և փաստացի արդյունքներով, որ նման բնույթի բոլոր վճարները վերադարձված են մասնավոր հատվածին:

2021-ին եկամտային հարկի գծով քաղաքացիներին վերադարձվել է 32,6 մլրդ դրամ: Սրանք հիմնականում հիփոթեքային վարկերի դիմաց տոկոսների փոխհատուցման այն գումարներն են, որոնք մենք կատարում ենք նոր կառուցվող բնակարանների ձեռքբերումների դեպքում, ինչպես նաև կրթության ուղղությամբ կամ կրթության վճարների գծով քաղաքացիներին կատարվող եկամտային հարկի փոխհատուցումներն են: Բնակարան ձեռք բերելու նպատակով հիփոթեկային վարկի տոկոսների մասով վարկառուներին է վերադարձվել 22,7 մլրդ դրամ եկամտային հարկ, որը նախորդ տարվա համեմատ ավելի է 9,4 մլրդ դրամով կամ 70%‑ով: Աշխատող անձանց ուսման վարձավճարի փոխհատուցման նպատակով եկամտային հարկի վերադարձված գումարը կազմել է 270 մլն դրամ:

Ակցիզային հարկի գծով վերադարձված գումարները 2021 թվականին կազմել են 916 մլն դրամ, ինչը 35%-ով ավելին է, քան նախորդ տարվա համապատասխան կամ ցուցանիշը:

Հարկային եկամուտների կառուցվածքի մասին մի քանի խոսք կներկայացնեմ, որպեսզի մենք ամբողջական պատկեր ունենանք, թե ինչպես են այդ հարկատեսակներն ապահովում մեր եկամտային մասը: ԱԱՀ-ը շարունակել է ունենալ առաջնային նշանակություն և ամենամեծ կշիռը, որից պետական բյուջեում ստացված եկամուտները 2021 թվականին ունեցել են 35% կշիռ: Դրան հաջորդում են եկամտային հարկը՝ 27% կշռով և շահութահարկը՝ 10% չափով: Մնացած հարկատեսակներն առանձին վերցրած ունեն համեմատաբար ավելի փոքր կշիռներ:

ԱԱՀ-ից բյուջեի եկամուտները կազմել են շուրջ 556 մլրդ դրամ, ինչը 2020-ի ցուցանիշը գերազանցում է 18%-ով: Նախորդ տարվա համեմատությամբ աճը կազմել է 84,4 մլրդ դրամ, որից 53 մլրդը կազմել է ներմուծվող ապրանքների համար վճարված ԱԱՀ-ը, իսկ 31.4 մլրդ դրամը՝ ներքին շրջանառությունից վճարված ԱԱՀ-ը:

Շահութահարկից եկամուտները կազմել են 158,6 մլրդ դրամ: Չնայած նրան, որ այդ ցուցանիշը 2020-ի նկատմամբ գերազանցել է 10 մլրդ դրամով, տարվա ընթացքում առկա են եղել շահութահարկից եկամուտները նվազեցնող մի քանի գործոններ: Առաջինը հետևյալն է. ներդրումային միջավայրն ավելի գրավիչ դարձնելու նպատակով շահութահարկի դրույքաչափը 20%-ից 2020 թվականի հունվարի 1-ից նվազեցվեց 18%: 2021 թվականն առաջին տարին էր, երբ մենք ունեցանք պետական բյուջեի եկամուտների վրա դրույքաչափի նվազեցման ազդեցությունը: Պատճառն այն է, որ յուրաքանչյուր տարվա շահութահարկի հաշվարկները մասնավոր հատվածի կազմակերպությունների կողմից հարկային մարմիններին են ներկայացվում տվյալ տարվան հաջորդող տարվա ապրիլ ամսվա ընթացքում, ինչը նշանակում է, որ 2020 թվականի համար 18%-ով հաշվարկված շահութահարկն առաջին անգամ վերջնահաշվարկվել է 2021 թվականի ապրիլին: Եթե այդ դրույքաչափը նվազեցված չլիներ, ապա պետական բյուջեի եկամուտները շահութահարկի գծով ավելի կլինեին 16 միլիարդ դրամի չափով:

Երկրորդ հանգամանք կա նաև այստեղ: Գիտեք, որ 2020 թվականին մենք արձանագրել էինք տնտեսական անկում, իսկ ՀՆԱ-ի նվազումը մասնավոր հատվածի համար առաջին հերթին նշանակում է շահույթների նվազում:

2020 թվականին հարկային մարմիններին ներկայացրած հարկային հաշվարկների համաձայն՝ կազմակերպությունների հարկվող շահույթների հանրագումարը կազմել է 800 մլրդ դրամ, որը 2019-ի համեմատությամբ պակաս է 130 մլրդ դրամով, և սա այդ տնտեսական անկման արձանագրված փաստացի հետևանքն է, ինչը նշանակում է, որ տնտեսական գործունեության միջին շահութաբերության մակարդակը պահպանվելու դեպքում շահութահարկից բյուջեի եկամուտներն ավելի կլինեին, կամ այդ պատճառով պակաս են ստացվել 23 մլրդ դրամ շահութահարկի գումարներ:

Ես այստեղ ուզում եմ շեշտել, որ 2022 թվականի ապրիլին 2021 թվականի վերաբերյալ ստացված շահութահարկի հաշվարկներն արդեն հաստատում են, որ մենք ունեցել ենք նաև շահույթների այդ վերականգնումը, և արդեն 2021 թվականի ֆինանսական արդյունքների վերաբերյալ հաշվետվություններով ունենք 2020-ի համեմատությամբ 257 մլրդ դրամով ավելի հարկվող շահույթ այն 800-ի նկատմամբ, որի մասին նշեցի, և սա ավելի քան 30%-ով ավելին է, քան 2020-ին արձանագրվածը, ինչը նշանակում է, որ մենք համապատասխանաբար այդ ավելի հարկերը տեսնելու ենք 2022 թվականի պետական բյուջեում, որը նաև արձանագրել ենք արդեն առաջին 5 ամիսների փաստացի արդյունքներով, 5 ամիսների արդյունքներով մենք ունեցել ենք ընդհանուր հարկային եկամուտներով 23%-ով ավելի, քան 2021 թվականի 5 ամիսների հարկային եկամուտներն էին:

Մի քանի խոսք եկամտային հարկից բյուջեի եկամուտների վերաբերյալ: Դրանք կազմել են 426 մլրդ դրամ, որը մոտ 15 մլրդ դրամով կամ 3,6%-ով ավելին է, քան 2020-ին ստացված եկամուտները: Ինչպես և շահութահարկի դեպքում, եկամուտների ավելացումը կլիներ ավելին, եթե նախորդ տարվա համեմատությամբ եկամտային հարկի դրույքաչափը նվազեցված չլիներ 1 տոկոսային կետով և սահմանված չլիներ 22%: Այս մասով բյուջեի եկամուտների նվազումը կազմել է մոտ 19 մլրդ դրամ:

Վերը խոսվեց պետական բյուջեից երեք ուղղություններով մեր քաղաքացիներին վերադարձված 32 մլրդը գերազանցող գումարների մասին, ինչի հետևանքով բյուջեում հաշվեգրված եկամուտները համապատասխան չափով եղել են ավելի քիչ, քան հարկատեսակից մուտքերը:

Եկամտային հարկի դեպքում կարևոր եմ համարում ներկայացնել ևս մեկ պարզաբանում: Հաճախ է հնչում այն հարցը, թե ինչ տվեց դրույքաչափի համահարթեցումը և նվազեցումը: Չնայած այս հարցի առավել լայն և ճիշտ պատասխանն այն է, որ դա պետք չէ չափել միայն բյուջետային եկամուտների մեծությամբ, այլ անհրաժեշտ է գնահատել նաև տնտեսական ակտիվության վրա դրա երկարաժամկետ դրական ազդեցությունը, բայց կարող ենք նաև եկամուտներին վերաբերող որոշ փաստեր ներկայացնել:

2016-2017 թվականներին, երբ եկամտային հարկի միջին կշռված մեր տոկոսադրույքը կազմում էր 25%-ը (23-28% միջակայքում էին վճարում եկամտային հարկերը) բյուջեի եկամուտները ՀՆԱ-ի նկատմամբ եկամտային հարկից կազմում էին 5,9-6,1%: 2021 թվականին, երբ դրույքաչափը 22% էր, եկամտային հարկից մուտքերը կազմել են ավելի քան 6,5% ՀՆԱ-ի նկատմամբ, եթե հաշվի առնենք նաև քաղաքացիներին վերադարձված այն 32 մլրդ դրամը, որի մասին նշեցի: Սա, իհարկե, միայն դրույքաչափերի նվազեցման դրական հետևանքը չէ, և նշանակություն է ունեցել նաև թե՛ տնտեսության կառուցվածքի փոփոխությունը, թե՛ նաև հարկային վարչարարության բարելավումը: Սակայն սա կարելի է նաև համարել փաստ, ինչը հաստատում է կատարված փոփոխության դրական հետևանքը:

2021-ի հարկային եկամուտների վրա դրական ազդեցություն է ունեցել մետաղական խտանյութերի արտահանման համար պետական տուրքի սահմանումը: Պետական բյուջեն այդ մասով 2021-ին ստացել է 24,6 մլրդ դրամ լրացուցիչ եկամուտներ: Եկամուտների վրա դրական է ազդել նաև այն, որ 1 տոկոսային կետով ավելացել է կուտակային կենսաթոշակային հիմնադրամներին քաղաքացիների կողմից կատարվող վճարումների դրույքաչափը՝ սահմանվելով 3,5%, և այս մասով աճը կազմել է 18 մլրդ դրամ:

Ծախսերի մասին. 2021 թվականին պետական բյուջեի ծախսերը կազմել են 2 տրիլիոն 4 մլրդ դրամ, որից ընթացիկ ծախսերը՝ 1 տրիլիոն 788 մլրդ կամ ծախսերի ընդհանուր մեծության 89,2%-ը, իսկ կապիտալ ծախսերը՝ 216 մլրդ դրամ կամ ծախսերի 10,8%-ը: Այստեղ պետք է պարզաբանեմ, որ ևս 2,4 մլրդ դրամ կապիտալ ծախսեր կատարվել են ոչ ընթացիկ ակտիվների օտարումից մուտքերի հաշվին, և կապիտալ ծախսերի հանրագումարն իրականում եղել է 218 մլրդ 400 մլն դրամ:

2 տրիլիոն 4 մլրդ դրամը մոտ 153 մլրդ դրամով ավելին է, քան սկզբնապես նախատեսված էր 2021-ի բյուջեով: Ծախսերի ավելացումը հիմնականում հնարավոր է դարձել նախատեսվածից ավելի մեծ չափով ստացված հարկային եկամուտների շնորհիվ:

Ընթացիկ ծախսերի գծով ծախսային պարտավորությունները կատարվել են բյուջեով նախատեսված ամբողջ ծավալով, կատարողականը՝ 98,6% իսկ կապիտալ ծախսերի կատարողականը գրանցել է վերջին տարիների համեմատությամբ բարձր՝ ճշտված պլանի նկատմամբ 92,5 % ցուցանիշ:

2020 թվականի համեմատությամբ ընթացիկ ծախսերն ավելացել են մոտ 120 մլրդ դրամով կամ 7,2%-ով:

Սոցիալական նպաստների և կենսաթոշակների մասով ավելի է հատկացվել 61 մլրդ դրամ գումար, աճի մոտ 17 մլրդ դրամը՝ կուտակային կենսաթոշակային հիմնադրամի մասով, 6,5 մլրդ դրամը՝ մայրության նպաստների գծով և այլն:

Պետական պարտքի սպասարկման նպատակով կատարված տոկոսավճարների գումարը կազմել է 180.8 մլրդ դրամ, ինչը նախորդ տարվա համեմատությամբ ավելի է 16 մլրդ դրամով: Ավելացումը պայմանավորված է եղել նրանով, որ բարձրացել է պարտքի միջին կշռված տոկոսադրույքը, ԱՄՆ դոլարի միջին փոխարժեքը 2021-ին կազմել է 504,4 դրամ՝ 2020-ի 476-ի դիմաց:

Եվս մի քանի գործոններ. տոկոսավճարների կազմում ավելացել է ներքին տոկոսավճարների տեսակարար կշիռը: Ներքին պարտքի դիմաց վճարվել է 108,3 մլրդ դրամ, ինչը նշանակում է, որ պարտքի սպասարկման հետ կապված ծախսերի ավելի մեծ մասն է դարձել մեր ռեզիդենտների եկամուտ:

2021 թվականին նախորդ տարվա համեմատ պետական բյուջեից տրամադրված սուբսիդիաներն աճել են մոտ 15%-ով կամ 18 մլրդ դրամով, ինչն առավելապես տնտեսության տարբեր ոլորտներին պետական բյուջեից հատկացվող տոկոսային սուբսիդիաներն են եղել, որոնք իրականացվել են թե՛ գյուղատնտեսական, թե՛ այլ ընդհանուր տնտեսական նշանակության ծրագրերի շրջանակում:

Նախորդ տարվա համեմատությամբ 2021 թվականի ընթացքում պետական բյուջեից տրամադրված դրամաշնորհներն աճել են 9,5%-ով կամ 17,8 մլրդ դրամով, և աճի հիմնական մասը պայմանավորված է զինծառայողների կյանքին կամ առողջությանը պատճառված վնասների հատուցման ծախսերի, համայնքներին համահարթեցման սկզբունքով տրամադրվող դոտացիաների, գիտական և գիտատեխնիկական պայմանագրային հետազոտությունների միջոցառումների ծախսերի աճով:

Ինչպես վերը նշվեց, կապիտալ ծախսերի հանրագումարը կազմել է 218,4 մլրդ դրամ, իսկ դրանց կատարողականը՝ 92,5%: Թեև այն մոտ 17,7 մլրդ դրամով նվազել է 2020-ի համեմատությամբ, սակայն այդպիսի տարբերության հիմնական պատճառն այն է, որ 2020-ի ծախսերի մեծ մասը պայմանավորված էր ռազմական դրության հետ կապված ծախսերով:

Կապիտալ ծախսերի զգալի աճ է ապահովել ճանապարհային տրանսպորտի և ջրամատակարարման ոլորտներում կատարված աշխատանքների ավելացումը և աճերն այս ուղղություններով կազմել են համապատասխանաբար 53 մլրդ դրամ և 6,3 մլրդ դրամ՝ 26,7%-ով և 4,5 անգամ գերազանցելով 2020 թվականի ցուցանիշները:

Հատկանշական է արտաքին աջակցությամբ իրականացվող կապիտալ ծախսերի աճը՝ 82%, ինչի արդյունքում այդպիսի ծրագրերի հանրագումարային արժեքը 2020-ի 44,3 մլրդ դրամից 2021-ին կազմել է 80,6 մլրդ դրամ:

Արցախին հատկացումների վերաբերյալ. բացի 2021 թ. պետական բյուջեով սկզբնապես հաստատված 64,8 մլրդ դրամը, Արցախի կառավարությանը կատարվել են լրացուցիչ 63,9 մլրդ դրամ հատկացումներ և դրանք հանրագումարով տարվա ընթացքում կազմել են 128 մլրդ 7 մլն դրամ: Նշված միջոցները նախատեսված են եղել Արցախում մեր հայրենակիցների համար կենսական նշանակության սոցիալական և տնտեսական հարցերի կարգավորման համար: Այդ ֆինանսական միջոցները չեն ներառում Արցախի պատերազմի հետևանքների մեղմմանն ուղղված այն ծրագրերի ֆինանսավորումը, որոնք 2021 թվականի ընթացքում իրականացվել են Հայաստանի Հանրապետությունում, և վերջիններիս իրականացման համար ծախսվել են մոտ 68,9 մլրդ դրամ միջոցներ:

Պետական բյուջեի դեֆիցիտի վերաբերյալ. 2021 թվականի ընթացքում պետական բյուջեի դեֆիցիտը կազմել է 320,5 մլրդ դրամ, որը 4%-ով պակաս է նախորդ տարվա փաստացի ցուցանիշից:

Բյուջեի դեֆիցիտ/ՀՆԱ ցուցանիշը 2021 թվականին կազմել է 4.6%՝ 2021 թվականի համար սկզբնապես կանխատեսված 5,3%-ի և 2020 թվականի փաստացի 5,4%-ի դիմաց:

Փոխվել է բյուջեի դեֆիցիտի ֆինանսավորման աղբյուրների կառուցվածքը: Ավելի մեծ չափով բյուջեի դեֆիցիտը ֆինանսավորվել է տարվա ընթացքում արտաքին աղբյուրների հաշվին, ի տարբերություն նախորդ տարվա, երբ 2020-ին ամբողջ ֆինանսավորումն իրականացվել էր ներքին աղբյուրներից:

Դեֆիցիտի մյուս մասը՝ ըստ էության, 103 մլրդ դրամ, 220 մլրդ է մոտավորապես կազմել արտաքին աղբյուրներից ներգրավված միջոցների մասը և 103 միլիարդ դրամ ֆինանսավորվել է գանձապետական պարտատոմսերի տեղաբաշխումից զուտ մուտքերի հաշվին:

Պարտատոմսերի շուկայում նկատվել է պետական պարտատոմսերի եկամտաբերության որոշակի ավելացում, ինչը կարող է բացատրվել գնաճային սպասումների ավելացմամբ: 2021 թվականին տեղաբաշխված պետական պարտատոմսերի միջին կշռված եկամտաբերությունը կազմել է 9,3%, ինչը 2020-ին թողարկված պարտատոմսերի եկամտաբերությունը գերազանցել է 1,5 տոկոսային կետով:

2021 թվականին պետական պարտատոմսերի նկատմամբ պահանջարկը գերազանցել է տեղաբաշխման ցուցանիշը 1,9 անգամ, իսկ տեղաբաշխման ենթակա ծավալ/տեղաբաշխված ծավալ միջին հարաբերակցությունը կազմել է 1,15:

2021 թվականին պետական բյուջեի պակասուրդի արտաքին ֆինանսավորման աղբյուրներում 350,9 մլրդ դրամ են կազմել փոխառու զուտ միջոցները: Եվրոպարտատոմսերի թողարկումից ստացվել են 378,7 մլրդ դրամ միջոցներ, արտաքին աղբյուրներից ներգրավված վարկերի հանրագումարը կազմել է 88,2 մլրդ դրամ, իսկ արտաքին վարկերի մարմանն ուղղվել են 116 մլրդ դրամ գումարով միջոցներ:

Տարվա ընթացքում կայունացման դեպոզիտային հաշվի մնացորդն ավելացել է 148 մլրդ դրամով և կազմել 154 մլրդ դրամ:

Կառավարությունն ավարտին է հասցրել եվրոպարտատոմսերի 750 մլն ԱՄՆ դոլար ծավալով տեղաբաշխումը, որի եկամտաբերությունը կազմել է 3,875%, որը զգալիորեն ավելի ցածր է 2019 և 2015 թվականների համապատասխան ցուցանիշներից, որոնք եղել են 4,2 և 7,5:

2021թ. դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ շրջանառության մեջ գտնվող արտարժութային պետական պարտատոմսերի 9,2%-ը գտնվել է ռեզիդենտների մոտ, և այս ցուցանիշը նախորդ տարվա համեմատությամբ աճել է 1,1 տոկոսային կետով:

Պետական պարտքի վերաբերյալ. հաշվի առնելով ժամանակի սղությունը և այն հանգամանքը, որ մենք բազմիցս խոսել ենք այս մասին, միայն մեկ ամփոփ ցուցանիշ ներկայացնեմ: 2021 թվականի արդյունքով Կառավարության պարտքը ՀՆԱ-ի նկատմամբ կազմել է 60,3%, որը 3,2 տոկոսային կետով բարելավվել է նախորդ տարվա նկատմամբ, ինչը նշանակում է, որ մենք ունեցել ենք զգալի բարելավում և էականորեն ավելի հուսալի կառավարման հորիզոն ենք բացել առաջիկայի համար:

Եվս մեկ նախադասության համար խնդրում եմ ժամանակ, ժամանակը լրացավ: Հայաստանի ֆինանսական կայունության և Կառավարության վարկունակության բարելավման վկայությունն է այն, որ Fitch-ը և Moody’s-ը 2021-ին վերահաստատել են Հայաստանին տրված «կայուն» հեռանկարով վարկանիշները, իսկ վարկունակության մակարդակը գնահատվել է վստահելի: Standard& Poor’s կազմակերպությունը Հայաստանին շնորհել է «դրական» հեռանկարով վարկանիշ՝ գնահատելով Կառավարության խելամիտ և հուսալի մակրոտնտեսական քաղաքականություն վարելու հանգամանքը:

Հարգելի պատգամավորներ, շնորհակալ եմ զեկույցը լսելու համար և ուրախ կլինեմ հարցերի միջոցով պարզաբանել այն մասը, որը, թերևս, ժամանակի սղության պատճառով հնարավոր չեղավ ներկայացնել ողջ մանրամասնությամբ: Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցերի համար՝ հերթագրում: Բաբկեն Թունյան:

 Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Խաչատրյան, ըստ էության, հարց չունեմ, ուղղակի, քանի որ ձեր ժամանակն ակնհայտորեն չբավականացրեց, և ասելիք ունեիք, կարող եք շարունակել, եթե կարիք ունեք՝ լրացուցիչ որևէ բանի մասին տեղեկացնել:

 Տ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Թունյան, հնարավորության համար: Հարգելի պատգամավորներ մեկ կարևոր հանգամանք, որ կցանկանայի նշել պարտքի առնչությամբ, այն է, որ բացի այն, որ մենք 2021 թվականի արդյունքում ունեցել ենք ՀՆԱ-ի նկատմամբ պարտքի ցուցանիշի զգալի բարելավում, ինչպես նշեցի՝ 63,5%-ից նվազեցնելով Կառավարության պարտքը դեպի 60.3%, ունեցել ենք նաև պարտքի կառուցվածքի զգալի բարելավում, և մենք 2020 թվականի մոտ 24,4%-ի նկատմամբ դրամով ներգրավված պարտքի կշիռը 2021 թվականի արդյունքում հասցրել ենք 28,8%-ի:

Այստեղ կարևոր եմ համարում նշել, որ մենք ունենք նաև պարտքի կառավարման ռազմավարություն, որը պահանջում է, որ արտարժութային կախվածությունը նվազեցնելու նպատակով երկարաժամկետ հատվածում դրամով արտահայտված պարտքի կշիռը պակաս չլինի 25%-ից, այսինքն՝ 28,8%-ը, որն արձանագրել էինք 2021 թվականի արդյունքներով, մեզ լիարժեք համապատասխանության է բերել նաև մեր միջնաժամկետ ռազմավարական նպատակներին:

Թերևս, մեկ կարևոր կետ մնաց, որի մասին կցանկանայի նշել: Իհարկե, ես նշեցի, որ Կառավարության պարտքը կազմելով … Մեկ լրացուցիչ հանգամանք էի ցանկանում նշել, որ բացի պարտքի անվանական ցուցանիշը, որը մենք մշտապես համեմատում ենք ՀՆԱ-ի նկատմամբ, որպեսզի կարողանանք նաև դրական զարգացումներն արձանագրել և կանխատեսելի դարձնենք հորիզոնը, կարևոր է պարտքի զուտ արժեք ցուցանիշը, որը 2021 թվականի արդյունքում կազմել է ՀՆԱ-ի նկատմամբ 41% մակարդակի վրա: Սա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ մեր պարտքի կառուցվածքում մեծ կշիռ ունեն արտոնյալ վարկերը և որոնք, եթե մենք բերում ենք այն արժեքին, որ կունենար այդ ապագա մարումների հանրագումարը ներկայում, ապա այն զգալիորեն ավելի քիչ է, քան անվանական արժեքը: Հետևաբար՝ այս ցուցանիշը մենք նույնպես առաջիկայում քննարկման կներկայացնենք, որպեսզի նաև պատկերացում ունենանք, թե այդ տեսանկյունից այն ինչպես է կառավարվում:

Մնացած հարցերը, ըստ էության, պարզաբանված են եղել: Եվս մեկ անգամ շնորհակալություն եմ հայտնում հնարավորության համար: Շնորհակալություն:

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արձագանք:

 Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Ես ուզում եմ, ուղղակի, մեր հայրենակիցներին հիշեցնել, որ մինչև այս քննարկումը հանձնաժողովներում, ֆինանսաբյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի հետ համատեղ նիստերում բյուջեի կատարողականը մանրամասն քննարկվել է և ըստ էության, բոլոր հարցերը սպառվել են, բայց պետական պարտքի հետ կապված, պրն Խաչատրյան, քանի որ նշեցիք, կուզեի, որ մի հարցի էլ անդրադառնաք: Եթե մենք սահմանում ենք, որ ներքին պարտքը 25%-ից պակաս չլինի, այսինքն՝ այնպես ենք անում, որ գոնե փոխարժեքային ռիսկն այդ առումով կամ որոշակիությունն ապահովենք: Հիմա, մեր մոտ հակառակ պրոցեսն է տեղի ունենում, մենք ունենք դրամի արժևորում: Այս առումով՝ որոշակի գնահատականներ ունե՞ք, թե այս վերջին 1-2 ամիսների ընթացքում փոխարժեքի նվազումը մեր արտաքին պարտքի ցուցանիշի վրա ո՞նց է ազդել թե՛ բացարձակ թվով դոլարային արտահայտությամբ, թե՛ պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցության վրա:

 Տ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Թունյան: Ես չէի ցանկանա հիմա, մինչև տարեվերջ գնահատական տալ այն կապակցությամբ, որ փոխարժեքն այսօրվա դրությամբ զգալիորեն ցածր է, քան տարեսկզբին է եղել: Երկու ձևով է ազդելու այդ շեղումը:

Առաջին. ինչպես դուք ճիշտ նկատում եք, եթե տարեսկզբի համեմատությամբ տարվա վերջին փոխարժեքը լինի ավելի ցածր, ապա մեր ընդհանուր պարտքի և այդ թվում Կառավարության պարտքի կառուցվածքում, քանի որ ունենք մոտ 70% արտարժույթով գնանշված կամ արտաքին պարտք, այդ պարտքի դրամային արժեքն ավելի փոքր կլինի ՀՆԱ-ի նկատմամբ, և այդ փաստը կնպաստի, որ մենք տարեվերջին մեր կանխատեսածից ավելի ցածր պարտքի համեմատական մեծություն կունենանք ՀՆԱ-ի նկատմամբ:

Ուզում եմ հիշեցնել, որ մենք նախատեսում էինք այս տարեվերջին ունենալ մոտավորապես 60,2%, բայց եթե այդ շեղումը բավականաչափ մեծ լինի մեր նախատեսած սկզբնական փոխարժեքային ենթադրություններից, ապա հավանական է, որ մենք կունենանք 59%-ը չգերազանցող սահմանում պարտքի ընդհանուր մեծություն:

Երկրորդ ուղղությունը, որով դա կազդի, մեր տոկոսավճարների վճարումն է: Մենք ընդհանուր 180 մլրդ դրամի մեջ 2021 թվականին 72,5 մլրդ դրամ վճարել ենք արտաքին պարտքը նկատմամբ ունեցած մեր տոկոսավճարային պարտավորությունները: Համապատասխանաբար, եթե, օրինակ՝ միջին փոխարժեքի 5%-ի շեղում լինի, դա կնշանակի մոտ 3,5 միլիարդ դրամի չափով խնայողություն: Նորից խնայողության ուղղությամբ կգործի այդ գործոնը: Շնորհակալ եմ:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, այլ հարցեր չկան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հաջորդ զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում կրթության գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Վահրամ Դումանյանին: Համեցեք, պրն Դումանյան, կրկին 30 րոպե ժամանակ ունեք:

Վ.ԴՈՒՄԱՆՅԱՆ

-Ազգային Ժողովի մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության համակարգմամբ 2021 թվականի ընթացքում իրականացվել են 21 բյուջետային ծրագրեր՝ 196 միջոցառումներով։ Բազմաթիվ միջոցառումների պարագայում նախարարությունը հանդես է եկել որպես բյուջետային գլխավոր կարգադրիչ շուրջ 30 այլ պետական գերատեսչությունների միջոցառումների մասով: Ընդհանուր առմամբ, ծախսվել է 174,8 մլրդ դրամ՝ ապահովելով ծրագրված ցուցանիշի 97,7%-ը՝ 2020 թվականի 95%-ի դիմաց:

Չնայած պատերազմի և համավարակի հարուցած դժվարություններին, 2021 թվականին նախարարությունը շարունակել է բարեփոխումների ընթացքը նախարարության համակարգման բոլոր ոլորտներում, սկզբնավորել նոր նախաձեռնություններ, որոնցից շատերը մասշտաբայնություն են ստացել այս տարի և կստանան հետագա տարիներին։

Ձեր թույլտվությամբ ձեռնարկված ջանքերը կներկայացվեն ըստ ոլորտների: Կրթության ոլորտում շարունակվել են հիմնական բարեփոխումները, որոնց նպատակն է որակյալ կրթության հասանելիության բարձրացումը, այդ թվում, մասնավորապես, ներառական կրթական միջավայրի ստեղծումը և բարելավումը, կրթության բովանդակության և կրթական ծրագրերի վերանայումը, անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների արդիականացումն ու վերազինումը, կրթություն-գիտություն-աշխատաշուկա կապի ամրապնդումը:

Հանրակրթության ոլորտում. Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության ծրագրով ամրագրված՝ 2026 թվականին 3-5 տարեկան նախադպրոցահասակ երեխաների 85% ընդգրկվածության թիրախն ապահովելու նպատակով 2021 թվականին իրականացվել են իրավական դաշտի բարելավմանն ուղղված աշխատանքներ, մասնավորապես, հաստատվել են.

«Նախադպրոցական կրթության այլընտրանքային, ծախսարդյունավետ մոդելների և դրանց ներդրման կարգ»-ը, որի արդյունքում 2021 թվականին 10 համայնքներ ստացել են դրամաշնորհներ:

Նախադպրոցական կրթության ոլորտում համընդհանուր ներառական կրթության համակարգի ներդրման գործողությունների պլանը և ժամանակացույցը:

Պետական բյուջեից նախադպրոցական ուսումնական հաստատությունների` այդ թվում՝ կրթության և զարգացման առանձնահատուկ պայմանների ապահովման համար անհրաժեշտ ֆինանսավորման կարգը: Արդեն 2022 թվականի սեպտեմբերից ֆինանսավորում կհատկացվի կրթության և զարգացման առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող ավելի քան 1600 երեխաների համար:

Նախադպրոցական կրթական համալիր ծրագրեր տարիքային բոլոր խմբերի երեխաների համար:

2021 թվականին ծավալուն փոփոխություն կատարվեց «Հանրակրթության մասին» օրենքում հետևյալ հիմնական ուղղություններով.

հանրակրթության բովանդակության հանդեպ արդիական պահանջների ամրագրում,

հաստատությունների կառավարման գործընթացում առավել ճկուն և արդյունավետ մոտեցումների ամրագրում,

ուսուցիչների ատեստավորման, խրախուսման և մասնագիտական զարգացման նոր գործիքների ներդրում,

ներառական կրթության գործընթացում սովորողակենտրոն և արդյունավետ մեխանիզմների հստակեցում։

Ընդլայնվել են հանրակրթական ուսուցիչների մասնագիտական առաջընթացը խթանող մեխանիզմներն ու հնարավորությունները: 2021 թվականի սեպտեմբերին անցկացվեց կամավոր ատեստավորվող ուսուցիչների առարկայական գիտելիքների փորձնական ստուգում 7 առարկաների ուսուցիչների համար: Արդյունքում 475 ուսուցիչ 2021 թվականի հոկտեմբերից ստանում է հավելավճար 30-50 տոկոսի չափով: 2022 թվականի ապրիլի 29-ին ընդունվեց Կառավարության՝ ուսուցիչների կամավոր ատեստավորման գործընթացը կարգավորող որոշում, որով կամավոր ատեստավորման ընթացքում 70 և ավելի տոկոս արդյունքի դեպքում ուսուցիչների դրույքաչափը դառնում է 200 հազար դրամ, որին ավելանում է հավելավճարը: Դրույթները տարածվում են նաև փորձնական փուլի արդյունքում հավելավճար ստացող ուսուցիչների վրա, որոնք արդեն վարձատրվում են փոփոխված դրույքաչափով:

Ուսուցիչների մասնագիտական կարողությունների զարգացման նպատակով 7 հազար 400 ուսուցիչ վերապատրաստվել է 3 բաղադրիչներով, որի արդյունքում վերջիններս ատեստավորվել են: 2022 թվականին նախատեսվում է վերապատրաստում իրականացնել 8 բաղադրիչներով:

Վերանայվել է հանրակրթության պետական չափորոշիչը, հաստատվել են առարկայական նոր չափորոշիչները և ծրագրերը, որոնք 2021-2022 ուսումնական տարում փորձարկվում են Տավուշի մարզի դպրոցների 2-րդ, 5-րդ, 7-րդ, 10-րդ դասարաններում: Փորձարկման արդյունքում առարկայական ծրագրերը կլրամշակվեն, և 2022-2023 ուստարում փորձարկումը կշարունակվի 3-րդ, 6-րդ, 8-րդ և 11-րդ դասարաններում:

Շարունակվել են դպրոցական շենքերի և ուսումնական գույքի արդիականացման ծրագրերը։ Մասնավորապես, նախարարության կողմից համակարգվող ծրագրերով.

21 համայնքներում ընթացել է փոքրաթիվ համակազմ ունեցող դպրոցների մոդուլային շենքերի կառուցումը։

«Կրթության բարելավում» վարկային ծրագրի երկրորդ փուլով իրականացվել են 8 ավագ դպրոցների մասնաշենքերի հիմնանորոգման աշխատանքներ։ Մեկնարկել է գույքով հագեցման գործընթացը։

107 ավագ դպրոցներում ներդրվել են ժամանակակից բնագիտական առարկաների գծով 335 լաբորատորիաներ: Մեկնարկել է Տավուշի մարզի բոլոր 80 դպրոցների համար լաբորատորիաների ստեղծումը նոր չափորոշիչների փորձարկման շրջանակներում։

Իրականացվել է 17 դպրոցների և 37 մանկապարտեզների շենքային պայմանների բարելավում՝ տարբեր ծրագրերով:

«Կայուն դպրոցական սնունդ» ծրագրին միացել են Գեղարքունիքի մարզի և Լոռու մարզերի դպրոցները, որտեղ ՄԱԿ-ի Պարենի Համաշխարհային Ծրագրի միջոցներով վերանորոգվել և կահավորվել են դպրոցների ճաշարանները։

2021 թվականին նաև իրականացվել է դպրոցների 4 հազար 290 վարչական և մանկավարժական աշխատողների վերապատրաստում տեղեկատվական հաղորդակցության տեխնոլոգիաների մասով, մշակվել է հեռավար կրթության արդիական հարթակ։

Շուրջ 20 հազար դպրոցահասակ երեխաներ ընդգրկվել են արտադպրոցական կրթադաստիարակչական ծրագրերում։

Զոհված, հաշմանդամություն ձեռքբերած զինծառայողների և աշխարհազորայինների, ծնողազուրկ և սակավ ապահովված բազմազավակ ընտանիքների 3 հազար 200 երեխաների համար կազմակերպվել է ամառային հանգիստ:

11-րդ դասարանների 100 աշակերտների համար կազմակերպվել է փորձնական ռազմամարզական ճամբար, որին 2022 թվականին կմասնակցի շուրջ 700 աշակերտ։

Նախնական արհեստագործական և միջին մասնագիտական կրթության ոլորտում շեշտադրումներն ուղղված են եղել կրթության հասանելիության մեծացմանը, կրթություն-աշխատաշուկա կապերի ամրացմանը, մասնավոր հատվածի հետ գործընկերության ընդլայնմանը, դուալ կրթության առավել համալրմանը:

Մասնավորապես, կառավարության որոշմամբ հստակեցվել է ուսանողական նպաստի հատկացման, ինչպես նաև սոցիալական տարբեր խմբերի համար ուսման վարձերի մասնակի զեղչման գործընթացը: Դուալ ուսուցման փորձնական ծրագիր իրականացնող ուսումնական հաստատություններում համալրվել է համապատասխան մասնագիտությունների գծով ուսումնաարտադրական բազան:

«Աշխատիր, Հայաստան» ծրագրի շրջանակում մշակվել է 18 դուալ կարճաժամկետ ծրագիր «Ռոբոտաշինություն», «Արևային էներգետիկայի համակարգերի սպասարկում», «Մեխատրոնիկա» և այլ մասնագիտությունների գծով:

Ավարտվել են գյուղատնտեսական ՆՄԿՈՒ 8 հաստատությունների նախագծանախահաշվային փաստաթղթերի մշակման աշխատանքները:

Բարձրագույն կրթության ոլորտում շարունակվել է ուսանողական նպաստների տրամադրումն ըստ ուսումնական հաստատությունների և մասնագիտությունների: Սոցիալական տարբեր խմբերի համար բարձրագույն կրթության հավասար մատչելիության ապահովման տեսակետից կատարվել են փոփոխություններ իրավական ակտերում, հնարավորություն է ստեղծվել՝ Կառավարության որոշմամբ գործող կարգավորումներում ավելացնել պետական բուհերում սովորողների լրացուցիչ խմբեր, որոնք կարող են օգտվել պետության կողմից տրամադրվող լրիվ կամ մասնակի նպաստից: 2021 թվականին պետության կողմից շուրջ 12 մլրդ դրամ ընդհանուր ծավալով ուսման վարձի մասնակի կամ լրիվ փոխհատուցում է տրամադրվել բարձրագույն կրթության բոլոր աստիճաններում տարբեր խմբերի ավելի քան 24 հազար ուսանողների:

Վեց բուհերում ստեղծվել են շուրջ 1 մլրդ 160 մլն դրամ ընդհանուր արժողությամբ նոր գերժամանակակից լաբորատոր ենթակառուցվածքներ: 

Ոլորտում լուրջ բարեփոխումներ իրականացնելու նպատակով լրամշակվել է դեռևս նախորդ տարիներին մշակված «Բարձրագույն կրթության և գիտության մասին» ՀՀ նոր օրենքի նախագիծը, որի 27-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերը Սահմանադրական դատարանի 2021 թվականի օգոստոսի 2-ի որոշմամբ ճանաչվեցին Սահմանադրության 38-րդ հոդվածի 3-րդ մասին հակասող: Նախագիծը, հետագա լրամշակում անցնելով, սահմանված կարգով կրկին ներկայացվել է վարչապետի աշխատակազմ։ Նախագծով սահմանվում են ֆինանսավորման անհրաժեշտ մեխանիզմներ, որոնք ուղղված են բարձրագույն կրթության ու գիտության համակարգի ու հաստատությունների մրցունակության բարձրացմանը, բուհերի միջազգայնացմանը, գիտություն-կրթություն կապի ամրապնդմանը, բարձրագույն կրթության երրորդ աստիճանի ներդրմանը, բուհերի ֆինանսական ինքնավարությանը՝ նպաստելով բուհի ենթակառուցվածքների զարգացմանը և կրթության որակի բարելավմանը։ Ներկայումս ընթանում են օրենքի քննարկումները՝ Ազգային ժողով ներկայացնելու համար։

Գիտության ոլորտում Կառավարությունն ունի հստակ մշակված քաղաքականություն, և իր հետևողական ջանքերն է ուղղում ոլորտի հետագա զարգացմանը, առկա խնդիրների լուծմանը, ինչպես նաև տարեցտարի ֆինանսական հնարավորությունների մեծացմանը:

Վարչապետի մոտ 2021 թվականի փետրվարի 24-ին կայացած՝ գիտության ոլորտի զարգացման հեռանկարների մասին խորհրդակցության ժամանակ տրված հանձնարարականներին համապատասխան՝ երկրի տնտեսական կարիքներից բխող և գիտական հետազոտությունների արդի պահանջներին համապատասխանող ուղղությունների զարգացմանը նպաստելու նպատակով 2021 թվականի պետական բյուջեով նախատեսված գիտական և գիտատեխնիկական հետազոտությունների ծրագրի միջոցառումների իրականացման համար հատկացված ֆինանսական միջոցներն ավելացան շուրջ 2,8 մլրդ դրամով, որից 1,15 մլրդ դրամն արդեն ուղղվել է գիտության ոլորտի ենթակառուցվածքների և նյութատեխնիկական բազայի արդիականացմանը, ինչը հնարավորություն է տալու՝ իրականացնել մրցունակ գիտական հետազոտություններ ոչ միայն ժամանակակից գիտական սարքավորումների և նյութերի միջոցով, այլ նաև ընձեռելու է գիտական գործունեության համար բարենպաստ ֆիզիկական միջավայր: Գիտությանն ուղղված ֆինանսական ավելացումների մյուս՝ 1,64 մլրդ դրամն ուղղվել է թեմատիկ շարունակական ծրագրերին, ինչպես նաև նոր դրամաշնորհային ծրագրերի իրականացմանը:

Մասնավորապես, 2021 թվականին գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության պայմանագրային թեմատիկ ֆինանսավորման շրջանակներում գիտական խմբերի մեկնարկի կամ լաբորատորիաների ամրապնդմանն աջակցության գիտական թեմաների hայտերի ընտրության մրցույթ մինչև 40 տարեկան այն գիտնականների համար, որոնք համապատասխանում են առաջատար հետազոտողի միջազգային չափանիշներին։ Արդյունքում կունենանք գիտական նոր ուղղությունների ստեղծում և զարգացում, հավակնոտ ծրագրեր ղեկավարելու փորձ ունեցող մինչև 16 երիտասարդ հետազոտողներ, բարձր որակավորում ունեցող առնվազն 30 երիտասարդ գիտաշխատող, խորհրդատուի հետ համատեղ աշխատանքներ, փորձի փոխանակում և կապերի ընդլայնում, առնվազն 20 Q1 կամ Q2 պարբերականներում տպագրություններ:

Բեկումնային գիտական ուղղություններով հետազոտությունների իրականացման, վերջին 10 տարում լավ ակադեմիական հետագիծ ունեցող գիտնականների աջակցման, ինչպես նաև առաջատար գիտնականների կողմից փորձի փոխանակման համար բարենպաստ պայմանների ստեղծման նպատակով կազմակերպել է Գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության պայմանագրային (թեմատիկ) ֆինանսավորման շրջանակներում առաջատար հետազոտությունների աջակցության գիտական թեմաների hայտերի ընտրության մրցույթ: Արդյունքում ֆինանսավորման են երաշխավորվել Հայաստանի Հանրապետությունում գործող համաշխարհային մակարդակի ցուցանիշներ ապահովող գիտնականների ղեկավարությամբ և միջազգային հեղինակավոր գործընկերոջ ներգրավմամբ 6-7 հոգանոց թվով 49 գիտական խմբեր։ Սա աննախադեպ ծրագիր է, որի 5 տարվա ֆինանսավորման գումարը կազմում է 156 մլն դրամ: Արդյունքում կունենանք գիտական «դպրոցի» պահպանում, զարգացում և փոխանցում, բարձր որակավորում ունեցող առնվազն 150 երիտասարդ գիտաշխատող, գործընկերոջ հետ համատեղ աշխատանքներ, փորձի փոխանակում և կապերի ընդլայնում, առնվազն 200 Q1 կամ Q2 պարբերականներում տպագրություններ:

Գիտության ոլորտ երիտասարդ կադրերի ներգրավմանը, գիտական և գիտատեխնիկական ոլորտում գիտության հասարակական վարկի բարձրացմանը նպաստելու, ինչպես նաև գիտական կադրերի բարեկեցության ապահովման ու նրանց սոցիալական խնդիրների լուծման նպատակով կազմակերպվել է Գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության պայմանագրային ֆինանսավորման նպատակով գիտական թեմաների հայտերի ընտրության «Ասպիրանտների և երիտասարդ հայցորդների հետազոտությունների աջակցության ծրագիր 2021» մրցույթ, որի արդյունքներով ֆինանսավորման են երաշխավորվել 29 գիտական թեմաներ 12-ից մինչև 36 ամիս տևողությամբ: Այժմ ասպիրանտն իր 60 000 ՀՀ դրամ կրթաթոշակից բացի ստանում է ամսական 150.000 դրամ աշխատավարձ, իսկ ղեկավարը՝ հավելյալ 50.000 դրամ:

Միջազգային չափանիշներին համապատասխան գիտական հետազոտություններ իրականացնելու պայմանների ձևավորման մեխանիզմների մշակման և ներդրման նպատակով 2021 թվականի նոյեմբերի 12-ին Բրյուսելում Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության միջև ստորագրվել է «Հորիզոն Եվրոպա» հետազոտությունների և նորարարության շրջանակային ծրագրին Հայաստանի Հանրապետության մասնակցության մասին» համաձայնագիրը, որը վավերացվել է Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի կողմից 2022 թվականի փետրվարի 9-ին:

Գիտության ոլորտը երիտասարդ կադրերով համալրելու խնդրի լուծման, գիտական կադրերի սոցիալ-տնտեսական և աշխատանքային պայմանների բարելավման, գիտության և տեխնիկայի բնագավառի բարձր որակավորում ունեցող կադրերի թվաքանակի կայուն աճի և գիտական ներուժի արդյունավետ նպատակային վերարտադրության ապահովման նպատակով Կառավարության 2021 թվականի մայիսի 13-ի որոշման համաձայն` սկսած 2022 թվականի հունվարի 1-ից պետական բյուջեից գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության բազային ֆինանսավորման ծրագրերում ընդգրկված գիտական կադրերի աշխատավարձն աստիճանական կավելանա՝ հասնելով հանրապետության մասշտաբով պետական համակարգում համեմատելի և համադրելի արժեքների:

2025 թվականին կունենանք հետևյալ ցուցանիշները. լաբորանտ կամ ճարտարագետ՝ 138,3 հազար դրամ, ավագ լաբորանտ կամ ավագ ճարտարագետ՝ 179 հազար դրամ, կրտսեր գիտաշխատող՝ 210 հազար դրամ, գիտաշխատող՝ 276 հազար դրամ, ավագ գիտաշխատող՝ 343 հազար դրամ, առաջատար գիտաշխատող՝ շուրջ 444 հազար դրամ, գլխավոր գիտաշխատող՝ 552.9 հազար դրամ, գիտական խմբի ղեկավար՝ 410 հազար դրամ, գիտական ստորաբաժանման ղեկավար՝ 477 հազար դրամ:

Արտերկրում հայագիտությունը զարգացնելու նպատակով օտարերկրյա 9 պետությունների 11 համալսարաններում կազմակերպվել է հայերենի ու հայագիտական առարկաների դասավանդում նախորդ տարվա 4 պետությունների 6 համալսարանների փոխարեն:

Մշակութային ոլորտում 2021 թվականին իրականացված քաղաքականությունը նպատակաուղղված է եղել Կառավարության գործունեության ծրագրով նախանշված հիմնական խնդիրների լուծմանը:Մշակութային ժառանգության ծրագրի շրջանակներում շարունակվել են պահպանության և հանրահռչակման աշխատանքները` ուղղված Հայաստանի Հանրապետության տարածքում և արտերկրում գտնվող մշակութային արժեքների և պատմամշակութային հուշարձանների հաշվառմանն ու գիտական ուսումնասիրությունների իրականացմանը, մշակութային ժառանգության (նյութական և ոչ նյութական) անխաթար պահպանմանը, վերականգնմանը:

Կառավարության 2021 թվականի ապրիլի 21-ի N 644-Ն որոշմամբ ստեղծվել են «Դաշտադեմի ամրոց», «Մայրաքաղաք Դվին» պատմամշակութային արգելոցները:

Ուսումնասիրվել և վկայագրվել է արտերկրում գտնվող հայկական մշակութային անշարժ ժառանգության մաս կազմող 200 հուշարձան: Իր հերթին ոչ նյութական մշակութային ժառանգության պահպանության և հանրահռչակման ուղղությամբ իրականացվել է 18 ծրագիր, որից երկուսը` միջազգային:

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ներկայացուցչական ցանկում գրանցման ներկայացնելու համար «Գյումրիի դարբնության ավանդույթը» թեմայով հայտ է պատրաստվել, և հայտին կից ֆիլմ է նկարահանվել: Հայտը ներկայացվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ և ներկայումս գտնվում է քննարկումների փուլում:

Պետական թանգարանների ֆոնդը համալրվել է 10 հազարից ավելի միավոր թանգարանային առարկաներով:

Ժամանակակից արվեստի, գրահրատարակչության ոլորտների զարգացման և հանրահռչակման նպատակով 2021 թվականին իրականացվել է ավելի քան 181 ծրագիր, որից 68-ը՝ ժամանակակից արվեստի ոլորտում (33 ստեղծագործական, 12 կրթամշակութային, 23 հոբելյանական):

Կինեմատոգրաֆիայի ոլորտում իրականացվել է 14 ծրագիր, որի շրջանակում նկարահանվել է 6 խաղարկային, 1 վավերագրական, 2 մուլտիպլիկացիոն կինոնկար, որից 3-ը՝ համատեղ արտադրության:

Թատերարվեստի բնագավառում 2021 թվականին բեմադրվել է 56 նոր ներկայացում, իսկ երաժշտարվեստի և պարավեստի բնագավառում համերգների ընդհանուր թիվը կազմել է 391, որից 28-ը՝ համերգային նոր ծրագրեր:

Առանձնակի կարևորվել է ինքնազբաղ արվեստագետների ստեղծագործական ներուժի ներկայացումը: Աջակցություն է ցուցաբերվել 216 արվեստագետի և 44 ծրագրի:

Մշակութային քաղաքականության գերակայություններից է հաշմանդամություն ունեցող անձանց ներգրավումը մշակութային ծրագրերին, հասանելիության և մատչելիության ապահովումը:

Մշակութային կրթության որակի բարձրացման, ներառական ծրագրերի աջակցման, մանկապատանեկան տարիքի երեխաների, կրթության իրականացման պայմանների մատչելիության և որակի ապահովման նպատակներով 2021 թվականին ընդլայնվել է աշակերտների շրջանում կրթամշակութային նպատակային ծրագրերի շրջանակը, դրանց թվում՝ «Դասարան+դասական», «Քո արվեստը դպրոցում», «Դպրոցականի ֆիլհարմոնիա», «Զարդագիր», «Բաժանորդային համակարգի ծրագիր», «Քույր դպրոցներ» ծրագրերը, որոնց մասնակցել են ավելի քան 220 հազար մանուկներ և պատանիներ։

Մարզերում մշակութային կյանքի և մշակութաստեղծ գործունեության ակտիվացմանը, համայնքներում մշակութային հասանելիության և մշակութային կյանքին մարզային բնակչության ընդգրկվածության ընդլայնմանն ուղղված միջոցառումներից հիշարժան է «Թիկունքը՝ մշակույթ, սահմանը՝ կենտրոն» ծրագիրը 28 միջոցառումներով, շուրջ 5050 հանդիսատեսով։

Իրականացվել են շուրջ 701,4 մլն դրամի կապիտալ ներդրումներ՝ ուղղված մշակութային հաստատությունների և պատմամշակութային ժառանգության ոլորտի 26 օբյեկտների պահպանմանը, նյութատեխնիկական և գույքային բազայի արդիականացմանը: Այս շարքում էականորեն ընդլայնվել են պատմամշակութային անշարժ հուշարձանների ուսումնասիրման, ամրակայման և վերականգնման աշխատանքներին հատկացված պետական միջոցները՝ կազմելով ավելի քան 320 մլն դրամ և ընդգրկելով 10 հուշարձան, այդ թվում Կառավարության պահուստային ֆոնդից հավելյալ 252 մլն դրամ է հատկացվել «Անվերջության ժապավեն» և «Արձագանք» արձանների վերականգնմանն ու հարակից տարածքների բարեկարգմանը: 

Միաժամանակ, «Հայաստանի ազգային պատկերասրահ» և «Հայաստանի պատմության թանգարան» ՊՈԱԿ-ների նյութատեխնիկական բազայի արդիականացման համար Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեից շուրջ 1 մլրդ դրամ հատկացման շնորհիվ 2021 թվականին, մասնավորապես, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում տեղադրվել է ժամանակակից օդափոխության համակարգ: Ամբողջապես արդիականացվել է Հովհաննես Թումանյանի անվան պետական տիկնիկային թատրոնի լուսաձայնային համակարգը: Նաև Սոս Սարգսյանի անվան Համազգային թատրոնին հատկացվել է շուրջ 168 միլիոն դրամ՝ նորակառույց շենքի գույքի և նյութատեխնիկական բազայի ձեռքբերման նպատակով. գրեթե նույն ծավալով հատկացումները շարունակվում են նաև այս տարի: 

Տարին հագեցած էր արտերկրում հայկական մշակույթի հանրահռչակմանն ուղղված բազմաթիվ միջոցառումներով: Այս շարքում շահեկանորեն առանձնանում են Անրի Վերնոյի և Ալեքսանդր Սպենդիարյանի հոբելյանները, որոնք ընդգրկվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի հռչակավոր մարդկանց և նշանավոր իրադարձությունների հոբելյանական ցանկում: Մասնավորաբար, մեծ շուքով է նշվել աշխարհահռչակ հայազգի կինոռեժիսոր Անրի Վերնոյի 100-ամյակի միջոցառումը ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի կենտրոնակայանում՝ դառնալով համավարակից հետո առաջին մշակութային միջոցառումը: 

Եվ, իհարկե, Կառավարությունն իր ուշադրության կենտրոնում է պահել ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի ոլորտը, իրականացնելով մի շարք կարևորագույն միջոցառումներ, մասնավորապես.

Զանգվածային (մասսայական) սպորտին ուղղված միջոցառումների շրջանակներում 2021 թվականի ընթացքում իրականացվել են՝ սիրողական խճուղային հեծանվավազքի և սիրողական կրոսավազքի Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի գավաթները, «Հանրապետական ուսանողական 22-րդ մարզական խաղեր» զանգվածային մարզական միջոցառումները, որոնց, ընդհանուր առմամբ, մասնակցել է 3 հազար 294 մարդ: Միջոցառումներն իրականացվել են մարզերում՝ նպատակ ունենալով առավել ներգրավել մարզային բնակչությանը։ Այս տարի կընդլայնվի այս ծրագրերի թե՛ անվանացանկը և թե՛ մասնակիցների քանակը։

Կառավարության որոշմամբ կրկնապատկվել է Հայաստանի Հանրապետության հավաքական թիմերի կազմում բարձր արդյունքներ ցուցաբերած մարզիկներին և նրանց մարզիչներին հատկացվող անվանական թոշակը: Կառավարության որոշմամբ աճել են մեդալակիր մարզիկներին և մարզիչներին տրվող դրամական մրցանակների չափերը։ Պարգևատրվել են նաև Հայաստանի Հանրապետության «Տարվա 10 լավագույն մարզիկներ» մրցույթի հաղթողները: 2021 թվականին իրավական ակտերում կատարված փոփոխությունների արդյունքում 2022 թվականից աճել են հավաքական թիմերի մարզիչների և միջազգային մրցաշարերում բարձր արդյունքների հասած մարզիկների պատվովճարներին և անվանական թոշակներին ուղղված գումարները՝ պայմանավորված ինչպես պատվովճար ստացող չեմպիոնների ցանկում նոր շահառուների ընդգրկմամբ, այնպես էլ տրամադրվող պատվովճարների և պարգևավճարների չափի ավելացմամբ:

Ոլորտում իրականացվել են աշխատանքներ օլիմպիական հերթափոխի և բարձրակարգ մարզիկների պատրաստման, բնակչության ֆիզիկական դաստիարակության ապահովման, հաշմանդամային սպորտի զարգացման, ազգային ֆեդերացիաներին, մարզական-հասարակական կազմակերպություններին, ազգային հավաքականներին պետական աջակցության տրամադրման ուղղություններով:

2021 թվականի ընթացքում Հայաստանի Հանրապետության հավաքականների մարզիկները տարբեր տարիքային խմբերում (մեծահասակներ, երիտասարդներ և պատանիներ) մասնակցելով օլիմպիական խաղերին, Եվրոպայի և աշխարհի առաջնություններին նվաճել են, ընդհանուր առմամբ, 199 մեդալ, որից 55 ոսկե, 57 արծաթե և 87 բրոնզե մեդալ: Պետական աջակցություն է տրամադրվել նաև հաշմանդամություն ունեցող մարզիկներին, որոնք մասնակցել են 5 միջազգային մրցումների, այդ թվում՝ Տոկիոյի ամառային պարաօլիմպիկ խաղերին, իսկ հաշմանդամային բազկամարտի աշխարհի առաջնությունում ընդհանուր հաշվով մեր հավաքականը նվաճել է 3 ոսկե, 1 արծաթե և 2 բրոնզե մեդալներ։

Կառավարության նպատակային քայլերի շնորհիվ Հայաստանը վերադառնում է աշխարհի սպորտային քարտեզ: 2021 թվականին ձեռք բերված պայմանավորվածությամբ Հայաստանը 2022 թվականին հյուրընկալեց բռնցքամարտի Եվրոպայի առաջնությունը, իսկ 2023 թվականի ապրիլին արդեն նախատեսում է հյուրընկալել ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնությունը։

Երիտասարդության ոլորտում իրականացված ծրագրերն ուղղված են եղել հանրային կյանքի տարբեր ոլորտներում երիտասարդների ներգրավվածության բարձրացմանը, տեղական և ազգային մակարդակում որոշումների կայացման գործում մասնակցության խթանմանը, երիտասարդների ներուժի բացահայտմանը և զարգացմանը։ Այս շրջանակներում 2021 թվականին իրականացված միջոցառումներից են.

Աշխատաշուկայի կարիքների, սեփական կարողությունների զարգացման հնարավորությունների, երիտասարդության հիմնախնդիրների վերաբերյալ իրազեկման արշավները և հարթակների գործարկումը, երիտասարդների կարողությունների զարգացմանն ուղղված դրամաշնորհային ծրագրերը:

Հայ-վրացական և հայ-ռուսական երիտասարդական ֆորումները:

ԱՊՀ մասնակից պետությունների երիտասարդության հարցերով խորհրդի հերթական նիստի և «100 գաղափար ԱՊՀ-ի համար» երիտասարդական նորարարական մրցույթի եզրափակիչ փուլի անցկացումը 2021 թվականի երիտասարդական մայրաքաղաք Կապանում 2021 թվականի հոկտեմբերի 11-13-ին ԱՊՀ տարբեր երկրներից ժամանած շուրջ 70 ներկայացուցիչների մասնակցությամբ: 

Երիտասարդների բնակարանային պայմանների բարելավման առումով էական է «Մատչելի բնակարան երիտասարդ ընտանիքներին» ծրագրի շարունակումը, որի շրջանակներում 2021 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ սուբսիդավորվել է 5 հազար 475 վարկ՝ ընդհանուր 1,35 մլրդ դրամ ծավալով:

Այսքանը, շնորհակալություն։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցերի համար հերթագրում: Հակոբ Ասլանյան:

 Հ.ԱՍԼԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Դումանյան, ես 2 հարց ունեմ: Մեկը վերաբերում է դպրոցին, մյուսը՝ կինոմատոգրաֆին: Իմ հանդիպումներում առաջին հերթին շատ բողոքներ եմ ստանում հատկապես դպրոցի տնօրենների վերաբերյալ, և հարց են բարձրացնում, թե ե՞րբ պետք է դպրոցի տնօրեններն արժանապատիվ աշխատավարձ և վերաբերմունք ստանան: Սա՝ մեկ՝ դպրոցի վերաբերյալ:

Երկրորդը՝ կինոմատոգրաֆին արդեն իմ մոտեցումը: Մենք որոշակի ծրագիր մշակո՞ւմ ենք այդ անորակ և անիմաստ սերիալներից հասարակությանն ազատելու համար: Շնորհակալություն:

 Վ.ԴՈՒՄԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Ասլանյան, նախ՝ առաջին հարցը. անկեղծ լինեմ ձեզ հետ, ճիշտն ասած, չգիտեմ, թե տնօրեններն ինչո՞ւ են այդպիսի հարց հենց տնօրենների մասով բարձրացնում, որովհետև ես կարծում եմ, որ նախ՝ պետք է մենք ուսուցչի աշխատավարձից խոսենք և տնօրենին պետք է դիտարկենք նաև որպես ուսուցիչ: Ուսուցիչների աշխատավարձի հետ կապված, դուք գիտեք, տեղյակ եք, հարգելի գործընկերներ, թե ինչպիսի կտրուկ փոփոխություններ են արվել, և եթե ցանկացած տնօրեն իրեն դիտարկի նախ՝ առաջին հերթին՝ որպես ուսուցիչ, ինքը կստանա շատ բարձր և արժանավայել՝ հարաբերական առումով, իհարկե, անվերջ բարձր չէ, բայց էապես բարձր աշխատավարձ, քան ստանում են այսօր որպես տնօրեն: Ես կառաջարկեի մեր տնօրեններին հատկապես մեր այն փոփոխությունների լույսի ներքո, ինչ մենք արդեն արել ենք, որ այդ վարչատնտեսական գործառույթներն այլևս տնօրեններից կառանձնացվեն, դա տնօրենի խնդիրը չէ, և տնօրենը պետք է ամբողջությամբ ընդգրկվի ուսումնական և կրթական գործընթացի մեջ: Եվ այստեղ տրված են բոլոր ուղիները, թե ինչպես կարելի է ստանալ արժանավայել աշխատավարձ: Դրա համար կա մեկ պայման՝ պետք է լինել բարձր որակի ուսուցիչ, և այդ դեպքում աշխատավարձն անմիջապես կլինի արժանավայել:

Ինչ վերաբերում է հարցի երկրորդ մասին, պրն Ասլանյան, այդքան էլ մեր դաշտի խնդիր չէ սերիալների ցուցադրումը և այլն, դա նախարարությունը չի համակարգում, այլ նախարարությունը, ընդհանուր առմամբ, մշակութային քաղաքականությանն աջակցելու գործառույթ ունի, և մենք մեր հնարավորությունների շրջանակում միանշանակ, վստահ եղեք, որ աջակցում ենք այնպիսի ծրագրերի, որոնք իրենց մեջ պարունակում են բարձր մշակութային մակարդակ կրթական կոմպոնենտներով, ինչը, երբ որ տարածվի, կարծում եմ՝ այդ մտահոգությունը, ինչը դուք բարձրաձայնեցիք, տեղին ենք բարձրաձայնում, միանշանակ, բաց մեր հակաքայլերն այս դաշտում են: Մենք ուղիղ այսպիսի լծակ չունենք՝ ազդելու նրանց վրա: Դա այլ դաշտում է: Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արձագանք: Վե՞րջ: Լուսինե Բադալյան:

  Լ.ԲԱԴԱԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Դումանյան, զեկույցի համար: Մենք բոլորս շատ լավ գիտենք, որ գիտության նկատմամբ, մշակույթի նկատմամբ, սպորտի նկատմամբ սերն ու հետաքրքրությունը, ինչպես նաև պրոֆեսիոնալ դառնալու ցանկության ծիլերը դրվում են հենց դպրոցում, և ինձ հետաքրքիր է, թե արդյո՞ք որևէ բան արվում է կամ կրթության քաղաքականության մեջ ներառված է, ինչ-որ արված աշխատանք կա՞ դպրոցներին, օրինակ՝ բնական գիտությունների գծով լաբորատորիաները վերադարձնելու, խաղահրապարակները վերադարձնելու, դա պարտադիր դարձնելու, որպեսզի, մենք այսօր մասնագետների խնդիր ունենք՝ և՛ սակավություն ունենք, և՛ որակի խնդիր ունենք, հատկապես բնական գիտությունների ոլորտում, իսկ ինձ համար դա ուղիղ կապվում է դպրոցներում լաբորատորիաների բացակայության հետ և այդ առարկաների նկատմամբ հետաքրքրության պակասի հետ: Ի՞նչ է արվում այս ոլորտում: Շնորհակալություն:

 Վ.ԴՈՒՄԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար: Կարևոր հարց բարձրացրիք, տիկին Բադալյան: Այո, արվում է և շատ հետևողական է արվում: Դուք գիտեք, Կառավարությունն ունի արդեն հայտնի խորագիր դարձած հավակնոտ ծրագիր. «300 դպրոց, 500 մանկապարտեզ», բայց ոչ միայն դրանով ենք սահմանափակվում, այլ մենք բոլոր դպրոցներում պետք է ունենանք առարկայական լաբորատորիաներ: Ինչպես գիտեք, լաբորատորիաները, հիմնականում բնագիտական առարկաների գծով են, և, այո, դա շատ կարևոր է, առանց լաբորատորիաների բնագիտական ուսուցումը շատ թերի կլինի, դրանք անբաժանելի պետք է լինեն, անբաժանելի են և այդ ուղղությամբ հստակ քայլեր արվում են: Մասնավորապես, հենց հիմա Տավուշի մարզում, ինչպես ասացի, նոր չափորոշիչների փորձարկումն է գնում, կիրառումը, ավելի ճիշտ, փորձարկումը մեկ-մեկ այլ մեկնաբանություն է ստանում, որ կարող է և չեղարկվել: Ոչ, չի կարող չեղարկվել, ուղղակի, այն, որ նոր չափորոշիչներ պետք է ներդրվեն, սա որոշում է, ուղղակի, այսպես, որոշակի փոքրիկ խմբագրումներ կարող են լինել՝ կախված փորձից: Սա է նպատակը, և այնտեղ, այո, լաբորատորիաները կան մեր բոլոր դպրոցներում և շարունակելու են լինել լաբորատորիաներ:

Ինչ վերաբերում է կրթական միջավայրին, հրապարակներին և այլնին, գիտեք, այդ ուղղությամբ, իհարկե, ամեն ինչ արվում է, և նոր այս դպրոցներում՝ կրթական պայմանների մասով նոր դպրոցներում, ինչպես գիտեք, Կառավարությունը և անձամբ վարչապետը հստակ, ուղղակի, անքննելի պայման է, որ նոր՝ վերանորոգված, վերակառուցված, հիմնանորոգված դպրոցներում որևէ գույք չպետք է լինի նախկինում օգտագործված, այսինքն՝ մուտքը դեպի դպրոց, ամեն ինչ պետք է լինի լրիվ նորովի:

Բայց, սա միայն գույքի խնդիր չէ: Նաև նոր բովանդակություն պետք է լինի դպրոցում, և վստահ եղեք, որ Կառավարությունն ամեն ինչ անում է՝ մանկապարտեզներից սկսած, նախադպրոցական տարիքից սկսած: Կապանի ծրագիրը դուք գիտեք, հիմա արվում է, մեր հաջորդ մնացած մարզերում այս ցանցային կրթությունը … Մարզերում իրավիճակը դուք գիտեք, մենք ունենք խնդիրներ մարզերում, և մենք հավատում ենք և վստահ են, որ այս մոտեցմամբ իրավիճակի փոփոխություն պետք է լինի մարզերում և, այո, արվում է, ձեզ մտահոգող հարցերը մեր ուշադրության կենտրոնում են: Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արձագանք:

 Լ.ԲԱԴԱԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ պատասխանի համար: Հարցիս շարունակությունը, գուցե միայն ձեզ չպետք է այս հարցը տամ, երևի այլ գերատեսչություններ էլ պետք է այստեղ համագործակցեն, որ կարողանանք վերջնականապես խնդիրը լուծել: Վերջերս դպրոցականներից բողոք ստացանք, մեր մարզերից մեկում շատ տարիներ առաջ դպրոցի հարակից տարածքն ամբողջությամբ սեփականաշնորհվել է նախկին պաշտոնյաների կողմից, այդ թվում և՛ այգին, որտեղ երեխաներն ինչ-որ բաներ տնկում էին, բնագիտական առարկաների նկատմամբ հետաքրքրությունն ավելացնելու համար, նաև դպրոցի շատն է սեփականաշնորհվել, և այդ ամբողջ տարածքում կառուցվել են բնակելի բարձրահարկ, շքեղ առանձնատներ: Երեխաները խաղալու տեղ, ընդհանրապես, չունեն, հիմա էլ բազմիցս դիմել են և պետությունը չի էլ կարողանում ազատ հատված գտնել, որտեղ կկարողանա ինչ-որ բան այդ երեխաների հետաքրքրության համար կառուցել:

Սա միակ, եզակի խնդիր չէ, այսպիսի խնդիրներ շատ կան մեր հանրապետության տարածքում: Ինչ-որ բան հնարավո՞ր է անել այս երեխաների համար, որովհետև լուծումը, օրինակ՝ ինձ համար այդքան էլ շոշափելի չի ստացվում, նաև համագործակցություն կա՞ ՏԻՄ-երի հետ, որպեսզի կարողանանք գոնե ինչ-որ կերպ ինչ-որ տարածք ազատագրել այդ երեխաների թեկուզ սպորտային խաղերի պահանջը բավարարելու համար: Շնորհակալություն:

 Վ.ԴՈՒՄԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Տիկին Բադալյան, մինչ այդ հարցին անցնելը, դուք ասացիք, որ այս հարցը միայն կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության տիրույթում չէ, ինչեր են եղել, իհարկե, անթույլատրելի է երեխաների խաղի և կրթության հաշվին բիզնես անել, գումար վաստակել, չգիտեմ ինչ անել մեր երեխաների ապագայի հաշվին: Դա անթույլատրելի է, վստահ եղեք, որ ամենախիստ ձևով մենք մերժում ենք ցանկացած նման մոտեցում: Ամեն ինչ չէ, որ առուծախի առարկա է, իսկ կրթությունն ու մեր երեխաների ապագան, ընդհանրապես, այդ թեմայից դուրս են: Կոնկրետ իրավիճակներում պետք է նայենք, թե ինչ է հնարավոր անել, լուծել: Ես հիմա չգիտեմ, մի քիչ ավելի շատ տեսական էր ձեր հարցադրումը, կոնկրետիկա չկա: Եթե կոնկրետ դեպքեր կլինեն, վստահ եղեք, որ մենք մեզանից կախված ամեն ինչ կանենք:

Ինչ վերաբերում է ձեր նախորդ հարցի մասով, ես մի հետաքրքիր տեղեկություն եմ ուզում բարձրաձայնել: Այս տարվա ընդունելության քննությունների ցուցակը, հաշվետվությունը, տվյալները, որ նայում եմ, հաճելիորեն բնագիտական որոշ առարկաների, մասնավորապես, ֆիզիկայի, աճ է արձանագրված նախորդ տարվա համեմատ: Սա շատ ուրախալի է, և եթե այդպես շարունակվի, շատ լավ կլինի, և մենք ուրախ կլինենք: Ամեն դեպքում, հույս կա, այսօր մենք ունենք դա: Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Զարուհի Բաթոյան:

 Զ.ԲԱԹՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Դումանյան: Ձեր ելույթում ավելի շատ նշեցիք հաշմանդամություն ունեցող անձանց մասին, քան Կառավարության այլ ոլորտները համակարգող մեր գործընկերները: Դա ինձ ուրախացնում է, և գուցե մենք, վերջապես, կկոտրենք այն կարծրատիպերը, թե հաշմանդամություն ունեցող անձանց խնդիրները միայն սոցիալական ոլորտի են և սոցապնախարարությանն են վերաբերում: Սա՝ ուղղակի, ռեպլիկի կարգով: Շնորհակալություն:

Պրն Դումանյան, «Լեզվի մասին» օրենքով սահմանվում է, որ խուլերի ուսուցման և դաստիարակման լեզուն հայերեն ժեստերի լեզուն է: «Կրթության մասին» օրենքում և, ընդհանրապես, կրթության ոլորտի մեր ռազմավարությունն ու որդեգրած քաղաքականությունը ներառական կրթության մասին է: Սա նշանակում է, որ կրթության առանձնահատուկ կարիք ունեցող յուրաքանչյուր երեխա, այդ թվում լսողության կարիք ունեցող, կարող է սովորել հանրակրթական դպրոցում, բայց մենք ժեստերի լեզվի թարգմանիչների խնդիր ունենք, մենք նաև տեղեկատվության մատչելիության խնդիր ունենք ոչ միայն դպրոցներում այլ տարբեր այլ ոլորտներում, և ամենալուրջ խնդիրն այս թարգմանիչների պատրաստումն է, մասնագիտական կրթությունը: Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանը չի պատրաստում ժեստերի լեզվի թարգմանիչներ: Պարզապես, կան հատուկ մանկավարժներ, որոնք որոշ ընտրության դեպքում նաև ժեստերի լեզու են սովորում:

Այս մասով կցանկանայի իմանալ, թե ինչ-որ քայլեր ձեռնարկվե՞լ են մասնագիտական այս ներուժը զարգացնելու, որակավորման հետ կապված խնդիրներ լուծելու համար, որոշակի քայլեր արվե՞լ են, թե՞ ոչ: Շնորհակալություն:

 Վ.ԴՈՒՄԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին Բաթոյան, ես կարծում եմ՝ որևէ խնդիր չունենք մասնագետ պատրաստելու հետևյալ առումով, որ քննարկենք՝ արժե՞ պատրաստել, թե՞ չարժե պատրաստել նման մասնագետ: Միանշանակ, արժե և պետք է անենք: Հավանաբար՝ խնդիրը զուտ մասնագետների առկայության հետ կարող է կապված լինել: Թույլ տվեք, քանի որ այս պահին ես մանրամասներ, ուղղակի, չգիտեմ այն ճշտությամբ, ինչ դուք կուզենաք այս պահին ինձանից լսել, բայց ես ձեզ խոստանում եմ, որ հետագայում ես ձեզ կտեղեկացնեմ, իսկ Մանկավարժական համալսարանը, ես վստահ եմ՝ հաճույքով դա կանի, ուղղակի, պետք է ճշտենք, թե ինչ պայմաններ են իրենց անհրաժեշտ, որոնք այսօր միգուցե չկան: Նման խնդիր, իհարկե, ոչ բովանդակությամբ, բայց ընդհանրական երևույթը, օրինակ՝ մեր ազգային փոքրամասնությունների լեզուների հետ կապված էլ, չէ՞, մեր գործընկերները հաճախ հարց են բարձրացնում, որ այս լեզվով մենք չունենք մասնագետ, ուսուցիչ, ո՞նց անենք: Այստեղ նրբություններ կան, որ համայնքներն էլ պետք է այս հարցում մեզ օգնեն: Մասնագետի կարիք կա, քաղաքական ցանկությունը, բնականաբար, կա՝ բոլոր այդ առանձնահատուկ դեպքերն անել, և այստեղ մեզ արգելող որևէ նորմ չկա, ցանկությունը շատ է, և այլ բան է, որ կա օբյեկտիվ հնարավորությունների սղություն, այդ թվում և ձեր նշած թարգմանիչների: Ես ձեզ խոստանում եմ, որ մանկավարժական համալսարանի հետ կխոսենք, որևէ խնդիր իրենց կողմից չկա, կարող է՝ մասնագետների խնդիր կա, պետք է աջակցենք, ներգրավենք:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արձագանք:

Զ.ԲԱԹՈՅԱՆ

-Պրն Դումանյան, այդ դեպքում, իսկապես, ձեր ուշադրությունն եմ հրավիրում խնդրին, նաև ուզում եմ տեղեկացնել, որ հանդիպում եմ ունեցել խուլերի միավորման հետ, այսինքն՝ համայնքն ու մասնագիտական հենքը, այսպես ասեմ, կա, և, ցավոք, խուլերի միավորումը կիսվեց իր բացասական փորձով՝ նաև մանկավարժական համալսարանի հետ պարզապես կապ հաստատելու: Գոնե ինձ վստահեցրեցին, որ պատգամավորին գտնելն ու իր հետ խոսելը շատ ավելի հեշտ է, քան որոշ ուսումնական հաստատությունների ղեկավարների: Այստեղ կա նաև այլ գերատեսչությունների հետ համագործակցության խնդիր: Ուստի, ձեր ուշադրությունն եմ հրավիրում և ակնկալում եմ ձեր հանձնարարականը, որպեսզի նախարարությունը համակարգի այս գործընթացը, որովհետև, եթե մենք խոսենք, նաև զարգացնենք գործընթացը, այդ թվում՝ լիցենզավորման մասով, մենք տարբեր այլ գերատեսչությունների հետ համագործակցության խնդիր կունենանք, ուստի, քանի որ կա համայնքը, այսինքն՝ խուլերի համայնքը, որը կարող է նաև մասնագիտական հենք հանդիսանալ, այս իմաստով կխնդրեմ նաև ձեր հստակ հանձնարարականը, որպեսզի կոնկրետ քայլեր ձեռնարկվեն այս ուղղությամբ: Շնորհակալություն:

   Վ.ԴՈՒՄԱՆՅԱՆ

-Ես եմ շնորհակալ, տիկին Բաթոյան: Վստահ եղեք, որ այն, ինչ դուք ինձանից ակնկալում եք, դա կա, մնացածն արդեն աշխատանքային քննարկում է, իսկ միավորումը, որ դժգոհ է եղել, ո՞ր շրջանից է, ե՞րբ են իրենք փորձել մտնել, ինձ հետաքրքիր է: Չեմ կարծում, որ այս շրջանում նման խնդիր առաջացած լինի, հավանաբար՝ դա վաղուց է եղել, բայց դա հեչ էական չէ՝ վաղո՞ւց է եղել, թե՞ նոր է եղել: Մենք շարժվենք առաջ, և ես ձեզ խոստանում եմ, որ այդ կապը, կոմունիկացիան կապահովվի, և կանցնենք պրակտիկ աշխատանքի, և ովքեր էլ ինչով կարող են, մեզ պետք է աջակցեն, որովհետև մասնագետների ներգրավումը կրթական պրոցեսին շատ ոչ տրիվիալ գործընթաց է հատկապես այն ուղղություններով, որոնք այնքան շատ տարածված չեն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցերն ավարտվեցին, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, իսկ մենք, հարգելի գործընկերներ, նիստը կշարունակենք ընդմիջումից հետո:


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ՌՈՒԲԵՆ ՌՈՒԲԻՆՅԱՆԸ ԵՎ ՀԱԿՈԲ ԱՐՇԱԿՅԱՆԸ

 

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք մեր նիստը: Տեղեկացնեմ, որ այսօր «Ազգային ժողովի բաց դռներ» ծրագրի շրջանակներում Ազգային ժողով են այցելել Էջմիածնի Վարդգես Համազասպյանի անվան պետական քոլեջի ուսանողները և դասախոսները, ողջունենք նրանց։

 ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Իսկ այժմ հաջորդ զեկուցման համար խոսքը տրվում է տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Գնել Սանոսյանին։ Համեցեք, պրն Սանոսյան։

 Գ.ՍԱՆՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ազգային ժողովի հարգելի փոխնախագահ, հարգելի պատգամավորներ, Կառավարության հարգելի գործընկերներ, սիրելի երեխաներ և մանկավարժներ, բոլորիդ ողջունում եմ։ Քանի որ պրն Խաչատրյանը հիմնական ֆինանսական ցուցանիշներին անդրադարձավ, շատ փոքր ֆինանսական ցուցանիշները նշելուց հետո ես կփորձեմ նշել, թե մեր նախարարությունը, 2021 թվականին այդքան գումար ծախսելով, ինչ հաջողություններ է փորձել գրանցել։

Ընդհանուր առմամբ, իհարկե, նախարարությունն առաջնորդվել է Կառավարության որոշումներով և Կառավարության 5-ամյա ծրագրերով։ Մեր հաշվետու տարում իրականացված ծրագրերն ու հիմնական միջոցառումների նպատակը եղել են տնտեսության ենթակառուցվածքների արդիականացումը և տարածքային կառավարումն ու համաչափ զարգացումը։

Նախարարությունը 2021 թվականին իրականացրել է 22 ծրագրեր 160 միջոցառումներով, որոնց համար ծախսել է 243,8 մլրդ դրամ, որի կատարողականը կազմել է 94,5%, ծախսային մասը կազմել է 201,4 մլրդ դրամ, այս թվերը 23 մլրդ 100 մլն դրամով ավելին են, քան 2020 թվականը։ Այսինքն` նախարարությունը շուրջ 13% աճ է ունեցել այս առումով աշխատանքներ կատարելիս։

Հիմա, եթե ոլորտներով փորձենք անդրադառնալ, կցանկանայի սկզբից խոսել տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման բլոկից, և այս բլոկում հատկանշական է նշել, որ մենք 2021 թվականին մի կարևոր ռեֆորմ իրականացրինք, միավորման, խոշորացման գործընթացի մասին է խոսքը։ Ինչո՞ւ էր ինքը մեծ ռեֆորմ. որովհետև 441 բնակավայրեր միավորվեցին 38 համայնքային փնջերում։ Ակնհայտ է, որ վերլուծությունները ցույց են տալիս, որ միավորման, խոշորացման գործընթացն իր դրական էֆեկտները շարունակական սկսում է տալ, և դրանք շատ տեսանելի են, սկսած ծախսերի կրճատման, սկսած դրանք ավելի օպտիմալ ծախսման, համայնքների կողմից ավելի հավակնոտ ծրագրերի իրականացման, մասնավորապես, սուբվենցիոն ծրագրերի տեսքով և այլն։ Գիտեք, որ միավորված համայնքներին բազմաթիվ օժանդակության տրամադրման ծրագրեր կան, մասնավորապես, դրանցից մեկով 2021 թվականին տրամադրվել է 67 միավոր տեխնիկա` աղբի 120 կոնտեյներներ և արևային պանելային 27 կայաններ են տեղադրվել, մոտ 2,64 մլն ԱՄՆ դոլարի է ծախսը։ Իսկ այս ոլորտում ներդրումները մինչև 19 մլն դոլարի են հասնում։

Նախորդ տարի հիմնվել են քաղաքացիների սպասարկման 10 գրասենյակներ, այդպիսով գրասենյակների թիվը հասնում է արդեն 68-ի, որոնք էլ մեր քաղաքացիներին տարբեր ծառայություններ են մատուցում։

Կարևոր մի փոփոխության մասին կցանկանայի խոսել, դա անշարժ գույքի հարկի և փոխադրամիջոցների գույքահարկի հաշվառման, հավաքագրման միասնական էլեկտրոնային համակարգն է, նախորդ տարի ներդրվեց և մեր բնակիչները` թե՛ ֆիզիկական, թե՛ իրավաբանական անձինք, հիմա հնարավորություն ունեն՝ առանց համայնքապետարան այցելելու իրենց բոլոր գույքային պարտավորությունները, վճարումներն առցանց եղանակով կատարել, ինչը, կարծում եմ՝ շատ հեշտացրել է մեր համաքաղաքացիների կյանքը։ Կարևոր էր, որ մենք նախորդ տարի սկսեցինք և վերջերս Ազգային ժողովում ընդունեցինք համայնքների միջնաժամկետ ծախսային ծրագրերի փաթեթը, որով հնարավորություն կա, որ համայնքները կարողանան եռամյա կտրվածքում պլանավորել իրենց եկամուտներն ու ծախսերը, այդպիսով նաև կանխատեսելի դարձնելով համայնքի՝ եռամյա կտրվածքով անելիքները։

2021 թվականին պետական բյուջեից համայնքների համար որպես դոտացիա տրամադրվել է 64,6 մլրդ դրամ, որն ամբողջությամբ հատկացվել է մեր համայնքներին։ Կարևոր է, որ մի շարք ծրագրերից զատ, նաև մարզերում հրատապ լուծում պահանջող որոշ ծրագրերի համար առանձին հոդվածով հատկացվել է 2,4 մլրդ դրամ մարզերին, ամբողջ գումարը ծախսվել է, և հատկանշական է, որ այս 2,4 միլիարդի մեջ միայն 1,3 միլիարդը հատկացվել է Սյունիքի մարզին։

Տարածքային կառավարման բնագավառում հետաքրքիր է, որ հատկապես նաև Covid-ը մեզ թելադրում է որոշակի նոր հանգամանքներում աշխատել։ Նախորդ տարի մենք կարողացանք արդեն համայնքային ծառայողների վերապատրաստման գործընթացները կազմակերպել հեռավար և առաջին 75 համայնքային ծառայողները հեռավար կերպով վերապատրաստվել են։

Սահմանամերձ համայնքներին նախորդ տարի 927 մլն դրամ գումար է տրամադրվել՝ էլեկտրաէներգիայի, գազի, ջրի, ինչպես նաև գույքի վճարների հետ կապված, որպեսզի մեր սահմանամերձ համայնքների` 23 համայնքների 81 բնակավայրերի հայրենակիցները կարողանան այդ վճարումներն անել։

Այս բլոկում հաջորդ խոշոր ծրագրերը, որոնց մասին կցանկանայի խոսել, տարածքային կապիտալ ծրագրերի աջակցության և կոշտ թափոնների ծրագրերն են։ Տարածքային կապիտալ ծրագրերից մեզ բոլորիս հայտնի սուբվենցիոն ծրագրերն են, որոնք բավական ակտիվ տեմպով ընթանում են և պետք է ասել, որ 2021 թվականին իրականացվել, ավարտվել են 605 սուբվենցիոն ծրագրեր, որոնց ընդհանուր գումարը կազմել է 24,3 մլրդ դրամ, և Կառավարության մասնակցությունը 13,6 մլրդ դրամ է։ Այս ծրագրերի մեջ հատկանշական է, որ միայն 2021 թվականին իրականացվել է ասֆալտապատման 155 ծրագիր Հայաստանի տարբեր բնակավայրերում, և ասֆալտապատվել է շուրջ 198 կմ ճանապարհ։

Խմելու ջրամատակարարման ոլորտում, խնդրում եմ ուշադիր եղեք, 95 բնակավայրերում նախորդ տարի սուբվենցիոն ծրագրերով ջրամատակարարման ցանցեր են անցկացվել, 65 բնակավայրերում՝ ոռոգման ցանց, 60-ից ավելի բնակավայրերում՝ լուսավորություն և այդպես շարունակ։ 36 ծրագրեր են իրականացվել՝ մանկապարտեզներ, բազմաբնակարան շենքեր և այլն։

Ինչ վերաբերում է կոշտ կենցաղային թափոնների ծրագրին, այստեղ հատկապես հաջողություն ունենք Կոտայք-Գեղարքունիք աղբավայրի կառուցման ծրագրում։ Ակտիվ տեմպով նախորդ տարի կառուցվել են և՛ Հրազդանի աղբավայրը, և՛ Ակունքի ու Մարտունու փոխաբեռնման կայանները, այս տարի ծրագրի այդ փուլը կավարտենք։ Նաև նախորդ տարի միջազգային գործընկերների հետ ուսումնասիրվել է երկու մարզի ամբողջ պատկերը, թե մենք աղբահանության ինչ սխեմա պետք է ունենանք, և այս տարի, այդ սխեմայից ելնելով, մենք կգնենք, նախաձեռնում ենք մեքենաների, սարքավորումների և աղբատարների գնման գործընթաց։

Կարևոր ծրագրերից մեկը, որ կուզեի հիշատակել, Ասիական զարգացման բանկի աջակցությամբ իրականացվող՝ դպրոցների սեյսմիկ անվտանգության ծրագիրն է։ 2021 թվականին 19 դպրոցներում տեղի են ունեցել շինարարական աշխատանքներ, որոնցից 9-ը սկսվել են հենց 2021 թվականին, մյուսներն ավելի վաղ էին սկսվել։ Այս ծրագիրն էլ, գիտեք, բավական հաջողված ծրագիր է, ամբողջովին նոր շենքեր են՝ սեյսմիկ բարձր չափորոշիչներով, ինչպես նաև մինչև նոր գույքի ձեռքբերում։

Երևան քաղաքում երկու խոշոր ծրագիր կցանկանայի ընդգծել, մեկը Բաբաջանյան-Աշտարակ հատվածին է վերաբերում, որտեղ շինարարական աշխատանքներ են ընթանում և նախատեսվում է 2022 թվականին ավարտել, 2021 թվականին էնտեղ բավական ակտիվ շինարարություն կար։ Մյուսն Արգավանդ-Շիրակ ճանապարհահատվածն էր, որտեղ նույնպես 2021 թվականին ակտիվ աշխատանքներ իրականացվեցին, և, գիտեք, որ բոլորովին վերջերս նաև տեղի ունեցավ այդ հատվածի Երևանի հերթական կամրջի բացման արարողությունը, որը կարևոր նշանակություն կունենա մեր ընդհանուր ճանապարհային ցանցում։

Ասիական զարգացման բանկի ծրագրերով նաև Գյումրի քաղաքում է իրականացվում «Քաղաքային ճանապարհներ» ծրագիրը, դա Գյումրու շուրջ 15 փողոցների է վերաբերում և բավական մեծ փաթեթ է` մայթեր, ջրահեռացում, ասֆալտապատում, լուսավորություն։ Այս ծրագիրը նույնպես ակտիվ ընթանում է, Գյումրու 15 փողոցներ են և 3 հրապարակներ, որտեղ հիմա դեռևս շարունակվում են աշխատանքները։

Ջրային տնտեսության ոլորտից կցանկանայի խոսել։ Էստեղ խմելու ջրի առումով բավական լավ համագործակցություն ունենք «Վեոլիա ջուր» ընկերության հետ և համատեղ տարբեր ծրագրեր են կյանքի կոչվում համակարգերի բարելավման ուղղությամբ։ Կցանկանայի հետևյալ պատկերն ասել, որ կարևոր է ջրամատակարարման միջին կշռային տևողությունը, և Երևան քաղաքում մենք հիմա ունենք հետևյալ պատկերը. Երևանում միջինում կա 23,2 ժամ օրական գրաֆիկ, այսինքն` գրեթե մենք մոտենում ենք ջրամատակարարման 24-ժամյա գրաֆիկին։ Հանրապետության այլ քաղաքներում ջրամատակարարումը 20,6 ժամ է, իսկ գյուղական բնակավայրերում՝ 20,1 ժամ, խոսքը «Վեոլիա ջուր» ընկերության սպասարկման ոլորտում գտնվող համայնքների մասին է։ Մեր «Ջրառ» ՓԲԸ-ը և ջրօգտագործողների 15 ընկերությունները` ՋՕԸ-երը միասին նախորդ տարի ապահովել են 87 հազար հեկտար տարածքների կանոնավոր ոռոգումը։ Գիտեք, որ բավական բարդ տարի էր այդ առումով, բայց այդ բարդ տարում մեզ հաջողվեց հավաքագրումները հասցնել 69%-ի, այսինքն` տրամադրված ջրի դիմաց մեր քաղաքացիներից հավաքագրումը 8%-ով ավելին է, քան 2020 թվականը կամ, եթե գումարով ասենք, 540 մլն դրամ ավելի գումար է հավաքագրվել, քան 2020 թվականին։

Կարևոր որոշում կար այս դաշտում, երբ մենք ընդունեցինք մինչև 3 հեկտար տարածություններում, եթե կաթիլային ոռոգում անցկացնեն մեր քաղաքացիները, ապա 5 տարի մենք մեր հայրենակիցներին ազատում ենք ոռոգման ջրի վարձից։ Ծրագիրը սկսել է աշխատել, հույս ունենանք, որ որոշակի լավարկումներով ավելի շատ մարդկանց կշահագրգռենք, որ կաթիլային ոռոգման համակարգ անցկացնեն և այս հնարավորությունից օգտվեն։

Կարևոր էր նաև, որ 2021 թվականին 8 ջրօգտագործողների տարածքներում մենք կարողացանք մայր ջրանցքների և այլ ջրային համակարգերի վրա տեղադրել 715 SCADA համակարգեր, դրանք այն համակարգերն են, որոնք չափում են անցած ջրի քանակը, ծավալը և այլն, դրանով նաև հնարավորություն ստեղծելով կառավարել, թե որ տիրույթում ինչքան ջուր է բաշխվում և ինչքան ջուր է օգտագործվում։ Այս ծրագրերը, իհարկե, շարունակական են։

Տարբեր ծրագրերում նախորդ տարի կառուցվել կամ հիմնանորոգվել են 190 կմ-ի չափ ոռոգման ջրագծեր, նորից նպատակ ունենալով ավելի մեծ քանակությամբ ջուր հասցնել գյուղատնտեսությամբ զբաղվող մեր գործընկերներին և կրճատել ջրի կորուստը։

Կցանկանայի խոսել էներգետիկ ոլորտից։ 2021 թվականին կարևոր ձեռքբերում ենք համարում դեռ հունվար ամսին էներգետիկ բնագավառի ռազմավարության ընդունումը, որը մինչև 2040 թվականն է, և հիմա մեր բոլոր գործողությունները, այսպես ասած, բխում են այդ ռազմավարությունից։ Նախորդ տարի կարևոր էր 254 մեգավատ հզորությամբ ArmPower ջերմային էլեկտրակայանների շահագործման հանձնելը, որը մեր էներգետիկ համակարգում կարևոր դեր ունի։ Մեծ ներդրում եղավ, շուրջ 205 մլն ԱՄՆ դոլարի ներդրում էր, աշխատատեղեր ստեղծվեցին, և այս ջերմակայանի ՕԳԳ-ն է բավական բարձր արտադրված էլեկտրաէներգիայի ինքնարժեքի և այլ հարցերի առումով։

Մի կարևոր դիտարկում եմ ուզում անել՝ ատոմակայանի հետ կապված։ Գիտեք, որ ամեն տարի որոշակի պարբերականությամբ ատոմակայանը կանգնում է, որոշակի վերանորոգման փուլ է անցնում։ Նախորդ տարի բավական ծավալուն փուլ էր, չեմ ուզում դետալներ նշել, թե ինչքան կարևոր հատվածներում փոփոխություններ տեղի ունեցան, բայց մի կարևոր ձեռքբերում ունեցանք վերջում, դա հետևյալն է. 1995 թվականից սկսած ատոմակայանն աշխատել է իր հզորության 92%-ի չափով, ոնց վերաբացվել է, 92%-ի չափով, և անցած տարի այդ կարևոր կապիտալ փոփոխություններից հետո առաջին անգամ սկսեց աշխատել հնարավորության 98%-ի չափով։ Կարևոր է նաև 220 կիլովատ հզորությամբ «Աշնակ» ենթակայանը շահագործման հանձնելը, մոտ 10 մլն դոլար ներդրում էր, և ենթակայանն արդեն լարման տակ է դրված։

Իրան-Հայաստան գծի հետ կապված՝ գիտեք, որ դժվարություններով ընթացող ծրագիր է։ Այնուամենայնիվ, 706 հենարաններից 640-ն արդեն բետոնացված են և 481-ի հենարանները տեղադրված են։ Ընդ որում` 2021 թվականին 67 հենարանի հիմքն է դրվել և 108 հենարան բետոնացվել է։ Կարևոր էր, որ 2021 թվականին մենք սկսեցինք էլեկտրաէներգետիկական շուկայի ազատականացման գործընթացը` սկզբունքների իրավական կարգավորումների դաշտը, որը, գիտեք, 2022 թվականի փետրվարից սկսեց գործել և հիմա մեր երկրում այդ համակարգն աշխատում է։

Նախորդ տարի մեր նախարարությունը Mazdar ընկերության հետ կնքեց Կառավարության աջակցության համաձայնագիրը, եթե չեմ սխալվում, հոկտեմբեր ամսին էր, որով մենք հիմք ենք դնում 200 մեգավատ հզորությամբ այդ մեկ արևային կայանի գործընթացին, շուրջ 170 մլն դոլար ներդրման մասին է խոսքը։ Կարևոր է նաև, որ այս ոլորտում ակտիվ աշխատող մինչև 500 մեգավատ հզորությամբ կայանների քանակն է ավելանում։ Հիմա ունենք շուրջ…

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Ներողություն, պրն Սուքիասյան…

 Գ.ՍԱՆՈՍՅԱՆ

-6 հազար 940 նման բաժանորդներ, որոնք օգտվում են այս հնարավորությունից, և արևային էներգետիկայի զարգացման տեմպերը բավական արագ մեր երկրում զարգանում են։

Ընդերքի բնագավառում կցանկանայի նշել, որ 2021 թվականին տրվեց ընդերքի ռազմավարության մշակման մեկնարկը, որը հիմա ընթացքի մեջ է։ Սա էլ ենք համարում կարևոր իրադարձություն, հաշվի առնելով, որ ոլորտում բազմաթիվ խնդիրներ կան և ռազմավարության կարիք կա։ Նախորդ տարի նաև մենք միասին կարողացանք «Բյուջետային համակարգի մասին» օրենքում, «Տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելով՝ ընդերքօգտագործողների կողմից ռոյալթիների վճարման այդ համակարգն այնպես փոխել, որ վճարված գումարի 2%-ը վերադարձնենք ազդագիր համայնքներին, դրանով մեր համայնքների ֆինանսական կայունությունն ավելի կմեծացնենք և հնարավորություն կտանք, որ համայնքները ծրագրեր իրականացնեն։

Նախորդ տարի նախարարությունն այս ոլորտում ընդդերքօգտագործման 59 դրական եզրակացություն է տվել, դրանցից 32-ն արդեն բուն արդյունաբերման լիցենզիաներ են, 27-ը՝ երկրաբանական ուսումնասիրությունների։ Կարևոր է նաև, որ մենք նաև մերժել ենք 50 հայտ, այսինքն՝ հայտեր, որոնք չեն բավարարել այդ չափորոշիչներին, և դրանք մերժվել են։

Նախարարությունը 2021 թվականի հունվարից սկսած 248 զգուշացում է տվել տարբեր տեսակի հանքարդյունաբերողների՝ իրենց տարբեր վարքականոնների, օրենսդրական խնդիրների, նույնիսկ սեփականատերերի թաքցնելու հետ կապված և այլն։ Այս գործընթացի արդյունքում բավական՝ մոտ 200 միլիոնի գումարներ են նախ՝ մուտք եղել բյուջե, իսկ վերջնահաշվարկում 17 ընկերություններ զրկվել են ընդերքօգտագործման լիցենզիայից, որոնք զգուշացումից հետո համապատասխան շտկումները չեն արել։

Ուզում եմ անդրադառնալ մյուս խոշոր ոլորտին, դա ճանապարհաշինությունը և բուն տրանսպորտը։ Էստեղ, գիտեք, նույնպես լայնածավալ աշխատանքներ են իրականացվում։ Նախորդ տարում բոլոր ծրագրերով միասին վերցրած 60,5 մլրդ դրամի աշխատանքներ են իրականացվել, որը 16%-ով ավելին է, քան 2020 թվականին ճանապարհաշինության համար ծախսված գումարները։ Ընդհանուր առմամբ, 2021 թվականին կառուցվել է 565 կմ ճանապարհ, մասնավորապես, 218 կմ-ն հիմնանորոգվել է, 77 կմ-ը միջին նորոգում է, ունենք ռազմական նշանակության ճանապարհներ, Սյունիքի այլընտրանքային նշանակության ճանապարհներ, վարկային ծրագրերով իրականացվող ճանապարհներ, որոնց ընդհանուր արդյունքը, նշեցի՝ 565 կմ է։ Մենք այս ոլորտում մեծ ծավալի ճանապարհաշինական աշխատանքներ կատարելուց զատ, չենք մոռանում ճանապարհների սպասարկման և ճանապարհների անվտանգության մասին։ Ճանապարհների անվտանգության առումով՝ կարևոր է, որ նախարարության մասնագետները, համապատասխան գործընկերներն անընդհատ մեր երկրի ճանապարհներին փնտրում են, այսպես ասած, սև կետեր նաև ոստիկանության գործընկերների հետ։ Դրանք այն վայրերն են, որտեղ հաճախ են վթարներ տեղի ունենում։ Նախորդ տարի 18 նման վայրերում տեղի է ունեցել շինարարական աշխատանք, մենք փորձել ենք այնտեղ որոշակի փոփոխություն անել, դրանով փորձելով կանխել վթարային իրավիճակները։ Այս տարի 28 այդպիսի վայր է պլանավորված, մենք այդ աշխատանքները կանենք և միտված ենք անվերջ շարունակել, որպեսզի նպաստենք ճանապարհներին վթարներ հնարավորինս քիչ լինելուն։

Ճանապարհների սպասարկման ոլորտում գիտեք, որ մոտ 8 հազար կմ ճանապարհ է սպասարկվում և նախորդ տարի կարևոր կարգավորումներ մտցրեցինք, որպեսզի մի կողմից՝ մեզ սպասարկող ընկերությունները հետաքրքրված լինեն և նրանց կարողությունները բավարարեն ճանապարհները որակյալ սպասարկելուն, մյուս կողմից՝ խստացրեցինք պահանջները, որպեսզի, օրինակ՝ իրենց պարկի 70%-ից ավելին լինի սեփական և այլ չափորոշիչներ դրեցինք սպասարկման բարձր մակարդակ ապահովելու նպատակով։ Ճանապարհաշինության առումով՝ կարևոր է ընդգծել, որ էս բոլոր գործընթացների մեջ մեզ համար թիրախային են ոչ միայն Սյունիքում ընթացիկ աշխատանքները, այլ հենց Սյունիքով անցնող Հյուսիս-հարավի հատվածը, մասնավորապես, Սիսիան-Քաջարանի նախապատրաստական աշխատանքները մենք նախորդ տարի իրականացրեցինք, այս տարի հայտարարել ենք այդ 60 կմ-ի մրցույթը, և հուլիսի 1-ին բացումը կլինի, որից հետո մենք կանցնենք արդեն նախաորակավորման փուլին։ Ինքը բավական բարդ ու կարևոր ճանապարհ է՝ 60 կմ, միայն 27 հատ կամուրջ կա, 12 թունելներ կան և այլն, ու կարծում ենք, որ միջազգային գործընկերների հետ կփորձենք ամեն ինչ անել ճանապարհն արագ և որակյալ կառուցելու ուղղությամբ։

Ավտոմոբիլային, երկաթուղային, օդային տրանսպորտի առումով՝ մենք մի շարք մարզերում սկսել ենք դեպի մարզերի համայնքներ և մարզերի համայնքներից դեպի Երևան այդ մեծ փաթեթներ կազմել, որպեսզի բոլոր բնակավայրերը կարողանանք սպասարկել։ Հաջողությամբ իրականացրել ենք Էջմիածնի և Կոտայքի փաթեթների մրցույթները, երկու տեղում էլ արդեն նորմ մեկ դեպքում՝ 46 նոր ավտոբուսներ, Կոտայքի պարագայում՝ 150 նոր ավտոբուսներ արդեն սպասարկում են մեր համաքաղաքացիներին։ Երկու դեպքում մրցույթները դատական ինչ-որ գործընթացում են, հիմա մենք Շիրակի մարզի մրցույթն ենք իրականացնում։

Երկաթուղու գործընկերների հետ համագործակցության արդյունքում 27 նոր ուղևորատար վագոններ են ձեռքբերվել, որոնք ժամանակակից չափորոշիչներով են համալրված, ինչպես նաև 9,5 կմ երկաթգիծ է կառուցվել։ Ընդհանուր ներդրումն այս ոլորտում կազմել է 17 մլրդ դրամ։ Կարևոր է, որ ավիացիոն ոլորտում մենք նոյեմբեր ամսին ստորագրեցինք Հայաստանի և Եվրոպական Միության միջև ընդհանուր ավիացիոն գոտու համաձայնագիրը, սա չափազանց կարևոր փաստաթուղթ է, որը հնարավորություն է տալիս, որ մեր երկիրը, մեր ավիացիոն գործընկերները կարողանան համապատասխան արտոնություններից և պայմաններից օգտվել, ինչպես եվրոպական երկրները։ Կարևոր էր, որ մենք այս ոլորտում կարողացանք տեխնիկական զննության գործընթացի նոր համակարգ դնել և այս էլեկտրոնային համակարգով այնպես անել, մեր վարորդներին ուղղորդել, որ գնան դեպի տեխնիկական զննման կայաններ։ Փորձեցինք այդ արատավոր երևույթի վերջը դնել, երբ մենք, բանկում կտրոն վերցնելով ,համարում էինք, որ տեխնիկական զննում ենք անցել, և կարծես, դա մեզ հաջողվել է։ Նաև նոր տեխնիկական կայանների թիվը 19-ով ավելացել է, դա խոսում է նրա մասին, որ համակարգն աշխատում է, և նոր կայանների կարիք է անընդհատ զգացվում։

Նաև Զվարթնոց և Շիրակ օդանավակայանների գործընկերների հետ համագործակցության արդյունքում, նրանց մաստեր պլանների փոփոխման արդյունքում Շիրակի օդանավակայանում բավական աշխատանքներ իրականացվեցին մոտ 5,5 մլն դոլարի, և ամբողջովին նոր վազքուղի և ընդունման նոր կետեր ունենք։

Երևան քաղաքին Կառավարությունը նախորդ տարի հատկացրեց 25 մլն եվրո գումար, որով հիմա արդեն պարզ դարձավ, որ Երևանը ձեռք կբերի 87 բավական բարձրորակ ավտոբուսներ քաղաքային տրանսպորտային ցանցը համալրելու առումով։ Մենք մի շարք ընկերությունների նախորդ տարի տրամադրել ենք ավիացիոն ոլորտում թույլտվություններ, լիցենզիաներ, այդպիսով նոր հնարավորություններ ենք ընձեռել, նաև մրցակցության հնարավորություն կա, որից կշահեն մեր համաքաղաքացիները։

Կարևոր էր, որ նախորդ տարի սկսվեց նաև գազաբալոնային համակարգով աշխատող մեքենաների այս էլեկտրոնային համակարգը, որը նման է այդ տեխզննման համակարգին։ Եվ, առիթից օգտվելով, մեկ անգամ ևս պետք է հնչեցնեմ, որ մինչև օգոստոսի 1-ն է ժամկետը, և մեր քաղաքացիներին խնդրեմ ու հորդորեմ, որ, անպայման, գնան, անցնեն, այլապես օգոստոսի 1-ից նրանք չեն կարող գազալցման կայաններում լիցքավորումներ իրականացնել։ Արդեն 15 կազմակերպություններ նախարարության կողմից լիցենզիաներ են ստացել Երևանում և հանրապետության տարբեր մարզերում։

Միգրացիոն ոլորտում մի շարք աշխատանքներ են իրականացվել։ Կարևոր է, որ մենք փաստաթղթերով հեշտացրինք օտարերկրյա քաղաքացիների աշխատանքային պայմանները Հայաստանում, և նրանք հիմա բավական հեշտությամբ և առանց ավելորդ քաշքշուկների կարողանում են այդ թույլտվությունները ստանալ, և այդ էլեկտրոնային համակարգը նաև բաց է մեր շատ պետական գերատեսչությունների համար, որպեսզի նրանք էլ հասկանան, թե ում հետ գործ ունեն։ Այս ոլորտում ես կցանկանայի նշել, որ 116 ընտանիքների նախորդ տարում մենք կարողացանք տրամադրել բնակարաններ բնակարանների գնման վկայականներով, դրանք 1988-92 թվական Ադրբեջանից բռնի տեղահանված մեր հայրենակիցներն են, որոնք մինչև հիմա բնակարանային խնդիր ունեին, և Կառավարությունը 116 ընտանիքի տրամադրեց։ Այդպիսով մենք Երևանում, այսպես ասած, այս փուլը փակեցինք, որովհետև այլ շահառու չմնաց և հիմա նույն գործը շարունակում ենք մարզերում։

Պետական գույքի կառավարման ոլորտում նույնպես բազմաթիվ աշխատանքներ են իրականացվել։ Ընդ որում՝ այստեղ նույնպես նմանաբնույթ աշխատանք է իրականացվել միգրացիայի նման, մեր այն քաղաքացիները, հայրենակիցները, որոնք տեղահանվել էին Ադրբեջանից, բնակվում էին որոշակի վայրերում, բայց սեփականության իրավունքի խնդիր կար։ Նախորդ տարի այդ հայրենակիցներին բնակարանների տրամադրման գործընթաց է եղել, 96 ընտանիքներ ստացել են այդ վկայականները։

Հաշվետու ժամանակահատվածում պետական գույքի օտարումից ստացված միջոցները կազմել են 884 մլն դրամ, որից 678 միլիոնը պետական բյուջե է մուտք եղել, մասնավորից ստացվածը՝ 405 մլն դրամ և վարձակալությունից` 318 մլն դրամ։ Նաև պետական սեփականություն համարվող հողերի օտարումից պետական բյուջե է մուտքագրվել մոտ 293 մլն դրամ։

Հիմնական զեկույցս սա է, փորձեցի բավական արագ անցնել, չգիտեմ ինչքանով հաջողվեց: Շնորհակալություն, սիրով կպատասխանեմ հարցերին։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցերի համար հերթագրում։ Խաչատուր Սուքիասյան։

 Խ.ՍՈՒՔԻԱՍՅԱՆ

-Պրն Սանոսյան, հիմա շատ է մամուլում հրապարակվում, որ Լարսում մենք խնդիր ունենք, բայց գրվում է, որ հազարավոր մեքենաներ, բայց, իմ կարծիքով, Հայաստանն ունի, եթե սառնարանային մեքենաներ են, դրանք 500-600-ի մոտ են։ Եթե էդ 500-600-ը բեռնվեն և բեռնաթափվեն, նշանակում ՝` տարբեր հատվածներում կլինեն, և ասել, թե հազարավոր մեքենաներ Լարսում կանգնած են … Կուզենամ, որ դուք այս բացատրությունը տաք և ասեք, թե սա ինչքան կտևի և ինչ կարգի վնաս ենք կրում, որովհետև հնչում են տարբեր թվեր, տարբեր ձևերով են ներկայացնում։ Ցանկալի կլինի, որ հասարակությունը տեղեկացված լինի, թե, ընդհանրապես, ի՞նչ խնդրի հետ ենք մենք առնչվում և կուզեմ մեքենաների քանակն իմանալ, թե Հայաստանում ինչքան կա, որ մյուս անգամ դա տեղիք չտա, որ տարբեր ոչ հաստատված թվեր, քանակ ասեն։

 Գ.ՍԱՆՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Իսկապես, շատ կարևոր հարց է և բավական սրված՝ այս ոլորտում, հաշվի առնելով նաև սեզոնայնությունը, որ հիմա մենք միրգ-բանջարեղենի արտահանման խնդիր ունենք։ Խնդիրը բավական օբյեկտիվ է, հաշվի առնելով, որ հիմնականում Սև ծովում նավով շատ բեռների տեղափոխումը փոխադրվել է ցամաք, ինչի հետևանքով Լարսում առաջացել է այս խնդիրը։ Եվ ակնհայտ է, որ բոլոր կողմերի գործընկերները բավական ջանքեր են գործադրում, պետք է ազնիվ լինենք և խոստովանենք, այս իրավիճակից դուրս գալու ուղղությամբ։ Օրինակ, եթե թողունակությունը 400 է, բայց օրական 700 են սպասարկում, կարծում եմ՝ դա շատ բանի մասին խոսում է։

Բոլորովին վերջերս՝ շաբաթ օրը, էկոնոմիկայի նախարարը, իմ տեղակալը, Պետական եկամուտների կոմիտեի մեր գործընկերները եղել են Լարսում, ռուսական գործընկերների հետ, վրացական կողմի գործընկերների հետ բազմաթիվ քննարկումներ են ունեցել վիճակն ավելի բարելավելու ուղղությամբ և, կարծես, հետևյալ պայմանավորվածությունն ունենք, որ մոտ ժամանակներս Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության համապատասխան որոշմամբ լրացուցիչ կետ կտեղադրվի այսօր գործող մաքսակետից քիչ հեռավորության վրա, որն օրվա ընթացքում 170-200 մեքենա կարող է սպասարկել, նաև որոշակի արտոնություն Եվրասիական տնտեսական միության երկրների համար կլինի։ Ընդ որում` արտոնությունը շատ ավելի մեծ է Եվրասիական տնտեսական միության երկրների համար, մասնավորապես, մեզ համար, բայց էնտեղ մեկ հերթի որոշակի խնդիր կա։ Մեքենաների քանակը հիմա բավական մեղմվել է, մենք խնդիր ունեինք ժամանակին նաև Ռուսաստանից դեպի Վրաստան անցնելու ուղղությամբ, որտեղ գրեթե արդեն խնդիր չկա, լավագույն դեպքում մեկ օր են մեքենաներն այնտեղ մնում, իսկ այս ուղղությամբ մեքենաների քանակը 400-500-ի սահմաններում է, այսինքն` այդքան մեծ չէ։ Կարծում եմ, որ այդ հազարավոր նշված մեքենաներն ամբողջ Վրաստանում բոլոր երկրների մեքենաների մասին է խոսքը, ոչ թե մեր, մերը 400-500-ի մասին է խոսքը։ Շնորհակալություն։

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արձագանք։

 Ս.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Եվ մի էսպիսի հարց. հասկացա, որ դա Ռուսաստանի հետ կարգավորվում է, եղած կետից 5 կամ 10 կմ ներս կդրվի, որպեսզի փաստաթղթային գործողություները լինեն և ուղեկցեն։ Ցանկալի կլիներ, որ Լարսից 10 կամ 20 կմ ներքև նույնը մեր վրացի եղբայրները կազմակերպեին, որպեսզի 100 կամ 50 մեքենաների ոստիկանությունով ուղեկցեին դեպի Ռուսաստանի տարածք, հաշվի առնելով, որ դա Եվրասիական տնտեսական միության ապրանք է, և Եվրասիական տնտեսական միության շրջանակներում են լինում այդ բեռնափոխադրումները։ Շնորհակալություն։

 Գ.ՍԱՆՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իրականում այդ քննարկումները շարունակվում են, նման խնդրանք, այո, բազմիցս մենք բարձրացրել ենք, երբեմն նաև ռելիեֆային պայմանները, կարծես, այնքան հնարավորություն չեն տալիս, ինչքան մենք կցանկանայինք որ լիներ։ Բայց գործընթացը բավական արագ է, ամենօրյա կապի մեջ ենք միմյանց հետ և կփորձենք հնարավորինս կարգավորել։ Շնորհակալություն։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արեն Մկրտչյան. հանո՞ւմ եք հարցը։ Հարցերն ավարտվեցին, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հաջորդ զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանին. համեցեք։

  Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Ազգային ժողովի մեծարգո փոխնախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեզ եմ ներկայացնում Կենտրոնական բանկի եզրակացությունը 2021 թվականի պետական բյուջեի կատարման վերաբերյալ։

Նախ` նշեմ, որ պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվության վերաբերյալ եզրակացության կազմման շրջանակներում Կենտրոնական բանկն առաջնորդվում է կատարողականի վերաբերյալ միջնաժամկետ պարտքի կայունության ապահովման, հարկաբյուջետային քաղաքականության ուղղվածության և դիրքի, ինչպես նաև երկարաժամկետ աճին նպաստելու ուղղությամբ գնահատականների ներկայացմամբ։ Այս սկզբունքների ներքո և հաշվի առնելով, որ 2021 թվականի պետական բյուջեի կատարման գործընթացն արդեն մանրամասն ներկայացվել է Կառավարության կողմից, ես կփորձեմ առանձնացնել և առավել կարևոր և հիմնական կետերը միայն շեշտադրել։

Ուրեմն, մակրոմիջավայրի տեսանկյունից, ինչպես արդեն նշվել է, 2020 թվականի խորը տնտեսական անկումից հետո, Հայաստանի տնտեսությունը 2021 թվականին վերականգնվել է սպասվածից բարձր տեմպերով, արձանագրելով տնտեսական աճի 5,7% մակարդակ։ Տնտեսական աճի վերականգնմանը նպաստել է և՛ համաշխարհային պահանջարկի, և՛ ներքին պահանջարկի, առավելապես մասնավոր հատվածի ավելացումը սպառման աճի հաշվին։ Կապիտալ ներդրումները ևս որոշակի վերականգնվել են՝ պայմանավորված ինչպես պետական, այնպես էլ մասնավոր ներդրումների աճով։

Ներքին և արտաքին հատվածում պահանջարկի արագ վերականգնումն առաջարկի շղթաների խաթարումների և հարաբերական թույլ կարողությունների պայմաններում նպաստել է թե՛ միջազգային և թե՛ ներքին գնաճային միջավայրի ընդլայնմանը։ Արդյունքում Հայաստանում բարձր գնաճային միջավայրը պահպանվել է ողջ տարվա ընթացքում։

Գների կայունության ապահովման նպատակով 2021 թվականին Կենտրոնական բանկը վարել է դրամավարկային պայմանների խստացման քաղաքականություն` աստիճանաբար չեզոքացնելով խթանող դիրքը։ Տարվա ընթացքում քաղաքականության տոկոսադրույքը բարձրացվել է, ընդհանուր առմամբ, 2,5 տոկոսային կետով, որի արդյունքում 12-ամսյա գնաճը նոյեմբերին 9,6%-ի համեմատ որոշ չափով նվազել է և տարեվերջին կազմել է 7,7%։

Անդրադառնալով այս տարվա մակրոտնտեսական զարգացումներին, նշեմ, որ 2022 թվականի առաջին կեսին շարունակվել է տնտեսական բարձր ակտիվությունը, որին նպաստել են միջազգային այցելուների զգալի ներհոսքը և ներքին մասնավոր ծախսումներով պայմանավորված ամբողջական պահանջարկի ավելացումը։ Նշված զարգացումների պարագայում Կենտրոնական բանկը վերանայել է տնտեսական աճի կանխատեսումը. բարձրացնելով այն մինչև 4,9%։ Ամբողջական պահանջարկի աճը հանգեցրել է ընդհանուր գնաճային միջավայրի ընդլայնմանը, որի պարագայում մայիսին 12-ամսյա գնաճն ավելացել է և կազմել է 9%։ Այդ իրավիճակում, հաշվի առնելով նաև մատակարարման շղթաների խաթարումներով և առկա մեծ անորոշությամբ պայմանավորված գնաճային սպասումների աճը, Կենտրոնական բանկն առաջին եռամսյակի ընթացքում արդեն 1,5 տոկոսային կետով բարձրացրել է քաղաքականության տոկոսադրույքը։ Միաժամանակ դրամի արժևորումը դրական ազդակ կփոխանցի, մեր գնահատմամբ, գնաճային միջավայրի թուլացմանը, և 12-ամսյա գնաճը, աստիճանաբար նվազելով, միջնաժամկետ հորիզոնում կմոտենա նպատակային 4% մակարդակի։

Հարկաբյուջետային քաղաքականության մասով. հարկաբյուջետային կայունության պահպանման և միջնաժամկետ տնտեսական աճի վերականգնման համար բարենպաստ միջավայրի ձևավորման նպատակով 2021 թվականին հարկաբյուջետային քաղաքականությունը պայմանավորվել է սահուն կոնսոլիդացիայի ճանապարհով պարտքի որոշակի նվազեցմամբ։ Վերջինս արտացոլել է իրականացվող հարաբերականորեն զսպող քաղաքականության դիրքը, ուղեկցվելով հարկերի հավաքագրման բարելավման և դրանց համահունչ՝ պետական ծախսերի գծով ծրագրային ցուցանիշների ավելացման միջոցառումներով։ Տնտեսական աճի վերականգնման, ինչպես նաև հարկային օրենսդրության փոփոխության և վարչարարության բարելավման արդյունքում 2021 թվականին հարկային եկամուտների գծով արձանագրվել է 14,6% աճ։ Սակայն նշենք, որ հարկային եկամուտները ՀՆԱ-ում ավելացել են ընդամենը 0,3 տոկոսային կետով, ինչը դեռևս ցածր է Կառավարության ծրագրով նպատակադրված թիրախից։

Պետական ծախսային քաղաքականությունը 2021 թվականին առաջնորդվել է տնտեսական աճի ներուժի վերականգնման և պարտքի աստիճանական կայունության սկզբունքներով, այդ թվում կարևորելով համավարակի և արցախյան պատերազմի հետևանքների մեղմմանն ուղղված ծախսերի և ծրագրերի իրականացումը։ Արդյունքում 2021 թվականի պետական բյուջեի ծախսերը նախորդ տարվա համեմատ աճել են 5,8%-ով, պայմանավորված մեծամասամբ ընթացիկ ծախսերի աճով, մինչդեռ կապիտալ ծախսերի գծով արձանագրվել է 4,1% նվազում։ Թեև տարվա ընթացքում ծախսերի կատարողականը բարելավվել է, սակայն դեռևս մնում է ցածր մակարդակում։

Այսպիսով, բարձր գնահատելով տնտեսական մարտահրավերների հաղթահարմանն ուղղված ծախսային միջոցառումների իրականացումը, ինչպես նաև տնտեսության՝ սպասվածից ավելի արագ վերականգնման համարժեք հակացիկլիկ քաղաքականության որդեգրումը, անհրաժեշտ ենք համարում նաև շեշտադրել երկարաժամկետ ներուժային աճի համար ամուր հիմքերի ձևավորմանն ուղղված պետական ծախսային ռազմավարության ճշգրտման հրամայականը։

Պետք է նաև նշել, որ պետական բյուջեի ծախսերի կատարումը, ինչպես և ծրագրավորված էր, ուղեկցվել է հարկաբյուջետային կանոններով նախատեսված բացառիկ դեպքի կիրառմամբ։ Այս պարագայում բյուջեի պակասուրդը շարունակել է գերազանցել կապիտալի ծախսերը, իսկ ընթացիկ առաջնային ծախսերի աճը գերազանցել է նախորդ 7 տարիների անվանական ՀՆԱ-ի աճի միջին տեմպը։ Կրկին շեշտեմ, որ սա նախապես ծրագրավորված էր «2021 թվականի պետական բյուջեի մասին» ՀՀ օրենքով։

Վերը նկարագրված զարգացումների պարագայում պետական բյուջեի պակասուրդը և Կառավարության պարտքը ՀՆԱ-ի նկատմամբ կրճատվել են կանխատեսվածից ավելի մեծ չափերով։ Արդյունքում պետական բյուջեի պակասուրդը կազմել է 4,6%` նախորդ տարվա 5,4-ի համեմատ, միևնույն ժամանակ պարտք-ՀՆԱ ցուցանիշը նախորդ տարվա նկատմամբ նվազել է ծրագրավորվածից ավելի շատ` 3,2 տոկոսային կետով և կազմել 60,3%, դեռևս պահպանվելով հարկաբյուջետային կանոններում ներառված 60% սահմանային մակարդակից բարձր։ Ուստի, մի կողմից՝ կարևորելով տնտեսության վերականգնման և միջնաժամկետ աճին ուղղված ծրագրերի իրականացումը, մյուս կողմից` անհրաժեշտ ուշադրության է արժանի հարկաբյուջետային գործող կանոնների շրջանակներում Կառավարության կողմից պարտքի նվազեցմանն ու կայունացմանն ուղղված միջոցառումների հետևողական իրականացումը։

Ամփոփելով, նշեմ, որ շարունակվող մարտահրավերների և անորոշությունների պայմաններում 2021 թվականին հարկաբյուջետային և դրամավարկային քաղաքականությունների արդյունավետ համադրման շնորհիվ հնարավոր է եղել պահպանել Հայաստանում մակրոտնտեսական կայունությունը։ Այդուհանդերձ, 2021 թվականին իրականացված հարկաբյուջետային քաղաքականության արդյունքները որոշ չափով շեղվել են նախանշված միջնաժամկետ և երկարաժամկետ ծրագրերից։

Այս համատեքստում Կենտրոնական բանկը կարևորում է տարվա ընթացքում հարկաբյուջետային հակացիկլիկ քաղաքականության որդեգրումը, սակայն շեշտադրում է տնտեսության երկարաժամկետ կայուն զարգացման համար պետական ծախսային ռազմավարության ճշգրտման անհրաժեշտությունը։ Շնորհակալություն։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Ավարտեցի՞ք։

 Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Այո, շնորհակալություն։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում։ Խաչատուր Սուքիասյան։

 Խ.ՍՈՒՔԻԱՍՅԱՆ

-Պրն Գալստյան, էս վերջին ամիսներին Հայաստանի Հանրապետությունում ազգային արժույթը՝ դրամը կայունանում է։ Բոլորը լավ գիտեն, որ արտարժույթի՝ դոլարի, եվրոյի, հոսք կա դեպի Հայաստան, դա հասկանալի է, և դրա համար կայունանում է։

Ինձ մեկ այլ խնդիր է հետաքրքրում. արտահանող ընկերությունները, որոնք արտահանում են և՛ Եվրոպա, և՛ Ռուսաստանի Դաշնություն, կուզեմ, որ դրանց տարբերությունը Կենտրոնական բանկը գնահատական տա։ Եվ այս ժամանակահատվածում կարճաժամկետ առումով հնարավոր է, որ որոշ տնտեսավարողներ խնդիրներ ունենան, բայց ընդհանուր գնահատման առումով մեզ մոտ առավել խնդրահարույց է դառնում էներգիայի ձեռքբերման սակագինը, որովհետև եթե սա էսպես շարունակվի, հնարավոր է, որ շատ կազմակերպություններ իրենց եկամուտների, հասույթի, շահույթի հաշվին էդ ամեն ինչն իրականացնեն։ Կուզենայի ձեր վերլուծականը, թե Կենտրոնական բանկն ինչպես է տեսնում, որ մեր արտահանող ընկերությունները միայն կարճաժամկետ խնդիր ունենան, երկարաժամկետ չունենան։ Եվ ի՞նչ կանխատեսումներ կան, ո՞նց եք դուք տեսնում ապագայում, եթե այդ արտարժույթի հոսքը երկարաժամկետ առումով միշտ լինի, մեր տնտեսավարողները, որոնք արտահանում են այդ և այլ ուղղությամբ, ի՞նչ կարգավիճակ կունենան և ի՞նչ կորուստներ և ի՞նչ օգուտներ։ Շնորհակալություն։

 Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Սուքիասյան։ Շատ կարևոր տարանջատում դրեցիք, որովհետև էն բանավեճը, որ կա հասարակության մեջ, որպես կանոն, էդքան նյուանս չի մոտենում էդ հարցին, ոնց որ ձեր հարցում հնչեց։ Ի՞նչ նկատի ունեմ. նկատի ունեմ, որ հաճախ արտահանումը, վերցնում են որպես մեկ ամբողջական մեծություն ու չեն դիտարկում արտահանման ուղղությունները, օրինակ, որովհետև տվյալ դեպքում շատ կարևոր է դիտարկել, որ Եվրոպա արտահանման պարագայում եվրոպական արժույթն արժեզրկվել է ոչ միայն մեր նկատմամբ, այլ նաև ամերիկյան դոլարի նկատմամբ մոտ 20%-ով էս տարվա ընթացքում։

Ինչ վերաբերում է ռուսական արժույթին, պիտի նշեմ, որ Հայաստանի Հանրապետության դրամը Ռուսաստանի Դաշնության ռուբլու նկատմամբ գտնվում է իրական արժեզրկված վիճակում։ Այսինքն` ոչ միայն արժեզրկված է նոմինալ փոխարժեքը նոմինալ փոխարժեքի համեմատ, այլ նաև արժեզրկված է, որովհետև Ռուսաստանում գնաճն ավելի բարձր է։ Այսինքն` էն արտահանողները, որոնք արտահանում են Ռուսաստանի Դաշնություն և արտահանում են և պայմանագրերը ֆիքսված են ռուսական ռուբլով, ստեղծված իրավիճակից բացառապես շահում են, որովհետև Հայաստանի Հանրապետության դրամն ավելի թույլ է, քան ռուսական դաշնության ռուբլին։ Ուստի, կարծում եմ՝ սխալ է փոխարժեքով պայմանավորել բոլոր տնտեսական երևույթները, ինչպես և դուք նշեցիք։

Հիմա, ի՞նչ մոտեցումներ կան էդտեղ ու ինչո՞վ է պայմանավորված. ակնհայտորեն պայմանավորված է միջազգային այցելուների հոսքով Հայաստան և արտաքին պահանջարկի ավելացմամբ, ու էդտեղ մենք ունենք քաղաքականության որոշման մի քանի կարևոր նյուանսներ։

Առաջինը. ես կարծում եմ, որ պիտի լինի Կենտրոնական բանկի և Կառավարության համատեղ տնտեսական քաղաքականության օրակարգ, որը կա ու մենք կարծում ենք, որ եթե խոսակցությունները գնում են նրան, որ Կենտրոնական բանկը պիտի արհեստականորեն արժեզրկի Հայաստանի Հանրապետության արժույթը, դա բացառապես նշանակում է, որ Հայաստանի բոլոր քաղաքացիները բարձր գնաճ ունենալու հետևանքով վճարելու են գնաճային հարկ, որի միջոցով քաղաքացիները, հաճախ էն քաղաքացիները, որոնք նույնիսկ չունեն բավարար եկամուտ, սուբսիդավորելու են արտահանողներին։ Մեր պատկերացմամբ՝ պիտի տեղի ունենա ավելի նյուանս ու ավելի մանրակրկիտ վերլուծություն, որի արդյունքում արհեստական արժեզրկումից խուսափելով և հավելյալ գնաճի հաշվին հավաքագրված հարկային եկամուտներով Կառավարությունը պիտի օժանդակի արտահանման էն ընկերություններին կամ էն ճյուղերին, որոնք ունեն արտահանման դինամիկ զարգացման պոտենցիալ։

Երկրորդ հարցը` էներգետիկայի հետ կապված. եթե տեղի ունենա ազգային արժույթի ամրապնդում, ապա ես կարծում եմ, որ հանձնաժողովը, որը զբաղվում է կարգավորմամբ` Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը, պետք է ինչ-որ ժամանակ հետո դիտարկի էն հարցը, թե արդյոք սակագինը համապատասխանում է փոխարժեքին, թե ոչ, որովհետև, եթե ես չեմ սխալվում, սակագնի բարձրացման հիմքում հիմնական գործոններից մեկն ազգային արժույթի արժեզրկումն էր ժամանակին։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արձագանք։

 Խ.ՍՈՒՔԻԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արուսյակ Ջուլհակյան. հանո՞ւմ եք։ Կնյազ Հասանով. հանո՞ւմ եք։ Հարցերն ավարտվեցին, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հաջորդ հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Հաշվեքննիչ պալատի նախագահ Ատոմ Ջանջուղազյանին. համեցեք։

 Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարգարժան փոխնախագախ, հարգելի պատգամավորներ, բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվության վերաբերյալ Հաշվեքննիչ պալատի եզրակացությունը ներկայացնելու գործընթացը հստակ կանոնակարգված է, այն սահմանված է «Հաշվեքննիչ պալատի մասին» ՀՀ օրենքով և, ըստ այդմ՝ եզրակացությունը պետք է բաղկացած լինի կարծիքից, որը ձևավորվում է 3, 6, 9 ամիսների և տարվա հաշվեքննությունների արդյունքում բյուջեի կատարման անհամապատասխանություններից, խեղաթյուրումներից և առաջարկություններից։ Ինչպես հասկանալի է, տվյալ դեպքում խոսքը վերաբերում է ոչ թե եզրակացության մեջ առկա անհամապատասխանություններին, այլ այն անհամապատասխանություն-ներին, խեղաթյուրումներին և առաջարկություններին, որոնք տեղ են գտել հաշվեքննության ընթացիկ եզրակացությունների մեջ` կապված 3, 6, 9 ամիսների և տարեկան կատարման արդյունքների հաշվեքննության գործընթացի հետ։

2021 թվականի բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվության եզրակացությունը ներկայացնելու համար Հաշվեքննիչ պալատն իրականացրել է բյուջեի ծախսային մասի ավելի քան 91%-ի ծածկույթից ընտրանքի նկատմամբ 18 գերատեսչություններում 72 հաշվեքննություններ, որոնց արդյունքում արձանագրվել են 138 անհամապատասխանություններ 13 գերատեսչություններում և բյուջեի ծախսային մասի շուրջ 0,15%-ին վերաբերող 26 խեղաթյուրումներ, որոնք տեղ են գտել բյուջեի կատարման հաշվետվությունների մեջ 6 գերատեսչությունների հաշվեքննությունների ընթացիկ եզրակացություններում։

Հաշվեքննիչ պալատը 2021 թվականի հաշվեքննությունների ընթացքում ստացել է ողջամիտ հավաստիացում այն մասին, որ ֆինանսական հաշվետվությունները բոլոր էական առումներով զերծ են էական խեղաթյուրումներից և, ըստ այդմ՝ ներկայացրել է բյուջեի կատարման վերաբերյալ եզրակացություն։ Հարկ է նշել, որ ողջամիտ հավաստիացումը բարձր մակարդակի կամ ոչ բացարձակ հավաստիացում է, այն չի երաշխավորում, որ օրենքի և աուդիտի բարձրագույն մարմինների միջազգային ստանդարտների հիման վրա մշակված մեթոդաբանություններին համապատասխան իրականացված հաշվեքննությունը միշտ կհայտնաբերի էական խեղաթյուրումը, երբ այն առկա է։ Խեղաթյուրումները կարող են առաջանալ ինչպես սխալի կամ բացթողնման, այնպես էլ առերևույթ հանցագործության հատկանիշների արդյունքում և կհամարվեն էական, երբ ողջամտորեն կակնկալվի, որ դրանք առանձին վերցրած կամ միասին կարող են ազդել ֆինանսական հաշվետվություններն օգտագործողների կողմից որոշումների կայացման գործընթացի վրա։ Այս դեպքում հարկ է նկատել, որ Հաշվեքննիչ պալատը, հաշվեքննության ենթարկելով պետական բյուջեի միջոցների ֆինանսական գործառնությունների համար սահմանված ընթացակարգերի պահանջների կատարումը, հանգել է հետևյալ եզրակացությանը. պալատի կարծիքով, ֆինանսական հաշվետվությունները բոլոր էական առումներով ճշմարիտ են ներկայացնում պետական բյուջեի մուտքերի ձևավորման և ելքերի իրականացման կանոնակարգված գործունեությունը։ Ըստ այդմ՝ Հաշվեքննիչ պալատը 2021 թվականի պետական բյուջեի կատարման վերաբերյալ արտահայտում է դրական եզրահանգում։

Այստեղ, ձեր թույլտվությամբ, ես կանգ կառնեմ առանց մանրամասներին անդրադառնալու, հաշվի առնելով, որ անցած կարճ ժամանակահատվածի ընթացքում մենք բազմիցս առիթներ ունեցել ենք՝ քննարկել տարբեր թեմաներ` կապված հենց հաշվեքննության արդյունքների հետ և ենթադրվում է, որ առաջիկայում նույնպես մենք առիթներ կունենանք՝ մանրամասնել առանձին հաշվեքննությունների արդյունքներ։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցերի համար հերթագրում։ Հարցեր չկան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Ազգային ժողովի ֆինանսավարկային և բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արուսյակ Մանավազյանին։

 Ա.ՄԱՆԱՎԱԶՅԱՆ

-Հարգարժան փոխնախագահներ, Կառավարության անդամներ և պատգամավորներ, Ազգային ժողով ֆինանսավարկային և բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի և մյուս հանձնաժողովների համատեղ նիստերում ունեցել ենք բավականին արդյունավետ, մասնագիտական և խորը քննարկումներ, որոնք երբեմն անցել են թեժ մթնոլորտում, չնայած այն հանգամանքին, որ ընդդիմությունը բացակայում էր: Ինչո՞ւ ենք սա կարևորում. որովհետև բյուջեի կատարողականի քննարկումները համարվում են ընդդիմության համար կարևոր վերահսկողական գործիքներից մեկը, ինչից իրենք այդպես էլ չօգտվեցին:

Համատեղ նիստերից հետո հանձնաժողովը ներկայացրել է ամփոփ նիստ, որի արդյունքում դրական եզրակացության ենք արժանացրել 2021 թվականի բյուջեի կատարողականը, և կոչ ենք անում մեր մյուս գործընկերներին՝ կատարողականին կողմ քվեարկել:

Այսօր շատ խոսվեց բազմաթիվ դրական ցուցանիշների մասին, որոնք փաստ է, որ արձանագրվել են, սակայն, այնուամենայնիվ, ես ևս մեկ անգամ կներկայացնեմ մի քանի ցուցանիշներ, որոնք ամբողջապես բավարար են այս կատարողականին համոզված կողմ քվեարկելու համար: Բյուջեի կատարողականը կազմել է 98%, ինչը համարվում է շատ բարձր ցուցանիշ, և մեր գնահատմամբ՝ սա գերազանց արդյունք է: Իհարկե, կցանկանայինք և պետք է աշխատենք Կառավարության հետ միասին, որ կապիտալ ծախսերի կատարման տոկոսն էլ ավելի բարձրացնենք, որն այս պարագայում 92% է: Սակայն պետք է արձանագրել, որ նախորդ տասնամյակում կապիտալ ծախսերի մակարդակը բացարձակ արժեքով տասնյակ տոկոսով ավելի քիչ է եղել, և նույնիսկ այդ պարագայում կատարման տոկոսը շատ ավելի ցածր է եղել, քան 92%-ը:

2021 թվականին Հայաստանի Հանրապետության տնտեսությունում արձանագրվել է 5,7% աճ՝ նախապես պետական բյուջեով ծրագրված 3,2% ՀՆԱ-ի իրական աճի, 2021-23 թվականների միջնաժամկետ ծախսերով ծրագրված 7% ՀՆԱ-ի իրական աճի, 2020 թվականի 7,4% անկման դիմաց: Ընդ որում՝ Հայաստանի Հանրապետությունը տնտեսական աճի այս ցուցանիշով Եվրասիական տնտեսական միության գործընկեր երկրների և Վրաստանի համեմատությամբ զիջում է միայն Վրաստանին, որտեղ ՀՆԱ-ի իրական աճը կազմել է 10,4%: Բելառուսում արձանագրվել է ՀՆԱ-ի 2,3% իրական աճ, Ռուսաստանի Դաշնությունում՝ 5,1%, Ղազախստանում՝ 4% և Ղրղըզստանում՝ 3,7% իրական աճ: 2020 թվականի համեմատ արդյունաբերությունն աճել է 3,3%-ով, զբոսաշրջությունն աճել է 140%-ով, ուղևորափոխադրումներն աճել են 54%-ով, կապիտալ ներդրումներն աճել են 7,7%-ով, արտահանումն աճել է 16,5%-ով, շինարարությունն աճել է 7,4%-ով, ծառայություններն աճել են 7,8%-ով, բեռնափոխադրումներն աճել են 15,8%-ով, գործազրկությունը 18,1%-ից իջել է 15,3%, միջին աշխատավարձը 7,6%-ով աճել է, ռեզիդենտների ավանդներն աճել են 17,6%-ով, Արցախին տրվող օգնությունը կազմել է 128 մլրդ դրամ, որն Արցախի բյուջեի 73%-ն է:

2021 թվականի պետական բյուջեի եկամուտները կազմել են 1 տրիլիոն 684 մլրդ դրամ, ինչը կազմում է 2021 թվականի համար հաստատվածի 111,5%-ը, ճշտված մակարդակի 99,6%-ը, միջնաժամկետ ծախսերով հաստատված ցուցանիշի 100,8%-ը, իսկ 2020 թվականի մակարդակից ավելի է 7,9%-ով կամ 123 մլրդ դրամով:

2021 թվականի պետական բյուջեի ծախսերը կազմել են 2 տրիլիոն 4 մլրդ դրամ, ինչը կազմում է 2021 թվականի համար հաստատված մակարդակի 108,3%-ը, 2021 թվականի ճշտված ցուցանիշի 97,8%-ը, միջնաժամկետ ծախսերով հաստատված ցուցանիշի 106,7%-ը և գերազանցում է 2020 թվականի մակարդակը 5,8%-ով կամ 109 մլրդ դրամով:

Ուշադրության արժանի ևս մեկ փաստ: 2021 թվականի պետական բյուջեում մարդկային կապիտալում ծախսերը, որոնք ներառում են կրթության, առողջապահության, սոցիալական պաշտպանության, հանգստի, մշակույթի և կրոնի բնագավառները, կազմում են ամբողջ բյուջետային ծախսերի 47,9%-ը կամ շուրջ 960 մլրդ դրամ: Ընդ որում, մարդկային կապիտալ ծախսերն առնվազն 2017 թվականից աճում են ոչ միայն բացարձակ արժեքով, այլ նաև բյուջետային ծախսերի կառուցվածքում:

2021 թվականի բյուջեի պակասուրդը կազմել է 320 մլրդ դրամ, ինչը 2021 թվականի հաստատված մակարդակից պակաս է շուրջ 6,1%-ով կամ 209 մլրդ դրամով, իսկ 2020 թվականի փաստացի մակարդակից պակաս է շուրջ 4%-ով կամ 13,5 մլրդ դրամով:

2021 թվականի բյուջեի եկամուտներ-ՀՆԱ-ի հարաբերակցությամբ կազմել է 24,1%՝ պետական բյուջեով ծրագրված մակարդակից 0,5 տոկոսային կետով ավելի, միջնաժամկետով կանխատեսվածից՝ 0,7 տոկոսային կետով ավելի և 2020 թվականի մակարդակից 1,1 տոկոսային կետով պակաս:

Սրանք տվյալներ են, որոնց մասին մեր ընդդիմադիրները չեն ցանկանում խոսել, ձեռք չի տալիս խոսել, ոչ միայն չեն խոսում, այլև չեն էլ ընդդիմանում, ինչը նշանակում է, որ ընդունում են բյուջեի կատարողականը: Գաղտնիք չէ, որ բյուջեի քննարկումն իշխանությանը քննադատելու լավ առիթ, է և ընդդիմության համար սա պետք է լիներ լավ վերահսկողական գործիքներից մեկը, բայց, ինչպես տեսանք, նրանք ընտրեցին իրենց փողոցային անօրակարգ պայքարն ու դատարկ վրաններով քաղաքացիների դեմ փակված հրապարակը, ինչը երեկ ավարտվեց այնպես, ինչպես սկսվել էր:

Այսպիսով, ֆինանսավարկային և բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովը դրական եզրակացություն է տվել 2021 թվականի բյուջեի կատարողականին, և առաջարկում եմ կողմ քվեարկել:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Մանավազյան, զեկույցի համար: Տիկին Մանավազյանին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում: Տիկին Մանավազյան, հարցեր չկան, խնդրում եմ զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Ազգային ժողովի պաշտպանության և անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Անդրանիկ Քոչարյանին: Համեցեք պրն Քոչարյան, մինչև 30 րոպե:

 Ա.ՔՈՉԱՐՅԱՆ

-Մի քիչ շարունակեմ տիկին Մանավազյանի քաղաքական մեսիջի հատվածը և ասեմ, որ այնպես ստացվեց, որ լաոյի արթուն մասը հիմա մենք ենք, քնած մասն աջ կողմում է: Շարունակենք այդ տրամաբանությամբ, որովհետև բյուջեի կատարողականն իրականում այն հարթակը պետք է ապահովեր, որտեղ մենք պետք է նայեինք հեռանկարը մեր երկրի Կառավարության շարունակական ծրագրի կատարման տեսանկյունից:

Ուստի, Ազգային ժողովի մեծարգո փոխնախագահ, հարգելի գործընկերներ, 2021 թվականի պետական բյուջեի փաստացի ծախսերի 16,8%-ը կամ 336 մլրդ դրամը տրամադրվել է պաշտպանությանը, 2021 թվականի հաստատվածից ավելի է 7,6%-ով: Ես պետք է այս թվերն ասեմ, որպեսզի տեսանելի լինի, որ պաշտպանության և անվտանգության հարցերի շրջանում 44-օրյա պատերազմից հետո մենք ունենք նաև որոշակի ծախսերի և բովանդակության փոփոխություն, որն անհրաժեշտ է մեր երկրի անվտանգության կայուն ընթացքն ապահովելու համար: Ճշտված ծրագրերից պակաս է 0,2%-ով, 2020 թվականի փաստացի մակարդակից ցածր է 13,3%-ով հասկանալի պատճառներով, որովհետև 2020 թվականին այն իրողությունը, որում մեր երկիրը հայտնվեց, բնականաբար, ծախսային մասը պետք է կտրուկ ավելանար: 2021 թվականին պաշտպանության բնագավառի ծախսերը կազմել են ՀՆԱ-ի 4,8%-ը, որը 0,1 տոկոսային կետով պակաս է 2021 թվականի ծրագրված մակարդակից, համապատասխանում է 2019 թվականի փաստացի մակարդակին և շուրջ 0,8 տոկոսային կետով ավելի է 2018 թվականի փաստացի մակարդակից:

Հատկանշական է, որ ռազմական պաշտպանությանն ուղղված ծախսերը, որոնք կազմել են 333,6 մլրդ դրամ, 2019 և 2018 թթ. մակարդակներին գերազանցում են համապատասխանաբար 9,8%-ով և 45,7%-ով, իսկ կատարողականը հաստատված մակարդակի համեմատ կազմել է 108,9%, ճշտված ծրագրի համեմատ՝ 99,9%: Սրանք շատ կարևոր արձանագրումներ են, որովհետև մենք որևէ շեղում պետք է չունենանք կատարողականի մասով, քանի որ դա վերաբերում է մեր պաշտպանությանը: Պաշտպանության կարիքների համար՝ բնակելի, գրասենյակային և այլ նշանակության շենքերի և շինությունների կառուցմանը 2021 թվականին ուղղվել է 91,3 մլրդ դրամ, որը համապատասխանում է 2021 թվականի ճշտված ծրագրին և 4,6%-ով գերազանցում է 2021 թվականի հաստատված ծրագիրը և շուրջ 53%-ով ավելի է 2018 և 2019 թվականների մակարդակից:

Ռազմարդյունաբերության համալիրի զարգացման ծրագրի ծախսերը կազմել են շուրջ 2 մլն դրամ` ապահովելով 100%- կատարողական։ Հատկացված միջոցներն օգտագործվել են ապրանքների ու արտադրանքի ձեռքբերման համար։ Ուստի, այս թվերի տրամաբանությունը մեզ հուշում է ասել, որ կատարված աշխատանքները հիմք են տալիս՝ ենթադրել, որ 2021-2026 թթ. ծրագրով սահմանված այնպիսի նպատակների իրագործումը, ինչպիսիք են զինված ուժերի մարտունակության վերականգնումն ու տեխնոլոգիական արդիականացումը, կլինեն շարունակական: Եվ մենք, ծրագրերի ծավալը հետևողականորեն մեծացնելով, կհասնենք այն նպատակին, որը նախանշված է Կառավարության ծրագրի՝ պաշտպանության ոլորտի մասում։

Պետական բյուջեի հասարակական կարգի և անվտանգության բնագավառին 2021 թվականին տրամադրվել է 101,3 մլրդ դրամ։ Համեմատություններ անեմ, որ էլ ավելի է, 2019, 2018 թվականների համեմատ մոտավորապես 22,5%-ով։

Հայաստանի Հանրապետության ազգային անվտանգության ծառայության գծով էլի ծախսերի ավելացում ունենք։ Հատկապես հետպատերազմյան իրողությունները մեզ համար կտրուկ այս ուղղությամբ ծախսերի ավելացման անհրաժեշտություն են առաջացրել։ Գուցե այստեղ չարժե թվերը բան անել, որովհետև մենք ունենք նաև տվյալ հարցի քննարկված լինելու փակ տիրույթ, և այնտեղ հարցերը մանրամասն քննարկվել են։ Ասեմ, որ 2018 և 2019 թվականների համեմատ էլի մենք ունենք մոտավորապես 22% աճ և Ազգային անվտանգության ծառայության, հատկապես սահմանապահ զորքերի մասով մենք ունենք էլի շարունակական աճի արձանագրում։

Ոստիկանության կարիքների բավարարման միջոցառմանը տրամադրվել է 65,5 մլրդ դրամ, ծրագրված ցուցանիշը կազմելով 98,6%։

Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման և ճանապարհատրանսպորտային պատահարների կանխարգելման … (չի հասկացվում) ծախսերը կատարվել են 97,8%-ով, կազմելով 11,4 մլրդ դրամ։ Ծրագրից շեղումը պայմանավորված է տնտեսումներով, իսկ 2020 թվականի համեմատ աճը կազմել է 11,1%-ով կամ 1,4 մլրդ դրամ։

Հասարակական կարգի պահպանման, անվտանգության ապահովման և հանցագործությունների պայքարի միջոցառման ծրագրերը կատարվել են 99,8%-ով, կազմելով շուրջ 25 մլրդ դրամ։ 2020 թվականի համեմատ տվյալ ծախսերը նվազել են 3,4%-ով կամ 887,6 մլն դրամով։

Վերոնշյալ ֆինանսավորման շրջանակներում իրականացվել են բարեփոխումներ, որոնք սահմանված են Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության 2021-2026 թթ. ծրագրերով, մասնավորապես, գործարկվել է պարեկային ծառայությունը, որն ունի շարունակական բնույթ, և այս պահին էլ քննություններ են ընթանում, և նրանք Հայաստանով մեկ պետք է ծավալեն իրենց ծառայությունները` ներգրավելով նոր որակի և նոր մոտեցումների ամբողջություն։

Փրկարար ծառայությունների մասով 2021 թվականի ընթացքում կատարվել է 12,7 մլրդ դրամի ծախս, որը կազմում է 2021 թվականի հաստատված և ճշտված ցուցանիշի 99,4%-ը։ Այնուհանդերձ, 2021 թվականի փաստացի մակարդակը 2020 թվականի համապատասխան ցուցանիշը գերազանցում է 3,7 %-ով։

Փրկարար ծառայությունների միջոցառման շրջանակներում մարտունակության բարձրացման նպատակով նախատեսված 328 ուսումնավարժանքները ողջ ծավալով իրականացվել են։ Դրանք շատ կարևոր են, հատկապես հաշվի առնելով հետպատերազմյան մեր իրողությունները։ Նշված միջոցառման ծախսերը կազմել են 11,4 միլիարդ դրամ։

Հարգելի գործընկերներ, այս թվերը խոսում են այն մասին, որ 2021 թվականի կատարողականը, այնուամենայնիվ, բավականին բարձր տոկոսային ցուցանիշներ է արձանագրել։ Ուստի, պաշտպանության և անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովը, նաև փակ մասի քննարկման տրամաբանության շրջանակներում, հաստատում է և առաջարկում է, որ Կառավարության կատարողականը դրական եզրակացությամբ հաստատենք։ Շնորհակալություն։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Քոչարյան, զեկույցի համար։ Հարգելի գործընկերներ, պրն Քոչարյանին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում։ Հերթագրված պատգամավորներ չկան, պրն Քոչարյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարգելի գործընկերներ, այժմ զեկույցի համար ձայնը տրվում է առողջապահության նախարար Անահիտ Ավանեսյանին։ Համեցեք, տիկին Ավանեսյան։

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի փոխնախագահ, հայրենակիցներ, գործընկերներ, մինչև ելույթիս անդրադառնալը, կուզենայի ափսոսանքով արձանագրել, որ այստեղ չեն մեր ընդդիմադիր պատգամավորները` այս կարևոր քննարկում-հաշվետվության ընթացքում իրենց մտատանջող հարցերը տալու և պատասխաններ ստանալու համար։ Այնուհանդերձ, չեմ կորցնում հույսս, որ առողջապահական ոլորտին վերաբերող հարցերը և, առհասարակ, մեր երկրի առանցքային խնդիրները կքննարկվեն ներկայացուցչակազմ այս ամենաբարձր մարմնում կառուցողական մթնոլորտում, այլ ոչ թե …

2021 թվականի ընթացքում առողջապահության նախարարության քաղաքականությունը շարունակել է պահպանել մեր ընթացիկ ծրագրերի առաջընթացը, կատարողականը և զուգահեռ՝ նաև իրականացնել կորոնավիրուսային նպատակով պայմանավորված` կանխարգելիչ, բուժիչ և համավարակը զսպող միջոցառումների ամբողջական իրականացումը։

Այս նպատակներով 2021 թվականի ընթացքում պետության կողմից հատկացվել է 159 միլիարդ 190 մլն դրամ, որից 35 միլիարդ 251 միլիոն դրամն ուղղվել է կորոնավիրուսային վարակի կանխարգելման, բուժման ընթացքն ապահովելուն և մնացած մեր ընթացիկ ծրագրերն ապահովելուն։

Պետք է նշեմ, որ 2021 թվականի ընթացքում Հայաստանի Հանրապետությունում մեկնարկել են Covid-ով պայմանավորված պատվաստումային գործընթացները, մեր կողմից ձեռք են բերվել այդ պահին առկա պատվաստանյութերի խմբաքանակները։ Բացի ձեռքբերումներից, երկկողմանի բանակցությունների արդյունքում ունեցել ենք նաև բազմաթիվ նվիրատվություններ, որոնք հնարավորություն են տվել՝ խնայել պետական բյուջեի միջոցները և ապահովել պատվաստումային գործընթացը Հայաստանի Հանրապետությունում։

Քանի որ ելույթս հակիրճ է, ժամանակի սղության պատճառով կանդրադառնամ մի քանի կարևոր ուղղությունների, որոնք, մեր կարծիքով, 20121 թվականին ևս մի քայլ մեզ մոտեցրել են Հայաստանի Հանրապետությունում համապարփակ, ընդգրկուն, հասանելի առողջապահական համակարգ ձևավորելուն։

Պետք է ասեմ, որ 2021 թվականից մեր ուշադրությունն ուղղված է եղել կանխարգելիչ բժշկական միջոցառումների ծավալը մեծացնելուն, և մեկնարկել են քաղցկեղի դեմ պայքարի մի շարք սքրինինգային ծրագրեր, որոնք արդեն իսկ ցույց են տալիս, թե ինչքան կարևոր են այս միջոցառումները և ինչ արդյունք ենք գրանցել, և հույս են տալիս մեզ, որ ուշադրության նման սևեռումը մեզ հնարավորություն է տալու՝ հետագայում նաև կրճատել բժշկական միջամտությունների ծավալը և ավելի լավ առողջապահական ելքեր ունենալ։

Այսպիսով, Հայաստանի Հանրապետությունում երեք մարզերում մեկնարկել են կրծքագեղձի քաղցկեղի սքրինինգային ծրագրերը, դրանք հաջողությամբ իրականացվել են, և 6 հազար 936 կին անցել է այս հետազոտությունը։ Նրանցից ում մոտ հայտնաբերվել են նորմայից որոշակի շեղումներ, հաջորդիվ հետազոտությունների և անհրաժեշտության դեպքում՝ նաև անվճար բժշկական օգնություն ստանալու հետևանքով ունեցել ենք 100% առողջացում։

Պետք է ասեմ, որ առողջապահության նախարարությունը շարունակել է ակտիվ կապիտալ ծախսերի հատվածը մեր ոլորտում, և Կառավարության ծրագրով հաստատված առնվազն 50 բժշկական կենտրոնների կառուցումը, վերակառուցումը և վերազինումը, որը մենք ներառել ենք, մենք, այսպես, ընթացիկ կերպով իրականացնում ենք և վստահ ենք, որ 5 տարիների ընթացքում ապահովելու ենք այս ցուցանիշի կատարումը։

2021 թվականին մեկնարկել են 8 բժշկական կազմակերպությունների վերակառուցման, վերազինման աշխատանքները։ Առաջին անգամ 2021 թվականին ծրագրի մեջ ընդգրկվել է Հայաստանի հոգեկան առողջության ազգային կենտրոնի ամբողջական վերակառուցումը։ Ինչո՞ւ եմ ասում՝ առաջին անգամ. այս ոլորտին ուղղվող պետական միջոցներ, կապիտալ ներդրումներ տարիներ ի վեր չեն արվել, ինչը, կարծում ենք` մեծ բացթողում է եղել, և մենք փորձում ենք արագ կերպով վերականգնել այս բացերը։ Բացի դրանից, մեծ ուշադրություն է ուղղվել մարզային բժշկական կազմակերպությունների վերանորոգմանը, և նշածս 8 բժշկական կենտրոններից հիմնականը մարզային բժշկական կենտրոններն են։

Մենք իրականացրել ենք մեր ընթացիկ ծրագրերի ծավալային և բովանդակային բարեփոխումներ և փորձում ենք ապահովել ինչպես մեր շահառուների թվի մեծացում, ծառայությունների ծավալի մեծացում, բայց շատ ավելի կարևոր է դրանց տրամադրման որակի փոփոխությունը։ Եվ մենք տարեցտարի բարելավում ենք պետական պատվերի շրջանակներում տրամադրվող բժշկական օգնության որակը։

Մոր և մանկան առողջության պահպանման և բարելավման ծրագրի շրջանակներում իրականացվել են մի շարք միջոցառումներ, որոնք նպաստել են մեր տարեկան ցուցանիշների բարելավմանը, և 2021 թվականի ընթացքում մենք գրանցել ենք մանկական մահացության ցուցանիշի նվազում, ինչը երկրի համար շատ կարևոր ձեռքբերում է։

Ցավոք սրտի, Covid-ի պայմաններում գրանցվել են նաև հիվանդացության և հիվանդության վիճակների ծանրացման որոշակի փաստեր, ինչը նպաստել է առողջապահական համակարգին դիմելիության մեծացմանը, բայց 2021 թվականի ընթացքում Կառավարությունը, արագ արձագանքելով այս խնդրին, հավելյալ նաև բյուջետային միջոցներ է հատկացրել բժշկական կենտրոնների կողմից իրենց բյուջետային միջոցներից հավելյալ կատարված դեպքերի ֆինանսավորման համար։

Մենք տարեցտարի, իհարկե, ավելացնում ենք առողջապահության նախարարությանը հատկացվող բյուջետային միջոցները, բայց պետք է անդրադառնանք և նշենք, որ, ցավոք սրտի, մենք դեռ չենք հասել առողջապահությանն ուղղվող ծախսերի, այսպես, արդար չափաբաժնին։ Կարծում ենք, որ առաջիկայում ապահովագրական համակարգի կանխավճարային համակարգի ներդրումը, իրապես, օգնելու է, որ մենք ունենանք այս ոլորտին ուղղվող ծախսերի բավարար չափ։ Շնորհակալություն։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Ավանեսյան: Հարգելի գործընկերներ, այժմ ըստ ցանկության մշտական հանձնաժողովների մեկական ներկայացուցիչներ իրավունք ունեն ելույթի համար գրանցվել. գրանցում: Նախապես պետք էր ելույթների համար գրավոր ներկայացնել հայտեր: Այժմ՝ ելույթների համար գրանցում, հարգելի գործընկերներ: Բաբկեն Թունյան, համեցեք:

 Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Բարև ձեզ, հարգելի գործընկերներ, հարգելի հայրենակիցներ: Մենք քննարկում ենք շատ կարևոր հարց՝ 2021 թվականի բյուջեի կատարողականը, և ուզում եմ հիշեցնել, որ այսօր մեր նստաշրջանի վերջին նիստն է, այսինքն՝ էս հարցով մենք եզրափակելու ենք: Իհարկե, մինչև հունիսի վերջ, կարծում եմ՝ դեռ արտահերթ նիստեր կունենանք, բայց մեր հերթական աշխատանքների վերջին օրն է, ու շատ խորհրդանշական է, որ հենց բյուջեի քննարկումը եզրափակում է էս հարցը: Ուզում եմ նշել, որ մինչև լիագումար նիստերի դահլիճում քննարկելը բոլոր հանձնաժողովներն ունեցել են համատեղ նիստեր, ու ամեն մեկն իր տիրույթի մասով քննարկել է ծրագրերը, բայց էդ քննարկումներն ամեն տարի մեզ ցույց են տալիս, որ մենք դեռ ահագին աշխատելու տեղ ունենք: Քանի որ մեր ընդդիմադիր գործընկերները բացակայում են, ես փորձեմ մի քիչ նենց կիսաքննադատական կամ ինքնաքննադատական երանգի մեջ մի երկու բան ասել, բայց՝ կառուցողական ոճի մեջ: Մենք միշտ խոսում ենք ու քննարկում ենք բյուջեն փողի տեսանկյունից ու խոսում ենք ծախսերից, եկամուտներից, կամ երբ խոսում ենք կատարողականից, օրինակ՝ ասում ենք՝ այսքան միլիարդ դրամ հատկացվել էր, նախատեսված էր ծախսելու համար, որից ծախսվել է այսքանը, բայց շատ կարևոր է կամ ավելի կարևոր է խոսել արդյունքների մասին, ու էդ քննարկումների ժամանակ, մանավանդ, հաշվի առնելով, որ մենք հիմա ծրագրային բյուջետավորման համակարգ ունենք, էստեղ կարելի է նախատեսված գումարը ծախսել, բայց չունենալ արդյունքը: Օրինակ՝ երբ խոսում ենք կրթությունից, առողջապահությունից, էստեղ կարևոր է, իհարկե, թե քանի հիվանդանոց է կառուցվել, բայց շատ ավելի կարևոր է, թե վերջում քեզ մոտ հիվանդացության կամ մահացության մակարդակն ինչքան է. վերջնարդյունքը պիտի դա լինի:

Շատ կարևոր է, թե, օրինակ՝ արտաքին իրավիճակների նախարարության համար քանի մեքենա է գնվել, բայց շատ ավելի կարևոր ցուցանիշ է, թե ահազանգը ստանալուց հետո ինչ ժամանակամիջոցում է արձագանքը լինում: Կամ, կարևոր է, իհարկե, դպրոցների քանակը, բայց շատ ավելի կարևոր է վերջում ունենալ որակյալ, կիրթ երիտասարդություն, այսինքն՝ էդ չափորոշիչները պետք է մշտապես մշակվեն: Մենք էս վերջին 2-3 տարիների ընթացքում մշտապես աշխատել ենք Կառավարության ներկայացուցիչների հետ: Իհարկե, հնարավոր չէ ամեն ինչը բերել չափելի տիրույթ, բայց պետք է էնպես անել, որ մաքսիմալ հնարավոր լինի հասկանալ, թե մենք մեր նպատակներին, ի վերջո ,հասե՞լ ենք, թե՞ չենք հասել: Ու երբեմն հանդիպում են արդյունքի ցուցանիշներ, օրինակ՝ նախարարություններից մեկի բյուջեի կատարողականում նշված էր որպես չափորոշիչ, թե քանի քառակուսի մետր շերտավարագույր է գնվել կամ տեղադրվել: Դա, կարծում եմ՝ որևէ մեկին հետաքրքիր չէ, մանավանդ հարկատուներին: Շատ ավելի հետաքրքիր է, թե էդ նախարարությունն իր առջև դրած կոնկրետ նպատակին հասե՞լ է, թե՞ չի հասել: Դրա համար ես ակնկալում եմ, որ մենք հաջորդ տարվա բյուջեի քննարկումների ժամանակ էս հարցին շատ ավելի մեծ ուշադրություն կդարձնենք: Ու կխնդրեմ բոլոր հանձնաժողովներին, որ ամեն մեկն իր մասով իրենց վերաբերող տիրույթներում ավելի մեծ ջանքեր գործադրեն, ու վերջում ունենանք էնպիսի չափորոշիչներ, որ փողի մասին խոսելու փոխարեն կարողանանք հասկանալ, թե բյուջեով դրված նպատակներին հասե՞լ ենք, թե՞ չենք հասել: Որովհետև բյուջեն փողի մասին չէ, բյուջեն ծրագիր է, որտեղ պետք է նշված լինի, թե մենք ինչ ենք ուզում, հասել ենք դրան, թե չենք հասել ու որքանով ենք հասել: Իսկ, ընդհանուր առմամբ, եթե ամփոփեմ, 2021 թվականը հետճգնաժամային առաջին տարին էր, և 2021 թվականի 5,7% տնտեսական աճով մենք, իհարկե, չենք կարող ասել, որ տարին փակեցինք նախաճգնաժամային իրավիճակին հասած կամ ճգնաժամը լիարժեք հաղթահարած: Բայց համոզված եմ, որ արդեն էս պահին էդ մասին կարող ենք խոսել, ու, չնայած էն նոր մարտահրավերներին, որ մեր առջև ծառացել են, հուսով եմ, որ կկարողանանք համատեղ ուժերով, չեմ ասում՝ շահած, դա կլինի, երևի, շատ լավատեսական, բայց գոնե էն թիրախները, որ մեր առջև դրել ենք, դրանց էս տարվա ընթացքում հասնենք: Թերևս, այսքանը: Մի քանի բան էլ կուզենայի ասել մի քիչ ավելի քաղաքական իմաստով, բայց կսպասենք, երևի, աշնանային նստաշրջանին: Էդ ժամանակ ըստ եղանակի կհասկանանք, թե ինչ կարելի է խոսել: Շնորհակալություն:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Թունյան, զեկույցի համար: Հարգելի գործընկերներ, այժմ խոսքը տրվում է «Քաղաքացիական պայմանագիր» պատգամավորական խմբակցության անունից խմբակցության ղեկավար Հայկ Կոնջորյանին: Համեցեք:

 Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Ազգային ժողովի հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, մենք քննարկում ենք 2021 թվականի բյուջեի կատարողականը: Պիտի արձանագրեմ, որ նախորդիվ օրերի և շաբաթների ընթացքում Ազգային ժողովի հանձնաժողովները բավական ակտիվ քննարկել են բյուջեի կատարման հաշվետվությունը: Ցավոք սրտի, այդ կատարման հաշվետվությանը և քննարկումներին ներկա չի եղել խորհրդարանական ընդդիմությունը, նաև հաշվի առնելով էն հանգամանքը, որ, ընդհանրապես, յուրաքանչյուր ժողովրդավարական պառլամենտական երկրում բյուջեի կատարման հաշվետվությունը հանդիսանում է ընդդիմության ամենակարևոր վերահսկողական գործառույթներից մեկը, որ ընդդիմությունը գա, մասնակցի, իշխանությանը քննադատի, փորձի իշխանությանը վերահսկել, բերել հաշվետվողականության դաշտ, բայց, ցավոք սրտի, մեր ընդդիմությունը զբաղված է այլ օրակարգով, որի մասին ես քիչ անց կխոսեմ: Բայց թույլ տվեք արձանագրել նորից, որ քաղաքական մեծամասնությունը գործադրի հետ միասին պատշաճ կերպով իրականացրել է բյուջեի կատարողականի քննարկումները, ըստ էության, կատարելով փաստացի ոչ միայն իշխանության, այլ նաև խորհրդարանական ընդդիմության գործառույթները, փորձ անելով վերհանել բոլոր խնդիրները:

Քանի որ այսօր նաև մենք ամփոփում ենք այս նստաշրջանը, հարգելի գործընկերներ, և նստաշրջանը, ըստ էության, լի է եղել տարատեսակ քաղաքական և խորհրդարանական վայրիվերումներով, թույլ տվեք անդրադառնալ, օգտագործելով այս առիթը, խորհրդարանում և խորհրդարանից դուրս ընթացող գործընթացներին և, մասնավորապես, խորհրդարանական ընդդիմության ճակատագրին, որը տարատեսակ վայրիվերումներով ընթանում է այս վերջին ամիսներին։ Ըստ էության, ընդդիմության վերջին 40 և ավելի օրերի գործողություններն ամփոփելով, կարելի է փաստել, որ խորհրդարանական ընդդիմությունը դեֆոլտի մեջ է։ Նաև թեմատիկ ձևակերպում տալու համար ընդդիմությունը չի կարողանում սպասարկել իր պարտականությունները ոչ մի ոլորտում, չի կարողանում սպասարկել իր պարտականությունները խորհրդարանում, չի կարողանում սպասարկել իր պարտականություններն իրեն քվեարկած քաղաքացիների առջև։ Չի կարողանում սպասարկել իր պարտականությունները խորհրդարանական դիվանագիտության հարթակում, տևական ժամանակ լքելով խորհրդարանական դիվանագիտության խրամատը։ Չի կարողանում, փաստացի, նաև սպասարկել իր պարտականությունները փողոցում, որովհետև մենք տեսանք ընդդիմության տխուր ճակատագիրն այս վերջին շաբաթների ընթացքում, որն ամփոփվեց գլխիկոր ընդդիմության կողմից այսօր Ֆրանսիայի հրապարակն ազատելով։ Եվ, ուրեմն, այո, խորհրդարանական ընդդիմությունը դեֆոլտի մեջ է, և սա շատ կարևոր մտածելու առիթ է բոլորիս համար, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների համար։ Իսկ ինչ էր փորձում անել, ի վերջո, խորհրդարանական ընդդիմությունը, հարգելի հայրենակիցներ։ Բոլորս հիշում ենք, որ ընդդիմությունը որոշեց իր փրկչական առաքելությամբ դուրս գալ փողոց, հատկապես խորհրդարանում վարչապետի ելույթից հետո, որտեղ վարչապետը խոսում էր արցախյան հարցի մասին, և, ըստ էության, ընդդիմությունն անում էր ոչ այլ ինչ, եթե ոչ այն ինչ մի քանի տասնամյակ արել էր Հայաստանում։ Ընդդիմությունը փորձում էր արցախյան հարցն օգտագործել, Արցախն օգտագործել իշխանությունը վերստին զավթելու համար։ Մի բան, որ ընդդիմությունն արել էր դեռևս 1998 թվականին, մի բան, որով ընդդիմությունը 20-ամյակ պահել էր Հայաստանում իշխանությունը և մի բան, որ ընդդիմությունը փորձում է անել արդեն պատերազմից հետո տևական ժամանակ Հայաստանի Հանրապետությունում։ Եվ մենք այսօր կարող ենք արձանագրել, որ ընդդիմության այս, ըստ էության, փրկչական առաքելությունը, որի տակ թաքնված էր Արցախի միջոցով իշխանություն զավթելը, կատարելապես ձախողվել է։ Ընդդիմությունն ինչ-որ իմաստով Արցախի հարցը, Արցախը վերցրել է պատանդ արդեն մի քանի տասնամյակ։ Եվ, պատանդ պահելով Արցախը, անընդհատ փորձում է Հաստանում իշխանություն զավթել։ Պատկերավոր ասած՝ ընդդիմությունը, իսկապես, նման է բանկի այն կողոպտիչներին, որոնք մտնում են բանտ, պատանդ են վերցնում և ասում են՝ տվեք փողերը։ Հիմա ընդդիմությունը պատանդ է վերցրել արցախյան հարցը, ամենատարատեսակ էմոցիոնալ, ժողովրդին մանիպուլյացնող իր թեզերով փորձում էր Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանություն զավթել, ինչը, բնականաբար, չստացվեց և չի ստացվելու։ Եվ ընդդիմության այս տխուր վերջաբանը խոսում է այն մասին, որ ընդդիմադիրների քաղաքական սնանկությունն արձանագրված է ոչ միայն այս դահլիճում, արձանագրված է Հայաստանի Հանրապետության փողոցներում և հրապարակներում։ Ընդ որում՝ երկար ժամանակ անընդհատ քննարկվում էր ընդդիմության ակցիաների սակավամարդությունը, բայց իրականում խնդիրը սակավամարդությունը չէ, խնդիրն ընդդիմության ղեկավարության սակավամտությունն է, որովհետև էդ սակավամարդությունը, ի վերջո, գալիս է քաղաքական սակավամտությունից, որովհետև երբ դու դուրս ես գալիս՝ փրկելու որևէ մեկին թուրքից և էդ մեկը քեզ կասկածում է, դու նրան չես կարող համարել թուրք։ Սա քաղաքական սակավամտության դասական օրինակ է, որով մեր ընդդիմությունը, եթե դա օլիմպիական մարզաձև լիներ, էնտեղ բնականաբար, պատվավոր բոլոր ոսկե մեդալները կշահեր։ Եվ սա ևս արձանագրվեց մեր հանրության կողմից։ Եվ, գիտեք, մեր ընդդիմադիրների՝ դոլարային միլիոնատերերի «rոբինhուդիզմը» ժողովրդին փրկելու համար իրականում դրսևորման այլ տեղ ունի, երբ ընդդիմադիր խմբակցությունները վիճարկում են «Ապօրինի գույքի բռնագանձման մասին» ՀՀ օրենքը Սահմանադրական դատարանում էն դեպքում, որ իրենցից մի քանիսն անցնում են այդ օրենքով, ահա այդ ժամանակ իրենք կարող են, ինքնազոհողության շատ լավ դաշտ կա։ Ինքնազոհողության ամենալավ դաշտն էն կլինի, երբ իրենք իրենց կասկածելի ունեցվածքը փորձեն վերադարձնել իրական տերերին՝ ժողովրդին, պետական գանձարանին և ոչ թե փրկչական առաքելությամբ դուրս գան փողոց և տապալվեն հերթական անգամ։

Եվ, այո, ընդդիմության այս փրկչական հովվերգությունն ավարտվեց այսօր առավոտ՝ իր տխուր վերջաբանով։ Գիտեք, երբ հիշում եմ առաջին օրը, երբ ընդդիմադիրները Ֆրանսիայի հրապարակում իրենց աշխարհացունց հանրահավաքն էին անում, ընդդիմության առաջնորդը՝ Իշխան Սաղաթելյանը, ամբիոնից, բեմից կոչ էր անում և դիմում էր «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավորներին։ Հիմա չեմ հիշում, թե կոնկրետ ինչ էր նա խնդրում, բայց «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավորներն այն ժամանակ էլ, այսօր էլ իրենց տեղում են, խորհրդարանում են, իսկ Իշխան Սաղաթելյանը ո՛չ էստեղ է՝ իր տեղում, ո՛չ էլ փողոցում է։ Ո՞ւր է Իշխան Սաղաթելյանը, և ո՞ւր ենք մենք։ (Խոսում են դահլիճում) ... Գալի՞ս է։ Իրենց խմբակցությունից, խնդրեմ, համեցեք, և մեր քննարկումն ավելի հետաքրքիր կլինի։

Հիմա մեր ժողովուրդը և մեր քաղաքական հանրությունը ևս մեկ անգամ համոզվեց, որ էդ քաղաքական լոպազությունը և էդ քաղաքական լոպազության մարաթոնը, որ տեղի էր ունենում օրեր շարունակ էն բեմահարթակին, իրականում ամբողջությամբ սնանկ էր, որովհետև էն մարդիկ, որոնք ինքնավստահ դեմքով խոսում էին փրկության մասին, յուրատեսակ մարտիրոսվելու անձնազոհության բաներ էին ցույց տալիս, տպավորություն էր, որ պատրաստ են անգամ ողջակիզվել Ֆրանսիայի հրապարակում տեղադրված մանղալների մեջ և հետո էդ մանղալների միջից ֆենիքսի պես մոխիրներից վեր հառնել, բայց դա տեղի չունեցավ, իհարկե, և, ինչպես ասում են՝ «Finita la comedia», հարգելի գործընկերներ և սիրելի հայրենակիցներ, բայց ամենակարևոր արձանագրումներից մեկը, որ ես կցանկանայի անել այսօր այս ամբիոնից, հետևյալն է. ընդդիմության այս տխուր վերջաբանն ու տապալումը վկայում է Հայաստանում ժողովրդավարության հաղթանակի մասին։ Ինչո՞ւ եմ ես սա ասում, ընդդիմությունն ուներ իր ձեռքի տակ եղած բոլոր հնարավորություններն ու գործիքները՝ շաբաթներ, ամիսներ շարունակ Հայաստանում արտահայտել իր ցասումը, իր դժգոհությունները։ Ընդդիմությունն օգտագործել է բոլոր հնարավոր և անհնարին գործիքները դրա համար, ընդդիմությունը վտանգի տակ է դրել և պերմանենտ հարձակվել է Հայաստանի Հանրապետությունում ժողովրդավարության վրա, սակայն իշխանությունը, կառավարող ուժը չի դիմել, չի տրվել սադրանքների և ժողովրդավարական բոլոր գործիքակազմերն օգտագործել է՝ Հայաստանում ներքաղաքական գործընթացները ժողովրդավարական ճանապարհով հանգուցալուծելու համար։ Ընդ որում՝ ընդդիմության պարտությունը և ժողովրդավարության հաղթանակը մենք արձանագրում ենք պատերազմից հետո արդեն 3 անգամ։

Նոյեմբերի 9-ից հետո ընդդիմությունը նույն գործիքակազմով փորձեց Հայաստանում զավթել իշխանությունը՝ իշխանությանը սադրելով գնալ ոչ օրինական ճանապարհների, իշխանությունը չտրվեց դրան։ Տեղի ունեցան խորհրդարանական արտահերթ ընտրություններ, որի ընթացքում նորից ընդդիմությունը պարտվեց, և իշխանությունը ստացավ ժողովրդի հաղթանակը։ Դա ժողովրդավարության երկրորդ հաղթանակն էր և ընդդիմության երկրորդ պարտությունը։ Եվ սա արդեն ընդդիմության Հայաստանի Հանրապետություն երրորդ պարտությունն ու ժողովրդավարության երրորդ հաղթանակն է միայն պատերազմից հետո։

Ցավոք սրտի, խորհրդարանական ընդդիմությունը պերմանենտ հարձակման տակ է վերցրել Հայաստանի Հանրապետությունում ժողովրդավարությունը, և, ինչպես մշտապես ասել ենք, էնպես էլ հիմա արձանագրում ենք, որ «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցությունը ստացել է ժողովրդի ամուր մանդատը և վարչապետի գլխավորությամբ իրականացնելու է ժողովրդի տրված մանդատով և Կառավարության ծրագրի հաստատած դրույթները։ Եվ այս ճանապարհին մենք հավատարիմ ենք մնալու ժողովրդավարության արժեքներին ու սկզբունքներին։ Եվ ընդդիմությունը, երբ կավարտի իր ինքնության փնտրտուքը, ես մի քանի ամիս առաջ նորից ասել եմ, երբ ընդդիմությունը նորից փախավ դահլիճից, ես ասացի՝ երբ դուք ավարտեք ձեր ինքնության փնտրտուքը, թե դուք կոնստրուկտիվ եք, ռադիկալ ընդդիմություն ունեք, թե ինչ, որովհետև երբ իրենք լինում են կոնստրուկտիվ, իրենց ռադիկալ կողմնակիցներն ասում են՝ դե, ծախվեցիք, երբ լինում են ռադիկալ, տեսնում ենք, թե ինչ հետևանքներ է ունենում։ Հիմա ընդդիմությունը պիտի ավարտի, ի վերջո, իր ինքնության փնտրտուքները, քանի դեռ վերջնականապես չի ոչնչացվել։ Սա ինքնաոչնչացման նախանձելի բնազդ է, որով ընդդիմությունն օժտված է։ Այո, փոքրամասնությունը, թեկուզ ... Ինձ մեր գործընկերները հուշում են, որ ընդդիմության մեջ կան մարդիկ, որոնք, կարծես թե, ամեն դեպքում, այդպես չեն մտածում։ Խորհրդարանի դռները բաց են բոլորի համար, ովքեր ցանկանում են, իսկապես, զբաղվել խորհրդարանական օրենսդիր աշխատանքներով, իսկ մենք շարունակելու ենք, թեկուզ և մենակ, իրացնել ժողովրդի կողմից մեզ տրված մանդատը։

Եվ, ամփոփելով, բնականաբար, ուզում եմ արձանագրել, որ «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցությունը հավանության է արժանացնելու և հաստատելու է Հայաստանի Հանրապետության 2021 թվականի բյուջեի կատարողականը։ Շնորհակալություն։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Կոնջորյան։ Հարգելի գործընկերներ, ընդմիջումից հետո եզրափակիչ ելույթով հանդես կգա վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, իսկ այժմ՝ ընդմիջում մինչև ժամը 2-ն անց կես։


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ՌՈՒԲԵՆ ՌՈՒԲԻՆՅԱՆԸ ԵՎ ՀԱԿՈԲ ԱՐՇԱԿՅԱՆԸ

                                                              

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք մեր նիստը: Տեղեկացնեմ, որ «Բաց դռներ» ծրագրի շրջանակներում Ազգային ժողով են այցելել Երևանի Հովհաննես Հովհաննիսյանի անվան N 52 հիմնական դպրոցի աշակերտները և ուսուցիչնեըր: Ողջունում ենք նրանց:

 ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Իսկ այժմ եզրափակիչ ելույթով հանդես կգա Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը: Համեցեք, պրն վարչապետ:

 Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Ազգային ժողովի հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, Կառավարության հարգելի անդամներ, սիրելի աշակերտներ, սիրելի ժողովուրդ, նախ՝ թույլ տվեք շնորհակալություն հայտնել 2021 թվականի բյուջեի կատարման հաշվետվության շահագրգիռ քննարկումների համար: Բյուջեն երկրի առանցքային փաստաթղթերից է, և նրա թե՛ քաղաքական, թե՛ տնտեսական, թե՛ ֆինանսական հատկանիշները նախորդ հինգ ամիսների ընթացքում հրապարակային քննարկելու բազմաթիվ առիթներ ենք ունեցել: Այդ քննարկումներում առանձնակի տեղ է զբաղեցրել Արցախը և 2021 թվականի ընթացքում Հայաստանի Կառավարության կողմից Արցախին հատկացված ֆինանսական աջակցությունը: Այս համատեքստում պիտի նորից ընդգծեմ, որ 2021 թվականի ողջ ընթացքում ծայրահեղ ընդդիմությունը երկու հիմնական թեզ էր զարգացնում. առաջինը. Կառավարությունը միայնակ է թողել Արցախին, և երկրորդը. նրանք պահանջում էին որդեգրել «Արցախը երբեք չի լինելու Ադրբեջանի կազմում» բանաձևը, փորձելով հիմնավորել, որ հենց սա է եղել իրենց իշխանավարության տարիներին իրենց կողմից իրականացվող քաղաքականությունը, և եթե այսօրվա իշխանությունը սա չի որդեգրում, ուրեմն, դավաճանություն է գործում Արցախի հարցում: Հիշեցնեմ, որ այսօր ծայրահեղ ընդդիմության դիրքում գտնվում են մարդիկ, որոնք 1998-2018 թվականներին, այսինքն՝ 20 տարի, եղել են իշխանության ղեկին, և նրանք են զարգացնում վերոնշյալ թեզերը:

Այսօր ցանկանում եմ որոշ մեկնաբանություններ անել թե՛ առաջին, և թե՛ երկրորդ պնդման վերաբերյալ:

Առաջին թեզը, կարծում եմ՝ հերքվում է հենց միայն բյուջետային ցուցանիշներով, որոնց մասին խոսել ենք մի քանի անգամ: 2021-2022 թվականներին Արցախի բյուջեն հասել է աննախադեպ մեծության, և Հայաստանի Կառավարության բյուջետային աջակցությունն Արցախին հասել է աննախադեպ մեծության: Որպեսզի պատկերը պարզ լինի, ասեմ, որ 2019 թվականին Արցախի բյուջեն կազմել է 117,9 մլրդ դրամ, որն ամենաբարձրն է եղել մինչպատերազմական ողջ շրջանում, այսինքն՝ 1990-ականներից սկսած: Այս գումարից 57,8 մլրդ դրամը Հայաստանի Կառավարությունն է վճարել: 2021 թվականին արդեն Արցախի բյուջեն՝ եկամտային մասը, եղել է 174 մլրդ դրամ, որից 128 մլրդ դրամը Հայաստանի Հանրապետության վճարած գումարն է: Այսինքն՝ հետպատերազմական շրջանում Արցախի բյուջեն պատմական ամենաբարձրն է եղել: Արցախը երբեք ավելի մեծ բյուջե չի ունեցել, և Հայաստանի Հանրապետությունը երբեք ավելի մեծ ծավալով Արցախին աջակցություն չի ցուցաբերել: Այսինքն՝ Հայաստանի Հանրապետության աջակցությունն Արցախին 2021 թվականին աճել է 122 տոկոսով՝ 2019 թվականի համեմատ կամ 70 մլրդ դրամով, իսկ Արցախի բյուջեն, ընդհանուր առմամբ, աճել է 48 տոկոսով կամ 45 մլրդ դրամով: 2021 թվականի Արցախի բյուջեի 73 տոկոսը վճարել է Հայաստանի Հանրապետության Կառավարությունը, և 2021 թվականին Հայաստանի Կառավարության աջակցությունն Արցախի բյուջեին ավելին է եղել, քան 2019 թվականի Արցախի ամբողջ բյուջեն: Այսինքն՝ 2021 թվականին միայն Հայաստանի աջակցության մասն Արցախին եղել է ավելի շատ, քան 2019 թվականին Արցախի ամբողջ բյուջեն միասին վերցրած:

2020 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2021 թվականի ավարտը, հիշեցնեմ, 136 մլրդ դրամի ծրագիր ենք իրականացրել Արցախում: Այդ ժամանակահատվածում հենց Հայաստանի բյուջեից հատկացված միջոցներով են վճարվել Արցախի բոլոր բյուջետային հիմնարկների բոլոր աշխատողների բոլոր աշխատավարձերը, բոլոր կենսաթոշակները և նպաստները, հատուցվել են առողջապահական և կրթական համակարգի ծախսերը: 2020 թվականի նոյեմբերից սկսած և 2021 թվականի ողջ ընթացքում արցախցիների բոլոր կոմունալ ծախսերը նույնպես հատուցվել են Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի հաշվին:

2022 թվականին արդեն Արցախին Հայաստանի Կառավարության միայն բյուջետային աջակցությունը կազմում է 160 մլրդ դրամ: Այսինքն՝ 2022 թվականին 2021 թվականի համեմատությամբ Հայաստանի Կառավարության կողմից Արցախին տրամադրվող գումարն աճել է 32 մլրդ դրամով, 2019 թվականի համեմատ՝ 102 մլրդ դրամով: Այս միջոցներով Արցախում կենսաթոշակների ու նպաստների շուրջ 20 տոկոսանոց բարձրացում է տեղի ունեցել:

Տեղի է ունենում լայնածավալ բնակարանային շինարարություն:

Հարգելի գործընկերներ, այս ամենը մենք առանձնապես չենք էլ թմբկահարել, և, կարծում եմ՝ ճիշտ ենք արել, որովհետև դա մեր աշխատանքն է, և Հայաստանի Կառավարությունը եղել է, կա և կլինի Արցախի կողքին, ինչքան էլ տարբեր շրջանակներ չնկատեն դա կամ էլ փորձեն Հայաստանի և Արցախի միջև հակասություններ սերմանել: Այս նպատակի, նկատի ունեմ՝ Արցախ-Հայաստան հակասություններ սերմանելու համար, արմատական ընդդիմությունը, որը, ինչպես ասացի, 1998-2018 թվականներին եղել է իշխանության ղեկին և Լեռնային Ղարաբաղի հարցի բանակցային գործընթացի պատասխանատուն է հանդիսացել, փորձում է ներկայացնել, թե իրենց իշխանության տարիներին իրենք առաջնորդվել են «Արցախը երբեք չի լինելու Ադրբեջանի կազմում» կարգախոսով ու ռազմավարությամբ: Եվ քանի որ այս իմաստով մեր արմատական ընդդիմադիրները հատել են բոլոր հնարավոր սահմանները, ստիպված եմ հիասթափեցնող լուր հայտնել. այդ պնդումները կատարյալ սուտ են, որովհետև բանակցային գործընթացի ողջ պատմության ընթացքում թե՛ Ռոբերտ Քոչարյանը և թե՛ Սերժ Սարգսյանը և այդպիսով նաև նրանց քաղաքական արբանյակ Դաշնակցությունն Արցախը ճանաչել են որպես Ադրբեջանի մաս և/կամ չեն առաջնորդվել «Արցախը երբեք չի լինելու Ադրբեջանի կազմում» սկզբունքով: Կրկնում եմ՝ բանակցային գործընթացի ողջ պատմության ընթացքում թե՛ Ռոբերտ Քոչարյանը և թե՛ Սերժ Սարգսյանը, այսպիսով, նաև նրանց քաղաքական արբանյակ Դաշնակցությունն Արցախը ճանաչել են որպես Ադրբեջանի մաս և/կամ չեն առաջնորդվել «Արցախը երբեք չի լինելու Ադրբեջանի կազմում» սկզբունքով: Բնականաբար, նման պատասխանատու հայտարարությունը պետք է հիմնավորված լինի կոնկրետ ապացույցներով, և ես հիմա պատրաստվում եմ դրանք ներկայացնել:

1998 թվականի նոյեմբերի 25-ին Հայաստանի այն ժամանակվա իշխանությունը Ռոբերտ Քոչարյանի գլխավորությամբ համաձայնվել է որպես բանակցությունների հիմք ընդունել համանախագահների կողմից ներկայացված, այսպես կոչված, «Ընդհանուր պետություն» առաջարկը, որում ասվում է, մեջբերում եմ. «Լեռնային Ղարաբաղը հանրապետական ձևի պետական և տարածքային կազմավորում է և Ադրբեջանի հետ միասին կազմավորում է ընդհանուր պետություն նրա միջազգայնորեն ճանաչված սահմաններում». մեջբերման ավարտ:

Երկրորդ մեջբերումը «Ընդհանուր պետություն» փաթեթից. «Լեռնային Ղարաբաղի քաղաքացիները որպես անձը հաստատող վկայական կունենան Ադրբեջանի անձնագիր՝ «Լեռնային Ղարաբաղ» հատուկ նշումով». մեջբերման ավարտ:

Այս մասին, բնականաբար, իմացել են թե՛ Ռոբերտ Քոչարյանը, թե՛ Սերժ Սարգսյանը և թե՛ «Դաշնակցությունը»: Տարօրինակ է, թե ինչու համանախագահության այս առաջարկին նրանք չեն արձագանքել, թե՝ «Արցախը երբեք չի լինելու Ադրբեջանի կազմում»: Ընդհակառակը, վերը հիշատակված տարբերակը հիմք ընդունելով՝ նրանք ոչ միայն չեն բացառել, որ Արցախը կարող է լինել Ադրբեջանի կազմում, այլև համաձայնել են բանակցային փաթեթի առանցքային տրամաբանությանը, որ Արցախը պիտի լինի Ադրբեջանի կազմում՝ Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության շրջանակում: Ավելին, նրանք այս քայլով արհամարհել են 1991 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Արցախի ընդունած Անկախության հռչակագիրը և 1991 թվականի դեկտեմբերի 10-ի անկախության հանրաքվեն և նրա արդյունքները:

«Ընդհանուր պետություն» բանակցային փաթեթին հաջորդել է, այսպես կոչված, «տարածքների փոխանակման» փաթեթը, որի մասին նույնպես մի քանի անգամ խոսելու առիթ ունեցել եմ: Բայց այսօր էլ ուզում եմ ընդգծել, որ այդ բանակցային փաթեթով Հայաստանի այն ժամանակվա կառավարիչներն Արցախը ճանաչել են որպես Ադրբեջանի մաս: Ինչո՞ւ. որովհետև նշված փաթեթի իմաստն այն էր, որ Հայաստանն Ադրբեջանին է հանձնում Մեղրիի շրջանը և փոխարենը ստանում է Լեռնային Ղարաբաղը: Այսինքն՝ եթե Հայաստանը պիտի իր ինքնիշխան տարածքի մի մասը հանձներ Ադրբեջանին Ղարաբաղը ստանալու համար, նշանակում է՝ Ղարաբաղը ճանաչում է որպես Ադրբեջանի տարածք: Այստեղ լրացուցիչ մեկնաբանությունների կարիք նույնիսկ, կարծում եմ՝ չկա, մանավանդ որ խնդրո առարկա նախագծում հենց ուղիղ էլ գրված է, որ Հայաստանը Մեղրիի շրջանն է տալիս, Ադրբեջանը՝ Լաչինի շրջանը, Շուշին և Լեռնային Ղարաբաղը: Ուշադրություն դարձրեք՝ Ադրբեջանն է Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանին տվողը: Նշանակում է, որ Քոչարյանն ընդունել է, թե Ղարաբաղն Ադրբեջանինն է Շուշիի և Լաչինի հետ միասին, ինչպես Մեղրին է Հայաստանինը, որն իր հերթին այն տալիս է Ադրբեջանին Լեռնային Ղարաբաղը ստանալու համար:

Այսինքն՝ բանակցային վերը նշված երկու հանրահայտ կոնցեպտների քննարկումով մենք տեսնում ենք, որ Ռոբերտ Քոչարյան-Սերժ Սարգսյան-Դաշնակցություն եռյակն իր իշխանավարության տարիներին մի դեպքում ընդունել է, որ Արցախը կարող է լինել Ադրբեջանի կազմում, իսկ երկրորդ պարագայում ընդունել է, թե Արցախն Ադրբեջանի կազմում է: Այս իրողություններն ավելի են ամրապնդվել Մադրիդյան սկզբունքների քննարկման ժամանակաշրջանում: Այդ սկզբունքները, հիշեցնեմ, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության կողմից պաշտոնապես Հայաստանին և Ադրբեջանին են ներկայացվել 2007 թվականին Մադրիդում, և հայկական կողմը համաձայնել է դրանք ընդունել որպես բանակցությունների հիմք: Երբ դա տեղի ունեցավ, Ռոբերտ Քոչարյանը երկիրն էր ղեկավարում, Սերժ Սարգսյանը վարչապետ էր, Դաշնակցությունն էլ Կառավարության մաս էր ու իշխող թիմի անդամ ու հենարան: Նկատի ունեմ, որ ինչպես բանակցային ողջ նախորդ ընթացքում, այդպես էլ Մադրիդյան սկզբունքների ընդունման ժամանակ նրանք համատեղ պատասխանատվություն էին կրում:

Եվ, ահա, արձանագրենք, որ Մադրիդյան սկզբունքները որպես բանակցությունների հիմք ընդունելով, Հայաստանի այն ժամանակվա ղեկավարները Ղարաբաղն ընդունել են որպես Ադրբեջանի մաս և բացառել են Ղարաբաղի՝ Ադրբեջանի կազմից դուրս լինելու որևէ գործնական հնարավորություն: Ինչպե՞ս է հիմնավորվում իմ ասածը: Ինչպես հայտնի է, Մադրիդյան սկզբունքներով սահմանվում էր, որ Լեռնային Ղարաբաղի ապագա կարգավիճակը պիտի որոշվի կողմերի, այսինքն՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև համաձայնեցված ժամկետներում տեղի ունենալիք հանրաքվեի միջոցով: Առաջին հարցը, որ ծագում է, հետևյալն է. այդ դեպքում ո՞ւր մնաց 1991 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Լեռնային Ղարաբաղում տեղի ունեցած անկախության հանրաքվեն: Եթե դու ասում ես, որ Արցախի կարգավիճակը պետք է որոշվի ապագայում տեղի ունենալիք հանրաքվեով, փաստորեն, հայտարարում ես, որ անցյալում, այսինքն՝ 1991 թվականի դեկտեմբերի 10-ին տեղի ունեցած հանրաքվեն կարգավիճակի առումով որոշիչ չի եղել: Եթե որոշիչ է եղել, ինչո՞ւ ես ասում, թե կարգավիճակը պիտի որոշվի ապագայում տեղի ունենալիք հանրաքվեով: Իսկ եթե ասում ես, թե նախկինում տեղի ունեցած հանրաքվեն Արցախի կարգավիճակի հարցով որոշիչ չի եղել, փլուզում ես Լեռնային Ղարաբաղի հարցի վերաբերյալ հայկական ամբողջ խոսույթն ու բանաձևը: Որովհետև հայկական կողմի ամբողջ ասելիքը եղել է այն, որ Լեռնային Ղարաբաղը երբեք չի եղել անկախ Ադրբեջանի կազմում և միանգամայն օրինական եղանակով, այն է՝ հանրաքվեով դուրս է եկել Խորհրդային Ադրբեջանի կազմից։ Սա եղել է հայկական խոսույթը 1991 թվականից ի վեր, և ահա 2000-ականների կեսին Մադրիդյան սկզբունքները և Մադրիդյանի ձևակերպումներն ընդունելով, Ռոբերտ Քոչարյան-Սերժ Սարգսյան-Դաշնակցություն եռյակը, փաստորեն, Լեռնային Ղարաբաղը վերադարձրել է Ադրբեջանի կազմ, որովհետև ասել են, որ 1991 թվականի դեկտեմբերի 10-ին տեղի ունեցած հանրաքվեն Արցախի կարգավիճակը չի որոշել, այսինքն՝ Լեռնային Ղարաբաղն այդ հանրաքվեով անկախություն չի ստացել, կարգավիճակ չի ստացել, և այդ կարգավիճակը որոշվելու է ապագայում տեղի ունենալիք հանրաքվեով։

Ավելին, Մադրիդյան սկզբունքներով բացառվել է Լեռնային Ղարաբաղի չլինելն Ադրբեջանի կազմում: Ինչու՞. որովհետև այդ սկզբունքներով Ադրբեջանը վետոյի իրավունք է ստացել Լեռնային Ղարաբաղի ապագա կարգավիճակի որոշման հարցում, այսինքն՝ ուներ հնարավորություն՝ իր համար ոչ ցանկալի որևէ կարգավիճակի ամրագրում թույլ չտալու համար, և դա կարելի է ցույց տալ կոնկրետ օրինակով։ Մադրիդյան փաթեթներով նախատեսվում էր, որ Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի որոշման հանրաքվեն պետք է տեղի ունենար կողմերի միջև համաձայնեցված ժամկետներում։ Ադրբեջանն ասում էր, որ հանրաքվե պետք է տեղի ունենա ոչ շուտ, քան 50 տարի անց, Հայաստանն ասում էր, թե համաձայն չէ Ադրբեջանի դիրքորոշումների հետ, հանրաքվեն պետք է տեղի ունենա 5 տարի անց, Ադրբեջանն ասում էր, որ համաձայն չէ Հայաստանի դիրքորոշման հետ։ Ի՞նչ է սա նշանակում: Սա նշանակում է, որ հանրաքվեն տեղի չէր ունենա ո՛չ 5 տարի անց, ո՛չ էլ 50 տարի անց, այսինքն՝ Լեռնային Ղարաբաղը երբեք չէր ունենա վերջնական կարգավիճակ։

Լեռնային Ղարաբաղը երբեք չէր ունենա նաև միջանկյալ կարգավիճակ, որովհետև միջանկյալ կարգավիճակ կարող էր ստանալ միայն Ադրբեջանի համաձայնությամբ: Իսկ Ադրբեջանը չէր համաձայնվում Լեռնային Ղարաբաղի այնպիսի միջանկյալ կարգավիճակի, որը հետագայում Ղարաբաղին կտար հնարավորություն՝ լինել ոչ Ադրբեջանի կազմում։ Նաև պիտի ընդգծեմ, որ Մադրիդյան սկզբունքները երբեք չեն բացառել Լեռնային Ղարաբաղի ընդգրկումը կամ հաստատումը, վերահաստատումն Ադրբեջանի կազմում, որ բառն ուզում եք, ըստ ճաշակի ընտրեք։

Գիտեք, որ հայկական կողմը միշտ հպարտությամբ է ընդգծել, որ բանակցություններում քննարկվում է, որ հնարավոր հանրաքվեի դրվող հարցերը չեն կարող ունենալ ձևակերպման ոչ մի սահմանափակում և կարող են ենթադրել Լեռնային Ղարաբաղի ցանկացած կարգավիճակ։ Սա ինքնին նշանակում է, որ հանրաքվեի դրվող հարցը կարող էր ենթադրել նաև Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակ Ադրբեջանի կազմում, որովհետև եթե ո՛չ կարգավիճակի, ո՛չ հարցի սահմանափակում չկա, հարցը կարող է լինել. համաձա՞յն եք արդյոք, որ Լեռնային Ղարաբաղը լինի վարչական շրջան Ադրբեջանի կազմում։ Սրան կարող է լինել հակափաստարկ, որ Լեռնային Ղարաբաղը նման հանրաքվեին «այո» չէր քվեարկի։ Իսկ ինչո՞ւ եք վստահ: Ինչպիսի՞ն էր լինելու Լեռնային Ղարաբաղը, եթե տեղի ունենար այն, ինչ նախատեսված էր բանակցային տրամաբանությամբ։ Լեռնային Ղարաբաղի ադրբեջանցիները վերադառնում են Ադրբեջան, իսկ հանրաքվեն տեղի է ունենում 50 կամ 60 տարի անց: Ինչպիսի՞ն էր լինելու Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդագրական վիճակը։ Եվ այստեղ կրկին տեղին է հակափաստարկը, որ մենք չէինք համաձայնի 50 տարի անց կայանալիք հանրաքվեին։ Ինչպես արդեն վերը նշեցի, շատ լավ, Ադրբեջանն էլ չէր համաձայնվի 5 տարի հետո տեղի ունենալիք հանրաքվեին, ինչը կնշանակեր, որ ո՛չ 5 տարի անց, ո՛չ էլ 50 տարի անց հանրաքվե տեղի չի ունենալու։

Ամփոփելով, ընդգծեմ, որ իմ ժառանգած, մեր ժառանգած բանակցային տրամաբանության համաձայն՝ առանց Ադրբեջանի համաձայնության Լեռնային Ղարաբաղը չէր կարող Ադրբեջանի կազմից դուրս կարգավիճակ ստանալ, ներառյալ միջանկյալը, և հենց սրանում է եղել տարածքային ամբողջականության և ազգերի ինքնորոշման սկզբունքների համադրման տրամաբանությունը, որովհետև եթե դու ուզում ես ազգերի ինքնորոշման սկզբունքի իրացմամբ անկախություն ստանալ՝ տարածքային ամբողջականության սկզբունքը չխախտելով, ինչը դրված է Մադրիդյան սկզբունքների հիմքում, դրա միակ ճանապարհն այն է, որ տարածքային ամբողջականության սուբյեկտը համաձայնվի քո անկախության հետ։

Սա է եղել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության դիրքորոշումը, ինչի վերաբերյալ նրանք ինձ ասել են անձամբ, և ինչը երևում է բանակցային գործընթացի ողջ պատմությունից, որից բխում է թե Լեռնային Ղարաբաղը հանրաքվե անելու համար պիտի ստանար Ադրբեջանի թույլտվությունը։ Եթե Լեռնային Ղարաբաղը չեք ճանաչել Ադրբեջանի մաս, ինչո՞ւ եք նրա թույլտվությունը հայցում հանրաքվե անելու համար, այն էլ՝ 1991 թվականի հանրաքվեն չեղյալ անելու գնով։

Ընդ որում՝ Սերժ Սարգսյանի թողած բանակցային ժառանգության մեջ չի նշվում, թե հանրաքվեն Լեռնային Ղարաբաղում է տեղի ունենալու: Սրա մասին էլ եմ մի քանի անգամ խոսել։ Ասվում է, որ Լեռնային Ղարաբաղի ամբողջ բնակչությունը մասնակցելու է հանրաքվեին, ավելի կոնկրետ ասվում է՝ համաժողովրդական հանրաքվե, որին մասնակցելու է Լեռնային Ղարաբաղի ամբողջ բնակչությունը։ Այսինքն՝ Լեռնային Ղարաբաղի ամբողջ բնակչությունը նույն ինքը՝ համաժողովրդականը չէ, այսինքն՝ Լեռնային Ղարաբաղի ամբողջ բնակչությունը համաժողովրդականի կազմում է։ Ընդ որում, Լեռնային Ղարաբաղի ամբողջ բնակչություն ասելով՝ նկատի է առնվում բանակցային տրամաբանությամբ ԼՂԻՄ նախկին հայեր ու ադրբեջանցիներ՝ միասին վերցրած։

Ուզում եմ անդրադառնալ նաև այն փաստին, որ այսօր շատերը մեզ քննադատում են այն բանի համար, որ մենք անընդունելի չենք համարում Ադրբեջանի և Հայաստանի փոխադարձաբար տարածքային ամբողջականության ճանաչման սկզբունքը։ Բայց մեզ դրա համար քննադատողները մոռացել են, որ Հայաստանն Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը, ինչպես բազմիցս ասել եմ, ճանաչել է դեռևս 1992 թվականին Անկախ պետությունների համագործակցություն ստեղծելու մասին համաձայնագրով, որը Հայաստանի Գերագույն խորհրդում վավերացվել է 1992 թվականին: Այդ ժամանակ, ի դեպ, թե՛ Ռոբերտ Քոչարյանը և թե՛ Սերժ Սարգսյանը եղել են Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր:

Հաջորդը. արմատական ընդդիմությունն Ադրբեջանի տարածքային սկզբունքը ճանաչել է նաև Լեռնային Ղարաբաղի հարցի կարգավորման համատեքստում՝ նախ՝ «Ընդհանուր պետություն» առաջարկը որպես բանակցությունների հիմք ընդունելով, տարածքների փոխանակման հայեցակարգով, այնպես, ինչպես նկարագրեցի վերը, և Մադրիդյան փաթեթով Լեռնային Ղարաբաղի հարցի կարգավորման սկզբունքների շարքում ընդունելով նաև տարածքային ամբողջականությունը: Սրանք բոլորը Ռոբերտ Քոչարյանի, Սերժ Սարգսյանի և Դաշնակցության ընդունած սկզբունքներն են:

Հայաստանի Հանրապետությունն Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը ճանաչել է նաև 2010 թվականին ընդունված՝ «Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման մասին» ՀՀ օրենքով, երբ արձանագրել է, որ Սոթք-Մեղրի հատվածի հայաստանյան բնակավայրերը դեպի հյուսիս-արևելք և դեպի արևելք սահմանակցում են Ադրբեջանի և ոչ թե Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության հետ: Մինչդեռ Լեռնային Ղարաբաղի սահմանադրությամբ բոլոր այդ տարածքները համարվել են Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն: Բայց օրենքի ընդունման պահին խորհրդարանական մեծամասնություն կազմած ՀՀԿ-ը և Դաշնակցությունն արհամարհել են Լեռնային Ղարաբաղի սահմանադրությունը, և այն, ինչ այդ Սահմանադրությամբ համարվում էր Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն, նրանք ճանաչել են որպես ադրբեջանական հանրապետություն:

Սա է, հարգելի գործընկերներ, սիրելի ժողովուրդ, այդ մարդկանց 20 տարի վարած բանակցությունների բովանդակությունն ու ժառանգությունը: Եվ, ահա, այսպիսի բանակցային ժառանգությունն է պատերազմի հիմքեր ու պատերազմական կոնտեքստ ստեղծել և պատերազմի պատճառ դարձել: Բա, եթե մենք ենք պատերազմի պատճառը, ինչո՞ւ էր Սերժ Սարգսյանը 2018 թվականի ապրիլի 17-ին, կրկնում եմ արդեն չգիտեմ որերորդ անգամ, այս ամբիոնից հայտարարում, մեջբերում եմ. «Այս առումով՝ մենք դաս առաջին պետք է համարենք այն, որ այլևս գոնե շատ տևական ժամանակ երբեք մենք չպետք է հույս փայփայենք, որ Ադրբեջանի ղեկավարությունը թողնելու է իր ուխտադրուժ մոտեցումները, թողնելու է իր ցանկությունը՝ ուժով լուծելու Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդիրը». մեջբերման ավարտ:

Եթե մենք ենք բանակցությունները փակուղի մտցրել, ինչո՞ւ էր այդ նույն Սերժ Սարգսյանն այդ նույն օրն այդ նույն ամբիոնից հայտարարում, կրկին մեջբերում եմ. «Բանակցային գործընթացը լավատեսություն չի ներշնչում, բայց, ավելի հստակ ասած, այդ բանակցային գործընթացը, ուղղակի, կանգնած է: Կանգնած է, որովհետև այդ բանակցությունների արդյունքից Ադրբեջանի ղեկավարության ակնկալիքներն անիրատեսական են, անընդունելի մեզ համար». մեջբերման ավարտ:

Մինչդեռ, հարգելի գործընկերներ, Ռոբերտ Քոչարյան-Սերժ Սարգսյան զույգը պետք է շատ հստակ պատասխան տա, թե այդ ինչպե՞ս եղավ, որ Ադրբեջանն անիրատեսական և անընդունելի պահանջներ ներկայացնելու հնարավորություն ստացավ բանակցային գործընթացում ի հեճուկս այն բանի, որ նրանք, այսինքն՝ Հայաստանի նախկին իշխանությունները, երկար տարիներ համոզում էին, թե բանակցությունները նորմալ են ընթանում, և մենք շարժվում ենք դեպի մեր նպատակների իրագործում:

Իրականում, սակայն, վերը նկարագրված բանակցային իրական բովանդակությունը բոլորովին այլ բանի մասին է վկայում: Վկայում է այն մասին, որ նրանք արտաքին աշխարհի հետ հարաբերություններում իրենց իշխանությունը պաշտպանել են, Արցախն ընդունելով Ադրբեջանի կազմում, կազմաքանդելով Ղարաբաղի հարցի հայկական հայեցակարգը, ինչի ամենագործնական արտահայտությունը դարձավ 1998 թվականին Լեռնային Ղարաբաղը բանակցային գործընթացից դուրս թողնելը, իսկ ներսում կեղծ և ականջահաճո ճոռոմաբանություն են կիրառել ոչ թե Արցախի շահերը, այլ սեփական իշխանությունը պաշտպանելու նպատակով, որովհետև հանուն Արցախի հայ ժողովուրդը շատ զոհողությունների է պատրաստ եղել, հանդուրժել է շատ բաներ, միայն թե Արցախի հարցը հասնի իր լրումին:

2018 թվականի հեղափոխության խորքային պատճառներից մեկը սա էր, թերևս, երբ 2016 թվականի ապրիլյան պատերազմից, 2016-2018 թվականներին Լեռնային Ղարաբաղի հարցով Սերժ Սարգսյանի արած մի շարք հայտարարություններից հետո մարդիկ հասկացան, որ խաբված են նաև այս հարցում: Թերևս, 2016 թվականի ապրիլյան պատերազմից հետո մարդիկ վերջնականապես հասկացան, որ իրենց 25-ամյա զոհողությունները հայոց բանակի և պետականության հզորացմանը չեն ծառայել, այլ՝ ձեզ հայտնի մի շարք մարդկանց հարստացմանը և ոսկեզօծ կյանքին: Մարդիկ հասկացան, որ իրենց զոհողությունները ոչ թե պետություն և բանակ են դարձել, այլ եվրոպական ու ամերիկյան անշարժ գույք, օֆշորներում ծվարած արտարժութային հաշիվներ:

Այսօր շատերն են զարմացած, թե 2020 թվականի աղետալի պատերազմից հետո մենք, այսինքն՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը, ինչպես և ինչու կարող էր հաղթել ընտրություններում: Իսկ պատճառը մեկն է. մարդիկ տեսել են, և դա եղել է իրենց աչքի առաջ, որ թե՛ պատերազմից առաջ, թե՛ պատերազմի ընթացքում և թե՛ պատերազմից հետո մենք Ղարաբաղի հարցի հայկական բովանդակությունը փրկելու հուսահատ կռիվ ենք տվել, և մեզ վրա ենք վերցրել պարտության պատասխանատվությունը: Ու չնայած մեզ վրա ենք վերցրել պարտության պատասխանատվությունը, արդարամիտ հայ ժողովուրդը, եթե ոչ տեղեկատվությամբ, առնվազն, զգացողությամբ հասկացել է, որ այդ պարտությունը մեկ կամ երկու տարում չի ծնվել, այլ՝ 25 երկար ու ձիգ տարիների ընթացքում: Մարդիկ հասկացել են, որ պարտության զանգը 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին չի հնչել, այլ՝ 2016-ի ապրիլին, երբ հայկական կողմն անառիկ համարվող բարձունք կորցրեց և անառիկ համարվող տարածքներ: Դրանից առաջ ուղղաթիռ էր կորցրել, զոհերի հանգեցրած դիվերսիոն գործողություններ էին տեղի ունեցել:

2013-2015 թվականներին հրադադարի ռեժիմի ավելի քան 80 հազար խախտում է եղել հայ-ադրբեջանական շփման գծում, 80 հազար խախտում: Եվ նրանք սա անվանում են խաղաղություն: 1994-2018 թվականներին հազարավոր զինվորներ են զոհվել տարբեր պայմաններում: Եվ նրանք սա անվանում են խաղաղություն: Թե իբր՝ խաղաղություն են ապահովել Հայաստանի ու Արցախի համար: Եթե նույնիսկ 1998-2018 թվականների ստատուս քվոն խաղաղություն համարենք, այդ խաղաղությունը նրանք չեն ապահովել, այլ՝ աշխարհաքաղաքական իրադրությունը: Իսկ 2011-2014 թվականներին Սիրիայից մինչև Ուկրաինա տեղի ունեցած աշխարհաքաղաքական զարգացումներն անխուսափելի դարձրին պայթյունը, փլուզումը: Բայց սա հետագայի և, թերևս, պատմության քննության նյութ է, որովհետև տեսանելի ապագայում տեղի ունեցածի մասին հնարավոր չի լինի բաց և շիտակ արտահայտվել:

Սիրելի հայրենակիցներ, հարգելի գործընկերներ, այս ամենը, սակայն, չեմ ասում անցյալի մասին խոսելու համար: Այս խոսակցությունն իրականում ապագայի մասին է: Մենք, այսինքն՝ քաղաքական մեծամասնությունը և նրա ձևավորած Կառավարությունը, դրսում և ներսում կեղծիքներով մեր իշխանությունը պաշտպանելու խնդիր չունենք, որովհետև մենք մեր իշխանությունը ստացել ենք մեր ժողովրդից և պարտավոր ենք ժողովրդի հետ խոսել ճշմարտության լեզվով: Եվ մենք խոսել ենք, խոսում ենք և շարունակելու ենք խոսել ճշմարտության լեզվով: Իսկ ճշմարտության լեզուն պահելու համար հարկավոր է, անհրաժեշտ է, որ Կառավարությունը խուսափի բանակցային բովանդակության և հանրության հետ հաղորդակցության բովանդակության միջև անհաղթահարելի ճեղքեր առաջացնելու քաղաքականությունից: Եվ, իմիջիայլոց, իմ ելույթի, քննադատության առանցքային թիրախը հենց սա է, երբ իրական, հետևողական և գիտակցաբար ճեղք է առաջացվել բանակցային բովանդակության և հանրության հետ այդ բանակցային բովանդակությունը կիսելու առումով:

Որքան էլ իրականությունը, իրողությունները դժվար ընկալելի լինեն, պետք է հասանելի դառնան հանրությանը: Այս է պատճառը, որ հանրայնացնում եմ նախորդ շրջանի ողջ բանակցային բովանդակությունը, որ բոլորին պարզ և հասկանալի լինի այն դաշտը, որում մենք գործել ենք և որում շարունակում ենք գործել: Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգավորման առնչությամբ պիտի արձանագրեմ, որ վերը նշված փաստերն ու փաստարկները մեզ պիտի բերեն որոշակի հետևությունների: Ի՞նչ հետևություն ենք մենք արել: Այս մասին հայտարարել եմ դեռևս ապրիլին տեղի ունեցած խորհրդարանական քննարկումներում, ասելով, որ եթե նախկինում Լեռնային Ղարաբաղի հարցի կարգավորման հայկական հայեցակարգի հիմքում դնում էինք Ղարաբաղի կարգավիճակը, դրանից բխեցնելով անվտանգության երաշխիքներն ու իրավունքները, այժմ հիմքում դնում ենք անվտանգության երաշխիքներն ու իրավունքները, դրանցից բխեցնելով կարգավիճակը: Այլ կերպ ասած՝ մենք արձանագրում ենք, որ կարգավիճակը տվյալ իրադրության մեջ ոչ թե նպատակ է, այլ միջոց՝ ապահովելու Լեռնային Ղարաբաղի հայության անվտանգությունը, իրավունքները և ազատությունները: Սա մի խոսույթ է, որը հասկանալի է միջազգային հանրությանը և ավելի հասկանալի է դարձնում մեր նպատակները և Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի էությունը: Բայց կա նաև մի կարևոր արձանագրում՝ ցանկացած կարգավիճակ, որն, իրապես, երաշխավորում է Լեռնային Ղարաբաղի հայության անվտանգությունը, իրավունքները և ազատությունները, պիտի լուծում համարվի մեզ համար:

Սա է իրականում այսօրվա հիմնական ասելիքը, սիրելի հայրենակիցներ, կամ, ավելի ճիշտ, այն, ինչ բխում է սրանից: Իսկ այդ ասելիքը հետևյալն է, որն ամենևին էլ առաջին անգամ պիտի չհնչեցնեմ. հայոց պետականության մեր նավը հայտնվել է խռովահույզ փոթորիկի հորձանուտում, որովհետև, ըստ էության, ամբողջ աշխարհն է հայտնվել խռովահույզ փոթորիկի հորձանուտում: Այդ 2021 թվականի հունվարին էր մեզ թվում, թե մենք ենք հայտնվել խռովահույզ փոթորիկի հորձանուտում: Հետո էլ պարզվեց, որ կարելի էր կռահել, որ համաշխարհային փոթորիկ է սկսվում մեզանով: Դուք կարող եք տեսնել, որ ո՛չ մեծ, ո՛չ փոքր երկրների գոյությունը երաշխավորված չէ, ցավոք, և միակ երաշխիքը, որ կարող է լինել պետության ու անվտանգության համար, համապարփակ խաղաղությունն է:

Ի՞նչ է նշանակում համապարփակ խաղաղություն: Դա այն է, երբ հարևանների հետ հարցերը լուծված են, կարգավորված են, սահմանները սահմանազատված են և սահմանագծված, խաղաղությունն էլ՝ դե յուրե հաստատված: Մենք հիմա փորձում ենք գնալ հենց այս ճանապարհով: Կկարողանա՞նք, կստացվի՞. ոչ ոք չի կարող երաշխավորել, որովհետև խաղաղությունը միակողմանի շարժում չէ, այլ՝ համագործակցության արդյունք: Մենք իլյուզիաներ չունենք և տեսնում ենք, որ մեզ ոչնչացնելու ցանկություն ունեցողների թիվը մեծ է, ավելի մեծ, քան կարելի է ենթադրել: Եվ խաղաղության օրակարգը մեզ ոչնչացնելու, աշխարհում գոյություն ունեցող ցանկությունները կառավարելու և չեզոքացնելու փորձ է:

Կրկին եմ ասում՝ ոչ ոք երաշխիք չի կարող տալ, որ խաղաղության օրակարգը հաջողություն կունենա: Սա թե՛ ներսում, թե՛ դրսում հայհոյանքներով, մեղադրանքներով, սպառնալիքներով, վտանգներով, կորուստներով ուղեկցվող ճանապարհ է մեզ համար, և մենք ունենք կամք, վճռականություն՝ այս ճանապարհն անցնել, չնայած այն բանին, որ, ինչպես ասացի, հաջողության երաշխիք ոչ ոք չի կարող տալ: Բայց մեկ բան հաստատ կարող եմ երաշխավորել. հակառակ ճանապարհը տանում է ոչ միայն Լեռնային Ղարաբաղի, այլ Հայաստանի կործանման, և մենք, իհարկե, սա թույլ տալ չենք կարող: Եվ, ուրեմն, հայ ժողովրդին, Հայաստանի ժողովրդին կոչ եմ անում՝ համախմբվել խաղաղության օրակարգի շուրջ, հայոց պետականության և նրա շահերի շուրջ, որովհետև չկա ավելի կարևոր ու բարձր բան, քան Հայաստանի Հանրապետությունը և նրա պետական շահերը:

Եվ, ուրեմն, կեցցե՛ ազատությունը, կեցցե՛ Հայաստանի Հանրապետությունը, կեցցե՛ն մեր երեխաները, որ ապրելու են ազատ և երջանիկ Հայաստանում: Փա՛ռք մեր նահատակներին: Շնորհակալ եմ:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն վարչապետ: Հարգելի գործընկերներ, մինչև քվեարկություններին անցնելը մենք ունենք մեկ կարճ հարց՝ քննարկելու: Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք Ազգային ժողովի պատգամավորներ Վլադիմիր Վարդանյանի, Հռիփսիմե Գրիգորյանի և Արփինե Դավոյանի կողմից ներկայացված՝ ««Դիվանագիտական ծառայության մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը:

Հիմնական զեկուցող՝ Ազգային ժողովի պատգամավոր Վլադիմիր Վարդանյան. համեցեք:

 Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Հարգարժան գործընկերներ, մենք քննարկել ենք նախագիծն առաջին ընթերցմամբ և ընդունել ենք երեկ: Նախագծի հրատապության վերաբերյալ բոլոր դիտարկումները ներկայացրել եմ երեկ, առաջին ընթերցումից առաջ: Նախագիծն առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում հանձնաժողովում քննարկումների ժամանակ չի փոփոխվել, որովհետև գրավոր առաջարկներ չեն եղել: Եվ, պարզապես, կոչ եմ անում՝ ևս մեկ անգամ իմ գործընկերներին՝ դրական քվեի արժանացնել այս նախագիծը և հնարավորություն ընձեռել, որպեսզի «Դիվանագիտական ծառայության մասին» օրենքն առավել համահունչ դառնա այն կանոնակարգումներին, որոնք ընդունվել են 2015 թվականի Սահմանադրությունն ընդունելուց ի վեր: Այսքանը, շնորհակալություն:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Լիլիթ Մինասյանին. համեցեք:

 Լ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, նախագիծը 24-ժամյա ռեժիմով է քննարկվել: Հանձնաժողովում քննարկման ընթացքում առաջարկներ չեն եղել, ըստ այդմ՝ փոփոխություններ էլ չեն եղել: Խնդրում եմ կողմ քվեարկել նախագծին:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարակից զեկուցման համար կենտրոնական ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Պարույր Հովհաննիսյանին:

 

Պ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Արշակյան: Հարգելի գործընկերներ, ինչպես նշեցին զեկուցողները, փոփոխություններ տեղի չեն ունեցել: Շնորհակալություն ենք հայտնում շահագրգիռ քննարկման համար և արտգործնախարարության նկատառումները նույնպես ուշադրության կենտրոնում պահելու համար: Շնորհակալություն:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Հովհաննիսյան:

Հարգելի գործընկերներ, մտքերի փոխանակության համար հերթագրում: Եզրափակիչ ելույթների կարիք չկա՞: Հարգելի գործընկերներ, անցնում ենք քվեարկություններին: Համեցեք, պրն Ռուբինյան:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այսպիսով, մենք կքվեարկենք երեկ և այսօր քննարկված բոլոր նախագծերը: Խնդրում եմ լռություն:

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի պատգամավորներ Գևորգ Պապոյանի և Միքայել Թումասյանի կողմից ներկայացված՝ ««Վարչարարության հիմունքների և վարչական վարույթի մասին» օրենքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն: Տեղեկացնեմ, որ պատգամավոր Գևորգ Պապոյանը ծրարով կողմ քվեարկություն է թողել, և հետևաբար՝

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի պատգամավոր Գևորգ Պապոյանի կողմից ներկայացված՝ «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն: Գևորգ Պապոյանը կրկին քվեարկել է կողմ, հետևաբար՝

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ «Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգիրք» և կից ներկայացված ՀՀ օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն: Կրկին՝ Գևորգ Պապոյանը կողմ է քվեարկել:

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ ««Դատախազության մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» և կից ներկայացված ՀՀ օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն: Կրկին՝ Գևորգ Պապոյանի՝ ծրարով թողած կողմ քվեարկության հետ միասին՝

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ լռել: Քվեարկության դրվող հաջորդ հարցը սահմանադրական օրենք է, ուստի, նախագիծը պետք է ընդունենք պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն 3/5-ով:

Տեղեկացնում եմ, որ հիմա քվեարկելիք նախագծին կողմ քվեարկել են և ծրարով թողել են համապատասխան փաստաթղթերը 7 պատգամավորներ՝ Ալեն Սիմոնյանը, Նարեկ Բաբայանը, Մարիամ Պողոսյանը, Գևորգ Պապոյանը, Մարինա Ղազարյանը, Սերգեյ Բագրատյանը, Ռուստամ Բաքոյանը:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ ««Ազգային ժողովի կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն: Այսպիսով,

Կողմ՝ 68

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն: Գևորգ Պապոյանը կողմ է քվեարկել:

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ ««Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» և «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն: Գևորգ Պապոյանը կողմ է քվեարկել, և հետևաբար՝

Կողմ՝ 61

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի պատգամավորներ Արմեն Խաչատրյանի, Քրիստինե Պողոսյանի և Լիլիթ Կիրակոսյանի կողմից ներկայացված՝ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքում փոփոխություն և լրացում կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն: Որպեսզի ամեն անգամ Գևորգ Պապոյանի անունը չտամ, ասեմ, որ բոլոր նախագծերին անխտիր պրն Պապոյանը կողմ է քվեարկել. էլ չեմ հայտարարի, միանգամից կավելացնեմ:

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ ««Քաղաքաշինության մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացում կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի պատգամավոր Զարուհի Բաթոյանի կողմից ներկայացված՝ ««Ավտոմոբիլային տրանսպորտի մասին» օրենքում փոփոխություն և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ՝ 61

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի պատգամավոր Զարուհի Բաթոյանի կողմից ներկայացված՝ «Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում լրացումներ և փոփոխություններ կատարելու մասին» և ««Պետական տուրքի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» ՀՀ օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ «Մաքսային կարգավորման մասին» և կից ներկայացված ՀՀ օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ «Պետական գույքի մասնավորեցման 2017-2020 թվականների ծրագրի կատարման 2021 թվականի տարեկան հաշվետվությունը հաստատելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Հարգելի պատգամավորներ, քվեարկության դրվող հաջորդ հարցը սահմանադրական օրենք է, ուստի, նախագիծը պետք է ընդունենք պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն 3/5-ով: Փակ ծրարով քվեարկել են կողմ հետևյալ պատգամավորները, նրանք 6-ն են՝ Ալեն Սիմոնյան, Մարինա Ղազարյան, Նարեկ Բաբայան, Գևորգ Պապոյան, Մարիամ Պողոսյան, Ռուստամ Բաքոյան:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ ««Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ և լրացում կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն: Այսպիսով,

Կողմ՝ 67՝ բոլորը միասին

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ ««Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության և Լեհաստանի Հանրապետության Կառավարության միջև «Հայաստանի Հանրապետության և Եվրոպական միության միջև առանց թույլտվության բնակվող անձանց հետընդունման (ռեադմիսիայի) մասին» 2013 թվականի ապրիլի 19-ին Բրյուսելում կնքված համաձայնագրի կիրարկման արձանագրությունը վավերացնելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը: Քվեարկություն:

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ ««Ռազմական նշանակության արբանյակային կապի համակարգերի օգտագործման և դրանց հետագա կատարելագործման մասին» համաձայնագիրը վավերացնելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը: Քվեարկություն:

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ ««Բնակչության բժշկական օգնության և սպասարկման մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» և կից ներկայացված ՀՀ օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ ««Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» և ««Թանկարժեք մետաղների մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Հարգելի գործընկերներ, հիմա մեր քվեարկելիք նախագծին կրկին փակ ծրարով կողմ են քվեարկել հետևյալ 7 պատգամավորները. Ալեն Սիմոնյան, Նարեկ Բաբայան, Մարիամ Պողոսյան, Գևորգ Պապոյան, Մարինա Ղազարյան, Սերգեյ Բագրատյան, Ռուստամ Բաքոյան:

Քվեարկության է դրվում «Հայաստանի Հանրապետության 2021 թվականի պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը հաստատելու մասին» Ազգային ժողովի որոշման նախագիծը: Քվեարկություն: Այսպիսով,

Կողմ՝ 68

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի պատգամավորներ Վլադիմիր Վարդանյանի, Հռիփսիմե Գրիգորյանի և Արփինե Դավոյանի կողմից ներկայացված՝ ««Դիվանագիտական ծառայության մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ՝ 62

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է: Մենք սպառեցինք մեր օրակարգը և կհանդիպենք Կառավարության հետ հարց ու պատասխանին մոտ 1 ժամից:


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՌՈՒԲԵՆ ՌՈՒԲԻՆՅԱՆԸ

 

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, հարգելի գործընկերներ, «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» սահմանադրական օրենքի 120-րդ հոդվածի համաձայն` յուրաքանչյուր հերթական նիստերի չորեքշաբթի օրվա վերջին հիմնական նիստում Կառավարության անդամները պատասխանում են պատգամավորների բանավոր հարցերին։ Հարցերից յուրաքանչյուրը պետք է վերաբերի Կառավարության մեկ անդամի իրավասությանը վերապահված ոլորտին։ Հերթագրված, սակայն դահլիճից բացակայող պատգամավորը զրկվում են տվյալ հարցի քննարկման ընթացքում հարց տալու իրավունքից։ Նիստն ավարտվում է հերթագրված վերջին պատգամավորի հարցին պատասխանելուց հետո։ Հարցերը տրվում են ըստ հերթագրման հաջորդականության։ Խնդրում եմ նախապատրաստվել հերթագրման։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է 4 պատգամավոր։

Հարգելի գործընկերներ, տեղեկացնեմ, որ այսօր բացակա են աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար Նարեկ Մկրտչյանը, արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը, բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար Ռոբերտ Խաչատրյանը, որոնք գործուղման մեջ են և էկոնոմիկայի նախարար Վահան Քերոբյանը։ Լենա Նազարյան. համեցեք։

 Ն.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Խնդրում եմ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարին խոսել հետևյալ հարցի մասին։ Հարգելի պրն Սանոսյան, հանրահայտ է, որ Հայաստանում կան, այսպես ասած, ծարավ գյուղեր, որտեղ չկա խմելու ջրի ցան.ց կամ չի եղել ի սկզբանե, կամ մաշվել է, հիմա արդեն կարևոր չէ, չկա խմելու ջրի ցանց և հետևաբար՝ մարդկանց տներում էլ չկա խմելու ջրի ծորակ և մարդիկ, հիմնականում կանայք, ջուրը դույլերով են կրում տարբեր աղբյուրներից, և մի քանի հարյուր են այդպիսի համայնքները։ Եվ հիմա, երբ համայնքները խոշորանում են, երբ համայնքների բյուջեն մեծանում է, արդյո՞ք այս պատկերը փոխվում է։ Հարցս հետևյալն է. արդյո՞ք համայնքներն իրենց մեծացած բյուջեներով փորձում են լուծել այս խնդիրը։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Գնել Սանոսյանը։

 Գ.ՍԱՆՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Իսկապես, կարևոր և ցավոտ հարց եք բարձրացնում։ Չնայած Հայաստանը ջրային ռեսուրսներով, այդ թվում՝ խմելու մաքուր ջրով բավական հարուստ երկիր է, բայց մենք մի շարք համայնքներում ենթակառուցվածքային խնդիրներ ունենք։ Բայց թույլ տվեք ասել, որ այդ խնդիրներին բավական արագ տեմպով արձագանքում ենք և լուծում ենք։ Ինչի՞ մասին է խոսքը. գիտեք, որ մեր երկրի բնակավայրերի մի մասը գտնվում է «Վեոլիա ջուր» ընկերության սպասարկման տիրույթում։ Դրանք մոտ 350 գյուղեր են, 42 քաղաք և մայրաքաղաք Երևանը։ Եվ այսօր ես առիթ ունեցա՝ նշել, որ «Վեոլիա ջուր» ընկերության սպասարկման գոտում պատկերը բավական բարվոք է։ Մասնավորապես, Երևանում ջրատվությունը հիմա միջին ժամային առումով 23,1 ժամ է օրվա ընթացքում, քաղաքներում՝ 20,6, գյուղական բնակավայրերում՝ 20,1 թե 2։ Այսինքն՝ բավական դրական տենդենցով կարգավորվում է։ Դա՝ շնորհիվ և՛ Կառավարության կողից իրականացվող ծրագրերի «Վեոլիա ջուր» ընկերության տիրույթում, և՛ շնորհիվ նաև հենց «Վեոլիա ջուր» ընկերության կողմից իրականացվող ծրագրերի։ Մենք, այո, այս խնդրին առնչվելով, բազմաթիվ համայնքներում և՛ պետական ծրագրերով, և՛ սուբվենցիոն ծրագրերով իրականացնում ե‹