National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
1.11.2018

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03 04
05 06 07 08 09 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՎԵՑԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ՉՈՐՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 15

1 նոյեմբերի 2018

Ժամը 11:00

ԱՐՏԱՀԵՐԹ ՆԻՍՏ

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱ ԲԱԲԼՈՅԱՆԸ ԵՎ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԷԴՈՒԱՐԴ ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎԸ

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ։ Հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ տեղադրել քարտերը եւ նախապատրաստվել գրանցման։ Գրանցում։ Գրանցվել է 67 պատգամավոր։

Հարգելի գործընկերներ, մեզ մնացել է 2-րդ ընթերցմամբ քննարկել երեկ 1-ին ընթերցմամբ ընդունված համաներման մասին հարցը, որից անմիջապես հետո տեղի կունենա քվեարկությունը։ Պատգամավորներին խնդրում եմ մնալ ԱԺ-ում եւ մասնակցել նախագծի թե քննարկմանը, եւ թե քվեարկությանը։ Միաժամանակ հիշեցնում եմ, որ այսօր ժամը 12-ին հատուկ նիստում կքննարկվի վարչապետի ընտրության մասին հարցը։ Խնդրում եմ հաշվի առնել եւ նույնպես մնալ՝ 2-րդ նիստը անցկացնելու համար։

Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք կառավարության կողմից ներկայացված «Էրեբունի-Երեւանի հիմնադրման 2800-ամյակի եւ Հայաստանի առաջին հանրապետության անկախության հռչակման 100- ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» եւ «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ ՀՀ արդարադատության նախարարի պաշտոնակատար Արտակ Զեյնալյան։ Խնդրեմ, պրն Զեյնալյան։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի փոխնախագահ, հարգելի պատգամավորներ, գործընկերներ, ներկայացնում եմ «Էրեբունի-Երեւանի հիմնադրման 2800-ամյակին եւ Հայաստանի առաջին հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործով համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ օրենքի եւ «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագծի վերաբերյալ ներկայացված առաջարկների ամփոփաթերթը։

Կառավարությունը հանդես է եկել հետեւյալ առաջարկություններով. 1-ից 2-րդ ընթերցմամբ օրենքի նախագծում կատարել հետեւյալ փոփոխությունները։

Օրենքի նախագծի 2-րդ հոդվածի 10-րդ մասում կատարել հետեւյալ փոփոխությունները։ Փոփոխել որոշ հղումներ. մասնավորապես, նախագծի 2-րդ հոդվածի 10-րդ մասում համաներում չկիրառելու պայմաններից բացառություն նախատեսել միայն նույն հոդվածի 9-րդ եւ 11-րդ մասերով նախատեսված դեպքերի համար՝ հանելով նույն հոդվածի 1-ին, 2-րդ եւ 5-րդ մասերին կատարված հղումները։ Ըստ այդմ՝ նախագծի 2-րդ հոդված 12-րդ մասում 3-ից 5-րդ մասերին կատարված հղումները փոփոխել՝ հղում կատարելով նաեւ նույն հոդվածի 1-ին եւ 2-րդ մասերին։ Առաջարկությունն ընդունվել է ամբողջությամբ։

Նախագծի 2-րդ հոդվածի 6-րդ մասի եւ 10-րդ մասի վերաբերյալ հետեւյալ առաջարկությունն է արվել։ Դատավճռով սահմանված տուժողին պատճառված վնասը հատուցելու հանգամանքը չդիտել որպես համաներում կիրառելու արգելք: Դատավճռի առկայության պայմաններում տուժողին պատճառած վնասի հատուցման հարցը կարող է լուծվել Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով։ Միաժամանակ առաջարկվում է տուժողին պատճառված վնասի հատուցման առումով նախագծի 2-րդ հոդվածի 6-րդ մասում հղում կատարել Քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 6-րդ մասին ամբողջությամբ՝ նախագծի 2-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված դեպքերի նկատմամբ կիրառելով տուժողին պատճառված վնասի հատուցման պարտադիր կանոնը։ Վնասը չհատուցելու կամ այլ կերպ չհարթելու պայմաններում տվյալ փուլում համաներում չի կիրառվի եւ գործի վարույթը կշարունակվի սովորական ընթացակարգով։ Առաջարկությունն ընդունվել է։

Նախագծի 2-րդ հոդվածի 11-րդ մասում առաջարկվում է ոչ թե պատժից ազատել, այլ նշված դեպքերով անձանց նկատմամբ հարուցված գործը կարճել, քրեական հետապնդում չիրականացնել կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնել կամ նրանց պատժից ազատել։ Նախագծի 4-րդ հոդվածի 10-րդ մասում առաջարկվում է հոդվածի 9-րդ մասի 6-րդ կետին համահունչ՝ նախագծի նույն հոդվածի 10-րդ մասը լրացնել նաեւ «ՀՀ պաշտպանության նախարարություն» բառերով։ Առաջարկությունն ընդունվել է։

2-րդ հոդվածի 8-րդ մասում առաջարկվում է նշված պատժաչափը 6 ամսով կրճատելու փոխարեն նշանակված պատժաչափը կրճատել 9 ամսով։ Նախագծի հոդված 3-ում առաջարկվում է որպես ուժի մեջ մտնելու ժամկետ սահմանել պաշտոնական հրապարակմանը հաջորդող օրը։ Համանման փոփոխություն կատարել նաեւ փաթեթում ընդգրկված Քրեական դատավարության օրենսգրքի փոփոխությունների մասով։ Նախատեսված է նաեւ 2-րդ հոդվածի 2-րդ մասը լրացնել 9-րդ կետով հետեւյալ բովանդակութամբ. սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու օրվա դրությամբ՝ անչափահաս երեխա ունեցող միայնակ ծնող հանդիսացող անձանց։ Առաջարկի նպատակը, որն իրականացվել է «Ելք» խմբակցության պատգամավորի կողմից, հավասար մոտեցման ցուցաբերումն է գրեթե նույն կարգավիճակն ունեցող մինչեւ 3 տարեկան երեխա ունեցող անձանց եւ անչափահաս երեխա ունեցող եւ միայնակ ծնող հանդիսացող անձանց նկատմամբ։

Նախագծով նախատեսվում է, որ պատժից կազատվեն առավելագույնը 6 տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված մինչեւ երեք տարեկան երեխա ունեցող անձինք, եւ նման պարագայում առաջարկի հեղինակը կարծում է, որ արդարացի կլինի, որ պատժից ազատվեն առավելագույնը 6 տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված այն միայնակ ծնողները, որոնք ունեն անչափահաս երեխաներ։ Առաջարկությունը չի ընդունվել հետեւյալ պատճառաբանությամբ, որ ըստ էության, այս առաջարկը մեր ներկայացված նախագիծը կլանում է այս առաջարկը եւս։ Անկախ նրանից՝ ծնողը մի սեռի է, եթե ունի մինչեւ 3 տարեկան երեխա, ապա ազատվում է պատժից մինչեւ 6 տարի ազատազրկման դատապարտված լինելու պարագայում։

Պատգամավոր Նաիրա Զոհրաբյանի կողմից առաջարկվել է նախագծի 2-րդ հոդվածի 2-րդ մասում կատարել հետեւյալ փոփոխությունները։ «Երեք» բառը փոխարինել «երկու» բառով։ Օրենքն ուժի մեջ մտնելու օրվա դրությամբ երկու կամ ավելի անչափահաս երեխա ունեցող անձանց նկատմամբ կտարածվի, ինչպես նաեւ օրենքն ուժի մեջ մտնելու օրվա դրությամբ մինչեւ 2 տարեկան երեխա ունեցող անձանց։ Մինչեւ 3 տարեկան երեխա ունեցող անձանց պատժից ազատելու կամ երեք կամ ավելի անչափահաս երեխաներ ունեցող անձանց պատժից ազատելու տրամաբանությունը համահունչ չի ՀՀ որդեգրած եւ՛ քրեական եւ՛ սոցիալական քաղաքականությանը։ Մասնավորապես, Քրեական օրենսգիրքը նախատեսում է մինչեւ 3 տարեկան երեխա ունեցող անձանց պատժի կրումը հետաձգելու կամ նրանց պատժից ազատելու հնարավորություն։ Այս խումբ անձինք օգտվում են նաեւ պետության կողմից տրամադրվող որոշ արտոնություններից։ Օրինակ, երեխայի մինչեւ 3 տարին լրանալն է, որ տրվում է նպատակային արձակուրդ։

Անդրադառնալով 3 կամ ավելի անչափահաս երեխա ունենալու հանգամանքին՝ նշենք, որ այն համարվում է վերարտադրողական շեմ եւ այդ սկզբունքով է ընտրվել։ Միաժամանակ ընդգծենք, որ 2-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետի վերաբերյալ ներկայացված առաջարկությունը վատթարացնող վիճակ է, քան կառավարության առաջարկությունն է։ Այդ հիմքով նաեւ չի ընդունվում։

Առաջարկ է ներկայացրել նաեւ ԱԺ պատգամավոր Հայկ Բաբուխանյանը։ Հաշվի առնելով այն փաստը, որ վերոհիշյալ օրենքը որոշ չափով տարածվում է «Սասնա ծռեր» քրեական գործով անձանց վրա, որի արդյունքում կան զոհեր, անտրամաբանական եմ գտնում, որ համաներումը չի տարածվում Նորք-Մարաշ քրեական գործի մասնակիցների վրա, որտեղ զոհեր եւ գործողություններ չկային, կար միայն մտադրություն։ Բացի այդ, նման դեպքում խախտվում է Սահմանադրության 29-րդ հոդվածը, քանի որ առաջ է գալիս խտրական վերաբերմունք։ Առաջարկվում է բարի կամքի դրսեւորումը տարածել նաեւ Նորք-Մարաշ քրեական գործով անձանց վրա։ Առաջարկությունը կառավարության կողմից չի ընդունվել։ Նախագծում հիմք է ընդունվել կատարված արարքի հիմքում ընկած շարժառիթը, ըստ այդմ՝ առանձին կետով անդրադարձ է կատարվել 2016թ. հուլիսի 17-31-ը ոստիկանության պարեկապահակային ծառայության գնդի տարածքում կատարված իրադարձություններին։

Երեկվա իմ ելույթում ես ներկայացրեցի, որ սա կառավարության պարտականությունը չի, սա չի դիտվում որպես իրավունք, սա դիտվում է որպես արտոնություն, եւ այն տարբերակված մոտեցումը, որ օրենքի նախագծում առկա է, դեռեւս չի ենթադրում, չի նշանակում խտրականություն։ Բացի այդ, մենք որակումներ տալիս պետք է ձեռնպահ մնանք, քանի որ դեռեւս քննվում է քրեական գործ, եւ մենք չենք կարող իմանալ, թե քրեական գործն ինչպիսի ավարտ է ունենալու։ Այսքանը։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն նախարար։ Ես տեղեկացնեմ, որ առաջարկներ են ներկայացրել «Ելք» խմբակցությունը, պատգամավորներ Նաիրա Զոհրաբյանը եւ Հայկ Բաբուխանյանը։ Եթե խմբակցությունը, կամ տիկին Զոհրաբյանը, կամ պրն Բաբուխանյանը ունեն հարց, կարող եք հնչեցնել։ Խմբակցությունը չունի։ Պրն Բաբուխանյան, խնդրեմ։

Հ.ԲԱԲՈՒԽԱՆՅԱՆ

-Պրն Զեյնալյան, դուք ասացիք, որ ՊՊԾ գունդը գրաված անձանց նկատմամբ ձեր վերաբերմունքի հիմքում դրված է շարժառիթը։ Շարժառիթը իշխանափոխությունն էր եւ Նորք-Մարաշ խմբի գործողությունների, այսինքն՝ դեռեւս ծրագրավորվող, բայց չիրականացված գործողությունների շարժառիթը նույնպես իշխանափոխությունն էր։ Այդ դեպքում ինչո՞ւ եք դուք մեկ դեպքում ներում, մյուս դեպքում՝ ոչ։

2-րդը. դուք ասացիք, որ սա ձեր պարտականությունը չի, այլ, այսպես ասած, բարի կամքի դրսեւորում է։ Հարց է ծագում՝ բայց չէ՞ որ դուք ունեք պարտականություն հավասար սկզբունքով մոտենալ բոլոր մարդկանց, բոլոր քաղաքացիներին եւ խտրականություն չդնել որեւէ մեկի եւ մյուսի միջեւ։ Դա ձեր արդեն իսկ պարտականությունն է։

3-րդը. դուք ասացիք դեռեւս գործը քննվում է եւ քննությունը շարունակվում է։ Եթե լինի մեղադրանքի վերաորակավորում, այլ մեղադրանք դրվի, որը չի համապատասխանում համաներման օրենքի մեջ դրված սկզբունքներին, ի՞նչ է լինելու այդ դեպքում։ Շնորհակալություն։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարգելի պրն Բաբուխանյան, սա կառավարության բացառիկ հայեցողությունն է։ Սա արտոնություն է եւ ոչ թե իրավունք, որը տրվում է անձանց։ Եթե կա տարբերակված մոտեցում, իսկ այստեղ տարբերակված մոտեցումները շատ են, կամ սա ուղղակի տարբերակված մոտեցումների համախումբ է՝ այս օրենքը գրեթե ամբողջությամբ, դա դեռ չի նշանակում, որ այն խտրական է։ Ամեն մի տարբերակված մոտեցում չի, որ խտրականություն է։ Այստեղ կան հավասարակշռված լուծումներ տարբեր խմբի անձանց նկատմամբ։ Եվ կանխակալ մենք չենք կարող ասել, որ այս խմբի նկատմամբ, ձեր հիշատակած խմբի նկատմամբ չի կիրառվելու համաներումը։ Այստեղ արգելված հոդվածներ կան, որ բոլորի վրա են տարածվում։ Մասնավորապես, «Սասնա ծռեր»-ի պարագայում սպանության մեջ մեղադրվողները չեն կարող ազատվել համաներումից, մասնավորապես, եթե կլինենի պատանդառուի կամ ֆիզիկական վնաս կրածի բողոքը, չի տարածվի համաներումը։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Պրն նախարար, թույլ տվեք արձագանքել, որ դուք կարողանաք շարունակել։ Խնդրեմ, արձագանքեք, պրն Բաբուխանյան։

Հ.ԲԱԲՈՒԽԱՆՅԱՆ

-Ես հետաքրքիր նշում ինձ համար արեցի, որ ամեն մի տարբերակումը չէ, որ խտրականություն է։ Եվ ես հույս ունեմ, որ երբ քննարկելու լինենք, ասենք, մեր երեխաներին, օրինակ ԼԳՏԲ ազդեցությունից զերծ պահելու կամ մեր երեխաներին աղանդներից զերծ պահելու օրենքները, դուք կկրկնեք այս խոսքը, որ ամեն մի տարբերակում դեռ խտրականություն չէ։ Շնորհակալություն, շարունակեք։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Հարգելի պրն Բաբուխանյան, իրավունքն ունիվերսալ է, իրավունքը մարդկությանն է պատկանում առհասարակ եւ այն, որ ցանկացած տարբերակված մոտեցում չի, որ արդեն խտրականություն է, իմ մտքերը չեն, սա իրավունքի տեսությունից է, սա իրավունքի աղբյուրներից է վերցրած։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը, Սահմանադրական դատարանը եւ բազմաթիվ դատարաններ սա արձանագրել են, սա ուղղակի դասագրքային ճշմարտություն է, որ տարբերակված վերաբերմունքը դեռեւս չի նշանակում, որ այն խտրականություն է, ինչպես նաեւ իրավունքի եւ արտոնության միջեւ կա տարբերություն։ Եվ այս հայեցողության դրսեւորման պարագայում մենք առավելագույնը փորձել ենք հավասարակշռել շահերը՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ այս համաներումը, լինելով արտոնություն, քաղաքական կամքի դրսեւորում է, հայեցողության դրսեւորում է, բարի կամքի դրսեւորում է եւ, ի վերջո, ամենածավալունն է, ամենամարդասիրականն է իր ելքով, իր արգասիքներով։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Զեյնալյան։ «Ելք» խմբակցություն, խնդրեմ, հնչեցրեք հարցը։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Զեյնալյան, ես անկեղծ ասած, չհասկացա՝ ինչո՞ւ պրն Բաբուխանյանի առաջարկը չի ընդունվել։ Անկեղծ եմ ասում՝ չեմ հասկանում՝ ի՞նչ տարբերություն։ Եվ համարում եմ պրն Բաբուխանյանի նշած հիմքերը բավարար ու չեմ կարողանում կողմնորոշվել։ Այնուամենայնիվ, սա քաղաքական կամք է, քաղաքական որոշում է՝ որոշ մարդկանց վրա տարածել եւ որոշ մարդկանց վրա չտարածել, հա՞։ Ես չեմ հասկացել, ներեցեք, ձեր պատասխանը։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Հարգելի պրն Սիմոնյան, սա ՀՀ կառավարության դիրքորոշումն է, որ ես այստեղ ներկայացնում եմ։ Այս հարցը քննարկվել է, եւ պրն Բաբուխանյանի կողմից հետապնդված իրավաչափ նպատակները լուծվում են այլ ընթացակարգերով, այլ գործիքակազմերով։ Այդ համաներման պտուղները կարող են քաղել նաեւ հիշատակված խմբի անդամները, ինչպես նշեցի։ Սա կառավարության դիրքորոշումն է, քաղաքական կամքի հայեցողության դրսեւորման սահմաններն են սրանք։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Ցանկանո՞ւմ եք արձագանքել։ Չէ՞։ Շնորհակալություն, պրն Զեյնալյան, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցերն ավարտվեցին։

Հարգելի գործընկերներ, ես տեղեկացնեմ, որ պետական-իրավական եւ մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովը քննարկել է նախագիծը եւ առաջարկված փոփոխությունները, տվել է դրական եզրակացություն։ Այժմ անցնում ենք մտքերի փոխանակությանը։ Ելույթների համար խնդրում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է 4 պատգամավոր։ Նաիրա Զոհրաբյան, խնդրեմ։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Հարգելի նախագահ, հարգելի խորհրդարան, հարգարժան հայրենակիցներ, ցավում եմ, որ «Ծառուկյան» դաշինքի առաջարկը՝ ընդլայնել համաներման հոդվածները, չընդունվեց։ Իմ առաջարկը չընդունվեց։ Ինչեւէ։ Որպես պատգամավոր՝ ես շարունակելու եմ զբաղվել այդ խնդիրներով։ Պրն նախարար, այդուհանդերձ, կուզենայի մեր իրավական համակարգի մի քանի բացերի վրա կրկին սեւեռել ձեր ուշադրությունը։ Նորից պիտի խոսեմ ցմահների մասին։ 93-ից 14-ը զոհ են ներբանակային անառողջ հարաբերությունների։ Դուք սա շատ լավ գիտեք, եւ այդ գործերը պիտի անպայմանորեն վերանայվեն։ Մեկ վկայի ցուցմունքով տված գործերն անպայմանորեն պիտի վերանայվեն։ Ես հասկանում եմ, որ շատ դեպքերում մենք կաշկանդված ենք նաեւ միջազգային իրավունքով, բայց ես չեմ հավատում մեր քրեակատարողական հիմնարկների դաստիարակչական ներուժին։ Չկա եւ չի կարող լինել նման բան։ Եվ երբեք մի վախեցեք առավել շատ կիրառել վաղաժամկետ ազատումը կամ ներումը։ Այդ մարդասիրական գործիքները առավելագույնս պիտի կիրառվեն այսօր, որովհետեւ մենք ունենք լրջագույն խնդիր այդ մարդկանց՝ դատապարտյալներին եւ կալանավորներին այնուհետեւ ինտեգրելու հասարակությանը։ Նրանք դուրս են գալիս հասարակություն չարացած, նրանք դուրս են գալիս հասարակություն գազազած, եւ ուղղակի հնարավոր չի լինում այնուհետեւ նրանց ինտեգրել հանրությանը, որովհետեւ այդ գործիքները, ինչպես արդեն նշեցի՝ վաղաժամկետ ազատ արձակման եւ ներման գործիքները մենք ուղղակիորեն, կարելի է ասել, գրեթե չենք կիրառում։ Սրանք այն հիմնական խնդիրներն են, որոնց վերաբերյալ առաջիկայում ես հանդես եմ գալու համապարփակ զեկույցով եւ առաջարկով եւ, մասնավորապես նաեւ քրեակատարողական հիմնարկներում տիրող որոշ խնդիրների, մտահոգությունների եւ պրոբլեմների վերաբերյալ։ Շնորհակալ եմ։ Չնայած, որ մեր առաջարկները չեն ընդունվել՝ առավել ընդլայնել համաներման ակտի մեջ ներառվող հոդվածները, այդուհանդերձ, բնականաբար, «Ծառուկյան» դաշինքը քվեարկելու է կողմ, որովհետեւ սա գոնե հնարավորություն է, որպեսզի որոշ հոդվածներով դատապարտված կալանավորներ, դատապարտյալներ դուրս գան եւ փորձեն ինտեգրվել հասարակությանը։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Զոհրաբյան։ Հայկ Բաբուխանյան, խնդրեմ։

Հ.ԲԱԲՈՒԽԱՆՅԱՆ

-Երեկ ես կողմ քվեարկեցի համաներմանը, որպեսզի մեր շատ հայրենակիցներ, ովքեր մանր-մունր հանցանքների համար են դատապարտվել, իսկ ոմանք նույնիսկ անմեղ են եւ դարձել են կոռումպացված դատավորների անարդար վճիռների զոհ, ազատ արձակվեն բանտերից։ Բայց ես հարց ունի ՊՊԾ գունդը գրաված հանցավոր խմբի վերաբերյալ, որոնց գործողությունների արդյունքում եղել է երեք զոհ՝ ոստիկաններ, բազմաթիվ պատանդներ, այդ թվում՝ բժիշկներ։ Անհասկանալի է, ընդհանրապես կառավարությունն ունի՞ որեւէ սկզբունք, երբ մի դեպքում, երբ ես առաջարկում էի վարորդների տուգանքների համաներման ժամանակ ավելի շատ մարդկանց տուգանքները ներել, դուք ասում էիք, որ չի կարելի ներել այն վարորդներին, որոնք տուգանվել են ոստիկանի հրահանգին չենթարկվելու համար։ Այսինքն՝ այն փայտիկով, որով գայիշնիկը կանգնեցնում է, եւ չեն ենթարկվել, ինչը, ըստ ձեզ, շատ լուրջ եւ աններելի իրավախախտում է։ Բայց մի խմբի գործողությունները, որի արդյունքում սպանվել են եւ պատանդառվել ոստիկաններ, դուք համարում եք ներելի։ Տարօրինակ է։

Բացահայտ անհասկանալի է, թե այդ ի՞նչ մոտեցում է, երբ համաներումը տարածում եք կոնկրետ ձեր քաղաքական քիմքին համակրելի անձանց վրա։ Վաղը դուք նույն մոտեցումը կտարածեք ձեր հորեղբոր տղայի վրա, քեռու աղջկա հարեւանի վրա եւ այլն։ Այո, ժամանակին եղել են մեկ-երկու նման դեպքեր, բայց դա չի արդարացնում ձեր այսօրվա գործողությունները։ Սա շատ տարօրինակ ուղերձ է հասարակության համար։ Ուղերձը հետեւյալն է. իշխանափոխության համար բոլոր հանցանքները ներելի են։ Բայց չե՞ք մտածում, որ մի օր էլ այդ նույն ուղտը չոքելու է ձեր դռանը։ Սակայն կարող ենք ձեր այդ վերաբերմունքը վերագրել բարի կամքի դրսեւորմանը, եւ հենց այդ բարի կամքի դրսեւորման հետ կապված՝ ես երեկ կողմ եմ քվեարկել։ Այդ դեպքում ինչո՞ւ Նորք-Մարաշի գործով անցնող անձանց վրա չի տարածվում համաներումն այն դեպքում, որ նրանց արարքների վտանգավորությունը մի քանի անգամ նվազ է, քան ՊՊԾ գունդը գրավողներինը, իսկ հետեւանքներ ընդհանրապես չկան։ Այդ մարդիկ չեն արել որեւէ գործողություն։ Ավելին, Նորք-Մարաշի գործով մեղադրանք է ներկայացված իշխանափոխության մեջ։ Այսինքն՝ այն իշխանափոխության մեջ, ինչն արել է ձեր իշխանությունը եւ ինչի համար, ինչ քաղաքական շարժառիթ է ձեզ համար, այսպես ասած, ներելի վերաբերմունք ունենալ ՊՊԾ գունդը գրավողների համար։ Այդ դեպքում հարց է ծագում՝ ինչո՞ւ եք խախտում Սահմանադրության 28-րդ եւ 29-րդ հոդվածները՝ օրենքի առաջ բոլորի հավասար լինելը եւ ինչո՞ւ եք թույլ տալիս խտրականություն, ինչո՞ւ չեք ազատում այն մյուս խմբին, որի գործողություններն ընդհանրապես չեն եղել եւ հետեւանքներ չեն եղել։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Պրն Բաբուխանյան, կներեք։ Բավականին ժամանակ է՝ ձեր ժամանակը սպառվել է։

Հ.ԲԱԲՈՒԽԱՆՅԱՆ

-Լավ, թե ինչո՞ւ՝ ես հետո կասեմ՝ մամուլում։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Ալիկ Սարգսյան։

Ա.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, արագ, ընդամենը մեկ նախադասությամբ անդրադառնամ նախկին ելույթին։ Ես կարծում եմ, որ այստեղ նստած բոլորս տարիներ հետո նույնպես պատասխանատվություն ենք կրելու այն երեք ոստիկանների ընդհատված կյանքի համար։ Մինչ այս պահն ինձ երաշխավորել են, հավաստիացրել են, որ գործընթացը շարունակվում է, կոնկրետ սպանություն կատարած անձինք պատժվելու են։ Իսկ եթե սառչի այն աստիճան այս երեւույթը, որ նրանք մշտապես մնան ազատության մեջ, համարեք, որ մի ամբողջ համակարգի նկատմամբ ժողովրդի վստահությունը եւ համակարգի վստահությունը ժողովրդի նկատմամբ կորցնում եք։ Ես չգիտեմ՝ այս մարդիկ ո՞նց են հաջորդ անգամ գնալու ծառայության։ Այսքանը՝ սրա վերաբերյալ։

Ասեմ, որ համաներումը լուրջ մարդասիրության հանդուրժողականության տարրեր է պարունակում, որի կապակցությամբ ես իմ գոհունակությունն եմ հայտնում եւ, իհարկե, կողմ եմ քվեարկելու։ Այնուամենայնիվ, մոռանում ենք մի շատ կարեւոր բան։ Ամեն անգամ ինչ-որ թվեր ենք հրապարակում, որ կրկնահանցագործության վերաբերյալ, հաշվարկում ենք ոստիկանության եւ ազգային անվտանգության միջոցները, եթե արդյո՞ք համաներման արդյունքում այս մարդիկ հնարավորություն ունեն ազատ արձակվածների նկատմամբ հսկողություն սահմանել, կադապտացվե՞ն մեր հասարակությանը այս մարդիկ, ի՞նչ կարգով, ի՞նչ ժամանակահատվածում, սա հարցի մյուս կողմն է։ Մի կարեւոր հարց կա. պետք է լուծենք նրանց հետագա աշխատանքի հարցը, նրանք պետք է լինեն հանրության ուշադրության կենտրոնում, այլապես դուք կունենաք կրկնահանցագործություն։ Այս մարդիկ չեն ունենա հնարավորություն աշխատանքի, որ կարողանան պատճառված վնասները հատուցել, իրենց ընտանիքների ինչ-որ կերպ բարեկեցությունն ապահովել։ Ես կարծում եմ, որ համաներմամբ նրանց բաց թողնելով հասարակության ուշադրությունից՝ ավելի վնաս տված կլինենք։ Հիշեք խորհրդային ժամանակներում համաներումները, երբ մի մարդ ազատվում էր, տեղամասային տեսուչները բոլորը լինում էին ոստիկանության աշխատակիցները տարբեր հիմնարկներում, ստորագրություն էին վերցնում։ Հատուկ լիմիտավորված համակարգ կար, մարդկանց տեղավորելո՞ւ եք աշխատանքի, թե՞ չէ։ Հիմա վերնագիրը դրել ենք շուկայական հարաբերություններ, բոլորին թողել ենք՝ ով ինչով զբաղվի, վաղը մյուս օրը գնում են կրկնահանցագործության, մեղավորն էլի իրենք են։ Մեղավորը հասարակությունն է։ Եվ հույսներդ մի դրեք միայն ոստիկանության եւ համապատասխան ծառայությունների վրա։ Բոլորս պետք է դրանով զբաղվենք։ Ափսոս չեմ հասցնում, մի քանի վերլուծություններ կներկայացնեի։ Շնորհակալություն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն, պրն Սարգսյան։ Էդմոն Մարուքյան, համեցեք։ Տեղեկացնեմ, որ պրն Մարուքյանից հետո ես կօգտվեմ արտահերթ ելույթի իմ իրավունքից եւ շատ կարճ կներկայացնեմ իմ կարծիքը։ Համեցեք, պրն Մարուքյան։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի խորհրդարան, ես ուղղակի չհասցրեցի երեկ ելույթ ունենալ։ Ես ուզում եմ նախ ասել, որ բազմաթիվ առաջարկներ ենք ստացել եւ մինչ այն պահը, երբ լոբբինգ էինք անում, որ համաներումը լինի, եւ նաեւ երբ նախագիծը հրապարակվեց, դրանից հետո, որովհետեւ կոնկրետ այսինչ հոդվածի, այնինչ հոդվածի, այնինչ կետի վերաբերյալ... Պետք է ասեմ, որ պետաիրավական հանձնաժողովում բոլոր այդ առաջարկները ներկայացվել են, քննարկվել են մանրամասն, առաջարկներ կան՝ ընդունվել են, առաջարկներ կան՝ չեն ընդունվել։ Գոյություն ունի մոտեցում, քաղաքական որոշում, եւ դրա շրջանակներում համաներման ակտն այսօր այնպիսին է, ինչպիսին որ կա։ Բնականաբար, կարող են լինել եւ գոհ մարիկ, եւ դժգոհ մարդիկ։ Բայց առաջարկները բոլորը հնչեցվել եւ ներկայացվել են։

Ինչ վերաբերում է Նորք-Մարաշի գործին, ապա այստեղ կա խնդիր։ Երբ պրն Բաբուխանյանը հանձնաժողովում ներկայացրեց, ես նույնպես միացա այդ առաջարկությանը, որովհետեւ ես նույնպես կարծում եմ, որ եթե մենք ավելի խիստ, ավելի ծանր հանցագործությունների մեջ մեղադրվող անձանց ազատ ենք արձակում, ուրեմն, այդ խստությունից ներքեւ եղած բոլոր դատապարտյալների կամ մեղադրյալների, ամբաստանյալների վրա նույնպես պետք է տարածենք, որ այստեղ սկզբունքը չխախտվի։ Այսինքն՝ այլապես մենք ունենում ենք նմանատիպ հարցադրում, որի պատասխանը, ըստ էության, միանշանակ չէ։ Այսինքն՝ մենք այստեղ խնդիր ունենք, որն ակնհայտ է։ Ես կարծում եմ, որ հնարավոր է միգուցե վերանայել այս մոտեցումը, բայց հիմա չգիտեմ՝ 2-րդ ընթերցման ռեժիմում հնարավո՞ր է անել, թե՞ ոչ։ Բայց, որ խնդիրը կա, որ այստեղ այս հարցը ներկայացվելու է եւ արծարծվելու է անընդհատ, սա միանշանակ է։ Ես կառավարությանը կոչ կանեի, որ այս խնդրին ուշադրություն դարձնի։ Միգուցե հարակից զեկույցով անդրադառնաք, պրն նախարար։ Շնորհակալություն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն, պրն Մարուքյան։ Ինչպես խոստացել էի, այժմ ես հանդես կգամ արտահերթ ելույթով։

Բարեւ ձեզ, ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պրն նախարար Զեյնալյան, հարգելի խորհրդարանականներ, սիրելի հայրենակիցներ: Բնականաբար, համաներումը դա հումանիստական ակտ է, եւ որեւէ մեկը չի կարող համաներման ակտին դեմ լինել։ Մեր իշխանության շրջանում մենք բազմաթիվ անգամներ համաներման ակտով հանդես ենք եկել, եւ ես ողջունում եմ առհասարակ համաներում հայտարարելու գաղափարը։ Այստեղ իմ եւ մեր սիրելի իշխանության կարծիքները համընկնում են, եւ այստեղ երկու կարծիք լինել չի կարող, եւ շատ սպասելի էր, որ 1-ին ընթերցմամբ միաձայն այս ակտն ընդունվեց։

2-րդը. ի՞նչ վերապահում ունեմ։ Բազմաթիվ անգամներ նշել եմ, որ ՊՊԾ գնդի գրավումը դա հարձակում էր ՀՀ վրա։ Որեւէ տարբերություն չեմ տեսնում ՊՊԾ գնդի գրավման, ՀՀ սահմանի դեմ ոտնձգության կամ Արցախում կանգնած մեր զինվորի վրա հարձակման միջեւ։ Որեւէ տարբերություն չկա։ ՊՊԾ գնդում զոհված գնդապետ Վանոյանը պաշտպանում էր բոլորիս պատիվը, պաշտպանում էր ՀՀ շահը, պաշտպանում էր ՀՀ-ը Նիկոլ Փաշինյանից մինչեւ Էդուարդ Շարմազանովը, բոլորիս։ Եվ այսօր մենք ի՞նչ աչքերով ենք նայելու այդ մարդկանց ընտանիքներին, երբ ՊՊԾ գնդի գրավողներին այս համաներման ակտով ազատ ենք արձակում։ Ի՞նչ ուզում է՝ ասի։ Մենք սրանով ական ենք դնում մեր պետականության տակ, ժողովուրդ ջան։ Իմ համար երկրորդական է՝ վարչապետը Սարգսյանն է, Պողոսյանն է, Փաշինյանն է, Շարմազանովն է, թե՞ ես չգիտեմ՝ Մինասյանն է, կապ չունի։ Կարեւորը ՀՀ-ն է։ Այսօր դուք իշխանություն եք, Աստված մի արասցե, դուք պատկերացնո՞ւմ եք, եթե նման բան լինի, էլի մենք պետք է համաներե՞նք։ Մենք ի՞նչ պրեցենդենտ ենք ստեղծում։ Մենք ստեղծում ենք նախադեպ, որ ասում են՝ գիտես ինչ կա, ՀՀ վրա հարձակումը, դու հարձակվի, մենք վաղը կհամաներենք։ Սա անթույլատրելի է։ Եվ կրկնակի անթույլատրելի է ոստիկանապետի, ուժային կառույցների լռությունը, քար լռությունը, որը նաեւ պատանդ է եղել։ Ու նայելով այդ ոստիկաններին՝ իմ հերոսը ոչ թե ՊՊԾ գունդը գրավողն է, այլ իմ հերոսը գնդապետ Վանոյանն է, որը մինչեւ իր վերջին պահը ՀՀ շահը պաշտպանել է, ապրիլյան պատերազմին գնացել է մեր 18 տարեկան զինվորի կողքին կանգնել է ու ՀՀ-ն պաշտպանել է։ Սա է խնդիրը։ Ձեր ցավը տանեմ, այստեղ իշխանություն եւ ընդդիմություն չկա։ Բոլորիս երեխեքը մեր երկրում են ապրելու, մենք էս ի՞նչ ենք անում։ Համաներմանը կողմ եմ, ՊՊԾ գնդի գրավողներին համաներում անելուն դեմ եմ։ Շնորհակալ եմ ուշադրության համար։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց։ Եզրափակիչ ելույթի համար ես հրավիրում եմ պրն Զեյնալյանին։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Հարգելի պրն Շարմազանով, կյանքի իրավունքի պաշտպանության մասով դուք միանգամայն ճիշտ եք։ Այստեղ կա իշխանություն եւ ընդդիմություն։ Այստեղ իրավունքն ունիվերսալ է, եւ դա հենց այդպես էլ կա, կյանքի իրավունքը երաշխավորված եւ պաշտպանված է։ Սպանության մեջ մեղադրվողների նկատմամբ չի տարածվելու համաներում։ Ոչ միայն նրանց նկատմամբ, այլեւ բոլոր նրանց նկատմամբ, ովքեր կունենան առարկություն պատանդավորվածներից կամ մարմնական վնասվածքներ ստացածներից։ Այո, նրանց նկատմամբ համաներումը չի տարածվելու։

Ինչ վերաբերում է ցմահ ազատազրկվածների դատական գործերը վերանայելուն. կա մեխանիզմ՝ ՀՀ քրեական օենսգրքով նախատեսած գործերի վերանայման, եւ մենք կողջունենք, եթե այդ գործերը վերանայվեն եւ փարատվեն բոլոր կասկածները, անկախ նրանից՝ դրանք ինչպիսի լուծում կստանան։ Դա մեր կողմից ողջունելի է։ Եվ կարծում եմ, որ կգտնվեն փաստաբաններ, որոնք կլինեն ձեզ հասանելիության տիրույթում, եւ այդ փաստաբանները գրագետ ձեւով կշարադրեն այն դիմումներն ու բողոքները, որոնք կարող են հանգեցնել, հնարավորություն ունեն հանգեցնելու դատական գործերի վերանայմանը։

Վաղաժամկետ ինստիտուտի կիրառման վերաբերյալ. ՀՀ-ում այսպիսի ծավալով պայմանական վաղաժամկետ անցկացման ինստիտուտը երբեք չի կիրառվել, ինչպես հիմա է կիրառվում։ Բավականին դրական եզրակացություններ են ներկայացվում դատարաններ, եւ ներկայացված դիմումների մեկ երրորդից ավելին բավարարվում են։ Իսկ կանանց վերաբերյալ ներկայացվածների երկու երրորդն են բավարարվում։ Այսպիսի ծավալի պայմանական վաղաժամկետ ազատում երբեք չի եղել Հայաստանում։ Սա շատ բարձր մակարդակ է։ Ինչպես երեկ ասում էի, որ ցմահների վերաբերյալ եւ առանձնապես ծանր հանցագործությունների վերաբերյալ մենք նախաձեռնությամբ ենք հանես գալու, այսօր կառավարությունն այդ օրենսդրական փաթեթը հաստատել է։

Ես ներողություն եմ խնդրում, մեկ րոպե թույլ տվեք պատասխանել հարցերին։ Ի՞նչ տարբերություն կա ճանապարհային ոստիկանության ծառայողի հրահանգին չենթարկվելու եւ այսօրվա ներկայացված խնդրի միջեւ։ Նա վարչական իրավախախտումներում քաղաքականությանն է վերաբերում, սա՝ քրեականին։ Ես նաեւ պատասխանելով պրն Շարմազանովի հարցին՝ նաեւ պատասխանեցի այն հարցին, որ սպանության համար մեղադրվողները չեն ազատվելու պատասխանատվությունից։ Եվ կուզեի տարբերակում մտցնել իշխանափոխության եւ իշխանության յուրացման տերմինների միջեւ։ Մեկը քաղաքական տերմին է, մյուսը՝ իրավական։ Եվ ձեր նշած խմբին մեղսագրվում է իշխանության յուրացում՝ նախատեսված քրեական օրենսգրքի 300-րդ հոդվածով եւ իրենց կամքից անկախ՝ դա, ըստ մեղսագրվող արարքի, ըստ մեղադրանքի իրենց կամքից անկախ է, որ չի իրացվել, եւ հետեւանքների մասով, եթե վերցնում ենք քրեական օրենսգրքի մեղսագրվող հոդվածների հետեւանքները, ապա դրանք էապես իրարից տարբերվում են։ Կրկնում եմ՝ տարբերակված մոտեցումը դեռեւս խտրականություն չի, սա իրավունքի այբուբենից է։ Մեկ անգամ եւս ուզում եմ կոչ անել բոլոր անձանց, ովքեր ազատվելու են համաներման արդյունքում, այնպես անել, որպեսզի Հայաստանի գործադիր եւ օրենսդիր իշխանությունները չզղջան իրենց արած ներման համար։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Զեյնալյան։ Հարգելի գործընկերներ, հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Այժմ քվեարկության է դրվելու նախագծերի փաթեթը։ Ես ուզում եմ հիշեցնել, որ «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 93-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ համաներման մասին օրենքն ընդունվում է պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների մեծամասնությամբ։ Քվեարկության է դրվում «Էրեբունի-Երեւանի հիմնադրման 2800-ամյակի եւ Հայաստանի առաջին հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» եւ «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Վարման կարգով՝ Մարգարիտ Եսայան։

Մ.ԵՍԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես չհասցրեցի ելույթի համար հերթագրվել, բայց անպայման ուզում եմ ասել, որովհետեւ խոստացել եմ մի խումբ մայրերի, ում հետ հանդիպել եմ այսօր առավոտյան։ Խոսքս խաղաղ պայմաններում զոհված զինվորների մայրերի մասին է, որոնց վարչապետն ընդունել է, եւ մի շարք պաշտոնյաներ ընդունել են միշտ այնպես, ինչպես ժամանակին մենք էինք հանդիպում այդ մայրերի հետ։ Իրենք ընտրողական վերաբերմունք են նկատում իրենց որդիների մահվան հանգամանքները դատական հնարավորություններով նորից վերանայելու եւ վերացելու եւ արդարադատություն սահմանելու համար։ Ես խնդրում եմ կառավարությանը ճշգրիտ, ուշադիր լինել այդ մայրերի նկատմամբ եւ վերաբերմունքը լինի հավասար եւ ոչ ընտրողաբար։ Հիմա այս հարցը հնչեցնելով եւ այս միտքն արտահայտելով՝ ես պարզապես կատարում եմ իմ խոստումը, որ տվեցի այդ մայրերին, որ ԱԺ-ի դահլիճում կհնչեցնեմ իրենց խնդրանքը։ Խնդրում եմ կառավարությանը պարզապես ուշադիր լինել եւ շատ նրբանկատ՝ այս հարցում։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Հայկ Բաբուխանյան, վարման կարգով։

Հ.ԲԱԲՈՒԽԱՆՅԱՆ

-Հարգելի պրն նախարար, ըստ ձեզ, ստացվում է, որ Նորք-Մարաշի մեղքը, այսպես ասած, այն, որ չի ներվում, այն է, որ նրանք իրենց մտադրությունը չեն իրացրել եւ գործողություններ չեն կատարել։ Դրա համար էլ այսօր են ներվում։ Այսպես է ստացվում, եւ ես դեմ եմ այն խտրականության քաղաքականությանը, որ դուք եք իրացնում եւ ես կողմ եմ, որպեսզի մեր բոլոր այն քաղաքացիները, որոնք մանր-մունր հանցանքների համար են այսօր նստած, դուրս գան։ Դրա համար ես քվեարկելու եմ կողմ, բայց ոչ՝ 11-րդ կետին։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 75
դեմ՝ չկա
Ձեռնպահ՝ չկա

Որոշումն ընդունվել է։

Հարգելի գործընկերներ, ես ցանկանում եմ հիշեցնել, որ մենք ժամը 12։00-ին պետք է ձեզ հետ նորից հանդիպենք։ Խնդրում եմ հաշվի առնել, որ ոչ թե նիստը շարունակվում է, այլ նոր նիստ է գումարվում։ Ուրեմն, պետք է ներկա լինեք, որպեսզի գրանցվեք։ Դրա համար հատուկ նշում եմ՝ ժամը 12։00-ին կլինի գրանցում։


Ժամը 12:00

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 16

ՀԱՏՈՒԿ ՆԻՍՏ 
 

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱ ԲԱԲԼՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ էԴՈՒԱՐԴ ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎԸ
 
 

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 140-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ իրավունքի ուժով այսօր գումարվում է հատուկ նիստ՝ քննարկելու ՀՀ վարչապետի ընտրության հարցը։

Խնդրում եմ տեղադրել քարտերը եւ նախապատրաստվել գրանցման։ Գրանցում։

Գրանցվել է 61 պատգամավոր, քարտուղարությանը խնդրում եմ ուշացած պատգամավորներին գրանցել։ Մենք քվորում ունենք, կարող ենք սկսել։

Հարգելի գործընկերներ, հաշվի առնելով, որ ժամը 15։00-ին ԱԺ մշտական հանձնաժողովներում սկսվում են 2019թ. պետական բյուջեի նախնական քննարկումները, առաջարկում եմ ընդունել որոշում՝ հատուկ նիստն առանց ընդմիջման անցկացնելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Գրանցե՛ք պատգամավորներին։ Շատ լավ։

Կողմ՝ 58

Որոշումն ընդունվել է, մենք կաշխատենք առանց ընդմիջման։

Հարգելի պատգամավորներ, ՀՀ Սահմանադրության 149-րդ հոդվածի 3-րդ մասով եւ «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 140-րդ հոդվածի 6-րդ եւ 7-րդ մասերով սահմանված կարգով ՀՀ ԱԺ պատգամավորների առնվազն 1/3-ը վարչապետի թեկնածու է առաջադրել Նիկոլ Փաշինյանին։

Հիշեցնեմ, որ հարցը քննարկվում է կանոնակարգի 135-րդ հոդվածով սահմանված կարգով, հետեւյալ տարբերությամբ. թեկնածուին ներկայացնելու համար հատկացվում է մինչեւ 15 րոպե ժամանակ, թեկնածուին ելույթի համար հատկացվում է մինչեւ 1 ժամ, թեկնածուի եզրափակիչ ելույթի համար հատկացվում է մինչեւ 30 րոպե։

Հարգելի պատգամավորներ, վարչապետի թեկնածուին ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է «Ելք» խմբակցության ղեկավար Լենա Նազարյանին։ Խնդրեմ, տիկին Նազարյան։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի խորհրդարան, հարգարժան վարչապետ, պատգամավորների 1/3-ի ստորագրությամբ ՀՀ վարչապետի պաշտոնում առաջադրվել է Հայաստանի վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանի թեկնածությունը։

Այս առաջադրումը, ինչպես եւ նախորդը, ֆորմալ բնույթ է կրում, եւ մենք նպատակ չունենք այսօր ընտրել Նիկոլ Փաշինյանին վարչապետի պաշտոնում։ Այս ամենն արվում է, որպեսզի ապահովենք ՀՀ Սահմանադրությամբ սահմանված ընթացակարգի լիարժեք կիրառումը։ Այս նիստում վարչապետի չընտրվելու դեպքում ԱԺ-ն իրավունքի ուժով կարձակվի։

Թեկնածուի կենսագրությունը եւ գործունեությունը ներկայացնելու անհրաժեշտություն չեմ տեսնում, քանի որ այն բոլորին հայտնի է։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Նազարյանին հարցերով դիմելու համար խնդրում եմ հերթագրվել։

Տիկին Նազարյան, հարցեր չկան, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարգելի գործընկերներ, ձայնը տրվում է վարչապետի թեկնածու Նիկոլ Փաշինյանին։ Պրն Փաշինյան, խնդրեմ։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, սիրելի հայրենակիցներ, հարգելի լրագրողներ, նախ ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել այն պատգամավորներին, ովքեր ստորագրել են իմ առաջադրման փաստաթղթի տակ։

Արդեն ասվեց, որ այս առաջադրումը նույնպես կրում է ֆորմալ բնույթ, եւ արդեն երկրորդ անգամ մենք վարչապետի ընտրություններ ենք անցկացնում ոչ թե վարչապետ ընտրելու, այլ վարչապետ չընտրելու համար: Զուտ սահմանադրական ընթացակարգերով այս նիստին իմ առաջադրումը կամ որեւէ վարչապետի թեկնածուի առաջադրումը պարտադիր չէր կամ անհրաժեշտ չէր, եւ բոլոր դեպքերում որեւէ սցենարով վարչապետ չընտրվելու պարագայում Ազգային ժողովն արձակվում է իրավունքի ուժով: Եվ ես ուզում եմ պարզաբանել, թե ինչն է պատճառը, որ, այնուամենայնիվ, առաջադրվելու որոշում կայացվեց:

Նախորդ նիստի ընթացքում իմ ելույթի մեկժամանոց ժամանակը զարմանալիորեն չհերիքեց, որպեսզի բոլոր անհրաժեշտ կամ իմ կարծիքով կարեւոր հարցերը քննարկենք: Այսօրվա, քննարկումը, իմ ելույթը ես հիմնականում կնվիրեմ Հայաստանի Հանրապետությունում ստեղծված տնտեսական վիճակին, քանի որ վերջին շրջանում այդ թեմայով բազմաթիվ քննարկումներ են տեղի ունենում, եւ այդ քննարկումների հիմնական առիթն այն է, որ սեպտեմբեր ամսին նախորդ տարվա սեպտեմբերի նկատմամբ ճշգրտված ցուցանիշով արձանագրվել է տնտեսական ակտիվության ցուցանիշի անկում, չնայած տարեկան տնտեսական ակտիվության ցուցանիշով մենք ունենք 6,5 տոկոս տնտեսական ակտիվության ցուցանիշ, ասել է թե՝ 6,5 տոկոս տնտեսական աճ։ Բայց, այնուամենայնիվ, շատ կարեւոր է պատասխանել այն հարցին՝  ի՞նչ է տեղի ունենում մեր տնտեսությունում եւ արդյո՞ք տեղի ունեցողի կապակցությամբ մենք պետք է անհանգստանանք, թե տեղի ունեցողը պետք է արդյո՞ք բացասական գնահատենք, թե՞ դրական:

Նախկինում մի քանի անգամ առիթ ունեցել եմ ասել, ընդ որում ոչ միայն վարչապետի կարգավիճակում, նախկինում նաեւ որպես ընդդիմադիր խմբակցության ղեկավար, նաեւ որպես պատգամավոր, դրանից առաջ նաեւ որպես լրագրող, որ տնտեսական ակտիվության այն ցուցանիշը կամ տնտեսական աճի այն կառուցվածքը, որ երկար տարիներ արդեն գոյություն ունի Հայաստանի Հանրապետությունում, այն որեւէ կերպ ընդունելի համարվել չի կարող: Ինչո՞ւ. որովհետեւ մեր տնտեսական աճը ձեւավորվում է հիմնականում այնպիսի կոմպոնենտներից, որոնք հիմք են տալիս ասել, որ մեր երկիրը հանքարդյունաբերող, այսինքն՝ ընդերքը քանդող եւ արտահանող, ագրարային եւ ըստ էության խաղադրույքներ իրականացնող երկիր է, ինչը որեւէ կերպ ընդունելի չէ:

Օրինակ, այս իրավիճակը հասկանալու համար եկեք դիտարկենք, թե ի՞նչ տեղի ունեցավ հունիս ամսին, երբ մեր տնտեսական ակտիվության ցուցանիշն աննախադեպ բարձր թվի հասավ՝ 11.1 տոկոսի: Ի՞նչ էր տեղի ունեցել. իսկ տեղի էր ունեցել հետեւյալը, ես արդեն առիթ ունեցել եմ ասել։ Տեղի էր ունենում ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունը, եւ պարզվում էր, որ մեր ժողովուրդը, մեր երիտասարդությունը, եւ ոչ միայն երիտասարդությունը, զանգվածաբար զբաղված էր խաղադրույքներ կատարելով: Եվ այս ցուցանիշներն արձանագրվեցին մեր վիճակագրության մեջ որպես ծառայությունների շեշտակի աճ, եւ մեկ ամսվա ընթացքում մենք մոտավորապես 5 տոկոսի տնտեսական ակտիվության ցուցանիշի աճ ունեցանք՝ միա՛յն խաղադրույքներ կատարելու հաշվին: Ընդ որում, ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել այն փաստի վրա, որ մեր հարկային գործող օրենսդրությամբ պետական եկամուտները սրանից չաճեցին։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ այս ոլորտը՝ շահումով խաղերի ոլորտը, ըստ էության, հարկվում է հաստատագրված վճարներով, այսինքն՝ միանվագ վճարում է կատարվում, եւ կապ չունի՝ ինչքանով են աճում կամ նվազում ցուցանիշները, դրանից մեր հարկային եկամուտները չեն ավելանում:

Հաջորդ խնդիրը կամ կոմպոնենտը, որ սովորաբար ձեւավորում է մեր տնտեսական աճը, արդեն ասացի՝ հանքարդյունաբերությունն է, որը մշտապես մեր արտահանման եւ արտադրության հենասյուներից մեկն է եղել: Այսինքն, ի՞նչ է ստացվել. ըստ էության, էլի որեւէ տնտեսական  քաղաքականությունից անկախ՝ մենք իրականացրել ենք դա։ Եթե մետաղների, մասնավորապես, պղնձի, մոլիբդենի միջազգային գները բարձր են եղել, մենք մեր ընդերքը քանդել ենք եւ արտահանել, ընդ որում, շատ կարեւոր եմ համարում ընդգծել՝ հիմնականում խտանյութի տեսքով եւ, ըստ էության,  դրանից, այսպես ասած, ավելացված արժեք չստեղծելով: Եվ ես ուզում եմ ընդգծել հետեւյալը. այդ անկումը, որ տեղի է ունեցել, տեղի է ունեցել այս տարվա սեպտեմբերին՝ նախորդ տարվա սեպտեմբերի նկատմամբ:

Ի՞նչ է տեղի ունեցել այս ընթացքում։ Տեղի է ունեցել հետեւյալը, որ Թեղուտի հանքը, որը մեր արտահանման եւ մեր արդյունաբերության արտադրության, այսպես ասած, հենասյունն էր, եւ ես չեմ համարել եւ չեմ համարել, որ դա պոզիտիվ հենասյուն էր, ուղղակի փակվել է, ընդ որում, փակվել է դեռեւս փետրվարին: Ինչո՞ւ է փակվել, որովհետեւ բազմաթիվ խնդիրներ են առաջացել՝ եւ՛ ինժեներական, եւ՛ տնտեսական, եւ՛՛ կառավարման, եւ՛ հարաբերություններ վարկատու բանկի հետ  ու այդպես շարունակ: Այսինքն՝ տեղի է ունեցել հենց սա, եւ մեր տնտեսության ամենամեծ խնդիրներից մեկն այն է, որ մեր երկրում մի ընկերության վիճակը, մի ընկերության գործողությունն ու գործունեությունը կարող է մեր տնտեսական ցուցանիշների տատանումների բերել: Եվ ես միշտ լրագրողների, նաեւ միջազգային գործընկերների հետ հանդիպումների ժամանակ ասում եմ՝ մեր երկրում կան սեփականատերեր, որոնք եթե այդ օրը վատ տրամադրությամբ արթնանան, կարող է պարզվել, որ մեր տնտեսական ցուցանիշներն անկում են ապրելու:

Եվ երրորդ կոմպոնենտը՝ գյուղատնտեսությունը. սեպտեմբերը սեպտեմբերի նկատմամբ արձանագրել է բավականին լուրջ անկում, մոտավորապես երկնիշ անկում: Բայց ես ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել այն փաստի վրա, որ տարեկան կտրվածքով մենք այս տարի 9 ամիսների ցուցանիշներով 20 տոկոս արտահանման աճ ենք ունեցել: Այսինքն՝ մեր երկրից նախորդ տարվա 9 ամիսների արդյունքներով այս տարի 20 տոկոսով ավելի պտուղ-բանջարեղեն է արտահանվել, քան նախորդ տարի: Իսկ ընդհանուր առմամբ, մեր երկրում հատկապես գյուղատնտեսության վիճակագրության հետ կապված՝ կան լուրջ խնդիրներ: Որո՞նք են այդ պրոբլեմները. ոչ ոք վստահ չի կարող պնդել, որ այն թվերը, որոնք ներկայացվում են գյուղատնտեսության ոլորտում, դրանք իրականությանը համապատասխանում են, որովհետեւ մենք ունենք հավելագրումների եւ թերգրանցումների բազմաթիվ մեխանիզմներ: Ես Կառավարության նիստերից մեկում առիթ ունեցել եմ ասել, որ մեր երկրում կա այնպիսի զարմանալի երեւույթ, ինչպիսին ստվերային այգին է: Մենք այդքան ասում ենք ստվերային տնտեսության մասին, բայց մեր երկրում կան ստվերային այգիներ, հեկտարներով այգիներ, որոնք ոչ մի տեղ հաշվառված չեն, որպեսզի դրանց համար հարկեր չվճարվեն եւ այլն: Եվ սա է պատճառը, որ ամեն անգամ, երբ տարեսկզբին պլանավորում ենք ոռոգման ջրի անհրաժեշտ ծավալները, տարվա կեսին պարզվում է, որ անհրաժեշտ ծավալներն արդեն սպառվել են, եւ ոչ ոք չի կարողանում բացատրել, թե որտեղ է գնացել այն ջրի քանակը, որը, ըստ նախնական հաշվարկների եւ ըստ պաշտոնական թվերի՝ մեզ պետք է լիովին բավականացներ:

Եվ կա հակառակ երեւույթը. հավելագրումներ: Հավելագրումները հիմնականում կապված են կոնյակի արտադրության հետ: Դուք գիտեք, որ հայկական կոնյակը բրենդ է, բայց, ցավոք, Հայաստանում կան դեռեւս ընկերություններ, ես հույս ունեմ՝ նրանք այս տարի ավելի քիչ են եւ ապագայում ընդհանրապես չեն լինի, որոնք հայկական կոնյակ բրենդի ներքո արտադրում են ոչ հայկական կոնյակ:

Ի՞նչ է տեղի ունենում։ Տեղի է ունենում հետեւյալը. ներկրվում է սպիրտ այլ տեղերից, եւ որպեսզի դա ներկայացվի որպես հայկական կոնյակ, ներկայացվում են խաղողի կեղծ մթերումներ, որ, իբր, այդ գործարարնն այդքան խաղող մթերել է, այսքան կոնյակ ստացել է: Այսպիսով, մենք ունենում ենք թվերի անհամապատասխանություններ: Այս տարի մենք այդ ամենի նկատմամբ շատ ավելի խիստ ենք եղել, եւ այս հավելագրումների մեխանիզմը բավարար չափով չի աշխատել, նաեւ այդ է պատճառը, որ մենք ունենք շատ լուրջ անկում գյուղատնտեսության մեջ: Չնայած, նաեւ Արարատի մարզում իմ անցկացրած խորհրդակցության արդյունքներով էլ պարզվեց, որ մենք, ցավոք սրտի, ճիշտ չենք պլանավորում, թե ի՞նչ պետք է մթերվի, ի՞նչ պետք է ցանվի, ի՞նչ պետք է արտադրվի, ինչպիսի՞ ռիսկեր կան՝ վնասատուների հետ կապված, եղանակի հետ կապված, եւ, ընդհանուր առմամբ. մեր գյուղատնտեսությունը շարունակում է չհամապատասխանել ժամանակակից պահանջներին՝ եւ՛ տեխնոլոգիաների առումով, եւ՛ ոռոգման ջրի խնայողությունների առումով, եւ՛ վնասատուների դեմ պայքարի առումով: Այս առումով, մեզ համար ամենամեծ մարտահրավերը հաջորդ տարվա պլանավորումն է: Օրինակ, այս տարի Հայաստանում տեղի է ունեցել շատ երկար տարիների համար աննախադեպ երեւույթ, երբ Հայաստան է ներկրվել լոլիկ, որովհետեւ մեր արտադրողներն իրենց ծավալներով աճել են, հիմա ես դրան կանդրադառնամ, բայց պարզվել է, որ տեղի արտադրողները՝ մեր գյուղացիական տնտեսությունները, ի վիճակի չեն նրանց պահանաջարկը բավարարել, եւ վերամշակող ընկերությունները ստիպված են եղել լոլիկ ներկրել, մասնավորապես՝ Վրաստանից կամ այլ երկրներից: Սա իսկապես լուրջ խնդիր է եւ այսօրվա առաջնային խնդիրն է, որպեսզի 2019 թվականի առաջարկի եւ պահանաջարկի պլանավորումն արվի պատշաճ մակարդակով, ռիսկերը հաշվարկվեն պատշաճ մակարդակով, վնասատուների դեմ պայքարում գյուղատնտեսության նախարարությունը եւ Կառավարությունը շատ կոնկրետ աջակցություն ցուցաբերեն գյուղացիներին, որպեսզի մենք հաջորդ տարի ներմուծման աճ չունենանք:

Ահա այն գործոնները, որոնք ազդում են թվերի վրա, բայց սրանք միակ գործոնները չեն: Ես ուզում եմ ասել, որ կա եւս մեկ գործոն, որի մասին թերեւս տեղյակ եք, կա բյուջեի ծախսային մասի թերակատարման խնդիր: Այսինքն՝ մենք այս տարի հեղափոխությունից հետո բյուջեի ծախսային մասի թերակատարման ռեժիմով ենք գնում: Ի՞նչն է սրա պատճառը: Պատճառը շատ կոնկրետ է եւ կապված է կոռուպցիայի դեմ պայքարի մեր քաղաքական գծի հետ, որովհետեւ բազմաթիվ ծրագրեր, մեր կարծիքով, իրականացվում են ոչ պատշաճ մակարդակով, ոչ արդյունավետ, եւ կոռուպցիայի դեմ պայքարի մեր քաղաքականությունը ստիպել է նաեւ ծրագրեր իրականացնողներին եւ Կառավարությանն ամեն ծրագրի վերաբերվել առանձնակի ուշադրությամբ, ինչը, իհարկե, որոշակի ծախսային մասը զսպում է, ինչն իր հետ բերում է որոշակի տնտեսական էֆեկտ:

Ուզում եմ ասել, որ ընդհանուր առմամբ այս պահին տարբեր քննչական մարմիններում քննվում են, մոտավորապես, 200 մլն դոլարի չարաշահումների, յուրացումների, վատնումների վերաբերյալ քրեական գործեր: Եվ ինչպես մեր նախորդ հանդիպման ժամանակ ասացի՝ այս ծավալն ինքնին մեծ է, բայց ես ուզում եմ՝ մենք բոլորս արձանագրենք, որ այսօր մեր քննչական մարմիններն աշխատում են իրենց հնարավորությունների եզրագծից դեռ մի բան էլ այն կողմ, եւ սա է պատճառը, նաեւ հարակից մի քանի այլ երեւույթներ, որոնց մասին նախորդ ելույթի ժամանակ խոսեցի՝ դատական համակարգի գործունեության հետ կապված, որ այս պրոցեսը եւ նաեւ վնասների վերականգնման ու հատուցման պրոցեսը չի ընթանում այնպիսի արագությամբ, ինչպիսին մենք կցանկանայինք, որովհետեւ մի բան են զուտ հարկային, վճարվելիք հարկերի ճշտումները, բոլորովին այլ բան է յուրացումների վերականգնումը, չարաշահումների վերականգնումը, որովհետեւ դրա համար պետք է նախաքննություն, դրա համար պետք է դատաքննություն, դրա համար պետք է դատավճիռ, դրա համար պետք է օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ, որից հետո այդ պրոցեսները կիրականացվեն: Ընդհանուր առմամբ, այս պրոցեսի մեջ ես ուզում եմ երկու օրինակ նշել, թե ինչպես կարող է Կառավարության հակակոռուպցիոն քաղաքականությունը զուտ թվային ցուցանիշների վրա ազդել:

 Մասնավորապես, մենք լրջագույն քննության ենք ենթարկում եւ, գիտեք, նաեւ այդ կապակցությամբ քրեական գործ կա Հյուսիս-հարավ ավտոճանապարհի կառուցման վերաբերյալ: Որեւէ կասկած չկա, ըստ էության, մենք հիմա դա կարող ենք հաստատված փաստ համարել, որ «Տրանշ-1» ծրագրի շրջանակներում իրականացված շինարարությունը չի համապատասխանում որակական չափանիշներին, եւ մենք հետեւողական ենք լինելու, որպեսզի բաց թողնված որակական չափանիշները վերականգնվեն, այսինքն՝ ճանապարհը բերվի պատշաճ մակարդակի: Սա մենք կանենք քրեական գործի շրջանակում, քաղաքացիական գործերի շրջանակում, թե բանակցությունների միջոցով, բոլոր գործիքները կօգտագործենք, բայց մեր երկրում մեր ժողովրդի ծախսած միջոցները պետք է արդյունքում բերեն որոշակի կոնկրետ արդյունքի, բայց շատ կարեւոր է նաեւ, որ այդ ճանապարհի շատ փոքր հատվածն է կառուցվել: Շատ կարեւոր է այսօր հաստատել այնպիսի կանոններ, որոնք հետագայում կբացառեն նույնանման մոտեցումները, չարաշահումները, երբ այդ ճանապարհը կառուցվում է ոչ թե ճանապարհ կառուցելու համար, այլ կառուցվում է որոշակի ատկատներ ստեղծելու համար, եկամուտներ ստեղծելու համար, եւ այս ընթացքում, այո, մենք պիտի սահմանենք որոշակի կոնկրետ կանոններ: Եվ բնականաբար, մասնավորապես, երբ այդ ճանապարհի կառուցումը չի իրականացվում ամբողջ նախատեսված  ծավալով, որովհետեւ մենք ունենք հարցեր, եւ մինչեւ այդ հարցերի պարզաբանումը թույլ չենք տալու, որպեսզի հին եղանակով եւ ձեւերով, եւ հին որակով շարունակվի ճանապարհը, բնականաբար, դա ունենում է որոշակի տնտեսական զսպող էֆեկտ: Եվ այս թվերը, թվերի հետ կապված հնարավոր քննադատական արձագանքները մեզ չեն կանգնեցնելու, որովհետեւ, ես քիչ հետո դրան կանդրադառնամ, մենք համոզված ենք, եւ հիմա ձեզ կներկայացնեմ, որ իրականում այսօր մեր տնտեսության մեջ տեղի են ունենում խիստ պոզիտիվ առողջացման պրոցեսներ, որոնք անխուսափելիորեն բերելու են այն նպատակների իրականացմանը, որոնք մեր առաջ դրված են:

Հաջորդը՝ էլի տնտեսական կամ մերձտնտեսական չարաշահումների մասշտաբը ներկայացնելու համար: Դուք գիտեք, որ երկար տարիներ, ըստ էության, 10 եւ ավելի տարիներ Հայաստանում քննարկվում է փոքր ՀԷԿ-երի պրոբլեմատիկան: Եվ մենք, այսպես, տեսականորեն գիտենք, որ փոքր ՀԷԿ-երը, ըստ էության, դարձել են չարաշահման մի հսկա արեալ եւ տիրույթ: Ես ուզում եմ ձեզ օրինակ ներկայացնել, որ մենք վերջերս ստուգումներ ենք իրականացրել Հայաստանում գործող 188 փոքր ՀԷԿ-երից 150-ում: Եվ նրանց 95 տոկոսում, խնդրում եմ թվին ուշադրություն դարձրեք, 95 տոկոսում, ի հեճուկս օրենքի պահանջի, ջրաչափ տեղադրված չէ: Այսինքն՝ օրենքի շատ ուղիղ պահանջով փոքր ՀԷԿ-երը պետք է ունենան ջրաչափ, որպեսզի մենք տեսնենք, թե իրենց տրված ջրօգտագործման թույլտվության ծավալներո՞ւմ են իրենք աշխատում, թե՞ ոչ: Եվ 95 տոկոսում ջրաչափ տեղադրված չէ: Սա խայտառակ երեւույթ է։ Ավելին ասեմ. այդ փոքր ՀԷԿ-երի մեծ մասում տեղադրված են այնպիսի գեներատորներ, որոնք չեն համապատասխանում լիցենզիայի պահանջներին: Այսինքն՝ մենք տվել ենք իքս, 100 լիտր ջուր օգտագործելու թույլտվություն, որի օգտագործման արդյունքում պետք է տեղադրվեր այնպիսի գեներատոր, որը պետք է իքս քանակի էլեկտրաէներգիա արտադրեր: Բայց մենք ունենք մի իրավիճակ, երբ վերցվում է ավելի շատ ջուր՝ ավելի հզոր գեներատոր օգտագործելու համար, ավելի շատ էլեկտրաէներգիա եւ ավելի շատ եկամուտ ստանալու համար, որը, ըստ էության, համենայնդեպս, ոչ միայն մեր ջրային բալանսի խախտմանն է բերում, այլեւ պետական եկամուտների կորստի է բերում, որովհետեւ մենք չգիտենք, այդ մարդը,  եթե ջրաչափ չկա, ի վերջո, ինչքա՞ն ջուր օգտագործեց:

Մենք հիմա պետք է աշխատենք բաց թողնված եկամուտը վերականգնելու ուղղությամբ: Ես ասում եմ, Կառավարության նիստում էլ եմ ասել, քավ լիցի, այս առիթն օգտագործելով՝  մենք չպետք է գնանք՝ սեփականության վերաբաշխում անելոով, էս մեկից վերցնելով՝ էն մեկին տալով, էն մեկից վերցնելով՝  էն մյուսին տալով, ուրիշի հորեղբոր որդուց խլելով՝ մեր հորեղբոր որդուն նվիրելով, մենք այդ ճանապարհով չպետք է գնանք, քավ լիցի։ Սեփականության վերաբաշխում Հայաստանի Հանրապետությունում չկա եւ չի լինելու, բայց մենք պետք է հանգիստ, հանդարտ պայմաններում այս բոլոր հարցերը քննարկենք՝ եւ՛ պետության, եւ՛ ժողովրդի շահերը վերականգնենք:

Ես արդեն չեմ խոսում բնապահպանական պրոբլեմների մասին, որ ըստ էության մենք այսօր Հայաստանում տեսնում ենք բազմաթիվ գետեր, որոնք դե յուրե կան, բայց դե ֆակտո չկան: Սա դրա հետեւանքն է, երբ մենք էլի անընդհատ տեսնում ենք, որ գյուղացիները բողոքում են, որ ոռոգման ջուր չկա, տեղ չի հասնում, սա դրա հետեւանքն է: Նաեւ բոլոր հիդրոկայանները, փոքր ՀԷԿ-երը պետք է ձկնուղիներ ունենան, որպեսզի կենդանական աշխարհի բնական վերարտադրության պրոցեսը չխաթարվի, ըստ էության, այդ ձկնուղիներն ավելի մեծ տոկոսում՝ 95 եւ ավելի տոկոսում կա՛մ չկան, կա՛մ չեն համապատասխանում ստանդարտներին: Այսինքն՝ ինչ-որ մի բան արել են, որ հանձնաժողովին ցույց տան, բայց ձուկն այդտեղով չի կարող անցնել, եւ այսպես շարունակ:

Այսինքն՝ այս երեւույթները կան, եւ այս հակակոռուպցիոն պայքարը՝ ինքը նաեւ որոշակի առնչություն է ունենում տնտեսվարող սուբյեկտների հետ, որոշակի լարվածություն է առաջացնում եւ նաեւ, ուրիշ բան եմ ուզում ասել. տեսեք, մենք նաեւ խաղադրույքային ոլորտի հետ կապված՝ մեր քաղաքական մոտեցումը հռչակել ենք եւ սա նաեւ շատ կոնկրետ ազդակ է, որպեսզի այդ ոլորտում նոր ներդրումներ չկատարվեն։ Բնականաբար, սա նույնպես թվերի վրա որոշակի ազդեցություն պետք է ունենա:

Այս ամենն ասում եմ հետեւյալի համար՝ հիմնավորելու համար, որ Հայաստանի տնտեսությունում այս պահին որեւէ անառողջ գործընթաց տեղի չի ունենում եւ, ընդհակառակը, թույլ տվեք հայտարարել, որ Հայաստանի Հանրապետությունում տեղի է ունենում տնտեսական առողջացման եւ տնտեսական տրանսֆորմացիայի մեկնարկ:

Ի՞նչ տնտեսական տրանսֆորմացիայի մասին է խոսքը։ Ես երկու ամիս առաջ հրապարակել եմ տնտեսական առաջընթացի կառուցվածքի մասին մեր պատկերացումը, եւ քաղաքական արձանագրումը հետեւյալն է, որ մենք ագրարային, հանքարդյունաբերող, ընդերք քանդող եւ խաղադրույք կատարող երկրից պետք է վերածվենք տեխնոլոգիական արտադրանքի արդյունաբերությանը եւ արտահանմանը միտված տնտեսություն ունեցող երկրի:

Հիմա ես այսօր այստեղից ուզում եմ հայտարարել, որ հենց այսօր այս գործընթացը տեղի է ունենում Հայաստանի Հանրապետությունում: Սա քաղաքական հայտարարություն է եւ, բնականաբար, հարց կծագի. քաղաքական հայտարարությունը՝ քաղաքական հայտարարություն, բայց արդյո՞ք կան փաստեր, որոնք ապացուցում են այս քաղաքական հայտարարության՝ իրականություն լինելը: Այո՛, կան այդպիսի փաստեր եւ ես հիմա այդ փաստերը հերթով ձեզ կներկայացնեմ:

Փաստ համար առաջին. ինչպես գիտեք, Կառավարությունն ունի մի գործիք, որով գերակա ոլորտում ներդրումներ իրականացնող եւ նոր աշխատատեղեր ստեղծող, եւ որոշակի չափանիշների համապատասխանող ընկերություններին ազատում է մաքսատուրքից եւ ԱԱՀ-ն հետաձգում է: Այսինքն՝ այդ ընկերությունները ներկայացնում են իրենց ծրագիրը, իրենց ներկրումների նկարագրությունը, եւ Կառավարությունն ազատում է մաքսատուրքից ու որոշակի ժամկետով հետաձգում ԱԱՀ-ի վճարումը՝ խրախուսելու համար ներդրումը: Ահա այս գործիքի շրջանակներում իրականացված ներդրումների վերջին 5-6 ամիսների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ եթե հանում ենք հանքարդյունաբերության ոլորտը, որտեղ, արդեն ասացի՝ ինչ է կատարվում, մնացած ոլորտներում իրականացվող ներդրումներն այս ոչ թե հինգ, այլ ինն ամիսների ընթացքում աճել են ուղիղ 70 տոկոսով, իսկ ակնկալվող աշխատատեղերն աճել են 30 տոկոսով: Այսինքն՝ 70 տոկոսով աճել է այնպիսի սարքավորումների ներկրումը, որոնք հանքարդյունաբերությանը չեն վերաբերում, որոնք խաղադրույքներ կատարելուն չեն վերաբերում, որոնք վերաբերում են ժամանակակից տեխնոլոգիական եւ մրցունակ արտադրանքի թողարկմանը: Իսկ այդ շրջանակում այդ արտադրանքի սարքավորումներն աշխատացնելու համար անհրաժեշտ աշխատատեղերի քանակը նախորդ տարվա համեմատությամբ աճել է 30 տոկոսով, այսինքն՝ սարքավորումների աճը՝ 70 տոկոս, աշխատատեղերի աճը՝ 30 տոկոս:

Փաստ երկու. 2017 թվականի առաջին ինն ամիսների ընթացքում կապիտալ ապրանքների ներկրումն աճել է 75.5 տոկոսով: Խոսքը սարքեր, սարքավորումներ, մեքենաներ ներկրելու մասին է, եւ վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ այս ներկրումները մեծ մասամբ չեն վերաբերում հանքարդյունաբերության ոլորտին, այլ վերաբերում են արտադրության այլ ճյուղերի: Սա հիմնավորվում է նաեւ այն փաստով, որ 2018 թվականի ընթացքում շուրջ 29 տոկոսով աճել է հումքի ներկրումը, որը, բնականաբար, պետք է օգտագործվի արդյունաբերության մեջ: Այսինքն՝ սա երկրորդ փաստն է, որն ուղիղ ցույց է տալիս, որ մեզ մոտ տեղի է ունենում տնտեսության տրանսֆորմացիա՝ իմ նշած երկու ճյուղերից՝ հանքարդյունաբերություն, խաղադրույքներ, դեպի արտադրություն, իսկ գյուղատնտեսության ոլորտում մենք տեսնում ենք միտում՝ այսպես ասած՝ հին եւ ոչ մրցունակ գյուղատնտեսությունից տրանսֆորմացիայի դեպի ժամանակակից եւ տեխնոլոգիական գյուղատնտեսության:

Փաստ երեք. արդյունաբերության ոլորտում սեպտեմբերին արձանագրվել է 0.9 տոկոս աճ, որը բավականին ցածր է նախորդ տարվա սեպտեմբերի նկատմամբ: Ինչո՞ւ է ցածր։ Ինչպես ասացի, ներկայումս Հայաստանի խոշորագույն հանքարդյունաբերական ձեռնարկություններից մեկում՝ Թեղուտում, լուրջ խնդիրներ կան, եւ այն գրեթե, ոչ թե գրեթե, դադարեցրել է գործունեությունը: Հանքարդյունաբերության ոլորտի ազդեցությունն ընդհանուր ցուցանիշի վրա շատ մեծ է, բայց եթե նայենք արդյունաբերության մյուս ոլորտները, այսինքն՝ վերամշակող հատվածի վիճակն ու դրությունը, շատ հետաքրքիր փաստ կարձանագրենք. սեպտեմբերին նախորդ տարվա սեպտեմբերի նկատմամբ վերամշակող արդյունաբերությունում արձանագրվել է 11.4 տոկոս աճ: Այսինքն՝ ի՞նչ է տեղի ունեցել. հանքարդյունաբերությունում ունենք նվազում 29.1 տոկոսով, իսկ վերամշակող արդյունաբերությունում ունենք 11.4 տոկոս աճ։ Ինչի՞ մասին են խոսում այս թվերը: Այս թվերը խոսում են նույն բանի մասին. արդյունաբերության մեջ հանքարդյունաբերության չափաբաժինը իջել է, վերամշակող արդյունաբերության չափաբաժինը՝ լրջորեն մեծացել:

Հաջորդ փաստը, փաստ չորրորդ. շինարարության ոլորտում անցած տարվա սեպտեմբերի համեմատ ունենք 3.5 տոկոս աճ: Տարեսկզբին այդ աճը երկնիշ էր: Ի՞նչ է տեղի ունեցել: Կրկին հանքարդյունաբերություն. այդ երկնիշ աճը հիմնականում պայմանավորված էր Ամուլսարի հանքում տեղի ունեցող շինարարություններով, հիմնականում, մեծամասամբ, էլի՝ շինարարության կապը հանքարդյունաբերության հետ: Բայց, ըստ էության, արդեն մի քանի ամիս դադարել է, եւ մենք, ըստ էության, այս համապատկերում, հին տրամաբանությամբ պետք է ոչ թե որեւէ աճ ունենայինք, այլ պետք է շինարարության մեջ ունենայինք անկում, որովհետեւ նախկին աճը՝ 90 եւ ավելի տոկոս, ըստ էության, կամ շատ մեծ տոկոսով կապված էր Ամուլսարի հետ: Սակայն, ի հեճուկս դրա՝ մասնավորապես, սեպտեմբերին, այնուամենայնիվ, շինարարությունում արձանագրվել է 3.5 տոկոս աճ՝ անցած տարվա նույն ամսվա համեմատ: Հանքարդյունաբերությունում շինարարության ծավալների կտրուկ նվազման պայմաններում արձանագրվել է ծավալների աճ մյուս ոլորտներում: Այսինքն՝ այս աճը տեղի է ունեցել մյուս ոլորտներում, որոնք ոչ միայն փակել են այն անկումը, այլեւ արձանագրել են 3.5 տոկոս աճ:

Փաստ հինգերորդ. արտահանման ոլորտում նույնպես ունենք աճի տեմպի նվազում, իսկ սեպտեմբերին նույնիսկ ունենք անկում անցած տարվա նույն ամսվա համեմատ, մոտ 15 տոկոսով ավելի քիչ ապրանք է արտահանվել Հայաստանից այս տարվա սեպտեմբերին՝ անցած տարվա սեպտեմբերի համեմատ:

Ի՞նչի հաշվին է այս նվազումը: Բերենք մի օրինակ. անցած տարվա սեպտեմբերին Հայաստանից արտահանվել է 57 մլն դոլարի հանքահումքային արտադրանք: Այս տարվա սեպտեմբերին նույն հանքահումքային արտադրանքի արտահանման ծավալը կազմել է 44 մլն դոլար: Այսինքն, այստեղ ունենք 13 մլն դոլարի անկում, նվազումը 22 տոկոս է: Այս տարվա սեպտեմբերին, սակայն, Հայաստանից արտահանված մանածագործական իրերի ծավալը կազմել է 24 մլն դոլար՝ անցած տարվա նույն ամսվա 13 մլն-ի դիմաց: Այսինքն՝ մանածագործության ոլորտում համարյա կրկնապատիկ աճ ունենք: Եվ սա նույնպես թիվ է, որը վկայում է տնտեսության տրանսֆորմացիայի մասին:

Փաստ վեցերորդ. բիզնես վարկավորման մակարդակն աճել է շուրջ 10 տոկոսով կամ շուրջ 155 մլրդ դրամով, ինչը նշանակում է, որ մարդիկ ներդրում են անում տնտեսության մեջ: Ի դեպ, այն փաստը, որ բանկային ավանդները նույնպես շոշափելի աճ են արձանագրել, որոշ բացասական մեկնաբանությունների տեղիք նույնպես տալիս է, որոնց հեղինակները պնդում են, որ մարդիկ ներդնելու այլ տարբերակ չունեն, ուզած-չուզած բանկում ավանդ են դնում: Այս քննադատության մեջ, իհարկե, ռացիոնալության հատիկ կա, բայց ուզում եմ նաեւ ասել, որ ավանդների աճն է նաեւ պատճառը, որ վարկային տոկոսները Հայաստանի Հանրապետությունում նվազում են, ինչը շատ երկար եղել է էլի մեր քաղաքական եւ տնտեսական օրակարգի կարեւոր հարց: 2018 թվականին, օրինակ, ֆիզիկական անձանց տրվող դրամային վարկերի տոկոսադրույքը միջինը իջել է 2.9 տոկոսով: Մոտ 3 տոկոսով մեր քաղաքացիներին տրվող վարկերի միջին տոկոսադրույքը նվազել է, իսկ դոլարային վարկերի տոկոսադրույքը նվազել է 1.2 տոկոսով՝ 2018թ.։ Բիզնեսին տրվող վարկերի տոկոսը դրամով իջել է 0.5 տոկոսով, դոլարով՝ 0.3 տոկոսով:

Փաստ յոթերորդ. Հայաստանում շարունակվում է անշարժ գույքի գների աճը, անշարժ գույքի գործարքների թիվն աճել է 19.4 տոկոսով: Հիփոթեքային վարկավորման ծավալն աճել է, ընդ որում, հիփոթեքային վարկավորման աճն ավելի քան կրկնապատկվել է: Եթե նախորդ տարի նույն ժամանակահատվածի համեմատ հիփոթեքային վարկերի պահանջարկի եւ վարկավորման աճը 4.1 տոկոս է եղել, այս տարի մենք ունենք 10 տոկոս հիփոթեքային վարկավորման ծավալների աճ:

Փաստ ութերորդ. շարունակվում են ներգաղթային միտումները։ Մայիսի 1-ից մինչեւ օրս 13 հազարով ավելի մարդ է եկել Հայաստանի Հանրապետություն, քան գնացել է: Նախորդ տարի նույն ժամանակահատվածում մեկնածների թիվը 9 հազարով ավելի է եղել, քան եկածների: Այս տարվա ամռանը, իհարկե, դրական տարբերությունը շատ ավելի մեծ էր, բայց պայմանավորված էր տուրիստական սեզոնով:

Ի դեպ, ուզում եմ նշել, որ նկատելիորեն մեծացել է առաջին անգամ Հայաստան եկող մեր հայրենակիցների թիվը: Երկու օր առաջ ես ընդունեցի ամերիկահայ հայտնի գործարար, «Prime Healthcare Services»  առաջնային բուժօգնության ծառայությունների հիվանդանոցային գործառույթների նախագահ Մայք Սարյանին, ում ղեկավարած հիվանդանոցային համակարգում ավելի քան 43 հազար մարդ է աշխատում: Համեմատության համար ասեմ, որ Հայաստանում առողջապահության համակարգում 40 հազար մարդ է աշխատում: Այսինքն՝ Մայք Սարյանի ղեկավարած համակարգում ավելի շատ մարդ է աշխատում, քան մեր ամբողջ առողջապահական համակարգում: Նա առաջին անգամ է եկել Հայաստան՝ իր մեծ ընտանիքի հետ, եւ ինձ հետ հանդիպման ժամանակ ասում էր, որ ուզում է աջակցել Հայաստանի առողջապահական համակարգին եւ կարծում է, որ արդյունավետ համագործակցության դեպքում 3 տարվա ընթացքում Հայաստանի առողջապահական համակարգում կարելի է իրականացնել հեղափոխություն եւ մեր առողջապահական համակարգը բերել ամերիկյան կամ եվրոպական ստանդարտների: Սա վկայում է Հայաստանի նկատմամբ վստահության օր-օրի աճի մասին:

Հաջորդ ցուցանիշը, որ ուզում եմ նշել, հետեւյալն է։ Ուրեմն, ինչքան էլ, տեսեք, ասում են, որ սեպտեմբերի կապակցությամբ, վայ, էս ինչ ա կատարվում տնտեսությունում, վայ, «գիպս սնիմայուտ, կլիենտ ուեզժայետ» բայց ուրիշ ցուցանիշ կա: Ուրեմն, սեպտեմբեր ամսվա գործունեության համար Պետական եկամուտների կոմիտեի կողմից իրականացված հավաքագրումները Հայաստանի Հանրապետության պատմության ռեկորդային ցուցանիշ են գրանցել: Ուրեմն, հավաքագրվել է 120 մլրդ 751 մլն դրամ: Այսպիսի հավաքագրման ցուցանիշ նախկինում երբեք չի արձանագրվել:

Ի դեպ, այս թեմայի կապակցությամբ ես ուզում եմ ասել հետեւյալը. ես սա շատ կարեւոր փաստ եմ համարում, որովհետեւ պետք է ընդունենք, որ վերջին հինգ ամիսների ընթացքում Պետեկամուտների կոմիտեի եւ գործարար միջավայրի հարաբերությունները բավականին անկայուն եւ բավականին լարված էին, եւ ես սա ուզում եմ համարել մի ցուցանիշ, որ Հայաստանի պետական եկամուտների կոմիտեն, հետեւաբար՝ Կառավարությունը եւ գործարար միջավայրը հասել են փոխըմբռնման նոր մակարդակի: Բոլոր հիմքերը կան ասելու, որ Պետեկամուտների կոմիտեի, Կառավարության եւ գործարար միջավայրի, գործարար մարդկանց, գործարար հանրության միջեւ երկխոսության նոր փուլ է սկսվում, որտեղ այս երկու սուբյեկտները ոչ թե բարիկադների տարբեր կողմերում են, այլ արձանագրում են, որ գտնվում են նույն դաշտում, ինչպես ընդունված է ասել՝ նույն նավի մեջ, եւ պետք է այստեղ հակամարտության ռեժիմը փոխարինել համագործակցության ռեժիմի:

Ես ընդհանուր առմամբ ուզում եմ ասել, որ մեր երկրում առանց հարկատուների վարքի, վարքագծի փոփոխության եւ առանց, իհարկե, հարկային մարմինների վարքագծի փոփոխության մենք լուրջ խնդիրներ կունենանք, որովհետեւ, գիտե՞ք, ըստ էության, տեսեք, մենք ասում ենք՝ պայքար կոռուպցիայի դեմ, պայքար ստվերի դեմ: Իհարկե, Կառավարությունը վճռական է այս պայքարն իրականացնելու առումով, բայց, այնուամենայնիվ, ի՞նչ է ստվերը. ստվերը չվճարված հարկ է: Կապ չունի, դա մի դրամ է, երկու դրամ է, տաս, թե մի միլիոն դրամ: Եվ, ի վերջո, այդ հարկը վճարել-չվճարելու որոշումը կայացնում է ոչ թե Կառավարությունը, այլ այն մարդը, ով պետք է դա անի: Հենց էս ա վճռական եւ շրջադարձային կետը, որ երբ գալիս է այն պահը, որ պետք է վճարել, կոնկրետ՝ հարկ, կարելի է մի քիչ այսպես գրել եւ մի դրամ ավելի վճարել, մի դրամ պակաս վճարել՝ հույս ունենալով, որ ինչ-որ պահի այն հարկային տեսուչի հետ կամ մյուսի հետ լեզու կգտնենք։ Այ սա վճռական պահն է ապագայի կերտման եւ իրականության կերտման: Այնուամենայնիվ, հարկատուն, անձը, քաղաքացին ո՞ր որոշումն է կայացնում։ Ինքը կայացնում է, որ ճշգրի՞տ վճարի հարկերը, թե ինքը որոշում է, այնուամենայնիվ, հարկերը վճարել այնպես, որ քիչ վճարի եւ հետագայում նաեւ փորձի ինչ-որ խնդիրներ լուծել ինչ-որ մարդկանց հետ։

Ես ուզում եմ ցույց տալ, որ այդ կոռուպցիայի դեմ պայքարը միակողմանի չէ: Այ, այդ որոշումը կայացնելիս մարդը որոշում է՝ ինքն ուզո՞ւմ է պայքարել կոռուպցիայի դեմ, թե՞ չի ուզում պայքարել կոռուպցիայի դեմ: Ես հույս ունեմ, որ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները, այնուամենայնիվ, այս պահի շրջադարձային լինելը գիտակցելով եւ արձանագրելով՝ բոլոր դեպքերում կկայացնեն այն որոշումը, որը հօգուտ պետական եկամուտների է, որովհետեւ ի՞նչ է նշանակում՝ հօգուտ պետական եկամուտների կայացնել որոշում: Դա նշանակում է համագործակցել Կառավարության հետ եւ հնարավորություն տալ, որպեսզի հանրային պահանջարկը, սոցիալական ծախսերն ավելի շատ ավելացնել, անվտանգության մակարդակն ավելի շատ ավելացնել, ներդրումային միջավայրն ավելի բարենպաստ դարձնել, կրթության մակարդակն ավելի բարձր դարձնել, կենսաթոշակները բարձրացնել եւ այլն:

Այս բոլոր խնդիրների լուծման համար նշանակում է համագործակցել Կառավարության հետ, որովհետեւ այդ բոլոր խնդիրները լուծողը Կառավարությունը չէ միայն: Կառավարությունը այսօր կարող է որոշել, որ թոշակները 100 տոկոսով բարձրացնում է, իսկ ո՞վ է վճարելու այդ թոշակը: Թոշակը վճարելու են հարկատուները: Կառավարության խնդիրն է ստեղծել այնպիսի միջավայր, որ այդ հարկատուները հնարավորինս շատ եկամուտ ստանան՝ հնարավորինս շատ հարկ վճարելու հեռանկարով: Եվ մենք դա անում ենք: Հարցը հետեւյալն է. հարկատուն պատրա՞ստ է հնարավորինս շատ եկամուտ ստանալու միջավայրում հնարավորինս շատ հարկ վճարելու պայմանին: Եթե պատրաստ է, նշանակում է՝ մենք իսկապես շրջադարձային կերպով փոխում ենք մեր երկրի ճակատագիրը, եթե պատրաստ չէ, նշանակում է՝ մենք քաղաքական բարիկադներն ապամոնտաժելու պրոցեսներից հետո պետք է սկսենք տնտեսական բարիկադների կառուցումը, ինչն օգուտ չէ ո՛չ Կառավարությանը, ո՛չ պետությանը, ո՛չ ժողովրդին, ո՛չ էլ բիզնեսին:

Բայց, այնուամենայնիվ, ամփոփելով փաստերի շարադրումը, ես կարող եմ միանշանակ պնդել, որ այսօր Հայաստանի տնտեսությունում ոչ մի նեգատիվ պրոցես տեղի չի ունենում: Այսօր Հայաստանի տնտեսությունում հստակ տեղի են ունենում առողջացման գործընթացներ եւ հստակ տեղի է ունենում տնտեսական տրանսֆորմացիայի պրոցես, եւ մենք ագրարային երկրից սկսել ենք տեխնոլոգիական երկիր դառնալու ճանապարհը։ Բայց այն, ինչ տեղի է ունենում, նախանշաններ են, բայց մենք չենք կարող այդ պրոցեսը թողնել իներցիայի հույսին, պետք է շատ կոնկրետ քայլեր ձեռնարկենք եւ շատ կոնկրետ գործիքներ կիրառել:

Ինչպիսի՞ գործիքներ ենք մենք պատրաստվում կիրառել:

Գործիք առաջին. իհարկե, ներդրումների խրախուսումն է: Ներդրումների խրախուսման համար առանցքային նշանակություն ունի պայքարը կոռուպցիայի դեմ, մենաշնորհային կարգավիճակների վերացումը, քաղաքական կայունությունը, երկրի վստահելիության մակարդակի բարձրացումը եւ երկրի պոզիտիվ իմիջը: Այս բոլոր ուղղություններով մենք հստակ քայլերով գնում ենք առաջ։

Շատ կարեւոր է սեփականության եւ ներդրումների անձեռնմխելիությունը: Ես ասացի եւ էլի կրկնում եմ մեր քաղաքական կամքը՝ Հայաստանում չիրականացնելու եւ թույլ չտալու սեփականության վերաբաշխում, որովհետեւ սեփականության վերաբաշխումն իր հետ միշտ բերում է նեգատիվ պրոցեսներ, որովհետեւ չի կարելի ներդրումներ ակնկալել մի միջավայրում, որտեղ, ասենք՝ Կառավարությունը կարող է գնալ եւ խլել ինչ-որ մեկից ինչ-որ ունեցվածք եւ որոշել, որ այդ ունեցվածքը պետք է անցնի որեւէ այլ մեկին: Նույնպես եւ ներդրումների անձեռնմխելիությունը. պետք է բացառենք որեւէ իրավիճակ, երբ որեւէ ներդրման գլխին կհայտնվեն ինչ-որ տանիքներ, փայ մտնողներ, պայմաններ դնողներ: Եվ ընդ որում, ես էլի եմ ասում՝ այս հարցում ակնկալում եմ բոլոր տնտեսվարողների եւ բոլոր քաղաքացիների աջակցությունը: Ուզում եմ հաստատել, որ եթե նույնիսկ որեւէ մեկը կգա եւ ինչ-որ պայմանում կասի՝ այ. ես այս քայլն անում եմ, պիտի փայ մտնեմ, եւ դա համաձայնեցված է՝ մի հատ էլ աչքով տալով, ուրեմն իմացեք, որ ինքը սուտ է ասում: Մի՛ տատանվեք դիմել իրավապահ մարմիններին, եւ դուք կտեսնեք, որ այդ մարդն այդ գործողության համար կենթարկվի խստագույն պատասխանատվության:

Կառավարության հաջորդ պարտավորությունը՝ ապահովել բարձր որակի ենթակառուցվածքներ: Այսօր Հայաստանի Հանրապետությունում ավտոճանապարհները գտնվում են սարսափելի վատ վիճակում: Եվ, այո, Կառավարությունը գիտակցում է, որ դա իր կոնկրետ պարտավորությունն է՝ ապահովել ճանապարհների բարձր որակ, տանելի որակ եւ մենք, այո, ստանձնում ենք այդ պարտավորությունը: Ուզում եմ ասել, որ մենք այս տարի ընդհանուր առմամբ շատ ավելի մեծ աշխատանք ենք կատարել ճանապարհների վերականգնման վերաբերյալ, քան նախատեսված է 2018թ. բյուջեով, եւ մենք երկնիշ ցուցանիշներով գերակատարել ենք նախատեսված պլանը:

Խոսքը վերաբերում է նաեւ էլեկտրաէներգիայի եւ գազի արդյունավետ եւ օբյեկտիվ սակագին ունենալուն, նաեւ հասանելիությանը: Շատ կարեւոր է, որ տնտեսվարող սուբյեկտները բարդություններ չունենան էլեկտրաէներգիայի, գազի բաժանորդ դառնալու ճանապարհին: Որքան էլ զարմանալի է, մինչեւ հիմա դա շատ լուրջ խնդիր է Հայաստանի Հանրապետությունում, եւ այդ խնդիրը պետք է շատ արագ լուծվի:

Շատ կարեւոր եմ համարում ընդհանրապես ջրային ռեֆորմը Հայաստանի Հանրապետությունում: Մեր կապիտալ ամենամեծ ներդրումներից մեկը պետք է լինի ջրամբարների վերաբերյալ, ջրի կուտակման վերաբերյալ, ջրային ոռոգման ցանցի վերականգնման վերաբերյալ, որովհետեւ, տեսեք, մենք երկար տարիներ շարունակ ուղղակի լուրջ դեմքով արձանագրում ենք, որ մեր ջրային համակարգում ընդհուպ մինչեւ 80 տոկոս կորուստ կա: Պատկերացնո՞ւմ եք, մեր որեւէ ջրամբարից դուրս եկող ամեն 100 լիտր ջրից 80 լիտրը կորում է, ու մենք չգիտենք, թե որտեղ է կորում՝ անունը դնելով, որ մաշված է համակարգը եւ այլն: Բայց մենք գիտենք, որ այդտեղ մենք ունենք լուրջ պրոբլեմներ: Մենք ունենք պրոբլեմ, որ, ըստ էության, մեր երկրում բնական ճանապարհով ձեւավորվում են մեր ներքին պահանջարկը կրկնակի, եռակի անգամ գերազանցող ջրային պաշարներ, բայց մենք ի վիճակի չենք լինում այդ ջրային պաշարները կուտակել, որովհետեւ չունենք համապատասխան բավարար քանակի ջրամբարներ եւ ամեն տարի ամեն անգամ գնում ենք, նորից Սեւանին ենք դիմում, ինչը շատ լուրջ քաղաքական, տնտեսական եւ բարոյական խնդիր է մեզ համար: Ես ասեմ, հիշում եք, որ օրենք ընդունվեց Սեւանա լճից ջրի բացթողումների վերաբերյալ, 40 մլն խմ հավելյալ ծավալի մասին էր խոսքը, եւ ուզում եմ ասել, որ մենք այդ օրենքով նախատեսված ամբողջ ծավալը չենք օգտագործել եւ բավական մեծ խնայողություններ կարողացել ենք անել, ինչպես եւ խոստանում էինք:

Ամենակարեւոր խնդիրը հարկային համակարգին է վերաբերում, որ մենք պետք է ունենանք պարզ եւ ճկուն հարկային համակարգ՝ ներդրումները խրախուսելու եւ ներդրումների ներհոսքն ապահովելու համար: Այս ճանապարհին մենք պատրաստվում ենք կիրառել հետեւյալ գործիքները. դուք գիտեք, որ 2018թ. հունվարի 1-ից ներդրվել է ԱԱՀ-ի գերավճարի վերադարձի ինստիտուտ, եւ քաղաքացիները, գործարարներն ամեն 6 ամիսը մեկ կարող են հաշվանցում անել կամ հետ ստանալ ԱԱՀ-ի գերավճարները: Խոսքը ներքին գործառույթների ընթացքում առաջացած գերավճարների եւ ոչ թե արտահանման մասին է, եւ մենք Հարկային օրենսգրքի փոփոխություններով պատրաստվում ենք այդ 6 ամիսը կրճատել եւ դարձնել 3 ամիս՝ հետագայում ընդհանրապես այդ ժամանակահատվածը վերացնելու հեռանկարով, որպեսզի գործարարներն ավելի հաճախ կարողանան հետ ստանալ իրենց վճարած ԱԱՀ-ի գերավճարը:

Եվ ամենակարեւորը, եւ ամենաքննարկվողը եկամտահարկի փոփոխությունն է: Ըստ էության, ներդրողների հետ մեր բոլոր շփումները ցույց են տալիս, որ չափազանց զգայուն հարց է եկամտահարկի հարցը եւ չափազանց զգայուն հարց է համահարթ եկամտահարկ ունենալու հարցը: Ընդ որում, համահարթ եկամտահարկ ասելով՝ մենք նկատի ենք ունենում ոչ միայն եկամտահարկի նույն սանդղակը բոլոր աշխատավարձերի համար, այլեւ նկատի ենք ունենում եկամտահարկ, շահութահարկ եւ դիվիդենտի հարկ՝ այս երկու բլոկների հավասարությունը: Կառավարության նախնական մտադրությունն այն է, որ մենք հարկային օրենսդրության փոփոխության արդյունքում սահմանենք 23 տոկոս համահարթ եկամտահարկ՝ պայմանով, որ առաջիկա 5 տարվա ընթացքում մենք այս եկամտահարկի ցուցանիշը կիջեցնենք մինչեւ 20 տոկոս՝ էլի բոլորի համար: Սա չափազանց կարեւոր փոփոխություն կլինի, եւ այդ փոփոխությունը կարեւոր կլինի մի քանի նկատառումներով։

Նախ՝ ես ասեցի ներդրումների տեսակետից, եւ շատ կարեւոր է, տեսեք, մենք ուզում ենք ասել, որ մենք ուզում ենք զարգացնել տեխնոլոգիական ոլորտը, բայց մենք մի քանի տարի առաջ, ըստ էության, ի՞նչ արեցինք. վերցրինք, շատ կտրուկ բարձրացրեցինք եկամտահարկը, որն ազդեց առաջին հերթին բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտի ընկերությունների վրա, ինչը որոշակիորեն նաեւ խոչընդոտեց ոլորտի զարգացմանը: Մենք հիմա, ըստ էության, պատրաստ ենք գնալ այդպիսի քայլի եւ կգնանք այդպիսի քայլի՝ մոտավորապես 13 տոկոսով «ա» սցենարով։ Մենք ունենք նաեւ «բ» սցենարը, այդ սցենարների մեջ վերջնական կկողմնորոշվենք նաեւ հանրային քննարկումների ընթացքում: Նաեւ հույս ունեմ՝ առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունները լավ հարթակ կդառնան՝ այս թեման քննարկելու, բայց բարձր տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում մենք, ըստ էության, անում ենք մի քայլ, որ 10-ից ավելի տոկոսով միանգամից եկամտահարկը նվազեցնում ենք: Մենք հույս ունենք, որ սա կբերի Հայաստանի Հանրապետությունում տեխնոլոգիական ոլորտում նոր ներդրումների, եւ ուրախ եմ ասել, որ այդ միտումը կա:

Ընդհանուր առմամբ ես չեմ ասի, բնականաբար, որ այս մոդելը՝ համահարթ 23 տոկոս եկամտահարկի, անթերի եւ կատարյալ մոդել է: Այն, իհարկե, ունի նաեւ թերություններ: Ո՞րն է ամենամեծ թերությունը: Ամենամեծ թերությունն այն է, որ մինչեւ 150 հազար դրամ աշխատավարձ ստացողների համար, ըստ էության, նվազեցում այս փուլում տեղի չի ունենա: Բայց ես ուզում եմ հիշեցնել, որ կուտակային կենսաթոշակների վերաբերյալ օրենքի ընդունման ժամանակ մենք 206 հազար քաղաքացու համար դե ֆակտո արդեն որոշակիորեն կոմպենսացրել ենք այն ակնկալիքը, որ նրանք կարող էին ունենալ եկամտահարկի իջեցման պարագայում: Ենթադրենք, ու սա շատ կարեւոր նրբություն է ընդգծելու համար. իսկ ի՞նչ է ստանում այդ քաղաքացին եկամտահարկի 23 տոկոսն այս փուլում միանգամից 20 դարձնելու ժամանակ. ինքն ստանում է, մոտավորապես, 3000 դրամ: 3000 դրամ է ստանում, որից 206 հազար քաղաքացու մենք արդեն, ըստ էության, այդ 2500-3000 դրամը կուտակայինի մասով արդեն փոխհատուցել ենք եւ պայման ենք դրել օրենքի մեջ, որ եթե նրանց համար եկամտահարկը փոխվի, նվազի, կուտակային համակարգի հին տարբերակը, երբ 5 տոկոս վճարում էր պետությունը, 5 տոկոս՝ աշխատողը, պետք է վերադառնա: Այսինքն՝ եթե մենք գնանք այս սցենարով, այդ 206 հազար քաղաքացիների համար եկամտահարկի իջեցումը, ըստ էության, էլի ոչ մի բան չի տալու: Փոխարենը մենք ի՞նչ ենք ակնկալում այսպիսի եկամտահարկի իջեցմամբ: Դուք գիտեք, որ Հայաստանի Հանրապետությունում կա «ստվերային աշխատավարձ» հասկացությունը, եւ թույլ տվեք ասել, որ Հարկային այս օրենսգիրքը, երբ մենք ունենք եկամտահարկի 3 սանդղակ՝ 36.6 տոկոս, 28 տոկոս եւ 23 տոկոս, չի խրախուսում ստվերային աշխատավարձի տեղափոխումը դեպի ոչ ստվեր, որովհետեւ ամեն անգամ գործատուն աշխատավարձ բարձրացնելիս պետք է մտածի, որ իր վրա հսկայական հարկային պարտավորություններ են առաջանում: Մենք հույս ունենք, որ այս փոփոխություններով աշխատողները եւ աշխատատեղերը ստվերից դուրս կգան, որի արդյունքում նոր միայն մենք հնարավորություն կունենանք գնահատել, թե ինչքան մարդ է, որ ռեալ ստանում է ցածր աշխատավարձ, որովհետեւ հիմա կան մարդիկ, որոնք 80 հազար կամ 100 հազար դրամ աշխատավարձ են ստանում, բայց իրականում նրանց տրվում է ստվերային աշխատավարձ հարկային այս համակարգի պատճառով: Ի՞նչն է պատճառը. որովհետեւ դուք տեսաք արդեն, որ, ենթադրենք, 200 հազար եւ ավելի աշխատավարձի դեպքում եկամտահարկն ավելի բարձր է, քան շահութահարկը եւ դիվիդենտի հարկը, եւ գործատուին շատ ավելի ձեռնտու է դառնում այդ եկամուտը ձեւակերպել որպես շահույթ, վճարել որպես դիվիդենտ եւ որպես դիվիդենտից հետո կանխիկ վճարել աշխատողին, որի արդյունքում ինքը շատ ավելի քիչ հարկեր է վճարում: Այս պարագայում մենք այս խոչընդոտը վերացնում ենք եւ խթանում ենք բարձր աշխատավարձը:

Ես նախորդ քննարկման ժամանակ ասացի՝ մենք չենք կարող այնպիսի հարկային գործիք կիրառել, որ 80 հազար դրամ աշխատավարձը դադարի ցածր աշխատավարձ լինել եւ այնպիսի հրաշք գործել, որ պարզվի, որ 80 հազար աշխատավարձը բարձր աշխատավարձ է: 80 հազար աշխատավարձը միշտ ցածր աշխատավարձ է, եւ հետեւաբար, մեր քաղաքական մոտեցումը պետք է լինի ոչ թե այն՝ ո՞նց անենք,  որ 80 հազար դրամը պարզվի, որ շատ ա, այլ մենք պետք է խթանենք, որպեսզի գործատուն վճարի բարձր աշխատավարձ: Մենք պետք է խթանենք, որպեսզի խրախուսվի աշխատանքը, խրախուսվի կրթությունը, որպեսզի կրթություն ստացող մարդն իմանա, որ ինքն ավելի մեծ եկամուտներ է ստանալու:

Այս առումով ուզում եմ մի վիճակագրություն ասել, որն, իմ կարծիքով, իսկապես հեղափոխական նշանակություն ունի։ Ես խոսում էի ստվերային աշխատատեղերի վերաբերյալ եւ ուզում եմ ասել ձեզ հետեւյալը. մայիսից այս կողմ Հայաստանում ի հայտ է եկել պաշտոնապես 37 հազար աշխատատեղ, 37 հազար, մայիսից այս կողմ։ Իհարկե, այս աշխատատեղերի մի մասը հենց այդ ստվերային աշխատատեղերն են, որոնք եկել են ստվեր, այսինքն՝ գործատուները որոշել են չթաքցնել այդ աշխատատեղերը, եւ ես ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել բոլոր այն գործատուներին, ովքեր այդպես վարվել են: Իսկապես նրանք ադեկվատ, եւ  այո՛, պետական մոտեցում են ցույց տվել: Ես իսկապես այս ամբիոնից շնորհակալություն եմ հայտնում բոլոր այդ գործարարներին եւ հույս ունեմ, որ այդ աշխատատեղերի մեջ կան նաեւ նոր ստեղծված աշխատատեղեր: Ուղղակի չի կարող այդպես լինել, որ 5 ամսվա ընթացքում պարզվի, որ երկրում 37 հազար աշխատատեղ է ավելացել, եւ պարզվի, որ դրանք բոլորը ստվերից են եկել: Ինչ-որ մի տոկոսն անպայմանորեն նոր ստեղծված աշխատատեղեր են, եւ դրանք նույնպես վկայում են երկրում տեղի ունեցող տրանսֆորմացիայի մասին:

Ես, փաստորեն, այսօր էլ չեմ հասցնի ասել այն ամենը, ինչ ուզում էի ասել, բայց հույս ունեմ՝ նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում մենք կկարողանանք այս բոլոր թեմաներն իրենց բոլոր մանրամասներով քննարկել: Բայց ես եկամտահարկի նվազեցման հետ կապված՝ ուզում եմ եւս մի այսպիսի շեշտադրում անել։ Այո՛, կարող է տպավորություն լինել, որ մենք բարձր աշխատավարձ ստացողների եկամտահարկն իջեցնելով՝ խրախուսում ենք, այսպես ասած, անարդար ենք գտնվում ցածր աշխատավարձ ստացողների նկատմամբ: Բայց ես ուզում եմ ասել, որ այս քայլով իրականում մենք խրախուսում ենք նաեւ փոքր եւ միջին բիզնեսը, որովհետեւ այդ հավելյալ, մի քանի տասնյակ միլիարդ դրամը, որ պիտի հայտնվի բարձր աշխատավարձ ստացող մարդկանց մոտ, նրանք ի՞նչ պետք է անեն այդ գումարը. բարձի տակ չեն դնելու, չէ՞, նրանք գնալու են խանութ, շուկա, ծայրահեղ դեպքում գնալու են բանկ, ավանդ դնեն այդ գումարը, ճի՞շտ է։ Եթե ավանդ են դնելու այդ գումարը, էլի մենք ավելի մեծ տեմպերով ունենալու ենք վարկերի տոկոսադրույքների նվազում, ինչը նպաստելու է փոքր եւ միջին բիզնեսի զարգացմանը եւ գյուղատնտեսության զարգացմանը: Եթե նրանք գնալու են, առեւտուր են անելու, դա շանս է փոքր եւ միջին բիզնեսի համար՝ առեւտրի ծավալների աճի պայմաններում նոր բիզնես հիմնադրել:

Ես էլի եմ ուզում ասել, որ մեր նպատակը պետք է լինի այն, որ մարդը, ով 80 հազար աշխատավարձ է ստանում, ինքը դուրս գա այն մտածողությունից, որ ինքը պիտի 10 տարի շարունակ աշխատի եւ 80 հազար դրամ աշխատավարձ ստանա:  Եթե որեւէ մեկը տեսնում է, որ իր աշխատավարձի բարձրացման հեռանկար չկա, պետք է թոթափի այդ կարգավիճակը, որոշի քայլ անել՝ գնալ եւ իր սեփական բիզնեսը հիմնադրել: Եվ մեր պայմանները, մեր նպատակն այն է, որ այս մարդուն այլ տարբերակով եկամուտներ ստանալու հնարավորություն ընձեռենք: Մենք այս քաղաքականությամբ համոզված ենք, որ հենց այդ ճանապարհով ենք գնում եւ մյուս կողմից խրախուսում ենք  բարձր աշխատավարձը:

Ցավոք, ես ժամանակ չունեցա անդրադառնալ 2019 թվականի բյուջեի նախագծին, բայց այդ փաստաթղթին անդրադառնալու առիթ նույնպես կունենամ: Ընդամենը մի բան եմ ուզում ասել. մենք 20 մլրդ դրամով ավելացրել ենք սոցիալական ծախսերը: Մենք ունեինք ընտրություն այս փուլում: ինչո՞ւ եմ ասում այս փուլում. որովհետեւ 2019 թվականի բյուջեն իներցիոն բյուջե է: Այսինքն՝ 2019 թվականի բյուջեն ձեւավորվել է այն պարամետրերի հիման վրա, որը մենք՝ որպես Կառավարություն եւ իշխանություն, ժառանգություն ենք ստացել նախկինից: Այսինքն՝ նոր Կառավարության գործունեությունը եւ  տնտեսության տրանսֆորմացիայի գործընթացն առնվազն այս փուլում բյուջեի վրա տեսանելի ազդեցություն չունի: Մենք հույս ունենք, որ 2019 թվականին մենք այդ ազդեցությունները կտեսնենք, եւ այդ ազդեցությունները տեսնելու պարագայում օպերատիվ կարձագանքենք բյուջեի ծախսերի փոփոխությանը:

Բայց մեր կարծիքով՝ շատ կարեւոր խնդիր ենք լուծել, ո՞րն է այդ խնդիրը: Մենք արել ենք հետեւյալը, որպեսզի Հայաստանի Հանրապետությունում այլեւս չլինի պարենային գծից ներքեւ եկամուտ ստացող թոշակառու կամ նպաստառու: Այսինքն՝ մենք մինչեւ այսօր ունեինք 21 հազար թոշակառու եւ 63 հազար նպաստառու, ում նպաստները կամ թոշակները ցածր էին պարենային գծից: Այսինքն՝ մենք այդ թոշակը մարդուն տալիս էինք՝ իմանալով, որ դա բավարար չէ իր մեկ ամսվա մինիմալ սնունդն ապահովելու համար: Եվ մենք որոշել ենք շուրջ 85 հազար  այսպիսի կատեգորիայում գտնվող մարդկանց նպաստներն  ու թոշակները միանգամից բարձրացնել 10 հազար  դրամով, որպեսզի նրանք պարենային գծից ներքեւ չլինեն: Այսինքն՝ մենք համոզված լինենք, որ Հայաստանի Հանրապետությունում, կներեք կոպիտ բառի համար, չնայած, սովալլուկ թոշակառու կամ նպաստառու չկա:  Իհարկե, սա չի նշանակում, որ այս քայլով մենք իրենց սոցիալական կարիքները բավարարել ենք, բայց առնվազն սա նշանակում է, որ մենք ապահովում ենք, որպեսզի այդ մարդկանց ստացած ամսական եկամուտը երաշխավորված, թեկուզ 1 դրամ բարձր լինի պարենային կամ ծայրահեղ աղքատության գծից: Բյուջեի մնացած պարամետրերին անդրադառնալու այլ առիթներ կլինեն, ես ամենայն մանրամասնությամբ կանդրադառնամ։ Քանի որ ժամանակը սպառվում է, ես ուրիշ բան եմ ուզում ասել՝ վերադառնալ տնտեսականից քաղաքական օրակարգի:

Սիրելի հայրենակիցներ, այսօրվա քննարկման արդյունքում  Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ չի ընտրվելու, եւ Ազգային ժողովը լուծարվելու է իրավունքի ուժով: Ես ուզում եմ գնահատել այս պահի պատմականությունը, որովհետեւ պատմականությունն այն չէ, որ Ազգային ժողովը լուծարվում է, եւ մենք ունենալու ենք առաջին անգամ արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ մեր երկրում: Պատմականությունն այն է, որ ապրիլ-մայիսին տեղի ունեցած ոչ բռնի, թավշյա, ժողովրդական հեղափոխությունից  հետո մենք Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունը լիարժեքորեն վերադարձնում ենք Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներին, եւ հետագա քաղաքական պրոցեսների ճակատագիրը որոշելու ամբողջ լիազորությունը վերադարձնում ենք Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներին եւ ժողովրդին: Այսինքն՝ մենք այսօր երեկոյան արդեն կամ վաղն առավոտյան ունենալու ենք մի իրավիճակ, երբ չունենք լիարժեք լիազորությունների մեջ գտնվող Ազգային ժողով, չունենք Կառավարություն, որովհետեւ պաշտոնակատար է Կառավարությունը: Մենք ի վիճակի ենք լինելու ապահովել ընտրությունների 100 տոկոսով օրինականությունը եւ մենք բոլորս վստահ կլինենք, որ ընտրությունների արդյունքները ձեւավորվել են ժողովրդի կամարտահայտման արդյունքում: Եվ հետեւաբար, այսօր մայիսին տեղի ունեցած հեղափոխությունը հասնում է լրումի, երբ դե ֆակտո ժողովրդին վերադարձված իշխանությունը ժողովրդին է վերադարձվում նաեւ դե յուրե, եւ ժողովուրդն ունի հնարավորություն՝  դեկտեմբերին կայացրած դե յուրե որոշմամբ եւ դե ֆակտո որոշմամբ որոշել իշխանության հետագա ճակատագիրը Հայաստանի Հանրապետությունում: Ես հույս ունեմ եւ համոզված եմ, որ ժողովուրդն ամուր կպահի իր ձեռքում իշխանությունը Հայաստանի Հանրապետությունում ոչ միայն հիմա, այլեւ ընդմիշտ եւ այլեւս երբեք այդ իշխանությունը բաց չի թողնի իր ձեռքերից: Շնորհակալ եմ:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Փաշինյան։

Հարգելի գործընկերներ, հարցերով դիմելու համար խնդրում եմ հերթագրվել։

Մարինա Մարգարյան, խնդրեմ։

Մ.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ

-Մեծարգո պրն վարչապետ, այսպես ձեզ կդիմեմ դեռ, դուք ձեր ելույթում անդրադարձաք առողջապահական համակարգին, եւ ես ձեզ հետ չեմ կարող կիսել իմ մտահոգությունները որպես, իհարկե, պատգամավոր եւ որպես բժիշկ։

Առողջապահական համակարգը Հայաստանում համարվում է ամենակոռումպացված համակարգերից մեկը։ Եվ այդ պատճառով ինձ դիմել են բազմաթիվ բժիշկներ, իրենք հայտնում են իրենց մտահոգությունները վերջին իրադարձությունների վերաբերյալ եւ վերջին շրջանառվող լուրերի վերաբերյալ։

Հատկապես, մտահոգված են՝ արդյոք մենք աշխատելո՞ւ ենք նորովի, հնարավորություն տալո՞ւ ենք նորանշանակ առողջապահության նախարարին՝ շարունակել իր պայքարը առողջապահական ոլորտի շնաձկների դեմ եւ, առհասարակ, շարունակելու իր աշխատանքը՝ ուղղված առողջապահության ոլորտի առողջացմանը, թե՞ վերադառնալու ենք հնին։ Շնորհակալություն։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Վերադարձ հնին չկա, չի կարող լինել։ Ես այսքանը կարող եմ ասել, եւ կարող եմ ասել հետեւյալը, որ մենք ասում ենք, այո, վերադարձ հնին չի լինելու, բայց Կառավարության գործելակերպը լինելու է երկխոսությունը, որովհետեւ շատ կարեւոր է ոչ միայն անել քայլեր, այլեւ ի վիճակի լինել՝ բացատրել այդ քայլերի տրամաբանությունը, լսել քննադատություն այդ քայլերի վերաբերյալ եւ այդ քննադատությունն օգտագործել, որպեսզի արվող քայլերը լինեն ավելի ճշգրիտ, ավելի օգտակար եւ ավելի համոզված։ Բայց ընդհանուր առմամբ, որ վերադարձ հնին չի լինելու, դա ես կարող եմ ձեզ երաշխավորել, քանի դեռ Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ եմ։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Ցանկանում եք արձագանքե՞լ։ Խնդրեմ։

Մ.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ

-Ես կարծում եմ՝ կատարված քայլերը կարելի է գնահատել դրական, որովհետեւ առողջապահական ոլորտում կատարվել են այնպիսի բարեփոխումներ, այսինքն՝ բարեփոխումներ այն հատվածներում, որոնք համարվում էին անձեռնմխելի։ Օրինակ՝ վերափոխվել է գլխավոր մասնագետների ինստիտուտը, որը համարվում էր ուղղակի բրենդային որոշ մարդկանց համար։ Բացի այդ, կատարվել են բարեփոխումներ պետպատվերների բաշխման համակարգում։ Շնորհակալություն։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Այո, դա շատ կարեւոր խնդիր է եւ խնդիրներ են։ Հույս ունեմ, որ մենք բոլորս արձանագրում ենք, որ ՀՀ-ում արտոնյալ եւ անձեռնմխելի մարդիկ չկան՝ սկսած Հայաստանի Հանրապետության վարչապետից։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Փաշինյան, մենք բոլորս գիտենք, եւ այդ մասին նշում են բոլոր փորձագետները, որ տնտեսության համար կարեւորագույն գործոնը ներդրումների ներգրավումն է։ Դուք տեղյակ եք, որ ԱՄՆ նախկին դեսպանը հնչեցրեց, որ Միացյալ Նահանգների կառավարությունը պատրաստ է 8 մլրդ դոլարի ներդրումներ իրացնել մեր երկրի էներգահամակարգում։ Վստահ եմ, որ փորձագիտական կոնկրետ հաշվարկներ կան, որ մեր երկիրն ունի նման ռեսուրսներ, այն է՝ քամու էներգիայով, արեւային էներգիայով, գեոթերմալ ջրերի էներգիայով շահագործելու նոր հզորություններ, այլապես Միացյալ Նահանգների դեսպանը չէր հնչեցնի այդ թիվը։

Հիմա մենք հաճախ խոսում ենք ներդրումների մասին, տնտեսության զարգացման մասին, բայց կատարվելիք քայլերը չենք մատնանշում։ Այսինքն, դուք՝ որպես կառավարության ղեկավար, գտնո՞ւմ եք, որ բավարար ջանքեր գործադրվում են, որպեսզի այս ներդրումները ներգրավենք մեր տնտեսության մեջ, այն է՝ գույքագրվի ՀՀ ողջ էներգետիկ ռեսուրսները, նախահաշիվ կազմվի, կոնկրետ մատնանշվի՝ քամու էներգիայի, թե արեւային էներգիայի մեջ ինչքա՞ն պետք է գումարներ ներդրվեն, գեոթերմալ էներգիայի մեջ՝ ինչքան, որի արդյունքում  կարող եք այլեւս կոնկրետ խոսակցություն տանել Միացյալ Նահանգների կառավարության հետ, ինչո՞ւ չէ՝ նաեւ այլ ներդրողների հետ։ Եվ այս էներգետիկ ռեսուրսները համար 1 խթանիչն են մեր տնտեսության թռիչքաձեւ զարգացման համար։ Շնորհակալ եմ։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շատ լավ, շնորհակալ եմ, պրն Բագրատյան։ Մենք շատ ուշադիր ենք ձեր նշած հարցերի վերաբերյալ, եւ ուզում եմ ասել, որ հատկապես էներգետիկայի ոլորտում, բոլոր ոլորտներում մենք, կարծում ենք, որ պետք է առաջ գնալ համոզված քայլերով, որովհետեւ եթե մենք մի ուղղությամբ հանկարծ սկսեցինք ճանապարհը եւ պարզվեց, որ սխալ ուղղությամբ ենք գնացել, պետք է հետ գանք, դա շատ լուրջ վնասներ կբերի մեր երկրին։ Իսկ էներգետիկ ոլորտում մենք ունենք հարցեր, որոնց պետք է պատասխանենք։

Հարց համար 1. միջուկային էներգետիկայի հետագա զարգացումը մեր երկրում։

Հարց համար 2. Իրանի հետ էներգետիկ ոլորտում մեր համագործակցության հեռանկարները։

Հարց համար 3. Վրաստանի հետ էներգետիկ ոլորտում մեր համագործակցության հեռանկարները։

Հարց համար 4. մեր երկրում տեխնոլոգիական ներդրումների իրական ծավալները, որովհետեւ շատ կարեւոր է գնահատել մեր էներգիայի պոտենցիալ պահանջարկը մեր երկրում, որովհետեւ եթե մենք պիտի հենվենք մինչեւ այժմ եղած հաշվարկների վրա, կոնկրետ դա ինձ համար բավարար չէ, որովհետեւ, իմ կարծիքով, այդ հաշվարկներն արվել են արդեն իմ ասած տնտեսության կառուցվածքի նախկին տրամաբանության մեջ։ Նոր տրամաբանության մեջ մեզ պետք է նոր մոտեցում, նոր հաշվարկ, հաշվի առնելով նաեւ մեր երկրի արտաքին քաղաքական ռազմավարությունը։ Եվ այս առումով, իհարկե, էներգետիկան լրջագույն ոլորտ է, որը պետք է կարողանա ապահովել ոչ միայն մեր տնտեսության բնականոն զարգացումը, այլեւ որոշակի սպասարկող լինի մեր արտաքին քաղաքականության եւ մեր արտաքին տնտեսական կապերի։

Այդ առումով մենք, իհարկե, ուշադիր հետեւում ենք եւ աշխատում ենք այս ոլորտում առաջ գնալ ճշգրիտ քայլերով։ Եվ այո, համաձայն եմ, որ Հայաստանում նաեւ վերականգնվող էլեկտրաէներգիայի կամ այլընտրանքային էներգետիկայի զարգացման մեծ հեռանկար կա։ Այդ պրոցեսը, ըստ էության, մեր կառավարությունից առաջ սկսվել էր, եւ ես հույս ունեմ, համոզված եմ, որ առաջիկայում նոր թափով այն կզարգանա։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Արձագանքելու համար՝ Սերգեյ Բագրատյան, խնդրեմ։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ պատասխանի համար։ Պրն Փաշինյան, ուղղակի ես կառաջարկեի՝ քայլ առաջ ընկնենք, որովհետեւ սա շատ կարեւորագույն ոլորտ է, եւ հենց մայնինգ տեխնոլոգիաների, այս վերջին նոր տեխնոլոգիաների ոլորտում մենք խիստ էներգիայի դեֆիցիտ ենք ունենալու:

Մենք շտապենք եւ զուգահեռ գնանք, այս աշխատանքները զուգահեռ կատարենք՝ աշխարհի հրավիրելով լավագույն մասնագետներին, որովհետեւ վստահ եմ, որ բոլոր՝ արդյունաբերության, տնտեսության, բոլոր ճյուղերի զարգացումը պայմանավորված է առաջին հերթին էներգիայի արտադրությամբ։ Էներգետիկ անկախություն ունեցող երկիրն արդեն ինքը լուրջ արժեք է միջազգային համագործակցության համար։

Կառաջարկեի, որ մենք առաջընթաց տեմպերով այս հարցերին ուշադրություն դարձնենք։ Շնորհակալ եմ։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Այո, գիտե՞ք, ձեր նշած մայնինգ ոլորտը, որն ամբողջ աշխարհում զարգանում է եւ զարգանում է նաեւ Հայաստանում, նրա  առանձնահատկություններից մեկն էներգիայի պահանջարկի անսովոր մեծ ծավալն է։ Եվ մեր բոլոր հաշվարկները եւ այն պրոցեսները, որ այսօր գնում են, ցույց են տալիս, որ այն նախագծերի շրջանակներում, որ մենք ունենք եւ այն էներգետիկ հզորությունները, որ մենք զարգացնում ենք, այդ էներգետիկ հզորությունները մեզ դեռեւս բավարարելու են։ Այսինքն, բացառված է, որ առաջիկա 5 տարիներին էներգետիկ դեֆիցիտի պատճառով որեւէ ոլորտ չզարգանա, էդպիսի իրավիճակ մենք չենք ունենալու հաստատ։

Ուրիշ խնդիր է հաջորդ 10-ամյակի պլանավորումը, որը մենք, իհարկե, դրանով զբաղվում ենք, եւ երկու շատ կարեւոր նախագիծ կա՝ Իրան-Հայաստան եւ Հայաստան-Վրաստան բարձրավոլտ գծերի նախագծերի իրականացումը։ Իրան-Հայաստան բարձրավոլտ գծի շինարարությունը մեծ թափ է ստացել հիմա եւ մենք, շատ կարեւոր է, որ այն պայմանագրային պարտավորությունները, որ ունենք եւ այն պայմանագրային պարտավորությունները, որ ունի Իրանը, մենք փոխադարձաբար պատրաստվում ենք այդ պայմանագրային պարտավորությունները կատարելուն լիարժեք։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մինչեւ ես հաջորդ պատգամավորին ձայն տամ, ես կուզենայի գործընկերներին տեղյակ պահել, որ իմ մոտավոր հաշվարկով, մենք այս նիստը կարող ենք ավարտել ոչ շուտ, քան ժամը 5-ին, հարգելի գործընկերներ։ Ուրեմն, չնայած մենք ունենք մի փորձ, որովհետեւ հարց ու պատասխանն ամեն պատգամավորի 7 րոպե է վերցնում՝ հարց, պատասխան, արձագանք՝ 7 րոպե է, եւ ինչքան էլ հորդորում ենք, որ կարճ լինի եւ կարճ լինի պատասխանը, բայց փորձը ցույց է տալիս, որ մենք չենք կարողանում դա պահպանել։ Ես խնդրում եմ հաշվի առնել, որ մենք, հավանական ա, բյուջեի քննարկումը, որը նախատեսված էր ժամը 3-ին, պետք է հետաձգենք, երեւի, ժամը 5-ին։ Մի խոսքով, մի քիչ կհաշվարկենք, ես առայժմ նախնական եմ ասում, որովհետեւ վստահ չեմ, որ որեւիցե մեկը կհանի իր հարցը։

Արմենուհի Կյուրեղյան։

Ա.ԿՅՈՒՐԵՂՅԱՆ

-Պրն Փաշինյան, ես հարցս չեմ հանում, իհարկե, դուք ձեր շատ ելույթներում կարեւորել եք Հայաստան-Իրան հարաբերությունների այնպիսի ուղղությամբ զարգացումը, որոնք հատուկ են ամենատարբեր ոլորտներում սերտորեն համագործակցող անմիջական հարեւաններին, եւ որոնք հնարավորինս զերծ կլինեն այլ աշխարհաքաղաքական ազդեցություններից։

Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի նիստում կարեւորվել է Իրան-ԵՏՄ երկրների միջեւ հարաբերություններում Հայաստանի դերակատարումը, եւ այս համատեքստում ուզում եմ մեջբերել Ջոն Բոլթոնի հայտարարություններից մի քանի միտք. «Մենք մտադիր ենք սեղմել Իրանի շուրջ օղակը, որովհետեւ կարծում ենք, որ Մերձավոր Արեւելքում եւ ողջ աշխարհով մեկ նրանց վարքագիծը չարամիտ է եւ պետք է փոխվի։ Մենք մտադիր ենք ողջ ուժով կիրառել պատժամիջոցներ, ակնհայտ է», շարունակում է նա՝ «որ մենք չենք ուզում վնաս հասցնել մեր բարեկամներին այս գործընթացում։ Ուստի, կարծում եմ, որ Հայաստանի եւ ԱՄՆ կառավարությունների միջեւ զրույցը շատ կարեւոր կլինի»։

Իսկ ամերիկյան արտաքին քաղաքականության խորհրդի վերլուծաբան Սթիվեն Բլանքը մեկնաբանելով այս խոսքերն ասում է՝ «Հայաստանը, անշուշտ, միշտ կհամագործակցի Իրանի հետ, քանի որ նրանք հարեւաններ են, սակայն Հայաստանը չափից ավելի եռանդով էր աջակցում Իրանին դիվանագիտական եւ տնտեսական ոլորտներում, կարծում եմ», շարունակում է նա՝ «Հայաստանում Բոլթոնն ասել է. «Եթե ցանկանում եք, որ Ամերիկան մնա ձեզ բարեկամ, պետք է սահմանափակեք հարաբերություններն Իրանի հետ»։

Ինչո՞ւ կառավարությունը որեւէ կերպ գնահատականներ չտվեց Բոլթոնի եւ հեռացող դեսպան Միլսի հայտարարություններին։ Արդյո՞ք Բոլթոնի հետ առանձնազրույցում քննարկվել է Հայաստան-Իրան հարաբերությունների մակարդակի փոփոխությունների հարցը, եւ դա որեւէ կերպ կապ կունենա արդյո՞ք Հայաստանում ամերիկյան ուղիղ ներդրումների ավելացման հեռանկարի մասին եւ ինչպիսի՞ կապ կունենա։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Կոնկրետ ձեզ չեմ մեկնաբանել մի տրիվիալ պատճառով. ոչ ոք չի հարցրել, որովհետեւ այնպիսի տպավորություն է, որ երբ որեւէ օտարերկրյա պաշտոնյա որեւէ հայտարարություն է անում, բոլորն այդ հայտարարությունները սկսում են քննարկել, հետեւություններ անել եւ վերագրել Հայաստանի կառավարությանը դիրքորոշումներ, որոշումներ, խոստումներ։ Ոչ մեկ չի մտածում, ես ինչքան հիշում եմ, նույնիսկ մամուլի քարտուղարից ոչ մեկ չի հարցրել՝ էս հայտարարությունների կապակցությամբ ի՞նչ եք ասում, որովհետեւ արդեն բոլորն ամեն ինչ որոշել են, բոլորի համար ամեն ինչ պարզ է։

Ես ուզում եմ ասել, որ մենք հարգանքով ենք վերաբերվում յուրաքանչյուր երկրի հայտարարությանը եւ յուրաքանչյուր երկրի ազգային եւ պետական շահերին, բայց ՀՀ-ն ունի իր ազգային եւ պետական շահերը, որոնք միշտ չէ, որ կարող են համընկնել այլ երկրների, որեւէ երկրի շահերի եւ պատկերացումների հետ։ Եվ ՀՀ կառավարությունը ելնում է, ելել է եւ շարունակելու է հենվել Հայաստանի ազգային շահերի վրա, որեւէ մեկը չկասկածի, որ մենք 100 տոկոսով մեր գործողությունները կառուցում ենք Հայաստանի ազգային շահերի հենքի վրա՝ եւ՛ Միացյալ Նահանգների հետ հարաբերություններում, եւ՛ Իրանի հետ հարաբերություններում, եւ՛ Ռուսաստանի հետ, բոլոր երկրների հետ հարաբերություններում։

Այնպես որ, ես կոչ եմ անում՝ որեւէ հայտարարություն չվերագրել ՀՀ կառավարությանը, եթե հայտարարության հեղինակը ՀՀ կառավարությունը չէ։ Եվ ես ուզում եմ ասել, որ այդ հայտարարությունը, որ դուք արեցիք, այն, որ մենք պետք է նաեւ առանձնահատուկ հարաբերություններ ունենանք Իրանի եւ Վրաստանի հետ, որոնք հնարավորինս դուրս կլինեն աշխարհաքաղաքական ազդեցություններից, ես վերահաստատում եմ այդ դիրքորոշումը, եւ էդ դիրքորոշումը շատ հստակ ձեւակերպել է նաեւ պրն Բոլթոնի հետ իմ ունեցած հանդիպման ընթացքում, եւ ես կարծում եմ, որ Հայաստանի դիրքորոշումը Միացյալ Նահանգների պատվիրակության ներկայացուցչների համար եղել է պարզ, ընկալելի եւ նույնիսկ ընդունելի։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար, խնդրեմ։

Ա.ԿՅՈՒՐԵՂՅԱՆ

-Ողջունում եմ ձեր դիրքորոշման նորից կրկնումը, հաստատումը, բայց հոկտեմբերի 30-ին Իրանի արտաքին գործերի նախարարը միանալով Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարների հայտարարությանը, որտեղ ընդգծվում է իրենց հանձնառությունը միջազգային իրավունքի սկզբունքներին, այդ թվում՝ հենց առաջինը՝ ինքնիշխանությանը, տարածքային ամբողջականությանը միջազգայնորեն ճանաչված սահմանների նկատմամբ, բոլոր հակամարտությունները խաղաղ լուծելու, ինչպես նաեւ՝ ներքին գործերին չմիջամտելու սկզբունքներին, ոչ մի կերպ չանդրադարձավ ազգերի ինքնորոշման սկզբունքին։

Հիմա Իրանի արտաքին գործերի նախարարի՝ այդ հայտարարությանը միանալն արդյո՞ք չեք գտնում յուրահատուկ պատասխան՝ Ջոն Բոլթոնի ելույթին Հայաստանի կառավարության կողմից որեւէ կերպ չարձագանքելուն, այդ հայտարարությունների նկատմամբ մեր կառավարության լռությանը։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Գիտե՞ք ինչ, կներեք, բայց այդպես մեկնաբանելն առնվազն լուրջ չի լինի, որովհետեւ կան պրոցեսներ, որոնք ոչ էսօր են սկսվել, ոչ երեկ եւ ոչ էլ նույնիսկ երեկ չէ, առաջին օրը։ Եվ ես դա ասում եմ որպես մի մարդ, ով նախորդ տարվա դեկտեմբերին խորհրդարանական պատվիրակության կազմում եղել է Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում եւ քննարկումներ ունեցել տարբեր մակարդակներում։

Ես ձեզ ասեմ հետեւյալը. ես էլի հարցին նույն կերպ եմ նայում, պատասխանը նույնն է, որ մենք, այո, հարգանքով վերաբերվում ենք մեր միջազգային գործընկերների պատկերացումներին, շահերին եւ հույս ունենք, որ նույնքան հարգանքով մյուսները կվերաբերվեն մեր պատկերացումներին եւ մեր շահերին, եւ այն պարագաներում, երբ որ կպարզի, որ այնքան էլ այդպես չի, մենք բոլոր իրավիճակներում կլինենք համարժեք։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Սասուն Միքայելյան։

Ս.ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն վարչապետ, դուք քաջատեղյակ եք, որ Հայաստանում կա, հատկապես գյուղական համայնքներում վառելափայտի մեծ պրոբլեմ։ Եվ հնարավոր չէ՞ ինքնարժեքի հաշվարկման դեպքում դրսից, ՌԴ-ից քարածուխ կամ թեկուզ վառելափայտ ներկրվի Հայաստան, որը կխթանի նաեւ մեր անտառների պահպանությանը։ Շնորհակալություն։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Այո, էդ թեմայով մենք քննարկումներ ունեցել ենք, եւ ըստ էության, կարծում եմ, շուկայում պահանջարկի առաջանալուն զուգընթաց, նաեւ այդպիսի երեւույթներ ի հայտ կգան, բայց ես հույս ունեմ, որ մենք կկարողանանք ներքին արտադրության խթանմամբ նաեւ այդ խնդիրը որոշակի ժամանակում լուծել, որովհետեւ կան տեխնոլոգիաներ, եւ հիմա մասնավորապես Սյունիքի մարզում փորձարկվում է այդ տեխնոլոգիան, երբ ծղոտից պատրաստվում է վառելիք, որը կոչվում է բրիկետ կամ պելետ, որն իրենց կալորիականությամբ շատ ավելի բարձր է, քան փայտանյութը։

Փայտանյութի խնդրի հետ կապված` ես հանձնարարական եմ տվել, որպեսզի սանիտարական հատման շրջանակներում նաեւ գյուղերի որոշակի պահանջարկը ապահովվի, բայց մյուս կողմից` ես կարծում եմ, որ մենք բոլորս հասկանում ենք, որ մենք անտառային ֆոնդի իմաստով արդեն աղետի եզրին ենք, որը սպառնալիք է մեր երկրի կայուն զարգացման եւ հեռանկարի համար։

Իսկ ընդհանուր առմամբ, կարծում եմ` ձեր նշած հարցի պատասխանը հետեւյալն է, որ այո, շուկայում պահանջարկի առաջացմանը զուգընթաց` պետք է նաեւ այդպիսի պրոցեսներ լինեն։ Իսկ ինչո՞ւ մինչեւ հիմա չի եղել. որովհետեւ բոլորն իմացել են, որ ինչքան պետք է՝ անտառը կկտրեն եւ ներքին պահանջարկը կբավարարեն, դրա համար ոչ մեկի մտքով չի անցել, որ կարելի է փայտանյութը ներկրել։ Ընդհակառակը՝ Հայաստանից փայտանյութ արտահանվել է, ինչը մեր իրավիճակում, կարծում եմ, աբսուրդ է։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Պրն Միքայելյան... Շնորհակալություն։ Նաիրա Զոհրաբյան։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Պրն վարչապետ, 2008 թվականի նախագահական ընտրություններից հետո, վստահաբար, հիշում եք, որովհետեւ հայտարարության տեքստը, եթե չեմ սխալվում, հանրահավաքում կարդացիք դուք, 10 դիվանագետներ, փոխնախարար, դեսպաններ, արտաքին գործերի նախարարության վարչությունների պետեր, աշխատակիցներ հայտնեցին իրենց աջակցությունը ժողովրդական շարժմանը, ինչի արդյունքում, հղում անելով, իբր, «Դիվանագիտության ծառայության մասին» օրենքին, նրանք զրկվեցին աշխատանքից։

Այսօր չե՞ք կարծում, որ ժամանակն է այդ մարդկանց իրավունքները վերականգնելու համար, որպեսզի դիվանագիտությամբ մեր երկրում զբաղվեն դիվանագետները, ոչ թե փոքր եւ միջին բիզնեսմենները կամ նրանց հավասարեցված այլ անձինք, որոնք դիվանագիտության հետ որեւէ առնչություն չունեն։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար, այդ կապակցությամբ ես հանձնարարական եմ տվել արտաքին գործերի նախարարին, եւ դուք գիտեք, որ այդ մարդկանցից Արմեն Բայբուրդյանն արդեն իսկ նշանակվել է Լոս Անջելեսում ՀՀ հյուպատոս, եւ հիմա արտգործնախարարն իմ հանձնարարությամբ զբաղվում է այդ խնդրով, որպեսզի այնտեղ, որտեղ առնչվում ենք արդարության վերականգնման հետ, արդարությունը վերականգնվի։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Ցանկանո՞ւմ եք արձագանքել... Շնորհակալություն։ Ռուզաննա Առաքելյան։

Ռ.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Փաշինյան, իրավացիորեն դուք այսօր ավելի ձեր ելույթը խարսխեցիք տնտեսության զարգացման ապագա հեռանկարների վրա, բայց եւ այնպես, մեզ համար, հայ ժողովրդի՝ ի նկատի ունեմ, արտաքին քաղաքականության մարտահրավերներից մնում են դեռեւս հայ-թուրքական հարաբերությունները։

Հայտնի արձանագրություններն այլեւս առ ոչինչ են, բոլորին դա հայտնի է, բայց եւ այնպես, հետաքրքիր է ձեր տեսակետը՝ ապագայում հայ-թուրքական հարաբերությունների հետ կապված։ Ի վերջո, մեր սահմանները մնում են փակ, եւ այդ մարտահրավերը մնում է դեռեւս առաջնահերթ։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Եթե թույլ կտաք, ես ձեր հարցին մի քիչ ավելի ընդարձակ պատասխանեմ։ Վերջերս մի շատ փորձված դիվանագետի հետ հանդիպման ժամանակ, երբ խոսք էր գնում մեր երկրի իրավիճակի մասին, եւ ամբողջ աշխարհում այդ մարդը համարվում է շատ փորձված դիվանագետ, ես նրան ներկայացրեցի Հայաստանի իրավիճակը։

Ասեցի, տեսեք՝ մեր 4 սահմաններից 2-ը փակ են. Ադրբեջանի սահմանը՝ ղարաբաղյան հակամարտության պատճառով եւ Թուրքիայի հետ սահմանը, ընդ որում՝ նույնպես Ղարաբաղի հակամարտության պատճառով, որովհետեւ դա աբսուրդ է, երբ որ մի երկիր մյուս երկրի հետ հարաբերությունները կապում է երրորդ երկրի հետ նրանց ունեցած հարաբերություններով:

Հաջորդը. ես ասեցի, որ մենք ունենք 2 սահման, կարող է թվալ, թե էդ սահմանները բաց են, բայց իրականում այդ սահմանները կիսաբաց են, որովհետեւ օրինակ՝ հայ-իրանական սահմանը, օրինակ՝ ամեն պահի կարող է դե ֆակտո փակվել, ԱՄՆ-ի եւ Իրանի միջեւ հարաբերությունների եւ աշխարհաքաղաքական իրավիճակի պատճառով։

Հայ-վրացական սահմանը դե ֆակտո կարող է փակվել, օրինակ՝ վատ եղանակային պատճառով, եւ նաեւ աշխարհաքաղաքական պայմանների պատճառով։

Ես նրան ասեցի, որ հիմա, փաստորեն, մենք կարող ենք արձանագրել, որ ՀՀ-ն կղզի է առանց ծովի: Հիմա դուք, քանի որ շատ փորձված դիվանագետ եք, կարո՞ղ եք խորհուրդ տալ, թե ինչպես պետք է վարվի այս պայմաններում ՀՀ-ը։ Եվ սա, կարծում եմ, վերջին փաստարկն էր, որ փորձված դիվանագետին օգնեց ընդունել այն դիրքորոշումները եւ փաստարկները, որոնք մենք բերում էինք՝ արտաքին քաղաքական շատ կնճռոտ մի հարցի քննարկման ժամանակ։

Հայ-թուրքական հարաբերությունների հետ կապված՝ ես կարող եմ ասել նույնը, ինչ որ ասվել է միշտ, որ ՀՀ-ը պատրաստ է, առանց նախապայմանների, հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմանը։ Ընդ որում՝ խնդրում եմ որեւէ մեկը որեւէ կերպ սա չմեկնաբանի, թե մենք այս դիրքորոշմամբ որեւէ կերպ նսեմացնում ենք 1915 թվականի հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման հարցը, որովհետեւ ցեղասպանության ճանաչման հարցը մեզ համար եւ մեր ընկալմամբ հայ-թուրքական հարաբերությունների խնդիր չէ, դա մեզ համար անվտանգության խնդիր է եւ ոչ միայն ՀՀ-ի, այլ միջազգային անվտանգության խնդիր է,եւ դա մեր ներդրումն է ցեղասպանությունների կանխարգելման համաշխարհային եւ միջազգային շարժմանը եւ պրոցեսին։ Այնպես որ, ՀՀ-ն պատրաստ է առանց նախապայմանների բացել սահմանը, ըստ էության, մեր սահմանը մեր կողմից փակ չէ, սահմանը փակ է Թուրքիայի կողմից։ Եվ Թուրքիայի կողմից փակ է Ղարաբաղի հակամարտության պատճառով, եւ դա վատ քաղաքականություն է, որովհետեւ եթե որեւէ մեկը հույս ունի, թե կարող է ՀՀ-ը կամ Ղարաբաղի ժողովրդին կամ հայ ժողովրդին հարկադրանքի եւ սպառնալիքի ճանապարհով մղել Ղարաբաղի հարցի կարգավորման այս կամ այն տարբերակին, ինքն ուղղակի սխալվում է։ Եվ ես ուզում եմ, որ մենք բոլորս սա արձանագրենք։

Այո, մենք պատրաստ ենք հարցի կարգավորման շուրջ բանակցային գործընթացի, բայց բացառում եմ, որ մեր կառավարությունը եւ մեր ժողովուրդը հարկադրանքի, սպառնալիքի, շրջափակումների գործադրմամբ կարող է որեւէ քայլ անել։ Ընդհակառակը՝ մենք այդ պայմանների գործադրմամբ ավելի կամրանանք, ավելի կհամախմբվենք եւ, ի վերջո, կհասնենք մեր ազգային նպատակներին։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն վարչապետ։ Տիկին Առաքելյան, ես կարծում եմ, որ վարչապետը ենթադրվող ձեր արձագանքին էլ արդեն պատասխանեց, շնորհակալություն։ Ես որ ասում էի՝ դրական է, մեր ժամանակային դինամիկան է դրական դառնում (ծիծաղում է)։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Ես ձեր ուղերձը հասկացա, փորձեմ նաեւ արձագանքներին միանգամից պատասխանել։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան, խնդրեմ։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, ես էլ կաշխատեմ դրական ֆոնը պահպանել։ Պրն վարչապետ, վիճակագրության մասին դուք գիտեք, որ վերջին 3-4 տարիների ընթացքում գյուղատնտեսության ոլորտում հացահատիկի, կարտոֆիլի գերֆանտաստիկ թվեր ենք ունեցել՝ 600-700 հազար տոննա, այսինքն, եթե մենք էստեղ ճշգրտում ենք, բազա ենք ստեղծում՝ իրական աճ ցույց տալու համար։

Կուզենայի հասկանալ՝ արդեն հավատո՞ւմ ենք, որ էդ բազան՝ իրական շրջանառությունը, հատկապես շեշտադրում եմ՝ կարտոֆիլի, հացահատիկի, ճշգրտված է. սա՝ մեկ։

Երկրորդը. շատ ճիշտ նշեցիք դուք ավանդների աճի մասին, ցավոք սրտի, եթե գան լավ ժամանակներ, եւ մարդիկ տարբեր տիպի ֆոնդերում դնեն իրենց գումարները, որովհետեւ շատ պասիվ է ավանդ դնելը, բայց էսօր մենք ունենք 1,5 մլն միավոր ավանդ, բայց դրանց ընդամենը 39 տոկոս-ն է, որ փոխհատուցման շեմի ապահովագրման մեխանիզմ ունի, որի հեղինակներից մեկը ես եմ։ Առաջարկում եմ՝ միանգամից առաջարկի տեսքով ավելացնել, որ էդ միջոցները կան, եւ մենք կունենանք էլի հոսքեր, որովհետեւ ռիսկեր էստեղ կան։ Այսինքն, փոքր ավանդներն են միայն, շատ փոքր, որ փոխհատուցվում են։

Եվ երրորդը. իմ գործընկերը ճիշտ նշեց էներգետիկ ոլորտի մասին, շատ հակիրճ ասեմ՝ արդեն չափելի. Իրան մենք արտահանում ենք 1-ը 3-ի դիմաց 1,1 մլրդ կիլովատ ժամ, պոտենցիալը 1,8 միլիարդն է։ Ուրեմն, եթե չեմ սխալվում, բանակցության տեղ կա, որպեսզի մենք մաքսիմալի հասցնենք մինչեւ 21 թվականը, բարձրավոլտ էլեկտրահաղորդման գծերը կան, թույլ կտան 3 անգամ  ավելացնել եւ, եթե չեմ սխալվում, Վրաստանից մենք ապրիլ-օգոստոս ամիսներին լրացուցիչ էժան էլեկտրաէներգիա ենք ստանում, եւ դա դրական բալանսավորում է մեր էներգետիկ համակարգը։ Կարծում եմ՝ այո, ճիշտ է, եւ ատոմակայանի մասով 20 մեգաբայթով ավելանալու է նոյեմբերի 15-20-ին։

Էներգետիկայի ոլորտում ի՞նչ այլ փոփոխություններ են նախատեսվում՝ հաշվի առնելով, ես իմ ելույթում, եթե հնարավորություն լինի, կասեմ, որ մենք պետք է կտրուկ փոխենք էներգետիկ կայանների կառուցվածքը։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Մելքումյան։ Տեսեք՝ առաջին. ներդրումների, ավանդների հետ կապված, մենք հիմա ուզում ենք խրախուսել, առնվազն գտնել եւ խրախուսել ընկերությունների, որոնք, ի վերջո, կանեն այդ քայլը եւ ինչպես ընդունված է ասել՝ բաժնետոմսեր կհանեն վաճառքի։

Ըստ էության, այսօր այդպիսի քայլ, այդպիսի երեւույթ կա միայն բանկային համակարգում, եւ մենք հույս ունենք, որ առաջիկայում այսպիսի երեւույթներ կլինեն տնտեսության այլ ոլորտներում եւ, ի վերջո, որը կմղի, որ բորսաները, ֆոնդային բորսան, մասնավորապես արժեթղթերի շուկաները, իսկապես Հայաստանում ստեղծվեն եւ գոյություն ունենան, որպեսզի մարդիկ, բացի բանկային ավանդից, այլ տեղերում ներդրելու հնարավորություն նույնպես պիտի ունենան։

Բանկային համակարգի վերաբերյալ, տեսեք՝ իրականությունն այն է, որ այսօր մեր բանկային համակարգի նկատմամբ կա շատ մեծ վստահություն, եւ թույլ տվեք ասել, որ հեղափոխությունից հետո այդ վստահությունն աճել է, որովհետեւ նույնիսկ միջազգային փորձագետներն իրենց զարմանքն են արտահայտում, որ քաղաքական այդպիսի մեծ իրադարձության եւ այդպիսի փոփոխության պայմաններում, երբ նույնիսկ բանկային համակարգը, ըստ էության, ցնցում չապրեց, որովհետեւ նրանք դա համարում են համարյա ֆանտաստիկային մոտ ինչ-որ երեւույթ։ Եվ ուզում եմ ասել, որ այս երեւույթի բերումով մեր բանկային համակարգի նկատմամբ վստահությունն աճել է, եւ գուցե նաեւ սա է պատճառը, որ ավանդների այդպիսի աճ տեղի ունեցավ, որովհետեւ գիտեք, որ հեղափոխության էդ օրերին մեծ գումարներ արտահոսեցին Հայաստանից։ Եվ նույնիսկ այդ պայմաններում ոչ միայն բանկային համակարգը ցնցում չապրեց, այլեւ էս 5 ամիսների ընթացքում մնացած գումարները վերականգնվեցին եւ բավականին լրջագույն ներհոսք ապահովվեց դեպի բանկային համակարգ։

Իրանի հետ հարաբերություններում, տեսեք՝ մենք Նյու Յորքում Իրանի նախագահի հետ հանդիպում ունեցանք եւ այդ հանդիպումն անցավ շատ դրական մթնոլորտում։ Եվ եթե ՀՀ ժողովուրդը վստահության քվե կտան ինձ եւ կվիճակվի այնպես, որ ես կշարունակեմ պաշտոնավարել որպես ՀՀ վարչապետ, ես համոզված եմ, որ Իրանի հետ մեր հարաբերություններում նույնպես մենք կկարողանանք նոր-նոր մթնոլորտ եւ նոր մակարդակ ապահովել, եւ իհարկե էներգետիկ ոլորտում մեր համագործակցությունը շատ կարեւոր է։

Նոր նախագծերի մասին այսօր կառավարության նիստում մենք, մի քանի ամսվա բարդ քննարկումներից, բանակցություններից, վերաբանակցություններից հետո, մենք, ի վերջո, հաստատեցինք Հայաստանում նոր ջերմաէլեկտրակայան կառուցելու վերաբերյալ որոշումը, որը ենթադրում է, որ էներգետիկայի նախարարը Ռենկո ընկերության եւ Արմփաուըր ընկերության հետ պետք է ստորագրի պայմանագիր, որպեսզի Հայաստանում նոր էլեկտրակայան  կառուցվի, որի կարիքը բոլոր մասնագետների գնահատմամբ, մենք ունենք, որ դուք արձագանքեք, ես կշարունակեմ։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Այո, պրն վարչապետ, որովհետեւ 20 դրամ Երեւանի ՋԷԿ-ն է, նոր գազատուրբինային կայանը, բնականաբար, բարերար ազդեցություն կունենա՝ միանշանակ համոզված եմ։

Եվ երկուշաբթի օրը Հայաստանի էլեկտրական ցանցերի տնօրինությունը մեր քննիչ հանձնաժողովում ներկայացնելու է նաեւ իր ներդրումային ծրագիրը։ Կարծում եմ, որ էդ ձեր ասած բաժնետոմսերի թողարկման առումով քայլեր էդտեղ...

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Այո, ես տեղյակ եմ, որ ՀԷՑ-ը հիմա նաեւ միջազգային կազմակերպությունների հետ շատ ակտիվ աշխատում է, որպեսզի դառնա ցուցակված ընկերություն։ Իսկ Ռենկո ընկերության հետ պայմանագիրը հենց իմ՝ վարչապետի պաշտոնը ստանձնելու առաջին օրից շատ բուռն քննարկումների տեղիք է տվել։ Մենք քննարկել ենք եւ պայմանագրի պայմանները որոշակիորեն փոխել ենք։

Պետք է ասեմ, որ այսօր էլ չեմ համարում, որ այդ պայմանագիրն իր պայմաններով կատարյալ է, բայց քանի որ ՀՀ-ն արդեն իսկ ստանձնել է որոշակի պարտավորություններ՝ զուտ ներդրումային միջավայրի նաեւ պոզիտիվ մթնոլորտն ապահովելու համար, մենք ամեն ինչ կաննեք, որպեսզի այդ նախագիծն իրագործվի, եթե հընթացս չբացահայտվեն այնպիսի նրբություններ, որոնցից պարզ կդառնա, որ այդ նախագիծը շարունակում է անընդունելի մնալ մեզ համար։

Համենայն դեպս, մեզ հաջողվել է բանակցությունների ընթացքում մի քանի կարեւոր պայմաններ փոխել եւ նաեւ գնի սակագնի հարցում էական նվազեցում ունենալ, որն էս պահին մեզ թույլ է տվել եւս մի քայլ անել։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիգրան Ուրիխանյան։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Ես շատ եմ կարեւորում, որ այսօր հիմնական թեման տնտեսական է, որովհետեւ, ըստ էության, քաղաքական իրադարձությունների ինտենսիվ փոփոխության դինամիկան արդեն ավարտվում է եւ, կարծես թե, այսօր կավարտվի։ Այնուհետեւ կունենանք խորհրդարանական ընտրություններ, թող, որ հիրավի ժողովուրդն ընտրի առավել արժանավորներին եւ դրանից հետո, ուս-ուսի տված՝ անցնենք երկիր զարգացնելու գործին։ Իսկ առաջին հերթին, այո, պետք է տնտեսությունը ոտքի հանել եւ մարդկանց ապահովել աշխատանքով, արդար, արժանավայել եկամուտներով, ապրելու հնարավորությամբ եւ այլն։ Այս իմաստով ես տեսնում եմ, որ մեզ սպասվում է եւս մեկ լուրջ հարված առաջիկա՝ տնտեսական իմաստով, ոչ երկարաժամկետ հեռանկարում։

Հարցս հետեւյալն է. Դոու Ջոնսի ինդեքսով մենք վերջին օրերի կտրվածքով ունեցել ենք հետեւյալ արձանագրումը. դոլարի կտրուկ ամրապնդում այսպես կոչված՝ հումքային արժույթի նկատմամբ, հատկապես՝ նավթի գների անկման իմաստով, այս պահի դրությամբ մենք ունենք 74,8-9, 75-ի հասնող գին, կանխատեսումները՝ լրջագույն էքսպերտային ու, ըստ էության, անբեկանելի, որովհետեւ դրանք համապարփակ են, բոլորը հանգում են մեկ բանի, գալիս են նրան, որ մոտավորապես 1, 2 շաբաթը մեկ կտրվածքով ունենալու ենք գրեթե 5 միավորով անկում, ընդհուպ մինչեւ 19 թվականի կեսերը։ Այսինքն, 60, 61 եւ ավելի ցածր գնի է հասնելու ընդհանուր առմամբ։ Բրենդ տեսակի նավթն արդեն 16 թվականից սկսած ռեկորդային՝ 13 տոկոս անկում է ունեցել, սա նշանակում է, որ ԵՏՄ տնտեսության նկատմամբ լուրջ հարված է լինելու ռուբլու գոտուն, Ռուսաստանի տնտեսությանը, ինչն արտաբերվելու է մեզ վրա, քանի որ մենք կախյալ ենք բազմաթիվ իմաստներով։

Ի՞նչ եք պատկերացնում՝ ի՞նչ ենք անելու էս իմաստով, ի՞նչ ունենք անելու, ի՞նչ մտքեր կան։ Շնորհակալ եմ։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Գիտե՞ք, ըստ էության, նույնը, որովհետեւ տեսեք՝ ես ուրիշ միտում կուզեի ընդգծել: Մենք ասում ենք, որ ուզում ենք, որ տեխնոլոգիական արտադրություն լինի Հայաստանում։ Եվ այսօր ուրախ եմ ընդգծել, որ արդեն իսկ ընթացիկ մի քանի այդպիսի նախագծեր կան, մասնավորապես շատ մեծ հետաքրքրություն է առաջացել եւ առաջանում, եւ դա նկատելի է, Հայաստանում արեւային էներգետիկայի համար անհրաժեշտ սարքավորումների արտադրության, արեւային պանելների արտադրության, եւ դա շատ լավ առաջին քայլ է։

Իհարկե, չենք կարող ասել, որ դա հենց էն տեխնոլոգիական արտադրանքն է, որ Հայաստանում պետք է լինի, բայց կարծում եմ, որ առաջին քայլերի համար սա շատ դրական միտում է։ Իսկ ընդհանուր առմամբ, տեսեք՝ ԵՏՄ-ն բավականին մեծ տարածք է, եթե հաշվի առնենք նաեւ, որ Իրանի հետ ստորագրվել է ազատ առեւտրի համաձայնագիր, եւ նաեւ այլ երկրների հետ մենք ունենք այդպիսի ռեժիմ, ԵՏՄ տարածքը բավականին ընդարձակ է, որպեսզի, այնուամենայնիվ, կարողանա դիմակայել արտաքին շոկերի։

Ես ուզում եմ ձեզ մի օրինակ բերել, որն ինչ-որ բան այս առումով կարող է նշանակել՝ տրանսֆերների մասով։ Օրինակ՝ գիտեք, որ վերջին շրջանում ԵՏՄ տարածքում որոշակի ցնցումներ արձանագրվեցին, բայց վերջին ամսվա ընթացքում մենք ունեցել ենք տրանսֆերների աճ շուրջ 12 մլն դոլարի չափով՝ ամսվա ընթացքում, ինչը նշանակում է, որ ԵՏՄ տարածքը, այնուամենայնիվ, կարող է արտաքին շոկերին դիմակայելու գործիքներ գտնել, եւ ըստ էության, այդ հարցը եւ՛ կառավարությունների, եւ՛ երկրների ղեկավարների բարձրագույն խորհրդի մշտական քննարկման օրակարգում է, եւ այդ օրակարգն արձանագրված է, եւ այդ օրակարգի վրա պետք է խոստովանել, որ էստեղ Հայաստանը, ոչ այնքան միայնակ, այլեւ այլ ԵՏՄ գործընկերների հետ, պետք է շատ հստակ ծրագիր ունենա՝ հնարավոր ռիսկերից խուսափելու համար։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Ցանկանո՞ւմ եք արձագանքել...

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տեսեք, պրն վարչապետ, ես ինչ եմ ուզում ձեզ խնդրել. նախկին իշխանությունները, իմ դիտարկմամբ, օրինակ, գրեթե բոլոր ժամանակներում կանխարգելմամբ, կանխատեսմամբ զբաղվել են, թե չէ՝ չգիտեմ, կանխարգելմամբ չեն զբաղվել։ Դոլարիզացված աշխարհում, երբ այդ արժույթի տեսակը չափից ավելի է լինում շուկայում, այսպես ասած՝ դրամական շուկայում, բնականաբար, անկում է արձանագրվում։

Այնուհետեւ Միացյալ Նահանգների կոնգրեսի թույլտվությամբ, որոշակի պարբերականությամբ, ունենում ենք 700-800 միլիարդի, երբեմն տրիլիոնի, տրիլիոնից ավելի հասնող դոլարի արտադրության դեպքեր, որից հետո անմիջապես անկում է արձանագրվում օգտակար հանածոների, հանքահումքի համաշխարհային բազայում, եւ այդ արժեքներով ապահովված արժեքներն ընկնում են, հատկապես նավթի, հատկապես ռուբլու նկատմամբ, էս գործողությունն անբեկանելի է։ Մենք միշտ ընկնում ենք, այսպես ասած՝ դրա բեռի տակ։ Խնդրում եմ ձեզ, տնտեսական բլոկին, կառավարությանը հորդորել հնարավորինս կանխարգելել։ Շնորհակալ եմ շատ։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Ճիշտ եք, համաձայն եմ ձեզ հետ, էդպիսի, այո, խնդիրներ եղել են, երեւի, կանխավարկածը եղել է այն, որ մենք այնքան փոքր տնտեսություն ենք, որ դիմադրելն իմաստ չունի։ Բայց կարծում եմ, դուք ճիշտ եք, մենք պետք է միշտ գնանք մեր սեփական խնդիրներն արձանագրելու եւ դրանց լուծման ուղղությամբ աշխատելու ճանապարհով։

Եվ թույլ տվեք ասել՝ այն միտումները, որոնք ես ներկայացրեցի որպես փաստեր՝ Հայաստանի տնտեսության տրանսֆորմացիայի մասին խոսող, իմ կարծիքով, նաեւ այդ միտումները տեղավորվում են ձեր առաջադրած տրամաբանության մեջ։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Լուիզա Սարգսյան։

Լ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի պրն վարչապետ, հոկտեմբերի 26-ին դուք ներկա էիք ԲՀԿ նախագահ Գագիկ Ծառուկյանի նախաձեռնությամբ կազմակերպած «Ներդրումներ եւ առեւտուր» խորագրով կլոր սեղան համաժողովին։ Էնտեղ մասնակիցներից Մեծ Բրիտանիայի խորհրդարանի պատգամավորներից մեկը, խոսելով Հայաստանի մասին, ասաց հետեւյալը. ճիշտ աշխարհագրական դիրք ունեք իդեալական առեւտրաշրջանառության համար, մեր թեւերը բաց են՝ ոչ միայն Հայաստանի հետ առեւտուր անելու, այլ նաեւ ձեզանից սովորելու։

Անկեղծ ասած, պրն վարչապետ, ես հենց այդ պահերին մտածում էի, որ տարիներ շարունակ նախկին իշխանությունները տնտեսության ոլորտում ունեցած անհաջողությունները, աղքատության բարձր ցուցանիշը, վատ առեւտրաշրջանառությունը միշտ փորձել են կապել հենց մեր աշխարհագրական դիրքի հետ, եւ ժողովրդի գիտակցությանը մեթոդաբար, անընդհատ հասցվել է մի միտք, որ ինչ ունենք, դրանով էլ գոհացեք, որովհետեւ սա է մեր աշխարհագրական դիրքը եւ այլն։

Ես կուզեի լսել ձեր տեսակետն այս հարցի շուրջ՝ համակարծի՞ք եք արդյոք դուք բրիտանացի պատգամավորի հետ, եւ ինչպե՞ս եք գնահատում այսօր մեր առեւտրաշրջանառության հնարավորությունները։ Շնորհակալություն։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Գիտե՞ք, նախկին քաղաքական համակարգում կար մի էսպիսի առանձնահատկություն, երբ երկրի ղեկավարն էր որոշում շատ դեպքերում, կամ ղեկավարությունը, կամ քաղաքական համաձայնություններով էր որոշվում՝ ով տնտեսական ինչ գործունեություն ծավալի, ով ինչ ներմուծի, ով ինչ արտահանի, ով գործարան բացի, ով գործարան չբացի։

Մեր հիմնական ուղերձը, որը մենք փորձում ենք հաղորդել մեր բիզնես միջավայրին, հետեւյալն է. երբ մենք մարդկանց դիմում ենք կոչով, ասում ենք՝ հարստացեք եւ հարստացրեք, մենք նկատի չունենք եւ մտադիր չենք այս ուղերձը տարբերակել ըստ քաղաքական նախապատվությունների եւ ըստ քաղաքական հայացքների, որովհետեւ մենք ուզում ենք, որ իսկապես ՀՀ բոլոր գործարարները լինեն հաջողակ, իրենք եկամուտներ ստանան եւ երբ գործեն օրինականության դաշտում, կստացվի, որ ՀՀ քաղաքացիները եւ ժողովուրդն իրենց բաժինն էդ եկամուտներից ստանում են։ Հետեւաբար, ես կարծում եմ, որ ամենակարեւոր քաղաքական փոփոխությունը հենց դա է. ով կարող է արդյունք ստեղծել, մենք ոչ մեկի համար խոչընդոտ չենք ստեղծելու, եւ ընդհակառակը՝ ստեղծելու ենք պայմաններ, որպեսզի այդ մարդիկ ավելի հաջողակ լինեն, քան կլինեին խոչընդոտների պարագայում կամ ընդհանրապես չէին լինի։

Մեր ուղերձն ուրիշ բան է, մենք ասում ենք՝ եկեք փողը, գումարը չօգտագործենք մեր երկրի քաղաքացիների կամքը, քաղաքական կարգավիճակը նսեմացնելու համար։ Մենք չենք վախենում, որ որեւէ մեկը շատ փող կաշխատի, ընդհակառակը՝ մենք պատրաստ ենք բոլորին օգնել, որպեսզի նրանք օրինական ճանապարհով հնարավորինս շատ եկամուտներ ստանան։ Բայց մենք համաձայն չենք եւ թույլ չենք տա, որ փողի գործադրմամբ Հայաստանի քաղաքացու քաղաքական կամքի արտահայտումը խոչընդոտվի, եւ նրա քաղաքական կարգավիճակը նսեմացվի։

Ինչ վերաբերվում է հնարավորություններին. գիտե՞ք, էս վերջերս, 2 օր առաջ ես ելույթ էի ունենում Ֆասթ հիմնադրամի երեկոյի ընթացքում եւ ես այդտեղ ասեցի հետեւյալը, եւ իմ կարծիքը դա է, որ իմ կարծիքով, հեղափոխությունից հետո պետք է առաջին հերթին մտածողության փոփոխություն տեղի ունենա, եւ այդ մտածողության փոփոխությունը պետք է ձեւակերպվի հետեւյալ կերպ, որ մենք ցանկացած փակուղու մեջ պետք է փնտրենք եւ գտնենք ելքեր եւ ցանկացած անհնարինության մեջ պետք է տեսնենք հնարավորություններ։ Մենք էս բանաձեւով կարողացել ենք քաղաքական փոփոխություններ անել, մենք էս բանաձեւով պետք է անենք նաեւ տնտեսական փոփոխություններ։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Ցանկանո՞ւմ եք արձագանքել... Շնորհակալություն։ Սպարտակ Սեյրանյան, խնդրեմ։

Ս.ՍԵՅՐԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Պրն Փաշինյան, ձեր պատկերավոր արտահայտությունը Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքի հետ կապված` որպես կղզի` առանց ծովի. այդ տրամաբանության մեջ չե՞ք գտնում, որ ինչ-որ իմաստով, թերեւս թերագնահատվել է կամ, համենայն դեպս, անհրաժեշտ ջանքեր չեն տարվել այն ուղղությամբ, որը միջազգային իրավունքի եւ քաղաքական հարթակում անվանվում է դեպի ծով ելք չունեցող երկրների կարգավիճակի հետ կապված։ Կարծում եմ, որ էստեղ լուրջ ռեսուրս կա, եւ մեր արտաքին գերատեսչությունն այստեղ աշխատելու շատ բաներ ուներ, եւ կարելի էր դրա վրա շարունակել շեշտադրումը։

Երկրորդը. վերադառնալով բյուջեին, դուք տրամաբանական, բնականաբար, նշեցիք, եթե կոպիտ ասենք՝ փող արտադրող ոլորտների զարգացման հեռանկարները, տարբերակները, արված քաղաքական քայլերը, բնական է, որ ինչ-որ ոլորտներ պիտի գումար արտադրեն, որպեսզի մյուս սոցիալական ոլորտները կարողանան ծախսել, չնայած, էստեղ էլ ասենք՝ զուտ հումանիտար ոլորտն է, եթե վերցնենք։ Չեմ կարծում, որ ամբողջական ռեսուրսը, գոնե գիտության եւ մշակույթի իմաստով, ամբողջովին ռեալիզացված է, որովհետեւ էս ոլորտներում էլ կարելի է լուրջ ծրագրերով գումար աշխատել եւ գումար բերել։ Բայց խնդիրն ուրիշ է. բյուջեի հետ թռուցիկ, եթե նույնիսկ ծանոթանում ենք, կա ծախս, ունենք իքս գումար, ծախսում ենք իքս գումար, կամ դուք, որ նշում եք, ինչ-որ չափով էլ կատարողականի խնդիր կա, որից տրամաբանորեն բխում է, որ եթե ունենայինք 10 անգամ իքս, կծախսեինք 10 անգամ իքս գումար, ունենայինք էդ իքսի կեսը, էդ կեսը կծախսեինք, սա հասկանալի է, տրամաբանական է։ Բայց միջոցառումների ծրագրում, գոնե էդ հումանիտար ոլորտների, հասկանալի չէ, թե ի՞նչ հայեցակարգի շրջանակներում են էդ ծախսերն արվում։

Օրինակ, ասենք՝ միջոցառումները դեպի ո՞ւր են միտված, որպեսզի թե՛ ԱԺ պատգամավորները, թե՛ հանրությունը կարողանան գնահատել էդ առանց էդ էլ քիչ գումարը, եթե ծախսվում է, դրա օգտակար գործողության գործակիցը՝ որպես ծախս, իմաստ նկատի չունեմ, այլ դրա նպատակն էդ ոլորտներում ո՞րն է։ Էդպես էլ, եթե հիշում եք, երբ որ կառավարության ծրագիրն էստեղ հուլիսին ներկայացնում էիք, ասվեց, որ մի շարք ոլորտներում անհրաժեշտ են հայեցակարգեր, բայց էդ հայեցակարգերն էդպես էլ չեղան։

Ու չե՞ք գտնում, որ էդ հայեցակարգային, գոնե էդ ոլորտներում հայեցակարգերն են ավելի կարեւոր, քան թե զուտ պահպանման ծախսերը։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շատ լավ։ Գիտե՞ք, իրականում ձեր հարցը շատ ծավալուն էր, բայց եթե թույլ կտաք, ես մի նրբերանգի նախ անդրադառնամ։

Տեսեք, մեր տնտեսության եւ տնտեսական կառուցվածքի ամենամեծ պրոբլեմը հետեւյալն է, թե քանի՞ մարդ է արդյունք ստեղծում եւ քանի՞ մարդ է սպառում այդ արդյունքը։ Այսօր ՀՀ-ում կա մոտավորապես 550 հազար աշխատող, էդ 550 հազար աշխատողից մոտավորապես 244 հազար մարդն աշխատում է բյուջետային համակարգում, նու, տարբեր գնահատականներ կան, ես չեմ ուզում հիմա էդ բանավեճը, որովհետեւ 50 հազար էս կողմ, էն կողմ՝ մեծ հարց չի լուծում։ Այսինքն, ստացվում է, որ մենք, ըստ էության, մասնավոր հատվածում ունենք մոտավորապես 350 հազար աշխատող՝ առանց գյուղատնտեսության։ Կարեւոր է սա, որովհետեւ ո՞վ է հարկ վճարում, որովհետեւ գյուղատնտեսությունը հարկ չի վճարում։

Սրան գումարենք մոտավորապես, ունենք մոտավորապես 50-60 հազար անհատ ձեռներեց, այսինքն, մեր երկրում արդյունք ստեղծելով, կոնկրետ առաջնային արդյունք, որովհետեւ ես չեմ ասում, թե ուսուցիչն արդյունք չի ստեղծում, բայց խոսում ենք պետբյուջեի եկամուտների ապահովման մասին։ Մեր մոտ մոտավորապես 400 հազար մարդ աշխատում է, էդ առաջնային  արդյունքը ստեղծում է եւ այսքան՝ 400 հազար մարդը, կոպիտ ասած՝ պահում է մոտավորապես 800 հազար մարդու: Ովքե՞ր են էդ 800 հազար մարդիկ։ Էդ մոտավորապես 500 հազար թոշակառուներն են, գումարած, արդեն ասեցի՝ մոտավորապես 200 հազար, լավ, վերցնենք, բյուջետային հիմնարկների աշխատողները, եւ գումարած մոտավորապես 300 հազար նպաստառու ունենք: Եկեք համարենք, որ էդ 300 հազարից ավելի նպաստառու ընտանիքների անդամները, համարենք, որ նրանցից 200 հազարն էս մյուս կատեգորիաների մեջ ինչ-որ տեղ մտնում են, պլյուս 100 հազար։

Այսինքն, մեր երկրում 400 հազար մարդ, կոպիտ ասած, աշխատում, արդյունք է ստեղծում եւ նրա աշխատանքի արդյունքները պետք է բաժանվեն 800 հազար մարդու մեջ։ Էս պրոբլեմը մենք նախ պետք է լուծենք, որովհետեւ այո, էս աշխատողների մի մասը ստվերում է, բայց մյուս մասին էլ մենք ամեն ինչ անում ենք, որպեսզի նրանք չաշխատեն եւ արդյունք չստեղծեն։ Ես խոսել եմ մեր նպաստի Փարոս համակարգի, դրա հետեւանքների եւ այլնի մասին։ Այսինքն, ես ցանկացա ձեւակերպել մեր երկրի անկյունաքարային պրոբլեմը, որովհետեւ, կներեք, ձեր հարցը, իսկապես շատ բազմաշերտ էր, ուղղակի, ես պլանավորել էի էս թեմայի մասին ելույթում խոսել, ձեր հարցից օգտվեցի, որպեսզի էս վիճակագրությունը բարձրաձայնեմ։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Պրն Սեյրանյան։

Ս.ՍԵՅՐԱՆՅԱՆ

-Որպեսզի շարունակվի տրամաբանությունը։ Խնդիրը նաեւ մի հատվածում է,՝ մենք, չգիտես ինչու, ունենք, կա էդ մեր մտածելակերպը, որ  օրինակ՝ մշակույթի ոլորտը միայն ծախսող ոլորտ է, այնինչ կա հսկայական ռեսուրս, հենց էդ ոլորտի համապատասխան հայեցակարգային զարգացման պարագայում ինքը ոչ միայն զուտ ծախսողի դերում հանդես կգա, այլեւ եկամուտ կբերի երկիր։ Եվ դրա հետ պարզունակ տուրիզմը չի միայն, էդ թանգարանային ցուցանմուշների, թանգարանների մուտքի տոմսերը չեն, այլ ավելի լուրջ: Էս հազարամյա մշակույթ ունեցող երկիրը մշակույթի իր կապիտալիզացիան չի անում՝  աշխարհին ներկայացնելու համար, էս իմաստով։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Էլի ժամանակս չի հերիքելու, լավ, էն նախորդ հարցի պատասխանն էստեղ կիսատ թողնեմ, բայց մշակույթի ոլորտին անդրադառնամ։

Գիտեք, օրինակ՝ մեր մշակույթի ոլորտում մեր հայեցակարգը մենք ձեւակերպել ենք դեռեւս մի քանի ամիս առաջ եւ ասել ենք, որ մեզ համար խնդիրը հետեւյալն է, որ մեր քաղաքացին պետք է լինի մշակույթ կրող եւ մշակույթի հետ իր առօրյա կյանքում առնչվող։ Եվ սա մեզ համար պետական կարգի խնդիր է, որովհետեւ մշակույթը մեզ համար իրականում ոչ թե էն է, թե մարդը գնաց թատրոն, ներկայացում տեսավ կամ համերգ լսեց, մշակութային ընկալումը մեզ համար Հայաստանի Հանրապետության պայմանական՝ երկու քաղաքացիների հարաբերության հարց է, որովհետեւ էն մարդը, ով մշակույթի ընկալում ունի, ուրիշ կերպ է բարեւում, ուրիշ կերպ է ուտում, ուրիշ կերպ է խոսում, ուրիշ կերպ է վերաբերվում ուրիշներին, ուրիշ կերպ է ընկալում իրավիճակը, ուրիշ կերպ է ծխում, իր ծխած ծխախոտն ուրիշ տեղ է դնում եւ էսպես շարունակ։ Եվ մենք էսօր, ինձ համար ամենակարեւոր, ես ներողություն եմ խնդրում, ծրագրերից մեկը հետեւյալն է. մենք էսօր հսկայական մեծ ծրագիր ենք ներկայացնում՝ հենց դպրոցից մշակութային այսպիսի կապը ձեւակերպելու համար։

Ես ուզում եմ ձեզ պատմել մի նախագծի մասին, որը կոչվում է «Իմ արվեստը», որն իրականացնում են մշակույթի նախարարությունը եւ կրթության նախարարությունը։ Ես ուզում եմ ուղղակի ներկայացնել էդ պատկերը, որ տեղի կունենա։ Դպրոց է եւ մեծ աղմուկ-աղաղակով պետավտոտեսչության եւ անվտանգության հատուկ միջոցառումներով էսկորտ է մոտենում դպրոցին: Սովորաբար երեխաները, ընդունված է, որ այդպես ընկալում են, որ ուրեմն, գալիս է նախագահ, վարչապետ, օլիգարխ, ինչ-որ առանձնահատուկ դեմք, եւ դպրոցի բակ է մտնում այդ շարասյունը, եւ  զրահապատ մեքենայից դուրս է բերվում կերպարվեստի գլուխգործոց, եւ այդ գլուխգործոցը՝ անվտանգության առանձնահատուկ միջոցառումների պայմաններում։ Ինչո՞ւ. որպեսզի երեխաներն իմանան, որ ահա իրենց ընկալած էդ ախրանա հասկացությունը, ախրանայի ենթակա օբյեկտները կամ սուբյեկտները ոչ թե մեզ ու ձեզ հայտնի կատեգորիայի մարդիկ են, այլ սա ունի էնպիսի արժեք, որը կարող է արժանանալ այսպիսի անվտանգության կանոնների։ Իսկ դա, ասենք, մեկը մեկի վրա կամ հնարավոր է՝ 50 սմ-ն 50 սմ-ի վրա նկար է, եւ դասախոսը 1 ժամվա ընթացքում այդ երեխաներին կբացատրի, թե ի՞նչ է այս նկարը, ինչո՞ւ է այս նկարն այդքան արժեքավոր, եւ ինչո՞ւ պետք է մենք բոլորս հարգանքով վերաբերվենք այդ նկարին եւ նրա հեղինակին։

Եվ ես կարծում եմ, որ այս ընկալումը ՀՀ-ում շատ բան կփոխի։ Շնորհակալ եմ, կներեք չարաշահելու համար։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Վահե Էնֆիաջյան։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Փաշինյան, դուք ձեր հիմնական խոսքում բազմաթիվ խնդիրներ կան, որոնց չհասցրեցիք անդրադառնալ, եւ օգտվելով առիթից, նաեւ ձեզ այդ հնարավորությունն ընձեռնեմ, որպեսզի մի քանի խնդիրների, այնուամենայնիվ, ավելի մանրակրկիտ ներկայացնեք ձեր մոտեցումները։

Մասնավորապես՝ այսօր իսկ արձանագրված է Հայաստանում շինարարական աճ 3 տոկոսի չափով։ Ես կուզենայի մի փոքր մանրամասնեիք՝ այդ աճը վերաբերվում է միմիայն մայրաքաղաք Երեւանի՞ն, թե՞ մարզերում էլ մենք աճ ունենք, որովհետեւ գիտենք, որ անհամաչափ  զարգացման տենդենց, որպես այդպիսին, Հայաստանում արձանագրված է եւ, քանի որ մայրաքաղաք Երեւանից էլ խոսեցինք, առիթ եմ ունեցել Հայաստանում գրեթե բոլոր բարձրաստիճան պաշտոնյաներին այս հարցը տալ, եւ ուզում եմ ձեզ՝ որպես վարչապետի պաշտոնակատարի եւ հետագայում նաեւ որպես վարչապետի ասել. ո՞նց եք վերաբերում նաեւ մայրաքաղաք Երեւանում շուրջ 10 տարուց ավելի այն բնակիչների կարգավիճակի եւ հարցի լուծմանը, որոնք իրացվել են։ Իրացվել են այդ տարածքները, որովհետեւ ճանաչվել է պետական գերակա շահ, տարածքն օտարվել է, եւ այսօր այդ բնակիչները գտնվել են անօթեւան վիճակում եւ իրենց սեփականության իրավունքն են զիջել, ըստ էության։

Խոսքս գնում է Կոնդ թաղամասի, Եկմալյան թաղամասի, Սարի թաղի մի որոշ հատվածի, Ֆիրդուսի, Արամի փողոցի, մի շարք, եւ իրացվածների մի հատվածի մասին, որ դուրս է եկել եւ մարդիկ, ովքեր որ մնացել են, խնդիրը տարբեր է, բայց նույն խնդիրները սպառնում են։

Հաջորդ հարցը, այնուամենայնիվ, ժամանակը կարճ է, կուզենայի, որ դուք եւս անդրադառնայիք գյուղատնտեսության հետ կապված մի շատ կարեւորագույն հարցի. դուք ինքներդ նշեցիք, որ Հայաստանը կղզի է առանց ծովի, եւ հաշվի առնելով այս ձեւակերպումը, նաեւ հասկանալի է, որ մենք սահմանափակ տարածքում հնարավորություններ ունենք գործունեություն ծավալել։ Եվ պատկերացրեք, որ նույն գյուղատնտեսությունը, ճիշտ է, մենք գտնում ենք, որ գիտելիքահեն տնտեսության ճանապարհն է ավելի արդյունավետ, բայց այս մեր համար կարեւորագույն եւ գերակա ոլորտը՝ 60 տոկոս մշակ հողերի եւս  չի մշակվում։ Եվ խնդիրները մի քանիսն են հիմնական, ձեր կողմից նաեւ մատնանշած ոռոգման ջրի հետ կապված՝ 80 տոկոս, որ ոչ արդյունավետ, ըստ էության կորուստներ ունենք, կոշտ հարկային, նաեւ բանկային քաղաքականությունն է։ Կարձագանքեմ նաեւ ձեր, պատասխանեք...

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Խոստովանեմ, որ բոլոր հարցերին չեմ հասցնելու պատասխանել, հնարավորինս արագ։ Ապակենտրոնացման մասին. շատ կարեւոր հարց եք առաջ քաշում, բայց մենք հիմա գործարկեցինք աննախադեպ ծավալների եւ աննախադեպ ցածր տոկոսներով նպատակային հիփոթեքային ծրագիր, որտեղ մենք, ընդ որում, կա առանձնահատկություն, էդ ծրագիրը մենք, երբ որ արտոնյալ պայմաններով մարզերում մինչեւ, եթե հիշողությունս չի դավաճանում՝ 5,5 տոկոս, 6 տոկոսով հիփոթեքային վարկեր են առաջարկվելու երիտասարդ ընտանիքներին, ընդ որում, ոչ միայն երկրորդային, այլեւ առաջնային շուկայի համար։ Եվ ընդ որում, մենք այս ծրագիրը կապի մեջ չենք դրել կոնկրետ շինարարի եւ կոնկրետ շինարարական ընկերության հետ, եւ մենք հույս ունենք, որ բնակարանային շինարարության ծավալներն այս ծրագրի իրագործման արդյունքում, եւ ընդհանրապես հիփոթեքային վարկերի տոկոսների անկման արդյունքում, իմիջիայլոց, ասեմ՝ բոլորի համար սովորական հիփոթեքային վարկերն արդեն 1 տոկոս էս վերջին ամիսների ընթացքում նվազում ունեցել են, եւ ես հույս ունեմ, այդ միտումը կշարունակվի։ Այս ճանապարհով մենք հույս ունենք նաեւ մարզերում խթանել նոր բնակարանաշինություն, որովհետեւ, եթե կա փող, կա գնող, ենթադրվում է, որ պետք է հայտնվի նաեւ բնակարան, եւ այդ ճանապարհով խնդիրը լուծենք։

Իրացման հետ կապված. գիտե՞ք, ես ձեզ մի բան ասեմ. հիմա մենք իրացման գոտիների ժողովրդի հարցերը լուծելու կոնկրետ պայմանավորվածություններ ունենք կոնկրետ գործարարների հետ, բայց հիմա մենք երբեմն բախվում ենք շատ կոնկրետ աբսուրդ իրավիճակների։ Հիմա այդ բոլոր ծրագրերի իրականացումը, ըստ էության, պատճառահետեւանքային կապի մեջ է «Հին Երեւան» նախագծի իրականացման հետ։ «Հին Երեւան» նախագծի իրականացումը կանգնած է, որովհետեւ ձեզ բոլորիդ շատ հայտնի «Հայաստանի փոքրիկ երգիչներ» երգչախմբին պատկանող շենքը խնդիր է առաջացել 2 մետր տեղափոխելու վերաբերյալ։ Եվ մենք, քանի դեռ չլուծենք էս 2 մետր տեղափոխելու հարցը, չի լուծվելու «Հին Երեւան» նախագծի գործարկման հարցը, որը շատ խոշոր ներդրումային ծրագիր է, շղթայական պրոբլեմներ են առաջանալու՝ նաեւ Ֆիրդուսի եւ Կոնդի իրացման գոտու խնդիրների լուծման հետ կապված։

Հիմա ես, գրեթե համոզված եմ՝ երբ որ լուծենք, կարծեմ, էնտեղ օրենսդրական պրոբլեմ էլ մենք ունենք, երբ լուծենք էս շենքը 2 մետր տեղափոխելու հարցը, մենք շղթայական կստանանք նաեւ մյուս հարցերի լուծումը։ Եվ ես հույս ունեմ, որ խորհրդարանը նաեւ կաջակցի, եւ մեզ հնարավորություն կլինի նաեւ բանակցությունների, երկխոսության, քննարկումների միջոցով էս 2 մետրի հարցը լուծել, որպեսզի բազմաթիվ կիլոմետրերի հարցեր նույնպես կարողանանք լուծել։ Շնորհակալություն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն, պրն վարչապետ։ Արձագանքի համար՝ Վահե Էնֆիաջյան, համեցեք։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Փաշինյան, առաջին անգամ եմ հրապարակային ասում, բայց ինքս իրացված տարածքի նախկին բնակիչ եմ նաեւ՝ որպես այդպիսին, եւ սեփականության իրավունք էլ եմ զիջել, շատ լավ հասանում եմ, թե ինչպիսի կարգավիճակում են էդ մարդիկ գտնվում։ Եվ շփվելով, էդ խնդիրներով զբաղվելով, քանի որ էլի ժամանակը քիչ է, իրոք, շատ լուրջ խնդիր է եւ այդ խնդիրների լուծման համար բավականաչափ նաեւ փորձ կա եւ մարդիկ կան, ովքեր, կարծես թե, արդեն մասնագիտացել են՝ այս հարցի հետ կապված եւ լուծումների տարբեր առաջարկություններ ունեն։

Բանկային քաղաքականության հետ կապված՝ ես ուզում եմ նաեւ ձեր ուշադրությանը հրավիրել մի կարեւորագույն հանգամանք, որ հաճախ որոշ բանկեր հրապարակային ներկայացնելով, որ տոկոսադրույքն իրականում իջեցրել են, իրականում ծառայությունների, կանխիկացման գումարի, մի շարք ներքին այլ շրջանառության արդյունքում գալիս, հասնում են նույն տոկոսաչափին։ Ես ուզում եմ, որպեսզի այս հանգամանքի վրա ուշադրություն դարձնեք։

Եվ, քանի որ ժամանակը քիչ է, այնուամենայնիվ, կուզենայի գյուղատնտեսական հիմնախնդիրներին անդրադառնայիք։ Շնորհակալություն։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Ուրեմն, մի րոպեում փորձեմ անդրադառնալ ամեն ինչին։ Դուք, երեւի, տեղյակ եք, որ Գլենդել հիլզ համակարգում կանգնած էր շինարարությունը լրիվ, եւ վերջին ամիսներին մեր ձեռք բերած պայմանավորվածությունների շրջանակում շինարարությունը վերականգնվեց, եւ դա կապված է Կոնդի եւ Ֆիրդուսի շուկայի տարածքի ժողովրդի կարիքների հետ։ Եվ մենք հույս ունենք, որ այդ նախագիծը բնականոն մինչեւ վերջ կավարտվի, եւ ես էլի ուզում եմ ընդգծել, որովհետեւ որոշ կապ կա նաեւ «Հին Երեւան» նախագծի իրացման էդ 2 մետրի տեղաշարժման հետ։

Բանկերի հետ կապված. այո, ձեր առաջ քաշած թեմայի վերաբերյալ ես բանկային համակարգի ներկայացուցիչների հետ քննարկում եմ ունեցել, եւ նրանք ասել են, որ շատ դեպքերում էդտեղ գործ ունենք չարաշահումների հետ՝ վարկային կազմակերպություններ, առանձին աշխատողներ չարաշահումներ են թույլ տալիս, եւ ես դրանից հետո հանձնարարել եմ ոստիկանությանը եւ իրավապահ մարմիններին, որ այս հարցում շատ ուշադիր լինեն, որովհետեւ վարկեր տալու համար շատ  վարկային կազմակերպությունների աշխատողներ, ավելի շատ, քան թե բանկերի, ուղղակի հավելյալ ինչ-որ ծառայություններ են մտածում եւ գանձումներ են անում, որի արդյունքում տոկոսներն աճում են։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Հաջորդ հարցի համար՝ պրն Տաճատ Վարդապետյան։ Հարգելի պրն Վարդապետյան, համեցեք։

Տ.ՎԱՐԴԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն վարչապետ, իսկապես, ձեր ամբողջ ելույթը կառուցված էր Հայաստանի տնտեսության վերաբերյալ լրջագույն մեկնաբանություններով եւ տրամաբանական արգումենտներով էր հագեցված։ Կուզենայի ճշտել այն կարեւորությունը, որ անընդհատ նշվում էր Վրաստանի հետ հարաբերություններում, եւ բացի էներգետիկ համագործակցությունը, կարո՞ղ է կանխորոշվել նաեւ այլ համատեղ ձեռնարկությունների ստեղծում, վրացական կապիտալի ներգրավում, ինչը եւ Վրաստանի համար է շահեկան՝ Հայաստանը որպես ԵՏՄ անդամակցող երկիր, կարծում եմ, էդ արտադրանքը, որ ստեղծվի, ավելի մրցունակ կլինի Եվրասիական շուկայում։

Եվ վերջապես՝ այն, ինչ մենք ունենք, ունենալու ենք երկրի հարավում, նաեւ ազատ տնտեսական գոտու ստեղծում հյուսիսում՝ Բավրայի հատվածում, եւ համատեղ ինչ-որ բան, համատեղ ձեռնարկության ստեղծում, ինչո՞ւ չէ՝ նաեւ Ջավախքում՝ փոխադարձ համաձայնությունների արդյունքում։

Եվ այս համատեքստում ուզում եմ նաեւ կարեւորել, ինչպես ինքներդ նշեցիք, որ ավտոմայրուղիների հիմնանորոգումը շատ կարեւոր է. ավտոմայրուղու Գյումրի-Բավրա հատվածի վերականգնման առաջնահերթությունը։ Առայժմ այսքանը։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Վրաստանի վարչապետ իմ բարեկամ Մամուկա Բախտաձեի՝ Երեւան կատարած այցի արդյունքներով մենք շատ ամբիցիոզ մի պայմանավորվածություն ձեռք բերեցինք ու հայտարարեցինք այդ մասին՝ առաջիկա 5 տարիների ընթացքում Հայաստան-Վրաստան առեւտրաշրջանառությունը հասցնել 1 մլրդ դոլարի։ Եվ դա, իսկապես շատ ամբիցիոզ ծրագիր է, եւ մենք որոշել ենք շատ ակտիվացնել մեր միջկառավարական հանձնաժողովի աշխատանքը։ Եվ հույս ունեմ, որ Վրաստանում եւ Հայաստանում տեղի ունեցած ընտրություններից հետո մենք հնարավորություն կունենանք ամենօրյա եւ լիարժեք աշխատանքով լծվել այդ ծրագրի իրականացմանը։

Արդեն ասել եմ, որ վրացի մեր գործընկերները սկսել են Նինոծմինդա-Բավրա ավտոճանապարհի նորոգումը, եւ գիտեք, որ Գյումրի-Բավրա ավտոճանապարհը մտնում է Հյուսիս-հարավ ծրագրի շրջանակներում։ Հյուսիս-հարավի հետ կապված՝ ասացի՝ հիմա մենք ինչ խնդիր ենք փորձում լուծել, եթե ավելի մանրամասն ասեմ՝ էստեղ մենք լուրջ խնդիր ունենք՝ բետոնի որակի հետ կապված եւ բետոնի միջազգային ստանդարտների, այդ ճանապարհի միջազգային եւ մեր ստանդարտներին համապատասխանեցնելու հետ կապված։ Եվ մենք խնդիր ունենք վերագնահատել, թե արդյոք, այնուամենայնիվ, նաեւ էս փորձը հաշվի առնելով, այդ ճանապարհը պետք է լինի բետոնե՞ երեսպատումով, թե՞ ասֆալտ-բետոնե երեսպատումով, որովհետեւ սա շատ կարեւոր հարց է, որը կապված է նաեւ ճանապարհի օգտագործման, կլիմայական պայմանների հետ եւ մի քանի այլ պայմանների հետ։

Եվ Հյուսիս-հարավի համատեքստում այս հարցերի պատասխանը ստանալուց հետո, մենք ձեռնամուխ կլինենք այդ ճանապարհի կապիտալ նորոգմանը։ Միանգամից ուզում եմ ասել, որ այո, ես էլ կարծում եմ, ինչպես այս դահլիճում, համոզված եմ՝ շատերը, որ այնուամենայնիվ, սխալ էր ճանապարհի կառուցումը սկսել Տրանշ-1 եւ Տրանշ-2 հատվածներից, դա կոպիտ սխալ էր, որովհետեւ մենք ոչ թե պետք է Արտաշատի եւ Աշտարակի հատվածում էդ ճանապարհը սկսեինք, այլ Մեղրիից եւ Բավրայից պետք է էդ ճանապարհը սկսեինք, բայց՝ բայց։

Հա, պրն Սպարտակ Սեյրանյանի հարցին ի պատասխան էլ էդտեղ բան կար ասելու, ժամանակը չհերիքեց։ Տեսեք՝ դեպի ծով, մենք, ըստ էության, մուտք կարող եք ունենալ Իրանի եւ Վրաստանի միջոցով, եւ շատ կարեւոր է, որ այս թեմաների քննարկման համատեքստում մենք հավատարիմ մնանք հետեւյալ բանաձեւին. էս թեմաների քննարկման համատեքստում մեր վրացի գործընկերները պետք է համոզված լինեն, մենք էլ պետք է համոզված լինենք, որ մեր հարաբերությունների նոր մակարդակը պետք է լինի այդպիսին, որ իրենք պետք է համոզված լինեն, որ մեր գործողություններում, մեր մտադրություններում որեւէ դավադրություն չկա Վրաստանի եւ վրաց ժողովրդի նկատմամբ, մենք էլ փոխադարձաբար պետք է վստահ լինենք, որ վրաց պետության եւ ժողովրդի գործողություններում որեւէ դավադրություն եւ վատ մտադրություն չկա Հայաստանի նկատմամբ։ Եվ այս մթնոլորտում մենք պետք է բոլոր հարցերը քննարկենք իսկապես եղբայրության մթնոլորտում, որովհետեւ չենք կարող  ասել, թե մենք հարցեր չունենք քննարկելու, բայց մենք կարեւոր է, թե ինչ մթնոլորտում ենք էդ հարցերը քննարկելու։

Ես ուրախ եմ արձանագրել, որ վերջին 5 ամիսներին հենց այդպիսի մթնոլորտ հաստատված է, եւ ես համոզված եմ, որ բնականոն շարունակության պայմաններում մենք բազմաթիվ հաջողություններ կունենանք հայ-վրացական հարաբերություններում։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Համեցեք, պրն Վարդապետյան։

Տ.ՎԱՐԴԱՊԵՏՅԱՆ

-Իսկապես, պրն վարչապետ, շատ հուսադրող է ձեր ասածը, եւ մենք նույնպես ուրախ ենք, որ գոյություն ունի նման ջերմություն եւ պայմանավորվածություն՝ այդ հավակնոտ ծրագիրը կյանքի կոչել։

Եվ Հյուսիս-հարավ մայրուղու, Գյումրի-Բավրա հատվածի կարեւորությունը եւ առաջնահերթությունը նաեւ, հավանաբար, կկայանա նրանում, որ նախատեսվում է Բաթումի նավահանգիստը Խուլոյով կապել Հայաստանի հետ։ Այս պարագայում բավական կրճատումներ են լինելու ավտոճանապարհի, այնպես որ, այս համատեքստում ավելի նշանակալի կլինի եւ կարեւոր կլինի Գյումրի-Բավրա ավտոմայրուղու հիմնանորոգումը, կառուցումը։

Եվ նաեւ էդ համատեքստում, որ Վրաստանի ձեր գործընկերոջ հետ պայմանավորվել եք, ես կուզենայի, որ Ջավախքում կամ Հայաստանի հյուսիսային սահմանին համատեղ ձեռնարկության ստեղծման ինչ-որ հեռանկար ուրվագծվեր։ Շնորհակալություն։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Ես կարծում եմ, որ իսկապես անկեղծ մթնոլորտի հաստատման պայմաններում մենք կկարողանանք լուծել բազմաթիվ խնդիրներ։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Խոսրով Հարությունյան, պրն Հարությունյան, համեցեք։

Խ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն վարչապետ, ես ստվերի դեմ պայքարի հավատացած, հավատացյալ նվիրյալներից եմ, որովհետեւ կարծում եմ՝ ստվերի կրճատումը ոչ միայն նպաստում է բյուջեի եկամուտների ավելացմանը, հետեւաբար եւ սոցիալական պարտավորությունների արդյունավետ իրացմանը, այլեւ ստվերի առկայությունը նաեւ նպաստում է կոռուպցիոն ռիսկերին։ Հետեւաբար՝ ստվերն ինքնին արդեն կոռուպցիոն ռիսկերի լուրջ աղբյուր է։

Ուստի հարցս հետեւյալն է. համաձա՞յն եք, որ էդ դեպքում ստվերի դեմ պայքարի ճանապարհներից մեկը պետք է լինի չխթանել ստվերի ձեւավորումը, այսինքն, մեր որոշումներով չխթանենք ստվերի ձեւավորումը, որ փորձենք նրա դեմ պայքարել՝ հաշվի առնելով այս կոնտեքստը։ Սա՝ ուղղակի որպես քաղաքականության մոտեցում։

Երկրորդ հարցը վերաբերվում է ընթացիկ տնտեսական վիճակին եւ դրանց անդրադարձին հաջորդ տարվա վրա։ Տեսեք, եւ «Բյուջեի մասին» օրենքի նախագծի մեջ ամրագրված է տպավորիչ, դուք ասացինք 72 տոկոս ներդրումների աճ՝ 1-ին ամսվա ընթացքում։ Տարեկան կտրվածքով սպասվում է, համենայն դեպս, բյուջեի նախագծում դա է արձանագրված, մոտ 32,7 տոկոս ուղղակի ներդրումների աճ։ Դա շատ տպավորիչ է։ Դուք ասացիք, որ դա բերելու է նաեւ աշխատատեղերի ավելացմանը։ Հետեւաբար, պետք է ենթադրել, որ մեծ իմաստով տնօրինողի եկամուտներն են ավելանում։ Մինչդեռ եկող տարվա ամբողջ բյուջետային կանխատեսումների հիմքում ընկած է տնօրինվող եկամուտների տեմպի նվազեցման տենդենցը։ Արդյունքում մենք այս տարի պլանավորում ենք մոտավորապես 6,5 տոկոս ՀՆԱ-ի աճ տարեվերջին, մինչդեռ եկող տարի, հաշվի առնելով այս հանգամանքները, պլանավորվում է 4,9 տոկոս տնտեսական աճ։ Ուղղակի այստեղ ես տրամաբանության խզում եմ տեսնում։ Մի կողմից նախադրյալներ ենք ստեղծում՝ ներդրումներով, նոր աշխատատեղերով, հետեւաբար, տնօրինվող եկամտի ակնհայտ աճով, մյուս կողմից՝ հաջորդ տարի պլանավորում ենք այդ նույն աճի տեմպերի նվազման պարագայում, հիմնավորումներն էլ չկան բյուջեի նախագծում, եւ ՀՆԱ-ի անկում, եւ միաժամանակ նույնիսկ արտահանման եւ ներմուծման ծավալների կրճատում։ Ուզում եմ իմանալ՝ ձեզ զեկուցե՞լ են պատճառները, որովհետեւ այն, ինչ ներկայացվում է եւ եկող տարին կարծես թե հակասության մեջ են մտնում։ Արդյո՞ք ձեզ փորձել են հիմնավորել, թե ինչու է դա այդպես։ Ես մի հարց էլ ունեմ, բայց հետո կշարունակեմ։ Շնորհակալություն։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Առաջին հարցի հետ կապված՝ տրամաբանության հետ, իհարկե, համաձայն եմ։ Բայց հիմա տեսեք, օրինակ, բոլոր փորձագետները եւ մեր քննարկումները հիմնականում հանգում են հետեւյալին, որ, օրինակ, շրջանառության հարկի վերաբերյալ օրենսդրությունը վերջին տարիներին ստվերը խթանած ամենակարեւոր գործոնն է։ Չնայած մենք բոլորս, ես էլ՝ որպես պատգամավոր, շրջանառության հարկի համակարգին կողմ եմ քվեարկել, մենք բոլորս եղել ենք այն կանխավարկածին, որ այդ շրջանառության հարկի ներդրումը խթանելու է տնտեսությունը եւ փոքր  ու միջին բիզնեսին աջակցելու է։ Հիմա, երբ մենք բացում ենք վիճակագրությունը, տեսնում ենք, որ իրականում փոքր եւ միջին բիզնեսին չի աջակցել, փոխարենը աջակցել է ստվերի մեծացմանը, որովհետեւ նախորդ անգամ ասացի, որ գայթակղություն է առաջացել, որ, ենթադրենք, 300 միլիոնանոց ընկերությունը բաղդադել եւ դարձնել 3 հատ 100 մլն դրամանոց ընկերություն եւ սրանով լուծել խնդիր։ Տրամաբանության հետ համաձայն եմ, ուղղակի պետք է գնահատել, գնահատման համակարգ ունենալ եւ կանխատեսման համակարգ ունենալ։ Ուզում եմ խոստովանել, որ այդ առումով ես նաեւ որպես պատգամավոր այդ հարցը բարձրացրել եմ եւ հիմա էլ որպես վարչապետ առերեսվում եմ դրա հետ, որ մեր պետական համակարգում կանխատեսման, փորձաքննության մեխանիզմները պատշաճ մակարդակում չեն գտնվում։ Չնայած մեր պետական կառավարման համակարգում մի գնահատմամբ շատ մեծ թվով մարդիկ են աշխատում, եւ պետական կառավարման համակարգն ուռճացված է։

Ինչ վերաբերում է կանխատեսումներին, ըստ էության, ասացի, որ բյուջեն իներցիոն բյուջե է եւ հիմնվում է նախկինից եկած իներցիայի վրա։ Բայց մյուս կողմից մենք խնդիր ունենք կանխատեսել նոր իրողությունները։ Իսկ նոր իրողությունները, քանի որ վերջին ամիսներին քաղաքական եւ տնտեսական իրավիճակի հետ կապված պրոցեսները այնքան էլ երկարաժամկետ կանխատեսելի չեն եղել, այդ առումով որոշակի հակասություններ այս փուլում, այո, տրամաբանության մեջ կան եւ կլինեն։ Մենք հույս ունենք, որ բյուջեի քննարկման ընթացքում, առավել եւս հորիզոնների որոշակիացման գործընթացի մեջ մենք այդ բոլոր հարցերն ավելի կհստակեցնեք։ Այո, այսօրվա բյուջեի տրամաբանությունների մեջ որոշակի հակասություններ կլինեն, որովհետեւ բյուջեի ծագումնաբանության մեջ կա արդեն հակասություն, որովհետեւ տարվա կեսը մի կառավարություն է եղել, մյուս կեսը՝ մի կառավարություն ու այդ երկու կառավարությունները բավականին հակադիր տրամաբանությամբ են գործել, համենայն դեպս, իրենց պատկերացումներում։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Համեցեք, պրն Հարությունյան։

Խ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Պրն վարչապետ, ես բյուջեի հետ կապված իմ մեկնաբանությունները, բնականաբար, բյուջետային քննարկումների ընթացքում կանեմ։ Ուղղակի դա ինձ համար հետաքրքիր է՝ զեկուցել են արդյո՞ք ձեզ այդ հակասության մասին, թե՞ ոչ։ Դրա համար հարցը տվեցի։ Քանի որ կարծեք պաշտոնապես ձեզ այս հարցով այլեւս դիմելու հնարավորություն չի լինի, կուզենայի մեկ մեկնաբանություն լսել, եթե գտնեք հարմար։ Բոլթոնի այցելության ժամանակ արձանագրվեց հետեւյալ թեզը, որ առաջիկայում կա արտահերթ ընտրություններ անցկացնելու եւ լիարժեք լեգիտիմ իշխանություն ձեւավորելու հնարավորություն, որն ինքնին ստեղծում է նոր հնարավորություններ՝ ղարաբաղյան կոնֆլիկտում վճռական նույնիսկ ճեղքելու քայլեր կատարելու։ Ես հասկանում եմ, որ ղարաբաղյան կոնֆլիկտում հայաստանյան կողմի դիրքորոշումը՝ ապահովել երկարաժամկետ հատվածում անվտանգ զարգացման անշրջելիությունը չի փոխվել։ Կուզենայի ձեր մեկնաբանությունը, եթե գտնեք հարմար՝ ի՞նչ հավելյալ վճռական քայլերի մասին կարող է խոսք գնալ, այն էլ այս կարճ ժամանակահատվածում։ Շնորհակալություն։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Անկեղծ ասած, ես մի քանի հանդիպումներում ուղիղ հարց եմ տվել մի շարք մեր միջազգային գործընկերներին։ Ասել եմ, օրինակ՝ դուք հայտարարում եք, կամ ինչ-որ մեկը հայտարարում է, որ կա հնարավորությունների պատուհան՝ այդ խնդիրը լուծել։ Ասել եմ՝ խնդրում եմ ինձ բացատրել, թե ի՞նչ նկատի ունեք՝ հնարավորությունների պատուհան ասելով։ Եվ ձեզ անկեղծ ասեմ, որ միշտ չէ, որ ես որեւէ բացատրություն ունեցել եմ եւ պարզվել է, որ սա բավականին դժվար հարց է մեր գործընկերների համար՝ պատասխանելու համար։ Ես դրա համար եմ ասում հարց հնչեց, թե ինչո՞ւ արձագանք չի եղել այս կամ այն հայտարարությանը։ Ես կարծում եմ, որ նաեւ որպես իմ այս կարգավիճակում պատշաճ չէ, որ ամեն հայտարարությունից հետո անեմ նոր հայտարարություն։ Ես կարծում եմ, որ նոր մանրամասները Ղարաբաղի հետ կապված իմ դիրքորոշումը շատ հստակ գծագրել եմ եւ նոր էլ հարցերին պատասխանում ասացի, որ բացառվում է, որ որեւէ մեկը հույս ունենա, որ Ղարաբաղի հարցը կարող է լուծվել Ղարաբաղի եւ Հայաստանի ժողովրդի եւ պետականությունների շահերին հակառակ կամ չհամապատասխանող դեպքում։ Ուղղակի բացառված է։ Չի կարող այդպիսի բան լինել։ Այո, ես ինձ թույլ եմ տվել ասել, որ Ղարաբաղի հարցի ցանկացած կարգավորում պետք է լինի ընդունելի Հայաստանի ժողովրդի համար, Արցախի ժողովրդի համար եւ, այո, պետք է ընդունելի լինի նաեւ Ադրբեջանի ժողովրդի համար։ Եվ իմ հարցը հետեւյալն է. կա արդյո՞ք Ադրբեջանում պաշտոնյա, ով պատրաստ է կրկնել նույն հայտարարությունը, բառացի նույն նախադասությունն ասել, որ Ղարաբաղի հարցի ցանկացած կարգավորում պետք է ընդունելի լինի Ադրբեջանի ժողովրդի համար, Ղարաբաղի ժողովրդի համար եւ Հայաստանի ժողովրդի համար։ Եթե կա պաշտոնյա, որը կարող է կրկնել այս նախադասությունը, կարող ենք, իրոք, խոսել, որ հնարավոր է՝ կա հնարավորության պատուհան։ Եթե չկա այսպիսի հայտարարություն անող քաղաքական գործիչ, մենք պետք է դեռ շարունակենք փնտրել, թե ի՞նչ նկատի ունեն մեր գործընկերները՝ ասելով հնարավորությունների պատուհան, բայց մյուս կողմից, իհարկե, մենք պատրաստ ենք եւ նվիրված ենք Ղարաբաղի հարցի խաղաղ կարգավորմանը։

Ուզում եմ ասել հետեւյալը որ, այո, շատ հաճախ ընդգծվում է, որ Հայաստանի կառավարությունն ունի ուժեղ վստահության մանդատ, եւ զարմանալի է, որ որեւէ մեկը կարող է մտածել, որ Հայաստանի կառավարությունը ժողովրդից ստացած մանդատը կարող է օգտագործել ընդդեմ ժողովրդի։ Սա, կներեք, նույնիսկ ծիծաղելի էլ չի։ Չի կարող լինել այդպիսի բան։ Ուղղակի չի կարող լինել։ Շնորհակալ եմ։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Եվ վերջին հարցը, պրն Փաշինյան: Շիրակ Թորոսյան։ Համեցեք։

Շ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Փաշինյան, դուք հոկտեմբերի 24-ին եւ այսօրվա ձեր ելույթներում բավականին հանգամանալից անդրադարձաք ՀՀ տարածաշրջանային քաղաքականությանը։ Մասնավորապես, եւ՛ Իրանի հետ քաղաքականությանը՝ կապված աշխարհաքաղաքական գործոնի ազդեցության հետ, եւ՛ Վրաստանի հետ, եւ՛ Ռուսաստանի հետ։ Ադրբեջանի հետ մեր հարաբերությունները հասկանալի են։ Ես ուզում էի՝ անդրադառնաք նաեւ հայ-թուրքական հարաբերություններին, հատկապես այն պարագայում, երբ մեր սահմանը փակ է Թուրքիայի հետ՝ թուրքական կողմի նախաձեռնությամբ։ Պատճառաբանությունը, իհարկե, նախապայմանների նրանց քաղաքականությունն է՝ արցախյան հիմնահարցի հետ կապված։ Եվ Թուրքիայի հետ մենք չունենք դիվանագիտական հարաբերություններ, ունենք որոշակի տնտեսական հարաբերություններ, ըստ երեւույթին, առեւտրի տեսքով՝ միջնորդավորված այլ երկրների տարածքով, ունենք օդային կապ Երեւան-Ստամբուլ եւ երեւի թե այդքանը։ Բայց, փաստորեն, մենք անմիջական հարեւանության մեջ գտնվելով՝ մշտապես ունեցել ենք մեծ ցանկություն՝ բնականոն ընթացքի բերել հայ-թուրքական հարաբերությունները։ Միշտ գնդակը եղել է իրենց դաշտում։ Վերջերս էլ մենք շատ բարեկամական ժեստ արեցինք եւ Թուրքիային հետ վերադարձրեցինք սահմանախախտ պատանուն, որը, կարծում եմ՝ հարաբերությունների դրական դինամիկայի կարեւոր տարր կարող է լինել, բայց Թուրքիան մնում է անդրդվելի՝ նաեւ ցեղասպանության ճանաչման հարցում իր մերժողական կոշտ քաղաքականությամբ։ Ուզում եմ, որ ներկայացնեք ձեր մոտեցումը։ Հնարավո՞ր է որեւէ նոր նախաձեռնություն՝ ինչ-որ պատուհան տեսնելու հայ-թուրքական հարաբերություններում, թե՞ մենք ուղղակի պետք է՝ ելնելով Թուրքիայի կոշտ դիրքորոշումից՝ մնանք այս իրավիճակի մեջ։ Շնորհակալություն։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Պրն Թորոսյան, թույլ տվեք չհամաձայնվել ձեր այն ձեւակերպմանը, որ մենք այդ պատանուն հանձնելով, վերադարձնելով՝ բարեկամական ժեստ ենք արել Թուրքիայի նկատմամբ, որովհետեւ ես կարծում եմ, որ այդ քայլը համապատասխանում է մեր էությանը, մեր պետական եւ ազգային էությանը։ Մենք երբեք չենք գնա այնպիսի աբսուրդի, որ մոլորված պատանուն ներկայացնենք որպես միջազգային ահաբեկիչ եւ նրան կտտանքների ենթարկենք եւ անմարդկային վերաբերմունքի ենթարկենք։ Դա Թուրքիայի նկատմամբ բարեկամական ժեստ՝ որպես այդպիսին՝ քաղաքական առումով ես չեմ համարի, ես կհամարեմ դա տրամաբանական, սովորական, մարդկային քայլ, որը հատուկ է մեր ժողովրդի էությանը։

Ինչ վերաբերում է հարաբերություններին, ես, ըստ էության, տիկին Առաքելյանի հարցին ի պատասխան՝ ասացի, բայց ուզում եմ մի էսպիսի նրբության մասին խոսել, եթե խոսակցությունն այսքան հեռու գնաց։ Տեսեք, օրինակ, կան վերլուծաբաններ եւ միջազգային վերլուծաբաններ, որոնք ասում են, որ տրամաբանական է, որ այս պայմաններում ԱՄՆ-ը փորձի Հայաստանի հետ բանակցություններ վարել, որպեսզի իրենք Իրանի հետ հարաբերութուններում որոշակի սահմանափակումներ մտցնեն, սահմանի թափանցիկության հարցում սահմանափակումներ մտցնեն եւ այլն։ Բայց այդ նույն վերլուծաբանները հարց չեն տալիս. իսկ ինչո՞ւ այդ նույն երկրները չպետք է նույն քաղաքականությունը կամ նմանատիպ քաղաքականությունը վարեն Թուրքիայի հետ կամ Թուրքիայի նկատմամբ։ Ինչո՞ւ բոլորը հարմարվել են իրավիճակին, որ Թուրքիան պետք է Հայաստանի հետ սահմանը փակի եւ անսովոր է նրա համար, որ Հայաստանը Իրանի հետ սահմանը պետք է չփակի։ Էդ ինչի՞ց է այդ տրամաբանությունը։ Այսինքն՝ նրանից, որ ինչ-որ մեկը համարում է, որ իրենք այնքան ինքնուրույն են, այնքան պետություն են, որ կարող են իրենց ազգային շահերի վրա հենվել, Հայաստանն այդպիսի պետություն չի՞։ Ով այդպես է մտածում, սխալվում է։ Ես ուզում եմ ասել, որ վերջերս մամուլում, սոցիալական ցանցերում քննարկվում է՝ վայ, այս արտաքին քաղաքական հաջողությունը, անհաջողությունը, վայ, էս ի՞նչ է կատարվում, ես ուզում եմ ասել հետեւյալը. վերջերս պարզվում է, որ Հայաստանում գործող մի դիվանագետ զեկույց է գրում իր երկրի արտաքին գերատեսչությանը։ Ասում է՝ գիտեք ինչ, Հայաստանում քաղաքականությունը ոնց վերլուծում ենք, Հայաստանն ուզում է դառնալ տարածաշրջանային եւ միջազգային գործոն։ Սենց ո՞նց կլինի։ Ես ուզում եմ ասել, որ այդպես է եւ այդպես շարունակելու է լինել, որովհետեւ Հայաստանի ժողովուրդն իր իրականացրած քաղաքական աննախադեպ իրադարձություններով, այո, վաստակել է այդպիսին լինելու իրավունքը, եւ Հայաստանի կառավարությունը եւ, համոզված եմ՝ ողջ քաղաքական էլիտան հենց այդպես էլ ընկալում են Հայաստանի այսօրվա միջազգային քաղաքականությունը, եւ, այո, ՀՀ-ն ունի այդպիսի ուղեգիծ։ Մենք համարում ենք, որ, այո, ինչպես շատ երկրներ, մենք նույնպես ունենք ազգային շահեր, պետական շահեր, եւ նաեւ մեր գործընկերները պետք է այդ ազգային եւ պետական շահերի հետ հաշվի նստեն։ Շնորհակալ եմ։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Պրն Թորոսյան, արձագանքո՞ւմ եք։ Համեցեք։

Շ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն վարչապետ, հատկապես հայ-թուրքական հարաբերությունները եւ Հայաստանի ու Թուրքիայի սահմանի փակ լինելու ձեր մեկնաբանության համար, դա շատ կարեւոր է։ Այո, դա պետք է դիտարկել ոչ միայն հայ-թուրքական հարաբերությունների անմիջապես տիրույթում, այլ տարածաշրջանային եւ միջազգային քաղաքականության տիրույթում եւ դա շատ արդյունավետ է։

Ինչ վերաբերում է երեխային հանձնելու հետ կապված ձեր մեկնաբանությանը, ես դա դիտարկում եմ որպես մեր պետության եւ անձամբ ձեր հումանիստական դրսեւորում եւ վստահ չեմ, որ հակառակ կողմը նման պարագայում այդպիսի դիրքորոշում կունենար։ Շնորհակալություն։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Այո, ես արդեն ասացի, որ մենք դա չենք արել միջազգային առեւտրի տրամաբանության մեջ։ Մենք տեսել ենք, որ տղան իսկապես մոլորվել է, եւ չենք ցանկացել որեւէ ընտանիքի մեր գործողություններով դարձնել դժբախտ։ Դա մեր կերպարի մեջ չի տեղավորվում։ Ես նկատի ունեմ ՀՀ-ը եւ հայ ժողովուրդն ընդհանրապես։ Իսկ ընդհանուր առմամբ էլի նույն համատեքստում ես զարմանում եմ, երբ որեւէ մեկը Հայաստանի ներկայացուցչին հարցնում է՝ իսկ դուք Ղարաբաղի հարցում փոխզիջման պատրա՞ստ եք։ Ես ասում եմ՝ կներեք, դուք այդ հարցը Ադրբեջանին տվե՞լ եք, թե՞ ոչ։ Եթե տվել եք եւ ստացել եք պատասխանը, ես կպատասխանեմ ձեր հարցին, իսկ եթե դուք այդ նույն հարցը Ադրբեջանին չեք տվել, խնդրում եմ մեզ նույնպես այդպիսի հարցերով մի դիմեք։ Շնորհակալ եմ։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն, պրն Փաշինյան։ Հարցերն ավարտվեցին, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարգելի խորհրդարան, այժմ ելույթների համար՝ հերթագրում։ Հիշեցնեմ, որ աշխատում ենք առանց ընդմիջման։ Հարգելի բարեկամներ, հերթագրվել է 8 պատգամավոր։ Կա՞ն պատգամավորներ, ում չի հաջողվել հերթագրվել։ Չկան։ Պրն Մելքումյան, ներողություն եմ խնդրում, ես որպես նիստ վարող, արտահերթ ելույթով հանդես գամ, այնուհետեւ ելույթի իրավունքը կտրամադրենք ձեզ։

ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի փոխնախագահ, հարգելի խորհրդարան, հարգելի պրն վարչապետի թեկնածու պրն Փաշինյան, սիրելի լրագրողներ, սիրելի հայ ժողովուրդ եւ Հայաստանի քաղաքացիներ, ուղիղ 6 ամիս առաջ մայիսի 1-ին ԱԺ-ն առաջին անգամ քննարկեց վարչապետի թեկնածու Փաշինյանի առաջադրման հարցը եւ այսօր 6 ամիս անց՝ նոյեմբերի 1-ին մենք եւս քննարկում ենք այս հարցը։ Բնականաբար, կա չգրված օրենք, իշխանությունն աշխատում է, կամ փորձում է ներկայացնել իր աշխատանքը, ընդդիմությունը քննադատում է։ Հիմա, քանի որ մենք լսեցինք իշխանության իրականացրած աշխատանքի մասին հաղորդում, ես նայում եմ, որ գրեթե բացի ինձնից մեկ ընդդիմադիր պատգամավոր է հերթագրվել, ես կփորձեմ պառլամենտական ոճի մեջ մնալ, քանի որ պառլամենտն ինքը բազմակարծություն է եւ կներկայացնեմ իմ կարծիքը այս վեց ամսվա ընթացքում, կխոսեմ, բնականաբար, քննադատաբար, բայց կխոսեմ ոչ թե օդից կախված լուրերով, այլ կոնկրետ կփորձեմ փաստացի այլակարծություն հաղորդել այս քննարկումներին։

Հարց 1-ին. երբ պրն Փաշինյանը առաջադրվում էր վարչապետ, դրանից առաջ նա նշեց եւ նրա կողմնակիցները, որ, այսպես ասած, սիրո եւ համերաշխության հեղափոխությունից հետո Հայաստանը պետք է թեւակոխի թռիչքային զարգացում։ Հիմա փորձենք համադրել փաստերը. այս վեց ամսվա ընթացքում թռիչքային զարգացում եղե՞լ է, թե՞ չի եղել։ Ես հեռու եմ այն մտքից, որ մենք վեց ամսվա ընթացքում պետք է թռչեինք եւ ապրեինք դրախտում։ Բայց, այնուամենայնիվ, խոսեմ փաստերով։ Ինչքա՞ն աշխատատեղեր են ստեղծվել, տնտեսական ներդրումային միջավայրն ինչպիսի՞ն է, ժողովրդի կենսամակարդակը լավացե՞լ է, թե՞ վատացել է, առաջին անհրաժեշտության ապրանքները թանկացե՞լ են, թե՞ էժանացել են, եւ, առհասարակ, մեր կյանքը լավացե՞լ է, թե՞ վատացել է։ Մեր կյանքը, որ ասում եմ, Հանրապետականին նկատի չունեմ, սիրելի ժողովուրդ, մեր քաղաքացիներին։

1-ինը. ներդրումային միջավայրի մասին։ 1-ին եռամսյակի համեմատ 2-րդ եռամսյակում երեք անգամ ներդրումները պակասել են։ 1-ին եռամսյակում ներդրումները կազմել են 100 ԱՄՆ մլն դոլար, 2-րդ եռամսյակում՝ 9 ԱՄՆ մլն դոլար։ Սա այն տվյալները չեն, սա պրոֆեսիոնալ  տնտեսագետների տվյալներ են, որոնք հրապարակային են, կարծում եմ, որ վարչապետը կիմանա, կամ իրեն զեկուցել են։ Հիմա այլ ներդրումային բում էինք սպասում հեղափոխությունից հետո, եկանք կանգնեցինք ներդրումային անկման տաշտակի առջեւ։ Սա լավացնո՞ւմ է երկրի վիճակը, թե՞ վատացնում է։ Իհարկե, վատացնում է։ Ներդրումները, կրկնում եմ, երեք անգամ 1-ին եռամսյակի համեմատ կրճատվել են։

2րդ. մենք ակնկալում ենք թռիչքային զարգացում, այս բյուջեով գրված էր 6,5 տոկոս տնտեսական աճ, 2019թ. մենք սպասում ենք 4,9 տոկոս տնտեսական աճ։ Ավելին, 2019թ. բյուջեի նախագծով 3,5 տոկոս գնաճ է նախատեսվում եւ 0 տոկոս աշխատավարձերի բարձրացում։ Որեւէ մեկի աշխատավարձը չի բարձրանալու այն դեպքում, որ 3,5 տոկոս գնաճ ենք սպասում։

Հաջորդը. ինչքա՞ն աշխատատեղեր եք բացել։ 10-15 աշխատատեղ բացում եք, «Հայլուր»-ը մի շաբաթ ցույց է տալիս տնտեսական թողարկումով՝ առավոտը, իրիկունը, թերթերը, սայթերը, այն դեպքում, որ Ալավերդու պղնձաձուլարանը փակման ենթակա է դարձել։ Ես չգիտեմ՝ ո՞վ է մեղավոր, ո՞վ մեղավոր չի, ես ձեզ էլ դիմել եմ, պրն վարչապետ, բայց 630 ալավերդցի այսօր կանգնած են աշխատանքը կորցնելու վտանգի եւ փաստի առաջ։

Հաջորդը. երբ հեղափոխություն դեռ չէիք արել, մեր օպոնենտները քննադատում էին մեզ էլ կամիր գծերի, կամերաների համար։ Հիմա պարզվեց, որ կարմիր գծերը պետք են, որ մանկապարտեզները վերանորոգենք։ Կամերաները ոչ թե պետք է փակենք, այլ պետք է շատացնենք։ Էդ ո՞նց եղավ։ Բա, հեղափոխության շրջանում ձեր կողմնակիցները, հազար ներողություն, իրենց ներքնաշորերով կամերաներն էին փակում, դրանով բողոք էին հայտնում, որ այդ կամերաները եւ տեսախցիկները պետք չեն։

Հաջորդը. այստեղ այս ամբիոնում, երբ կառավարության ծրագիրն էր քննարկվում, ես խոսում էի՝ գյուղատնտեսությունը ո՞նց է զարգանալու։ Հեղափոխական տեմպերով գյուղատնտեսությունը զարգանալո՞ւ է։ Ասացի, որ մեր մանր եւ խոշոր եղջերավորները կաթնատվությունը հեղափոխական տեմպերով պետք է ավելացնե՞ն, դուք ասացիք՝ ոչ, այլեւս մի հոգի չի արտահանի, եւ եղջերավորներն ազատ են արտահանման համար։ Հարց՝ պրն վարչապետ, այդ եղջերավորները, որ ազատվեցին, ինչքա՞ն են արտահանվել։ Գնում եք ԳՈՒՄ-ի շուկա, լավ եք անում, շատ լավ եք անում, չնայած ես կարծում եմ, որ դա գյուղատնտեսության նախարարության առաջատար մասնագետի գործն է։ Էդ որ գնացիք, պոմիդորի, վարունգի գինը հարցրիք, դրանից հետո ժողովուրդն ավելի էժան առա՞վ պոմիդորն ու վարունգը, թե՞ ավելի թանկացավ։

Հիմա խոսեմ այլ կարեւոր առաջնահերթության մասին, որն առատագին քաղաքականությունն է եւ անվտանգությունը։ Հենց քննադատում ենք, ասում եք՝ բա, չէ, ձեր նման վիզը ծուռ քաղաքականություն։ Եթե վիզը ծուռը նա է եղել, որ Հայաստանը Եվրասիական Միություն է մտել եւ ՀԱՊԿ-ում գլխավոր քարտուղարի պաշտոն է ունեցել եւ դեռեւս ունի, Եվրամիության հետ ստորագրել է համաձայնագիր, որտեղ սեւով սպիտակի վրա գրած է, որ բոլոր եվրոպական երկրները պետք է ճանաչեն Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի իրացումը, եւ դա այլեւս դառնում է Եվրամիության երկրների համար օրենք, ապա ես չգիտեմ՝ այդ հպարտ վզով քաղաքականությունը ո՞րն է, հպարտ վզովն էլ տեսանք։ Բոլթոնն եկավ, առաջին անգամ ասաց՝ դուք ձեր պատմական կաղապարներից հրաժարվեք։ Էդ ո՞րն է պատմական կաղապարը՝ ավանդական հայ ընտանիքը, քրիստոնեական արժեքները, ցեղասպանության ճանաչումից հրաժարվելը, արցախյան հարցում հայանպաստ դիրքորոշումը, ո՞րն է։ Ես չգիտեմ։ Ես վերջերս եղել եմ Թուրքիայում՝ Անթալիայում, ձեզ էլ տեղեկացրել ենք, որ գնում ենք, եւ նաեւ արտգործնախարարությանը, այնտեղ պրն Իլդիրիմի եւ պրն Ասադովի դեմ դիմաց կանգնել եմ, ցեղասպանության մասին բարձրաձայնել եմ, ժխտողականության մասին խոսել եմ, Ադրբեջանի ԱԺ նախագահին էլ հստակ նշել եմ, որ Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի անկախությունը պետք է ճանաչվի։ Եվ առանց ԼՂ ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի իրացման որեւէ մեկնը իրավունք չունի խոսել խնդրի լուծումից։ Հիմա, եթե դուք կարծում եք, որ ձեր տված դուխով եմ խոսել, հաստատ այդպես չի։ Եթե դա է վիզը ծուռ քաղաքականությունը, կներեք, ես այստեղ համամիտ չեմ։

Խոսենք անվտանգությունից. ՕԴեԿաԲե-ն (ՀԱՊԿ) դուք եք ասել, որ մեր անվտանգության կարեւորագույն բաղկացուցիչ մասն է։ Ես գտնում եմ, որ մեր անվտանգության ամենակարեւոր գարանտը՝ դա մեր ազգային բանակն է, դա ՀՀ-ն է։ Այստեղ երկու կարծիք լինել չի կարող։ Բայց պետք է ընդունենք, որ Հայաստանի անդամակցումը ՀԱՊԿ-ին այլընտրանք չունի։

Մյուսը՝ ՕԴեԿաԲե-ի գլխավոր քարտուղարի վրա քրեական գործ հարուցվեց, դա իրավական խնդիր է, չեմ ուզում այդ մանրամասների մեջ մտնել, բայց ձեր իշխանության ներկայացուցիչները, կարծեմ՝ նաեւ դուք, նշել եք, որ պետք է ամեն ինչ արվի, որ Հայաստանը շարունակի իր նախագահությունը՝ գլխավոր քարտուղարի պաշտոնի ստանձնումը ՀԱՊԿ-ում։ Հիմա նոյեմբերի 8-ին, եթե չեմ սխալվում, պրն վարչապետ, Աստանայում քննարկվելու է այդ հարցը։ Ճիշտ եմ, չէ՞։ Հիմա ես ակնկալում եմ, որ ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանն ամեն ինչ կանի, որպեսզի ՀՀ-ը պահպանի ՀԱՊԿ-ում, որը բացառիկ կարեւորագույն կառույց է ՀՀ անվտանգության սպասարկման համար, գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը։ Եվ դա կլինի մեծ նվեր մեր ժողովրդին։ Ի միջի այլոց, այդ օրն իմ ծնունդն է, նաեւ սպասում եմ, որ ՕԴեԿաԲե-ում այդ քարտուղարի պաշտոնը, որ մնա Հայաստանում, կընդունեմ այդ նվերը, պրն Փաշինյան։

Վերջում ուզում եմ ասել, որ, սա կես կատակ, կես լուրջ, թավշյա հեղափոխությունից 6 ամիս անց վերջապես սերն ու համերաշխությունը հաղթեցին։ Թե իշխանությունը, թե ընդդիմությունը՝ այսօր բոլորը միակարծիք են, որ վարչապետի թեկնածու Փաշինյանին չպետք է կողմ քվեարկել։ Ես կողմ չեմ կարող քվեարկել, չեմ մասնակցելու քվեարկությանը։ Բոլորիդ շնորհակալություն եմ հայտնում համատեղ աշխատանքի համար, քանի որ սա միգուցե իմ վերջին ելույթն է այս ամբիոնում, այս գումարման ԱԺ-ում։ Ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել ՀՀԴ խմբակցությանը, «Ելք» խմբակցությանը, «Ծառուկյան դաշինք» խմբակցությանը, «Հանրապետական» կուսակցությունից անջատված անկախ պատգամավորներին, «Հանրապետական» խմբակցությանը, կառավարության ներկայացուցիչներին, ձեզ, պրն վարչապետ, ԱԺ նախագահին, պրն փոխնախագահին, տիկին փոխնախագահին, մեր սիրելի լրատվամիջոցներին եւ մի բան ցանկանալ. մեր եւ անձամբ իմ քննադատության հիմքում մի փնտրեք որեւէ անձնական բան։ Ես ծառայել, ծառայելու եմ ՀՀ-ին։ Կեցցե ՀՀ-ն, Հայաստանի քաղաքացիները եւ հայ ժողովուրդը։ Ես անուղղելի օպտիմիստ եմ, ամեն ինչ լավ է լինելու։ Չկա հին ու նոր Հայաստան, Հայաստանը մեկն է, որը գալիս է Հայկ նահապետից, որը հաղթեց Բելին ու գնալու է դեպի հավերժություն ու Հայկը երբեք չի կարող պարտվել Բելին։ Շնորհակալ եմ ուշադրության համար։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, մինչեւ պրն Մելքումյանին հրավիրեմ ելույթի համար, կուզենայի տեղեկացնել, ինչպես կանխատեսում էի, որ մեր բյուջեի քննարկումը կսկսվի ժամը 17։00։ Խնդրում եմ հաշվի առնել, որ մեր նիստը կավատենք մի քիչ ավելի շուտ, քան 17։00, որպեսզի տանք հնարավորություն՝ 15-20 րոպե ընդմիջման եւ 17։00 սկսենք բյուջեի քննարկումը։ Միքայել Մելքումյան, խնդրեմ։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Մեծարգո պրն վարչապետ, ԱԺ հարգարժան նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ես չեմ ուզում պաթոսով ելույթ ունենալ, շատ էմոցիոնալ ելույթներ ունենալ, բայց ինձ հաճելի է, որ այսօր քննարկման ավարտը, չնայած, որ մենք ասում ենք, որ ֆորմալ բնույթ է կրելու, բայց քննարկումը ինքը ֆորմալ բնույթ չունեցավ, ըստ էության։ Քանի որ ժամանակ կա, մի փոքր՝ տնտեսական խնդիրների մասին։ Արե՞լ է արդյոք այս ընթացքում կառավարությունն առավելագույնը, որպեսզի իրերի վիճակի մեջ բեկում մտցնի, թե՞ չի արել։ Ես մեկ-երկու անգամ ասել եմ, որ խնդիրներ կան, որոնք կուտակվել են 15-20 տարիների ընթացքում։ Մեկ ամսում կառավարությանը հաջողվել է լիկվիդացնել։ Դա ներկրման ոչ ֆորմալ մենաշնորհներն էին եւ համակարգային կոռուպցիան էր։ Սրա մասին նախորդ անգամ ես ասել եմ։ Բավարա՞ր է արդյոք, որպեսզի ավտոպիլոտի էֆեկտով այդ հիմքի վրա տնտեսությունը եւ հանրային կյանքը սկսեն զարգանալ։ Իհարկե, բավարար չի։ Այսինքն՝ եթե ես ասեմ, որ այդ խնդիրները լուծելու արդյունքում ինքնաբերաբար 100 միլիոնավոր դոլարներ կներհոսեն Հայաստան՝ ոչ։ Եվ, իհարկե, կառավարությունը այստեղ ճիշտ որոշում է կայացրել, որ անում է տնտեսության կառուցվածքային արմատական տեղաշարժերի։ Հե՞շտ է դա, թե՞ ոչ։ Իհարկե ոչ, որովհետեւ տնտեսության նոր կառուցվածք ունենալու համար, պրն վարչապետ, գումարներ են պետք, որպեսզի հոսեն այն նոր ճյուղերը, որտեղ մենք ենթադրում ենք, որ պետք է դոմինանտ ճյուղեր հավաքվեն։ Այդ գումարները եւ ձեռնարկատերերը պետք է հավատան, որ դրանք գնալու են այդտեղ։ Հե՞շտ է դա։ Իհարկե՝ ոչ։ Պետք է հասկանան, որ այստեղ հաջողակ բիզնես կարելի է ծավալել։ Երբ դուք նշում էիք կառուցվածքային տեղաշարժի մասին, ես ուղղակի ասեմ, որ մեկ-երկու ցուցանիշ պետք է ասենք։ Արդյունաբերության տեսակարար կշիռը՝ 16-17 տոկոս, ՀՆԱ-ի մեջ գյուղատնտեսության տեսակարար կշիռը՝ մոտ 19-20 տոկոս եւ, իհարկե,  շինարարությունը՝ ընդամենը 7 տոկոս, երբ 2008թ. եղել է 28 տոկոս, 27.5 տոկոս։ Սա տարբեր երեւույթների ազդեցություն է։ Քանի որ սա էլ այս թեմատիկայի հետ կապված իմ վերջին ելույթներից մեկը պետք է լինի, ես հետեւյալն ասեմ։ Դուք վարչապետ եք, դուք պետք է ձեր մոնիտորի վրա ունենաք հանրապետություն մտնող եւ դուրս եկող բոլոր ֆինանսական հոսքերը՝ պետական հատված, մասնավոր հատված, դա հեշտ բան չի, որը ԿԲ-ն կարող է ասել եւ դուք պետք է ունենաք այն բոլոր գործընթացների շարժը, ինչպես դուք նշեցիք աշխատատեղերի առումով, ձեռնարկությունների, ոչ թե հատ-հատ, ըստ ձեռնարկությունների, դա միգուցե էկոնոմիկայի նախարարի մոնիտորի վրա պետք է լինի, այլ դուք պետք է ունենաք այդ բոլոր հոսքերի ամբողջականությունը, որ տեսնենք, թե շարժը որտեղից ուր է գնում։ Հենց դուք ասում եք, որ անշարժ գույքի գները աճել են, դա լավ նախանշան է։ Այդպիսի բան եղել է 2001-2002-2003թթ. հետո այն եկավ, արտաքին պրոցեսների հետ կապված՝ սկսեց իջնել, որտեղ եղավ ճգնաժամ։ Բացառված չի, որ դրսի ազդեցությունները կարող են 1-1,5 տարի հետո գալ, եւ մենք ունենանք որոշակի իջեցում։ Այսինքն՝ պետք է շատ արագ խթանել, որովհետեւ հենց գներն աճում են, սկսում են շուտ գնալ, առնել, որ հասցնեն առնել, քանի որ գներն աճում են։ Այսինքն՝ երբ կա շարժ, մարդիկ ուզում են հասցնել։ Իսկ եթե չկա շարժ, ինքը մեռնում է, սառած վիճակ է։ Այսինքն՝ այս ազդակը՝ որպես ձեռնարկատիրության կազմակերպման, փողերի ներգրավման հատուկ գործիքներ ես տեսնում եմ։

2-րդը. դուք խոսեցիք էներգետիկայի պահանջի մասին։ Ասում եք՝ տեսնենք, թե ի՞նչ տնտեսություն ենք ունենալու, որպեսզի հասկանանք ինչքա՞ն էներգիա է մեզ պետք, ինչքան գազ է պետք։ Բայց խնդիրը միայն ծավալի մեջ չի, խնդիրը գնի մեջ է։ Եթե իքս գնով էլեկտրաէներգիա մենք ունենք, կամ գազ, պահանջարկն առաջանում է գնից։ Այսինքն՝ գին-որակ, գին-ծավալ։ Այսինքն՝ այս ֆորմուլան մենք պետք է աչքի առաջ ունենանք։ Ամեն ծավալ չի, որ այս գնի պայմաններում կարող է աճի։ Պետք է վերցնել եւ տեսնել կախվածությունը։ Այսինչ գնի պայմաններում ի՞նչ ծավալի էլեկտրաէներգիա կամ արտադրության ծավալ մենք կարող ենք ունենալ եւ վերջին քննարկումները՝ քննիչ հանձնաժողովի հետ կապված, ցույց են տալիս, մի երկու-երեք չափելի բաներ ասեմ, որ Իրան-Հայաստանի մասին ասացի եւ հիմա Հայաստան-Վրաստանի մասին կասեմ։ Այդ բարձրավոլտ էլեկտրահաղորդման գծերն այսօր փաստացի մեզ թույլ են տալիս, որպեսզի մենք արտահանենք մաքսիմում 1,8 մլրդ կիլովատ ժամ։ Այսօր արտահանում ենք 1,1 մլրդ։ Այսինքն՝ մենք ունենք ընդամենը 700 մլրդ, բայց միեւնույն է, դա մոտավորապես 600 մլն խմ է տարեկան, այսօր մենք ունենք 380 մլն խմ ներկրում։ Հենց դա գալիս հասնում է այդ 600-ի մոտ, կարծես թե, ես գիտեմ, էներգետիկայի նախարարի հետ խոսել եմ, 520-525-ի մասին պայմանավորվածություն կա, միանգամից էներգետիկ բալանսում տարեկան շարժ է բերում, որովհետեւ պլյուս մեկը երեքին՝ 1,5 կիլովատը ձրի մնում է համակարգում։

2-րդ հանգամանքը. Երեւանի ՋԷԿ-ը պետք է դրանով զբաղվի, բայց 5-րդ էներգաբլոկն է դրանով զբաղվում, որովհետեւ այնտեղ թանկ է, 5-րդ էներգաբլոկում մենք 36-38 դրամ մի կիլովատ ժամ։ Իսկ ՋԷԿ-ը 20 դրամով է րնտրում։ Այսինքն՝ մենք բերում ենք, դա շատ ճիշտ մոտեցում է, բայց պետք է այդ շրջանառության ծավալները մեծացնենք։

Հաջորդը. Շիրակ Թորոսյանին անպայման կհետաքրքրի. Վրաստան-Հայաստան։ Վրաստանը հիդրոռեսուսրներ ունի։ Ապրիլից մինչեւ օգոստոս էժան էլեկտրաէներգիա կա, եւ երբ դա մուտք է լինում Հայաստան, 2,5-3 մլրդ դրամի լրացուցիչ դրական էֆեկտ է ՀԷՑ-ին բերում։ Այսինքն՝ այս ամբողջ գործունեության ուսումնասիրությունն ինձ ցույց տվեց էներգետիկ համակարգում կամ ատոմակայանի մասով այսօր նոյեմբերի 15-ի դրությամբ 20 մեգավատի ավելցուկ ենք ունենալու՝ վերազինման հետ կապված։ Այսինքն՝ ինձ բերում է նախնական համոզման էներգետիկ համակարգի ուսումնասիրությունը, որ բոլոր ռիսկերը պիտի արտադրող կայաններից մինչեւ վերջնական սպառող բաշխիչ ցանցեր, «Գազպրոմ- Արմենիա» դրվի, ռիսկերը կիսվեն, որպեսզի մենք կարողանանք փոքրիկ էֆեկտներ դրանից ստանանք։ Թե ինչքա՞ն, այսօր չեմ ցանկանում դրա մասին խոսեմ, մերկապարանոց հայտարարություն անել։ Մենք կունենանք հիմնավորում, դա կտրամադրենք նաեւ կառավարությանը, թե ո՞նց ենք մենք գտնում։ Բայց հիմքում ես տեսնում եմ, որ պետք է անպայման էներգետիկ կարողությունների արտադրած ծավալների կառուցվածքը փոխենք ի օգուտ ոչ գազի։ Բայց եթե կա գազատուրբինայինի հնարավորությունը, սա միայն այս փուլում բարերար ազդեցություն կունենա։ Դուք խոսեցիք փոքր ՀԷԿ-երի մասին, որոնք 1 մլրդ կիլովատ ժամ  են տալիս՝ 980 մլն, մաքսիմում 1,2 մլրդ է լինելու ու կանգնելու է։ Դրանից ավելի հիդրոռեսուրներ մենք չունենք։ Եվ դրա հետ կապված՝ երբ ասում եք ջրաչափերը նույնիսկ դրված չեն եղել, ես կուզենայի եզրափակիչ ելույթում լսել՝ որեւէ մեկը պատասխանատվության ենթարկվե՞լ է այդ հարցի գծով, որ այդ ջրաչափերը չկան, չեն եղել, որովհետեւ դա եղել է հրապարակային երեւույթ։

Հաջորդ հանգամանքը. բանկերի մասին մենք խոսեցինք։ Ես կարծում եմ, այո, որ ավանդները վատ չեն, որ ավանդները աճում են։ Բայց ավանդները ցույց է տալիս, որ քաղաքացին պասիվ ձեւ է ընտրել։ Այսինքն՝ եթե ինքը դնում է ավանդ, ստանում է փոքր տոկոս, այլ դնելու տեղ չունի։  Այսինքն՝ եթե մենք գնալու ենք նրան, որպեսզի ՓԲԸ կարողանանք բաժնետիրացնել, կարողանանք համակարգ ստեղծել, որ իրենք փոքր մասերով գնան եւ այդ ռեսուրսը վերցնեն շատ բաժնետերերից, մենք անպայման կլուծենք այն խնդիրը, որը կոչվում է կորպորատիվ կառավարման խնդիր։ Այսօր քաղաքացին պետք է մասնակցի։ Մեկ-մեկ, որ ասում ենք «Նաիրիտ»-ն աշխատացնելու համար բերեք՝ թող 100 հազար քաղաքացի ամեն մեկը դնի 10 կամ 50 դոլար, ես չեմ հավատում դրան։ Պետք է ռեալ երաշխիքներ լինեն, որպեսզի գնաս ցիվիլ գործիքներով։ Դրա համար կան բորսաներ։ Դրա համար, երբ շուկան կառավարում են, բանկային համակարգը շատ զարգացած է։ Մյուս ենթակառուցվածքները՝ բորսաները, ապահովագրական ընկերությունները, հատկապես բորսաները կաղում են մեզ մոտ։ Այսինքն՝ շուկայական ենթակառուցվածքներ կան եւ արտադրական։ Շուկան սպասարկող ենթակառուցվածքներից միայն բանկերն են զարգացած, մնացածը շատ ցածր մակարդակի վրա են, որովհետեւ դրա զարգացման հիմքերը չկան։

Ավարտելով խոսքս՝ ես հույս եմ հայտնում, որ այս քննարկումն ինքը ֆորմալ չեղավ։ Այո, երկրի տնտեսական զարգացման խնդիրները կարեւորվեցին, բայց ես կարծում եմ, որ ժամանակային առումով տեմպերը Հայաստանում եղել են դանդաղեցված, մենք պետք է կարողանանք մեր քաղաքացիների համար ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որ աշխատելու արդյունքում ինքը կարողանա վերարտադրվել, ոչ թե մտածի՝ մնո՞ւմ է, թե՞ չի մնում։ Երբ ինքը հասկացավ, որ ինքը մնալու է Հայաստանում, ինքը անպայման ուրիշ տեղ գնալու մասին չի մտածելու։ Կարծում եմ, որ մենք շանս ունենք, եւ մեր խմբակցությունը, ինչպես նախորդ անգամ, կորդեգրի նույն վարքագիծը, եւ մենք կունենանք այն, ինչ սպասում ենք դեկտեմբերի արտահերթ ընտրություններին։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, նորից ուզում եմ ձեզ հիշեցնել, որ մենք ոչ պակաս խնդիր ունենք քննարկելու։ Դա պետական բյուջեն է 2019թ.։ Եթե ունեք հնարավորություն՝ ձեր մտքերը շարադրել 6 րոպեի ընթացքում, շատ ուրախ կլինեի։ Շնորհակալություն։ Արամ Սարգսյան։

Ա.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, փորձեմ 6 րոպեի մեջ տեղավորվել։ Ես ուզում եմ անդրադառնալ վարչապետի տնտեսական վերլուծությանը եւ որոշակի դիտարկումներ անել, նախ՝ աշխարհաքաղաքական ենթատեքստին։ Միանշանակ է, որ պատժամիջոցները թե՛ Իրանի Իսլամական Հանրապետության վրա, թե՛ Ռուսաստանի Դաշնության վրա ազդելու են Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության վրա եւ անկախ նրանից՝ ինչքան էլ մենք փոքր տնտեսություն ենք, պրն վարչապետ, փոքր տնտեսությունների վրա ավելի պինդ է ազդում, որովհետեւ այդ մեծ տնտեսությունների տերերը, մասնավորապես, ռուսական կապիտալը, այնպես, ինչպես մինչեւ հիմա մեր երկրում իրացրել է իր հնարավորությունները, երբ իր երկրում իրավիճակը ծանրանում է, մեր երկում սկսում է քերել։ Ու որպեսզի դրանից մենք խուսափենք, մենք իրապես պիտի ակտիվացնենք մեր տնտեսական եւ քաղաքական գործունեությունը Միացյալ նահանգների եւ Եվրամիության հետ։ Ի՞նչ ճանապարհներով։ Ճանապարհները բազմաթիվ են՝ անձնական շփումներից, ուղիղ հանդիպումներից, ներքին կապերից վերջացրած մինչեւ քաղաքական ամբիոնների կիրառումը։ Սրանում ես համոզված եմ։

2-րդ թեման, որի մասին կուզենայի խոսել, դա տնտեսության դիվերսիֆիկացիայի մասին պրն վարչապետի ելույթն էր, ինչը շատ ողջունելի է ինձ համար։ Ես աշխարհում գիտեմ մի երկիր, որի վրա երբեք որեւէ տնտեսական ճգնաժամ չի ազդել։ Դա Գերմանիայի ֆեդերալ Հանրապետությունն է։ Կարծեմ այդպիսին է նաեւ Ճապոնիան։ Ինչո՞ւ է այդ երկիրն այդպիսին. որովհետեւ այդ երկրում տնտեսությունն այնքան դիվերսիֆիկացված է, որ ցանկացած ճյուղ, երբ անկում է ապրում, մյուս ճյուղերը դա փակում են։ Շատ լավ է, որ ՀՀ-ն կարողանա այնպես դիվերսիֆիկացնել իր տնտեսությունը, որ մեր վրա էլ տնտեսական ճգնաժամերը չանդրադառնան։ Բայց դրա համար մենք պիտի նայենք մեր ունեցած ռեսուրսներին։ Այստեղ պրն վարչապետի ելույթին անդրադառնալու իմ հիմնական ասպեկտները երկու ուղղության վրա են։ 1-ինը վերաբերում է ՀՀ ջրային ոլորտին, 2-րդը՝ հանքարդյունաբերությանը։ Ես նկատեցի, որ ելույթում այս երկու ոլորտներն էլ ներկայացվեցին որոշակի նեգատիվ ենթատեքստում։ Եթե սխալ եմ ընկալել, շատ ուրախ կլինեմ, որ դա իսկապես այդպես եղած լինի։ Ուղղակի ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել։

ՀՀ-ն ջրային ռեսուրսներով շատ հարուստ երկիր է։ Բոլոր վերլուծությունները ցույց են տալիս, որ 21-րդ դարի առաջին 30 տարիներին պայքարը դեռ շարունակվելու է  էներգետիկ ռեսուրսների համար, իսկ դրանից հետո ամբողջ աշխարհը սկսելու է պայքարել ջրային ռեսուրսների համար։ Ես այդ ժամանակ տարիքի առումով կարող է ողջ չլինեմ, բայց այդ ժամանակվա սերունդը պիտի ապահովված լինի։ Ու մենք այսօրվանից պիտի մեր ջրային ռեսուրսների կառավարման գլոբալ խնդիր լուծենք, որովհետեւ շատ վատ է, որ կան ԳԷՍ-եր, որոնք ջրաչափ չունեն, էկոլոգիական խնդիր են խախտել։ Շատ վատ է, որ մենք ունենք ստվերային այգիներ, որ այդ ջուրը, որը գնում է այդ ստվերային այգիներին, չի երեւում։ Բայց անհամեմատ ավելի վատ է, երբ ամեն երեք տարին մեկ մենք Սեւանա լճի չափ ջուր կորցնում ենք, որը գնում է Կասպից ծով։ Այս գլոբալ խնդիրն է պետք լուծել։ Սա շատ ավելի կարեւոր է, քան մնացած խնդիրների լուծումը։

2-րդ խնդիրը. պրն վարչապետ, ես չգիտեմ որեւէ երկիր, որը, ձեր ասելով, նաեւ ես եմ այդպես կարծում, որ կղզի է իսկապես՝ սահմանների առումով ու անապատի մեջ, այդ երկիրը նաեւ պատերազմի մեջ լինի, այդ երկիրը նաեւ ունենա իր մեկ երրորդի չափով 1 մլն աղքատության շեմին ապրող քաղաքացի ու չօգտագործի իր բնական ռեսուրսները։

Խոսվեց անընդհատ հանքարդյունաբերության մասին ու ոչ մի խոսք՝ լեռնամետալուրգիայի մասին։ Նոր տեխնոլոգիաներ ասածը ես շատ կուզենամ, որ կիրառվի լեռնամետալուրգիայի ոլորտում։ Ի նկատի ունեմ՝ Ամուլսարից սկսած Թեղուտով վերջացրած մինչեւ Քաջարան, Ագարակով։ Մենք լուրջ խնդիր ունենք՝ վերջնական ապրանք ստանալու։ Այս պարագայում է, որ ոչ թե 400 հազար մարդը կպահի 800 հազար մարդու, այլ 600 հազար մարդը կպահի 600 հազար մարդու։ Հավատացնում եմ ձեզ, որ արդյունաբերությունն է, այն էլ ծանր արդյունաբերությունն է, որ իրական աշխատատեղ է ապահովում ու Հայաստանի պետությունն իր առաջ պետք է դնի այդ խնդիրը։ Ցանկացած տնտեսություն ոտքի է կանգնում, եթե ունենում է լոկոմոտիվ։ Մեր երկրում իմ կարծիքով միակ լոկոմոտիվը՝ դա լեռնամետալուրգիան է։ Նոր տեխնոլոգիաները շատ լավ են, շատ կուզենամ, որ զարգանան։ Բայց նոր տեխնոլոգիաների զարգացման համար մենք 10-ից ավելի մասնագիտական դպրոցներ պետք է ունենանք։ Մենք այսօր ի՞նչ ունենք։ Համալսարանում կիրառական մաթեմատիկայի ֆակուլտետ 40-50 ուսանողով, պոլիտեխնիկում՝ 40-50 ուսանողով կիբեռնետիկայի ֆակուլտետ ու սրանով ուզում ենք, որ նոր տեխնոլոգիաների ոլորտում թռիչք ունենա՞նք. չենք ունենալու։ Մենք պիտի բուհ ունենանք 5 հազարից 6 հազար ուսանողով։ Այդ ժամանակ կարող ենք խոսել նոր տեխնոլոգիաները որպես առաջատար ոլորտ լինելու առումով։

Գյուղատնտեսության համար չեմ ուզում խորանալ, բայց գյուղատնտեսությունը երեք բան է ուզում։

1-ին. գյուղապրանքի ապահովագրում բնական աղետներից։ Քանի մենք տարածքները ցանցերով չենք պատել եւ չենք ապահովել, որ հակակարկտային կայանները նորմալ աշխատեն, որեւէ ապահովագրական ընկերություն, անգամ, եթե դա լինի մեր անձնական սեփականությունը, չի ապահովագրելու գյուղացուն։ Իսկ հենց ունեցանք, այդ գյուղապրանքը 80-90 տոկոսով ապահովված է լինելու բնական աղետներից։ Հետեւաբար, ինչպես մեքենաներն են ապահովագրում, այնպես էլ ապահովագրելու են գյուղացիական տնտեսությունները։ Ճիշտ ասացիք, պետք է հաշվառում արվի եւ պլանավորվի, թե շուկան ի՞նչ պահանջարկ է ունենալու հաջորդ տարի։ Դա էկոնոմիկայի նախարարության համար մեկ խնդիրն է։ Եվ այս պարագայում պիտի գյուղացին իմանա ի՞նչ է արտադրելու։

Շատ եմ ուզում՝ ուշադրություն դարձնեք սերմերի գնման եւ դրանց որակի վրա։ Այս տարի մենք հիմնականում լոլիկի խնդիր ունեցել ենք, որովհետեւ ամենաանորակ սերմերն ենք գնում, չի կատարվում դրանց սելեկցիան։ Մեր լոլիկը կարտոֆիլից չի տարբերվում։ Այն դեպքում, որ Հայաստանը լավագույն լոլիկի արտադրությունն է ունեցել։ Մենք նաեւ գյուղացիներին չենք տրամադրում էժան վարկեր։ Իսկ աշխարհում գոյություն ունի ինքնափակվող վարկերի մեթոդ, ինքնալիկվիդացվող վարկերի մեթոդ, երբ վարկատու բանկերը գյուղացուն սածիլից սկսած վարկավորում են մինչեւ գյուղապրանք ստանալը, մթերելը։ Մթերումից հետո վերցնում են իրենց տված գումարը, տարբերությունը մնում է գյուղացուն։

Մի խոսքով, սրանք թեմաներ են, որոնք մեր երկրի տնտեսության առաջնահերթություններն են, եւ շատ-շատ կուզենամ, որ այն, ինչ չէի ընկալել կամ բաց էի թողել, այդ ամենը հաշվի առնեք որպես մարդու, որը սրտացավ է։ Մեր երկրի անկախության առումով, արժանապատվության առումով ձեր բոլոր տեսակետներն ամբողջությամբ, 100 տոկոս կիսում եմ ու աջակից եմ դրանց։ Քաղաքական առումով շատ լավ է, որ սա խորհրդարանի վերջին նիստն է, որ այս խորհրդարանը լուծարվելու է, եւ մեր երկրում առաջացած այն դիսբալանսը՝ խորհրդարան-կառավարություն-ժողովուրդ, լուծվելու է  ընտրությունների առումով։ Նաեւ իրավիճակը լիցքաթափելու առումով ասեմ, որ խորհրդարանն ինձ վրա չի գալիս։ Ես երկու անգամ ինքս չեմ եկել խորհրդարան, այս անգամ խորհրդարանն ինքն է լուծարվում։ Շնորհակալություն բոլորիդ։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Սուրեն Մանուկյան, խնդրեմ։

Ս.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Մեծարգո պրն Փաշինյան, հարգարժան պրն Բաբլոյան, հարգելի գործընկերներ, սիրելի ժողովուրդ, վերջին ժամանակներում որոշ քաղաքական գործիչների մոտ անհասկանալիորեն ակտիվացել է հակադաշնակցական հիսթերիան։ Թեեւ օրեր կպահանջվեն ամբողջությամբ եւ լիարժեք ներկայացնելու համար դաշնակցության դերը ազգային գաղափարախոսության եւ հայապահպանության գործում, հարկ եմ համարում եւս մեկ անգամ հակիրճ ներկայացնել նորանկախ Հայաստանի ծննդյան, նրա հետագա առաջընթացի զարգացման գործընթացում դաշնակցության կատարած աշխատանքների մասին։

Ինչպես բոլորս գիտենք, դաշնակցությունն  իր ստեղծման առաջին իսկ օրերից ականջալուր է հայ ժողովրդի պահանջներին ու ազգային ձգտումներին։ Միշտ ներկայացրել եւ շարունակում է ներկայացնել հայության հավաքական տեսակետն աշխարհի բոլոր մակարդակներում, որի վառ օրինակներից են Հայ դատի հանձնախմբի ձեւավորումը, աշխարհի շուրջ 50 երկրներում 1909թ. առ այսօր գործող Հայ օգնության միությունը։ Անուրանալի է նաեւ դաշնակցության մեծ դերը արցախյան գոյամարտի հաղթանակներում, որի համար իրենց կյանքն են նաեւ զոհաբերել բազմաթիվ դաշնակցականներ։ Հիշեք նաեւ Արցախի համար մարտնչող ազատամարտիկների բուժման եւ օգնության ուղղությամբ կազմակերպված դաշնակցության լայնածավալ աշխատանքները։ Դաշնակցությունը աշխարհի մի քանի տասնյակ երկրներում ունի կառույցներ, որոնք անհերքելիորեն ավելի ուժեղ են եւ ավելի մեծ գործեր են կատարել ու շարունակում են կատարել հօգուտ մեր հայրենիքի, քան այդ երկրներում գոյություն ունեցող ՀՀ դեսպանատներն ու ՀՀ սփյուռքի նախարարությունը։ Անհերքելի է նաեւ այն հանգամանքը, որ դաշնակցության նվիրյալներն այս ամենը կատարում են առանց վարձատրության։ Ասեմ ավելին. բազմաթիվ դեպքեր, երբ իրենց վերջին լուման եւ անգամ կյանքն են ներդրել հանուն հայրենիքի բարօրության։

Դաշնակցությունը մշտապես հավատարիմ է մնացել իր գաղափարներին ու սկզբունքներին, եղել է պետության, պետականության կողքին։ Անհրաժեշտության դեպքում համագործակցել նաեւ տվյալ ժամանակահատվածում գործող իշխանությունների հետ՝ հօգուտ պետության եւ ազգային շահերի։ Հարկ եղած դեպքում նաեւ ընդվզել է նաեւ հօգուտ պետության եւ ազգային շահերի։

Ինչպես բոլոր կուսակցություններում, այնպես էլ դաշնակցությունում եղել են եւ կան անհատներ, ովքեր երբեմն սխալվում են։ Սակայն այդ հանգամանքները որեւէ մեկին իրավունք չեն վերապահում բացասական արտահայտվել տասնյակ տարիների պատմություն ունեցող կառույցի մասին։ Անգամ ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանը, ով այս պահին վայելում է հայ ժողովրդի բարձր վստահությունը, ոչ նախկինում, երբ ԱԺ պատգամավոր էր, եւ ոչ էլ այժմ դաշնակցության մասին բացասական չի արտահայտվել, որովհետեւ նա գնահատում է դաշնակցության անցած պատմական ուղին եւ կարեւորում է  վերջինիս դերն ու նշանակությունը։ Միշտ հիշենք, որ դաշնակցությունը մնում է հավատարիմ իր սկզբունքներին եւ իր ժողովրդին։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մենք այսօր ուշադրությամբ լսեցիք վարչապետի պաշտոնակատար պրն Փաշինյանի՝ տնտեսության վերաբերյալ վերլուծությունները, եւ ինձ մոտ հարցեր առաջացան, որ կցանկանայի կիսել իմ մտահոգությունները, ինչո՞ւ չէ՝ նաեւ առաջարկներ անել, որոնք միգուցե արժանի են լսել եւ քննարկել։

Այս իմաստով շատ կարեւորում եմ ընդհանրապես տնտեսության մեջ եւ տնտեսագիտության մեջ կարեւորագույն մի հասկացողություն, այն է՝ այլընտրանքի գինը։ Այսինքն՝ ցանկացած մի գործողություն, ցանկացած մի ներդրում պետք է հիմնավորված լինի, եւ պետք է հասկանալի լինի այլընտրանքի գինը։ Այսինքն՝ այդ գումարը, այդ ներդրումը տվյալ ոլորտում ավելի ձեռնտո՞ւ է, թե՞ մեկ այլ ոլորտում եւ ո՞րն է դրա գինը։ Կոնկրետ դեպքում Երեւանի ավագանու ընտրություններին անդրադառնալով՝ ասեմ, որ նշվում էր շատ, որ մետրո կառուցենք, մետրոյի նոր կայարան կառուցվի եւ նշվում էր, որ այդ գումարն այսօր պետությունը չունի, որպեսզի կառուցի։ Ցանկալի է, բայց հնարավորություն չկա։ Նույն ժամանակ մենք խնդիր ունենք նաեւ գիտությունը ֆինանսավորելու եւ այդտեղ նույնպես թերֆինանսավորում ունենք։ Հիմա, երբ այլընտրանքի գինը փորձում ենք հասկանալ, պարզ հարց է առաջանում. մենք այդ գումարը, որը մետրոյի համար պետք է հատկացնենք, հատկացնենք 5 տարի հետո, աշխարհը դրանից շուռ չի գա, եւ շատ լուրջ վնասներ հայ ժողովուրդը չի կրելու։ Բայց, եթե այս 5 տարվա ընթացքում մենք գիտությանը համապատասխան ֆինանսավորում չունենանք, չկարողանանք հատկացնել, մենք կունենանք իսկապես գիտության լրջագույն կորուստներ։ Հիմա, այստեղ այլընտրանքի գինը հասկացությունը կարեւորվում է նաեւ տնտեսության իմաստով։ Տնտեսությունը՝ որպես այդպիսին, պրն վարչապետը նշեց գյուղատնտեսության, արդյունաբերության, վերամշակող արդյունաբերության, հանքարդյունաբերության, շինարարության թվերը, որոնք որոշ չափով նաեւ իներցիոն թվեր են՝ դեռեւս պլանավորված նախկին իշխանությունների օրոք։ Այս թվերի մեջ, երբ ես կարեւորեցի առաջարկը, որ ԱՄՆ կառավարության կողմից ուսումնասիրվել է հայկական էներգահամակարգը եւ գտել են, որ կան ռեսուրսներ՝ 8 մլրդ դոլարի ներդրումներ ներգրավելու իմաստով, սա պարզ թվաբանության մեջ, եթե վերածենք էներգիայի քանակի, կստանանք մի ահռելի թիվ։ Այսինքն՝ ընդհանրապես միջազգային պրակտիկայում ընդունված է, որ մեկ կիլովատ ժամ էլեկտրաէներգիայի արտադրության համար անհրաժեշտ է 1-ից 3 դոլար։ Այսինքն՝ եթե մենք վերցնենք 2 դոլարը որպես միջին թիվ, 8 մլրդ դոլար մեր տնտեսություն, մեր էներգահամակարգ ներդնելու պայմաններում մենք առնվազն կունենանք 4 մլրդ կիլովատ ժամ լրացուցիչ էլեկտրաէներգիա։ Արդյո՞ք էլեկտրաէներգիայի 4 մլրդ կիլովատ ժամ էլեկտրաէներգիա արտադրելով մենք պետք է հաշվարկենք, թե որտեղ ենք սպառելու, բնավ նման խնդիր չկա։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ այսօր բոլոր երկրները, առանձնապես զարգացող երկրները, խոշոր արդյունաբերություն ունեցող երկրները էներգիայի խիստ կարիք ունեն։ Այդ թվում՝ ՌԴ, Պարսկաստանը, Թուրքիան՝ բոլորը կարիք ունեն լրացուցիչ էներգիայի։ Էլեկտրաէներգիան վաճառվող ապրանք է։ Այսինքն՝ էլեկտրաէներգիան ոչ թե մենք պետք է նայենք ոչ միայն տնտեսության զարգացման համար կարեւոր պայման, այլեւ ինքը՝ որպես ապրանք, որը շատ բարձր իրացում ունի, պահանջարկը շատ մեծ է։ Այստեղ ամենակարեւորը՝ էներգիայի արտադրությունը եզակի արտադրություն է, որտեղ մեր լոգիստիկան որեւէ խնդիր չի առաջացնի։ Այսինքն՝ դրա տեղափոխումը այլ երկրներ որեւէ խնդիր չի առաջացնում, եւ շատ հեշտ տեղափոխվող ապրանքատեսակ է։ Հետեւաբար, մենք պետք է ոչ միայն նայենք, որ տնտեսություն կարող ենք զարգացնել՝ նոր էներգառեսուրսներ կուտակելով, այլեւ կարող ենք որպես ապրանք՝ առաջարկել աշխարհին։ Սա եզակի ապրանք է, որի արտադրությունը լավագույն զարգացում կարող է ապահովել մեզ։ Պատկերացրեք 8 մլրդ դոլարի դեպքում, երբ մենք 4 մլրդ կիլովատ ժամ էլեկտրաէներգիա կարող ենք արտադրել, դա հսկայական արտահանման  իրական հնարավորություն է  մեր երկրի համար եւ հսկայական գումար կարող է ներհոսել Հայաստանի արդյունաբերության մեջ, Հայաստանի բյուջեում։ Եվ մենք կարող ենք միայն այս ոլորտի զարգացմամբ ունենալ գրեթե կրկնակի բյուջե։

Սա լավ հաշվարկված եւ մասնագետների կողմից դրական եզրակացություն ստացած պրոյեկտ է, որը կառաջարկեի, որպեսզի Կառավարությունն անմիջապես՝ հենց վաղվանից, սկսեր հաշվարկել, գույքագրել Հանրապետության էներգառեսուրսները եւ որպես պատրաստի ծրագրեր միջազգային հարթակներում առաջարկել բոլոր հայտնի ընկերություններին: Առավել քան վստահ եմ, որ կարճ ժամանակ հետո մենք կունենանք հսկայական ներդրումային առաջարկներ՝ աշխարհի բոլոր զարգացած երկրների հզորագույն ընկերությունների կողմից: Բացի դրանից, երբ որ մենք կարող ենք արդեն արտահանել էլեկտրաէներգիա, այս իմաստով մենք ունենում ենք լրացուցիչ ոչ միայն ներդրումային հնարավորություններ, այլ արտադրության ընդլայնման լուրջ հնարավորություններ: Եվ այն, ինչ իմ գործընկերը նշեց, որ հանքարդյունաբերությունը մենք պետք է վերածենք լեռնային մետալուրգիայի, մենք կկարողանանք պատրաստի արտադրանք ստանալ, դրանք շատ էներգատար ճյուղեր են, եւ այստեղ մենք խիստ անհրաժեշտություն ենք զգալու լրացուցիչ էլեկտրաէներգիայի արտադրության: Եվ երբ որ պրն վարչապետը նշեց, որ առայժմ՝ մինչեւ հինգ տարի, մենք էներգիայի սակավություն չենք ունենալու, սա՝ այն դեպքում, երբ որ մենք նոր արտադրական հզորություններ չգործարկենք, իսկ եթե մենք նախատեսում ենք, եւ ես առավել քան վստահ եմ, որ շատ կարճ ժամանակում մենք կարողանալու ենք իսկապես թռիչքաձեւ զարգացում ապահովել տնտեսության մեջ, մեր համար խիստ անհրաժեշտ է զուգահեռ հզորացնել ենթակառուցվածքները, էներգահամակարգի նոր հնարավորությունները պարտադիր դնել ուշադրության կենտրոնում:

Կան հարցադրումներ եւ միգուցե այդ հարցադրումները կարեւոր են աշխարհաքաղաքական իմաստով, միգուցե մեր ռազմավարական դաշնակիցը՝ Ռուսաստանի Դաշնությունը, որոշակի խնդիրներ ունենա Միացյալ Նահանգներից ներդրումներ ներգրավվելու իմաստով, միգուցե կան նման խնդիրներ, եւ ես կցանկանայի, որ պրն վարչապետն իր խոսքում նաեւ անդրադառնար այդ հնարավորություններին, բայց կարծում եմ, որ վարչապետի ձեւակերպումը, երբ որ ինքն արտահայտեց, որ երկու կողմից փակ՝ երկու կողմից սահմանների դեպքում, եւ երկու կողմից կիսափակ  իրավիճակում ՀՀ-ը թույլատրելի է նաեւ որոշակի աշխարհաքաղաքական կենտրոնների հետ պայմանավորվածություններ ձեռք բերել՝ տնտեսության զարգացման իմաստով, կարծում եմ՝ դա հնարավոր է, եւ արժե, որ մենք ուշադրություն դարձնենք, կարողանանք ճեղքել այդ շրջափակման այսօրվա իրողությունը:

Այս ամենով հանդերձ՝ կուզենայի շատ կարեւոր մի փաստի մասին եւս խոսել: Պրն վարչապետն իր խոսքում նշեց, որ Պետեկամուտների կոմիտեն գործարարների հետ հասել է փոխհարաբերությունների նոր մակարդակի: Կարծում եմ՝ ոչ թե հասել է նոր մակարդակի, այլ վերաձեւակերպվել են այդ հարաբերությունները, որովհետեւ եւ՛ Պետեկամուտների նախարարության աշխատակիցները, եւ՛ գործարարները դրանք նույն մարդիկ են ինչ-որ աշխատում էին վեց ամիս առաջ կամ մեկ տարի առաջ, հետեւաբար՝ կարեւորում եմ, որ եթե մենք մրցունակ տնտեսության մասի ենք խոսում եւ մրցակցային հնարավորության մասին ենք խոսում, պետք է դիտարկենք նաեւ նոր բիզնես-մշակույթի ներդրման հնարավորությունների մասին, իսկ նոր բիզնես-մշակույթը պահանջելու է նաեւ նոր բիզնես-հարաբերություններ ոչ միայն Պետեկամուտների աշխատակիցների եւ գործարարի հարաբերության միաստով, այլ զուտ հենց ռեսուրսների իմաստով եւ կադրային քաղաքականության իմաստով: Ճիշտ է, որեւէ անգամ պետությունն ինքը չի միջամտում բիզնես-էլիտայի ձեւավորմանը, բայց մշակույթը, որը պետք է ներդրվի նոր արտադրական հզորությունների զարգացման, նոր բիզնես մշակույթի տեսքով, կբերի նաեւ նոր գործարարների ավելի երիտասարդ եւ աշխարհը ավելի լավ ճանաչող գործարարների մասնակցությանը բիզնես-զարգացումներին եւ պետության կայացման ընթացքի համար: Կարծում եմ, որ էականորեն պետք է փոխել փիլիսոփայությունը գործարար աշխարհ եւ պետություն հարաբերությունների մեջ, որովհետեւ եթե նախկինում գործարարը դիտվում էր որպես ավելի շուտ միջոց, այժմ պետք է դիտարկել որպես գործոն եւ տնտեսության կայացման գործում առավել կարեւոր է նոր բիզնես մշակույթի եւ նոր բիզնես էլիտայի ձեւավորումը, որը, կարծում եմ՝ կարեւորագույն նախադրյալ է պետության զարգացման եւ տնտեսության զարգացման իմաստով: Այստեղ Կառավարությունը լուրջ անելիքներ ունի, որովհետեւ կարծում եմ, որ մենք դեռեւս գործում ենք իներցիայով: Տնտեսությունը փոփոխություններ չի տեսնում, Հարկային եւ Մաքսային օրենսդրությունները փոխված չեն, ընդամենը մենք ունենք մի կարեւորագույն փաստ, դա՝ քաղաքական կամքի առկայությունն է: Կա քաղաքական կամք՝ նոր բիզնես միջավայր ձեւավորելու, բայց չեն օգտագործվում այն գործիքները, որոնց միջոցով կարող ենք ձեւավորել նոր բիզնես հարաբերությունները: Եվ առաջիկայում, կարծում եմ՝ ամբողջովին պետք է փոխել բիզնես հարաբերությունների ոլորտը եւ՛ խաղացողների իմաստով, եւ՛ նաեւ ինչու չէ օրենսդրությունն ամբողջովին հարմարեցնել նոր բիզնես խաղի կանոններին, եւ այն ինչ-որ նախկինում կար՝ խիստ բարդացված հարկային քաղաքականություն, պետք է խիստ պարզեցնել, որովհետեւ երկրի զարգացման այս էտապում խաղի կանոններն առավել ընդունելի եւ պարզ պետք է լինեն նոր խաղացողների համար: Այս պայմաններում եւ մեր ողջ Հանրապետության ներուժն օգտագործելու դեպքում, իհարկե, ՀՀ-ն զորու է նոր տնտեսական թռիչք իրագործել: Շնորհակալություն:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բագրատյան: Գեւորգ Պետրոսյան:

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահող, հարգարժան գործընկերներ, ես կարճ կարտահայտվեմ՝ ժամանակի խնայողության նկատառումով:

Հարգելի պրն Փաշինյան, ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել 3 կարեւոր խնդիրների վրա: Իհարկե, ձեր ելույթում որոշակի անդրադարձ եղավ, բայց ես ավելորդ չեմ համարում կրկին շեշտել այդ 3 խնդիրները, անկախ նրանից, որ մենք արձակվող խորհրդարան ենք, դուք էլ՝ չընտրվող վարչապետ:

Առաջինը. ուզում եմ ուշադրություն դարձնել հետագայում, եթե Աստծո կամոք մենք նորից հայտնվենք բոլորս նույն կարգավիճակում, որ իրավունք ունենանք մեկս մյուսին դիմել հարցերով եւ համատեղ ուժերով էդ հարցերը լուծել, խոսքը վերաբերում է այդ ողջամիտ տեսլականին:

Առաջին. պետական սեկտորի աշխատողների աշխատավարձի կտրուկ վերանայումը: Դուք էլ շատ լավ գիտեք, որ այսօր պետական բյուջետային կազմակերպություններում աշխատողների աշխատավարձերը շատ ցածր են: Դրանք ուղղակի չեն բավարարում հոգալ ամենանվազագույն պահանջները՝ պահանջմունքները, հատկապես ձմեռային սեզոնին, երբ մարդկանց ծախսերը՝ հարկադիր ծախսերը գիտեք, որ կրկնապատկվում են:

Երկրորդը. ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել ապագայում՝ ոչ հեռավոր ապագայում, աշխատողների աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության բնագավառի վրա: Շատ լավ գիտեք, որ ընդամենը 2018 թվականի առաջին եռամսյակում ընդունվեց օրենսդրությունը «Պետական կառավարման համակարգի մարմիների մասին», որի հիման վրա Կառավարության կազմում ստեղծվեց նախկինում գործող Աշխատանքի պետական տեսչության՝ այսպես կոչված, իրավահաջորդը հանդիսացող՝ Առողջապահական եւ աշխատանքի տեսչական մարմինը: Կանոնադրությունը հաստատվեց, բայց այդ կանոնադրությամբ աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության վիճակը դարձյալ, խնդրում եմ՝ դուք ուշադրություն դարձնեք, գրեթե մատնված է անուշադրության: Բացառապես պաշտպանվում են հղի կանանց, մինչեւ 18 տարին լրացած աշխատողների եւ երեխա խնամող ծնողների աշխատանքային իրավունքները, մնացած իրավունքների պաշտպանությունը, կարելի է ասել, լրիվ բարձիթողի վիճակում է: Եվ այսօր պետական հսկողություն եւ վերահսկողություն չկա գործատուների մոտ աշխատողների աշխատանքային իրավունքները պաշտպանելու գործընթացի նկատմամբ, ինչը հիմք է տալիս բազմաթիվ գործատուների՝ հատկապես մասնավոր ոլորտում, թող ներվի ասել, աշխատողներին որպես ստրուկ, որպես ընդամենը գործակատար վերաբերելու համար:

Եվ հաջորդ խնդրը, որը ուզում եմ ձեր ուշադրությունը բեւեռել, որ հուզում է մեր ազգաբնակչության մեծամասնությանը, կադրային քաղաքականությունն է, որ տաչվի բացառապես պրոֆեսիոնալիզմի սկզբունքով, որ մարդիկ ընդունվեն աշխատանքի, անկախ նրանից՝ մասնավոր սեկտորում հատկապես, պետական համակարգում ընդունվեն աշխատանքի եւ աշխատանքում վեր խոյանան բացառապես իրենց պրոֆեսիոնալ հատկանիշների շնորհիվ:  Այսօր մենք շատ լավ կադրեր ունենք, ովքեր գուցեեւ քաղաքական հավակնություններ չունեն, մենք ոչ ոքի չենք կարող պարտադրել, որպեսզի ինքը վեր խոյանա իր մասնագիտության գծով, անպայման գնա անդամակցի այս կուսակցությանը կամ մասնակցի այսինչ ընտրությանը, բայց եկեք մենք ստեղծենք այնպիսի մթնոլորտ, որ ցանկացած ուսանող հավատա, որ ինքն ապագայում ունենալու է արժանապատիվ աշխատանք բացառապես իր աշխատանքային որակների, իր մասնագիտական ունակությունների շնորհիվ:

Ես էլ եմ շնորհակալ բոլորիդ, բոլորիս մաղթում եմ հաջողություն մեր բոլոր իրավաչափ, լեգիտիմ նպատակներում:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Պետրոսյան, շատ հակիրճ, բայց կոնստրուկտիվ ելույթի համար: Լուիզա Սարգսյան:

Լ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգարժան պրն Բաբլոյան, հարգարժան պրն վարչապետ, հարգելի խորհրդարան... պրն վարչապետ, չնայած այսօր հիմնականում քննարկումները վերաբերում էին տնտեսության ոլորտին, բայց ողջունելի է, որ դուք ձեր խոսքում մի փոքր կարողացաք անդրադառնալ մշակույթին, ուստի՝ հիմա խոսքիս նպատակն այն է, որ եթե եզրափակիչ ելույթում հնարավորություն ունենաք, կրկին մի փոքր անդրադառնաք մշակութային խնդիրներին եւ մտավորականությանը, քանի որ այսօր շատ մարդիկ սպասում են, իսկապես, այդ խոսքին, ես շատ շնորհակալ կլինեմ: Պրն Փաշինյան, ձեր՝ «Երկրի հակառակ կողմը» գրքում, դուք, անդրադառնալով մշակույթին՝ գրում եք հետեւյալ բառերը. Հայաստանում փրփրած բերաններով պայքարում են մշակութային օտար ազդեցությունների դեմ: Ինչքան շատ ենք մենք դրա դեմ պայքարում, այնքան ավելի շատ ենք կորցնում մեր մշակույթը, մեր ինքնությունը: Պատճառը պարզ է. մշակութային ինտերվենցիայի դեմ պայքարում են ոչ թե հանգ բռնող տխմարների, կոմպոզիտոր կոչվող գրագողերի, պալատական կապիկների եւ իշխանական քեֆերը սպասարկողների միջոցով, հենց սրանց են հիմա Հայաստանում կոչում մտավորական, արտիստ, մշակութային գործիչ: Այո, պրն Փաշինյան, ցավալի է, բայց փաստ, որ սա տարիներ շարունակ, եղել է մեր երկրի լրջագույն խնդիրը, ոչ  խնդիրը, այլ դժբախտությունը, որովհետեւ այս ֆոնի վրա, այո, անճաշակություն կրողը մարդիկ դարձել էին երկրում ճաշակ թելադրող, դարձել էին ֆիլմեր, սերիալներ նկարողներ, գիրք գրողներ, երաժշտություն գրողներ եւ փորձել էին տարիներ շարունակ այդ հիմքերի վրա սերունդ դաստիարակել, ինչը, ասեմ, երբեմն շատ անգամ ստացվում էր նրանց մոտ: Իրական մտավորականությունը ինչ-որ հետ էր մղվել: Մտավորականը, գիտնականը, ուսուցիչը, դասախոսը մեր երկրում ստանում է մարդու պատվախնդրությանը դիպչող աշխատավարձ: Այ, էդ ձեր ասած 80.000  դրամը շատ-շատ անգամ նույնիսկ չի ստանում, այդ 80.000 դրամը: Դուք վերջերս ձեր ֆեյսբուքյան գրառումներից մեկում նորից անդրադարձաք մշակութային խնդիրներին եւ գրում եք հետեւյալը հիմա արդեն, որ հավատում եմ, որ հեղափոխությունից հետո հայ գրականության, երաժշտության, եւ ընդհանրապես արվեստի նոր գլուխգործոցներ կստեղծվեն՝ որպես ազգային գիտակցության նոր հենասյուներ: Մեր Կառավարությունն ամեն ինչ անելու է՝ մշակույթը եւ արվեստը ժամանակակից Հայաստանի այցեքարտերից մեկը դարձնելու համար:

Երեկ դուք 94-ամյա Երվանդ Մանարյանին ժողովրդական արտիստի կոչում շնորհեցիք, եղաք նրանց բնակարանում: Ես ընդունում եմ, որ սա առաջին քայլն է այս ուղու վրա, բայց ես կուզեի, որ դուք ձեր խոսքում անդրադառնաք, ինչպե՞ս եք դուք տեսնում ապագան երկրի, ի՞նչ պետք է արվի: Ի վերջո դուք նոր ասացիք, որ դպրոցներից պետք է սկսենք, այո, բայց մենք հիմա ունենք ձեւավորված մտավորականներ, գիտնականներ, դասախոսներ, ուսուցիչներ, որոնք իսկապես անտեսված են:

Պրն Փաշինյան, դուք վերջերս համաժողովի ժամանակ՝ էդ ներդրումներ եւ առեւտուր, ասացիք, որ գործարար ամեն մարդ չի կարող լինել: Այո, գործարար ամեն մարդ չի կարող լինել, որովհետեւ դա ի վերուստ տրված շնորհ է, եւ ես գտնում եմ, որ արվեստագետ, մտավորական, գրականագետ էլ ամեն մարդ չի կարող լինել: Դա ի վերուստ տրված շնորհ է, այդ մարդիկ, երբեք չեն կարող զբաղվել առեւտրով, չեն կարող զբաղվել բիզնեսով, բիզնեսում չեն կարող ունենալ հաջողություններ: Իրենք ծնված են նրա համար, որպեսզի կրեն մտավորականի կոչումը, եւ ես շատ կուզեի, որ դուք մի քիչ բացեք ձեր փակագծերը, խոսեք այդ ռազմավարության մասին եւ ասեք՝ ի՞նչ պետք է լինի, որ իսկապես մենք մեր երկրում կարողանանք գնահատել մտավորականին: Շատ շնորհակալություն:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Վահե Էնֆիաջյան: Խնդրեմ, պրն Էնֆիաջյան:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, իրոք, նոր Հայաստանում մենք ուզում ենք տեսնել նոր որակական տնտեսական աճ եւ այս հարցերի համատեքստում մենք արդեն իսկ հնարավորություն ունեցանք մի քանի հարցադրումներով «Ծառուկյան» խմբակցության ներկայացուցիչներով հանդես գալ, ինչպես նաեւ վերլուծություններ անել: Այո, մենք գտնում ենք, որ այս համատեքստում Հայաստանում հարկատուն, բիզնես-միջավայրը եւ պետությունը պետք է որպես գործընկերային հարաբերությունների մթնոլորտում շփման եզրեր ունենան, ոչ թե լոկ հարկատու-գործատու, կամ նաեւ հնարավոր արտերկրից սփյուռքահայերի, կամ այլ օտար ներդրողների ինչ-որ մի միջավայր եւ այլ ոչինչ: Մենք գտնում ենք, որ, այո, հանքարդյունաբերությունը ՀՀ-ում, եթե տեղեր կան, որ օրենքի տառից շեղվել են, պետք է բնականաբար օրենքի տառին համահունչ իրենց գործունեությունը ծավալեն, եւ քանի որ նաեւ յուրաքանչյուր երկիր իր տնտեսական որոշակի այցեքարտն է ներկայացնում աշխարհին, մենք, չմերժելով այն ավանդույթները կամ այն ձեռքբերումները, որոնք արդեն իսկ կան Հայաստանում, նոր մշակույթ մտցնենք եւ նոր հնարավորություններ զարգացնենք: Մասնավորապես՝ վերջինիս անդրադարձ կատարելով՝ նույն հանքարդյունաբերության ծավալները, որպես այդպիսին ոչ թե մտածենք արտահանման, այլ իրոք արդյունաբերական մթնոլորտն ու միջավայրը ՀՀ-ում բարելավենք: Եվ այս համատեքստում իմ գործընկերն էլ՝ մեր խմբակցությունից, մատնանշեց, որ էներգետիկ ենթակառուցվածքները, էներգետիկ անկախությունը չափազանց կարեւոր են, եւ գտնում ենք, որ Հայաստանը չիրացված շատ մեծ պոտենցիալ ունի, ինչի հետ կապած նաեւ այդ 8 մլրդ դոլարի մասին, երբ որ խոսակցությունը գնացել է, դա հիմնական ներքին պոտենցիալի մասին է խոսքը գնում՝ չիրացված պոտենցիալի մասին է խոսքը գնում:

Եվ օգտվելով առիթից, նաեւ ի լուր աշխարհի՝ ուզում եմ ներկայացնել, որ ՀՀ-ում տնտեսական գրավչությունը բարձր մակարդակի վրա է կանգնած: Նոր հնարավորությունները եւ նոր իրողությունները պետք է լավագույնս նաեւ օգտագործեն այլ երկրի ներկայացուցիչները, մեր հայրենակիցները արտերկրում, եւ ՀՀ-ում գործունեություն ծավալող անձինք հասկանան, որ մեր երկրում նոր իրականություն է:

Եվ քանի որ խոսում ենք նոր իրականության մասին եւ գյուղատնտեսությանն էլ հարց եղավ անդրադառնալու, 2017 թվականի նոյեմբերին «Ծառուկյան» խմբակցության ներկայացուցիչներով «ՀՀ հարկային օրենսգրքում լրացում կատարելու» նախաձեռնությամբ հանդես եկանք, որը «Հանրապետական» խմբակցության կողմից մերժողական քաղաքականության առերեսվեց եւ բացասական կարծիքի արժանացավ տնտեսական հարցերի հանձնաժողովում: Խոսքը գնում էր բնակլիմայական պայմաններում գյուղացիների տուժելու պարագայում 1 տարվա կտրվածքով հողի հարկից ազատելու հանգամանքին: Այն պայմաններում, երբ մենք գիտենք, որ բազմաթիվ մեր երկրի գյուղացիներ վարկեր են վերցնում եւ մեծ դժվարություններով են իրենց տնտեսությունը գարնանը փորձում արթնացնել, բայց պարզվում է, որ բնակլիմայական պայմաններում աղետի, երաշտի պայմաններում իրենք տուժում են եւ տուժելուց հետո, բացի  այն, որ պետք է վարկերը փակեն, մի հատ էլ պետք է հարկեր տան: Սա շատ լավ նախաձեռնություն էր, եւ այս նախաձեռնության ընդհանուր գաղափարափիլիսոփայական մոտեցմանը, պրն վարչապետ, պրն Փաշինյան, կուզենայինք, որպեսզի դուք անպայմանորեն ուշադրություն դարձնեիք, որովհետեւ սա, իրոք, պետական որպես վերաբերմունք կնայեր գյուղացին եւ գյուղատնտեսության հետ կապված:

Եվ մենք այս ամբիոնից տարբեր ելույթներ լսել ենք, հարգելի գործընկերներ: Ըստ էության, սա որեւիցե մեկ պատգամավորի համար վերջին հնարավորությունը չէ՝ այս ամբիոնից խոսելու կամ հայտարարություններով հանդես գալու, «ԱԺ Կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքին, կամ առհասարակ սահմանադրական կարգավորումներին որ հետեւեք, կհասկանաք, ամեն դեպքում ուզում եմ արտահայտվել, բայց ուզում եմ նաեւ պրն Շարմազանովին արձագանքել, քանի որ ամենատարբեր գնահատականները նախկինի, ներկայի հետ փորձեց տալ, բայց ուզում եմ մի փոքր, քանի որ անցյալից հղումներ եղան, անցյալին հղում կատարել: Երբ նույն ԱԺ-ում պարբերաբար Հանրապետական կուսակցությունը ներկայացնող վարչապետները լավատեսություն էին հաղորդում, դրան որպես հետեւանք՝ ի՞նչ էր տեղի ունենում ՀՀ-ում, եւ վերջինին էլ ցիտենք, երբ ներկայացնում էր ինդուստրիալ, պոստինդուստրիալ հանրապետություն կառուցելու մասին, վերջում ի՞նչ մեկնաբանություններ արեց. այո, ՀՀ կրիտիկական մասսան՝ քաղաքացին, թող երկրից արտագաղթի, բա մնա՝ հեղափոխություն անի՞: Դե, ի լուր բոլորին էլ թող իմանան՝ այո, մնացել ենք, հեղափոխություն ենք արել եւ երկրում նաեւ տնտեսական հեղափոխություն ենք իրականացնելու: Եվ քանի որ այս գործընթացը ֆորմալ բնույթ  է կրում, պրն Փաշինյան, մեկ անգամ եւս ուզում եմ հայտարարել, որ մենք հարգում ենք ձեր եւ Գագիկ Ծառուկյանի կողմից ստորագրած հուշագիրը եւ պայմանավորվածությունները, եւ որպեսզի ամբողջական գործընթացը, այն տրամաբանությունը, որը որ որդեգրել ենք, իր ավարտին հասնի «Ծառուկյան» խմբակցությունը չի մասնակցի քվեարկությանը: Շնորհակալություն:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Խոսրով Հարությունյան:

Խ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես նորից մնում եմ այն կարծիքին, որ այսօրվա մտքերի փոխանակությունը շատ օգտակար էր, պրն վարչապետ, ու փորձեմ ես էլ օգտվել այդ հնարավորությունից: Թեպետ ձեր խոսքը հիմնականում վերաբերում էր տնտեսությանը, այդուհանդերձ, կուզենայի մեկ մտահոգության մասին խոսել՝ կապված Բոլթոնի այցելության հնարավոր հետեւանքների վերաբերյալ:  Տեսեք, անշուշտ, ես ձեզ հետ համամիտ եմ, որ ամեն հարցին պետք չէ, որ արձագանքի վարչապետը, ես այստեղ ձեզ հետ համաձայն եմ, բայց այնպիսի հարցադրումներ, որոնք կարող են ներքաղաքական կամ արտաքին քաղաքական կամ տարածաշրջանային կամ աշխարհաքաղաքական մեզ համար հասկանալի զարգացումներ, էական փոփոխություններ մտցնել, կարող են էդպիսի ենթատեքստեր ունենալ, ապա դրանց վերաբերյալ կա արտաքին գերատեսչական կառույց կամ այլ կառույցներ, որոնք կարող ենք, անկասկած, արձագանքել: Ես կրկնում եմ՝ վարչապետը պարտադիր չէ՝ արձագանքի, բայց, այդուհանդերձ, հանրությանն այս մեսիջն ուղարկել պետք է: Մասնավորապես հեռացող դեսպանն առաջին անգամ խոսեց՝ տարածքներ խաղաղության դիմաց, սա նորույթ էր մեզ համար, եւ այդ ֆոնին գալիս է երկրորդ պաշտոնյան՝ շատ պատասխանատու եւ խոսում է լեգիտիմ ընտրությունների... Արդյունքում մենք հնարավորություն ունենք, ինչպես դուք եք ասում, պատուհան բացել, իսկ միգուցե խոսքը գնում էր դրա մասին, այսինքն՝ մեզ ակնհայտորեն ակնարկում են, որ տեսեք՝ կա պատերազմ սկսելու ռեալ հնարավորություն եւ տեսեք, հարկավոր է գցել-բռնել՝ արդյոք սա ինչի՞ կարող է հանգեցնել: Ընդ որում՝ ինձ հատկապես մտահոգեց, որ Բոլթոնն այցելեց Հայաստան Ադրբեջանից հետո եւ էնտեղ քննարկումներից հետո: Համաձայնեք, որ մտահոգվելու հիմքեր կան, առավել եւս, երբ այս ամենը ներկայացնում է նաեւ Իրանի շուրջ օղակը սեղմելու՝ ընդհանուր Միացյալ Նահանգների կողմից ընդգծված քաղաքականության ֆոնին, եւ ակնհայտորեն խոսքը գնում է... Հավանաբար, պետք է ենթատեքստում հասկանալ նաեւ Իրան-Ռուսաստան փոխհարաբերություններում հնարավոր չափով, հնարավորին, չգիտեմ, նոր պրոբլեմներ կամ արգելքներ ստեղծելու հարցում Հայաստանի հնարավոր մասնակցության մասին կամ տարածաշրջանի երկրների մասնակցության մասին: Ես կրկնում եմ՝ ես շատ ուրախ կլինեմ՝ այդ բոլոր մտահոգությունները չեզոքացվեն, բայց համաձայնվեք, որ այսպես մտածելու հենք էլ կա, եւ չենք կարող դրան չանդրադառնալ: Ուստի՝ կրկնում եմ, որ ստվերային  պարտադիր չէ, որ դուք, որովհետեւ կան ավելի ոչ պակաս, ավելի ցածր, բայց նույնպես պատասխանատու դերակատարներ, որոնք կարող են, անկասկած, իրենց անդրադարձներն անել:

Հիմա՝ մի քանի նկատառումներ՝ տնտեսական քաղաքականության հետ կապված: Նախ եւ առաջ՝ ես գտնում եմ եւ համաձայն եմ, ես այն կարծիքին եմ շարունակում մնալ, որ ստվերային տնտեսության կրճատումն էական նշանակություն ունի մեր բյուջետային եկամուտների ավելացման, բայց նույնպես շատ էական եմ համարում նաեւ այն, որ այդ ստվերային տնտեսության կրճատումն էական նշանակություն ունի կոռուպցիոն ռիսկերն էապես նվազեցնելու համար, որովհետեւ ստվերի առկայությունը, ըստ էության, նշանակում է նաեւ համապատասխան կառույցների համար կոռուպցիոն գործողություններ կամ գործունեության ծավալելու հնարավորություն: Եվ այս տեսակետից բոլորովին վերջերս օրենսդրական նախաձեռնություններից մեկը՝ մեր գործընկերոջ Արմեն Սիմոնյանի օրենսդրական նախաձեռնությունը, որը վերաբերում է վիճակախաղի, շահումով խաղերի ոլորտի կարգավորմանը, այն առաջարկությունները, որոնք ներկայացվել են, ըստ իս դրանք ուղղակի նպաստելու են ստվերային շրջանառության ավելացմանը: Պրն վարչապետ, դուք տեղյակ եք, որ այս հարցով ես դիմել եմ, փորձել եմ հանդիպել, իմ մեկնաբանությունները ձեզ ներկայացնել, որովհետեւ իրոք մտահոգված եմ եւ համոզված եմ, որ շատ դեպքերում բարի ցանկություններով սալապատված է դժոխքի ճանապարհը, եւ սա այդ դեպքերից մեկն է, որ մենք կարող ենք հոնքը շինելու փոխարեն նույնիսկ աչքը հանել: Ես ունեմ մտահոգություններ, շարունակում եմ պահպանել այդ մտահոգությունները եւ ես կարծում եմ, որ էստեղ մենք մտածելու տեղիք ունենք: Առավել եւս կա մեկ այլ օրենսդրական նախաձեռնություն՝ Հրաչյա Հակոբյանի, որն էապես նպաստելու է այս ոլորտը գայթակղիչ, հրապուրիչ դարձնելու առումով գովազդի էական կրճատմանը, որի շուրջ մենք եկել ենք օրենսդրական նախաձեռնության հեղինակի հետ ընդհանուր հայտարարի:

Հաջորդը՝ գյուղատնտեսություն: Ես՝ ճիշտն ասած, կարող է եւ՝ սխալ եմ ձեզ հասկացել, բայց Հայաստանը չի կարող լինել ագրարային պետություն: Ես հասկանում եմ, որ դուք ոչ թե նվաստացնում եւ նվազեցնում եք գյուղատնտեսության կարեւորությունը կամ դերակատարումը, այլ խոսքը գնում է նրա մասին, որ այլ ճյուղեր, մասնավորապես՝ գիտություն, մասնավորապես՝ արդյունաբերություն, ընդ որում, արդյունաբերության ամենալայն սեգմենտը, սպեկտրը, պետք է իր զարգացումը ստանա, եթե դա էդպես է, անկասկած: Բայց ես ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել, որ մեր գյուղատնտեսության... Օրինակ՝ Հոլանդիայի աշխատունակ բնակչության 5 տոկոս է ներդրված գյուղատնտեսության մեջ, նրանք տալիս են համախառն ներքին արդյունքի 38 տոկոսը՝ Հոլանդիայի, այսինքն՝ բարձր արտադրողական ժամանակակից տեխնոլոգիաներով հագեցած գյուղատնտեսություն, եւ մեր հիմնական նպատակը դա պետք  է լինի: Ուստի՝ ես կփորձեի փոխել, եթե կուզենայիք վերաձեւակերպել այս բանաձեւը, որ Հայաստանը ոչ թե չպետք է լինի ագրարային, այլ Հայաստանը պետք է լինի զարգացած՝ գյուղատնտեսությամբ վերամշակման արտադրությամբ, ինչպես նաեւ արդյունաբերության մնացած ճյուղերով: Սա, ըստ էության, կլինի ճիշտ ակցենտ հետագայում թե՛ ներդրումների ներգրավման, թե՛ այս ոլորտում տնտեսական քաղաքականության արդյունավետ իրացման համար:

Հաջորդը. ես էստեղ պետք է միանամ պրն Սարգսյանի՝ Արամ Սարգսյանի, հարցադրմանը՝ ջրային ռեսուրսների կառավարման հետ կապված եւ ուզում եմ մի օրինակ բերել: Ըստ էության, եթե փորձեք վերլուծել, այսինքն՝ նայել Հայաստանին եւ Շվեյցարիայի ֆիզիկական քարտեզը, ձեզ կթվա, որ նույն երկրներն են: Խորապես կիրճերով կտրտված եւ այլն, եւ այլն: Շվեյցարացիները՝ դեռեւս 47 թվականին, հասկացան, որ ջուրը պետք է իրական, մոտավորապես նույն շրջանառությունն  էլ է, ի դեպ, ջրի, ես ի նկատի  ունեմ: Ինչ արեցին նրանք բոլոր իրենց կիրճերում՝ հնարավորություն տվեցին մասնավոր ներդրողներին ձեւավորել՝ ստեղծել, ամբարտակներ, հետագայում էլ էդ ջուրն օգտագործել: Այսինքն՝ մենք նույնպես կարող ենք ջրամբարների տնտեսությունը՝ շարունակելով պրն Սարգսյանի հարցադրումը, իրականացնել, բայց նաեւ՝ ներգրավելով ինվեստորների, ընդ որում՝ կոնսեսիոն պայմանագրով՝ երկարաժամկետ, որպեսզի այդ ջուրը նրանք հետագայում կարողանան օգտագործել, այդ թվում նաեւ՝ կոմերցիոն նպատակներով: Մի բան ակնհայտ է, որ մենք ջրի ոլորտում ունենք սարսափելի բացթողումներ եւ հիմա պետք է ցանկացած գնով դա վերականգնենք:

Հաջորդ հարցը. որը նույնպես շատ կարեւոր եմ համարում: Ներդրումներ: Անցյալ անգամ մենք էս մասին խոսել ենք: Պրն վարչապետ, ըստ էության, շատ էական է շուկաների դիվերսիֆիկացիան, որովհետեւ որեւէ ներդրում չի կարող մեր պարագայում արդարացված լինել կամ չի արդարացվի, եթե մենք չունենք շուկաների դիվերսիֆիկացված հնարավորություն: Սա պետք է լինի տնտեսական քաղաքականության անկյունաքարային, այդ թվում նաեւ՝ արտաքին քաղաքականության անկյունաքարային դրվածքներից մեկը, եւ այդ պայմաններում, անկասկած, մենք կունենանք, ըստ էության, անհրաժեշտ ձեռքբերումներ, բայց հիմա՝ եւս 2 նկատառում՝ այս առումով:

Տեսեք, այս տարի եւ արդեն արձանագրված է՝ մեզ մոտ տնտեսության, այսինքն՝ արտահանման՝ նույնիսկ ծավալներում տնտեսության, ծավալների մեջ էական տեղաշարժեր կան՝ ի օգուտ ռեալ սեկտորի, այլ սեգմենտների, ոչ թե հանքարդյունաբերության: Ինչո՞ւ. որովհետեւ դա մենք փորձեցինք, եւ դրան նպաստեց էապես Եվրասիական տնտեսական միության անդամակցությունը, եթե Եվրասիական տնտեսական միության անդամակցումը չլիներ, ռեալ սեկտորում դիվերսիֆիկացնելու ռեալ հնարավորություններ մենք չէինք ունենա: Մինչդեռ Եվրամիության շուկան, որպես կանոն, մեզանից պահանջում է հումք: Եվ էստեղ ես նույնպես ուզում եմ շարունակել այն միտքը, որ նաեւ հումք արտահանող, ընդհանրապես հումք արտահանող պետք է չլինենք, այլ պետք է նպատակ դնենք՝ դարձնել ավելացված արժեք ստեղծել, պատրաստի վերջնական արտադրանք՝ լեռնամետալուրգիական ոլորտի զարգացման շնորհիվ:

Եվ վերջին իմ ընկալումները՝ ուղղակի ճշգրտման առումով: Տեսեք, այսօրվա դրությամբ իրականում ներդրումները ներգրավվելու համար բավական լուրջ, այդ թվում՝ օրենսդրական նախադրյալներ են ստեղծված: Ես ձեզ հետ համաձայն եմ, որ այն օրենսդրական նախաձեռնությունները, որոնք մենք ընդունեցինք դեռեւս 16, 17 թվականին, այն է՝ սահմանի վրա ԱԱՀ հետաձգում մինչեւ 3 տարի ժամկետով՝ ընդ որում՝ հանելով նաեւ հումքի վրայից եւ նաեւ մեքենասարքավորումների վրայից սահմանի վրա ԱԱՀ վճարելու դրույքաչափը, վերացրեցինք, սա էապես նպաստեց այսօր ներդրումների խրախուսմանը: Հետեւաբար, ես ուզում եմ ասել, որ եթե տնտեսությունը կամ տնտեսական քաղաքականությունը ինչ-որ իներցիոն բնույթ կրում է, ապա դա մեծ իմաստով՝ այս պահին, հնարավոր է՝ պետք է արձանագրենք եւ պետք է կապենք նախկինում ընդունված ինստիտուցիոնալ բնույթի որոշ կարգավորումներով, եւ այդ կարգավորումների շնորհիվ է, որ մենք այսօր ունենք նաեւ այս ներդրումների տպավորիչ աճ, մենք ունենք նաեւ աշխատատեղերի, ինչպես դուք եք փաստում, ավելացում: Ես, օրինակ՝ այդ տվյալներին հավատում եմ: Ուղղակի ինձ համար ես իմ հարցը հնչեցրեցի եւ կարծում եմ՝ բյուջեի քննարկմանը դրան նույնպես կանդրադառնամ, եթե մենք ունենք 30 տոկոսից ավելի ներդրումերի աճ, ապա ինչո՞ւ դա իր անդրադարձը որեւէ մի կերպ չի գտնում 19 թվականի տնտեսական քաղաքականության մեջ, փոխարենը մենք 6,5 ունենալու ենք տարեվերջին ՀՆԱ-ի աճ, պլանավորում ենք ընդամենը 4,9 տոկոս: Ունենալու ենք նաեւ որոշակի, հիմա չեմ ուզում դրա վրա ժամանակ ծախսել, որոշակի տեղաշարժեր, ընդ որում՝ հիմքում դրված են քաղաքացու տնօրինվող եկամուտների աճի նվազող տեմպերը: Ինձ համար այս ամենը հասկանալի չէ, եւ այդ տեսակետից կարծում եմ՝ մենք այս խնդիրները դեռեւս պետք է վերլուծենք: Իմ պատկերացմամբ՝ դեռեւս անելիքները շատ են, բայց նաեւ պետք է օգտագործենք այն, ինչպես դուք ասացից, ժառանգությունը տնտեսական քաղաքականության, որ ստացել եք նախկին իշխանություններից: Դա օգտակար կլինի հետագա զարգացումներն երաշխավորելու կամ անշրջելի դարձնելու տեսանկյունից: Շնորհակալ եմ:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, ես ուզում եմ ձեզ տեղեկացնել, որ այսօր մեր հյուրերն են Բելգիայի խորհրդարանի պատգամավորները, որոնք հետեւում են մեր նիստին հյուրերի օթյակում: Ողջունենք իրենց:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Նրանք կարեւոր առաքելությամբ են եկել այստեղ եւ Ղարաբաղ, էնպես որ մենք ողջունում ենք եւ շարունակենք մեր աշխատանքը:

Եզրափակիչ ելույթի համար ես հրավիրում եմ պրն Փաշինյանին: Խնդրեմ, պրն Փաշինյան:

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, հարգելի գործընկերներ, հետաքրքիր քննարկման համար: Ես փորձեմ արագ անդրադառնալ հնչած մի քանի գնահատականների:

Առաջինը. ասվում է, որ աշխատավարձերի բարձրացում չի լինում, 0 տոկոս աշխատավարձի բարձրացում: Հարգելիներս, եթե մենք ասում ենք՝ եկամտային հարկը 36,6 տոկոսի փոխարեն լինելու է 23 տոկոս, 28 տոկոսի փոխարեն լինելու է 23 տոկոս, բա դա աշխատավարձի բարձրացո՞ւմ չէ: Աշխատավարձի բարձրացումը պոզով-պոչո՞վ է լինում: Էլ չեմ ասում, որ մենք արդեն իսկ կուտակային կենսաթոշակի համակարգի փոփոխության արդյունքում... Ես էս ամբիոնից ասացի՝ 206.000 մարդու աշխատավարձ դեռ հուլիսից՝ հուլիսի մեկից, բարձրացրել ենք: Էստեղ խնդիր կա, որ ասվում է՝ պետական համակարգի աշխատողների, բյուջետային համակարգի աշխատողների դրույքների բարձրացման վերաբերյալ, եւ շատ լեգիտիմ եւ շատ ճիշտ հարցադրում է, մասնավորապես՝ ուսուցիչների մասով, պետական ծառայության աշխատողների մասով եւ գիտնականների մասով: Բայց եկեք խորանանք պրոբլեմի մեջ: Այսօր ՀՀ հանրակրթության ոլորտում կա 48.795 դրույք, այսինքն՝ մեր պահանջարկը, ըստ էության, էդքան է, բայց էսօր էնտեղ աշխատում է 10.872 մարդով ավելի, քան նախատեսված է այդ հաստիքացանկով եւ այլն: Ինչպե՞ս է ստացվել՝ այս իրավիճակը. տարբեր հանգամանքների բերումով եւ էսօր մենք չենք կարող ասել նույնիսկ, որ մեր բոլոր ուսուցիչներով, ովքեր աշխատում են, ստանում են այնքան աշխատավարձ, որքանով որ նախատեսված է օրենքով: Նրանք ստանում են ավելի ցածր աշխատավարձ, որովհետեւ շատ դեպքերում էն տեղերում, երբ որ պետք է լինի մի ուսուցիչ, մի ուսուցչի աշխատավարձը, պրն Զուրաբյան, նախորդ անգամ դուք էիք, չէ՞, ասում, որ պետք է մի մարդը երկու աշխատավարձ ստանա: Ես էլ ի պատասխան ասացի, որ, ցավոք, մեր մոտ հակառակն է, որ երկու մարդն է ստանում մի մարդու աշխատավարձ: Բա մինչեւ էս խնդիրները մենք չլուծենք... Պետական կառավարման համակարգում էսօր 10.872 մարդ է աշխատում, մենք մտածում ենք, որ էդքան մարդ... Սա արդյունավե՞տ պետական կառավարման համակարգ է: Եթե արդյունավետ պետական կառավարման համակարգը... Սկսեմ ամենապրիմիտիվից. քաղաքացիներն իրենց նամակների պատասխանը նույնիսկ ժամանակին չեն կարողանում ստանալ: Մենք ի՞նչ ենք ուզում, մենք ուզում ենք ֆորմալ ասել բարձրացրեցինք աշխատավարձները, իրականում համ աշխատավարձը չբարձրանա, համ որակն ընկնի, եւ ոչ մի հարց չլուծենք: Մենք էսօր այ էս բանի պատճառով՝ այս խնդրի պատճառով, մենք չենք կարող էդ խնդրին շատ արագ արձագանքել, որովհետեւ մեզ պետք է ոչ թե... Ես թոշակառուների պարագայում էլ ասացի՝ մենք ընտրություն ունեինք՝ բոլոր թոշակառուների թոշակը 1000 դրամով բարձրացնել՝ գոնե էս պահին կանխատեսվող ռեսուրսներով, թե՞ 85.000 աղքատության գծից ներքեւ գտնվող թոշակառուների եւ նպաստառուների նպաստը բարձրացնել, որ գոնե համոզված լինենք՝ էդ մարդիկ հաց առնելու գումար ունենալու են: Մենք էս երկրորդ ճանապարհը ընտրեցինք՝ չբացառելով խոսակցությունն էն մյուս ճանապարհի մասին, բայց ասում եմ՝ մեր գլոբալ խնդիրը հետեւյալն է. չի կարող երկրում, որտեղ 400.000 մարդ աշխատում է, իսկ 800.000 մարդ նրանց աշխատանքի արդյունքը պիտի կիսի, էդտեղ մենք չենք կարող շատ լուրջ խոսել: Մենք պետք է աշխատողների թիվն ավելացնենք եւ մենք դրա համար ենք ասում, որ մենք պետք է աշխատանքը խրախուսենք:

Գիտնականների մասին: Այսօր Հայաստանում հաստիքով կա 4500 գիտնական, խորհրդակցություն է եղել բյուջետային քննարկումների, ասել եմ՝ խնդրում եմ ասեք ինձ, ի՞նչ գիտական արդյունք են տալիս 4500 գիտնականները: Ես չեմ ասում, որ նրանք արդյունք չեն տալիս, բայց մենք չգիտենք՝ էդ գիտնականներին նախ՝ մենք ի՞նչ պատվեր ենք տալիս, եւ նրանք ինչպե՞ս են տալիս էդ պատվերը, վերադարձնում էդ պատվերը: Մենք չգիտենք՝ գիտության մեջ մենք կեղծ հաստիքների պրոբլեմ ունե՞նք, թե՞ չունենք: Օրինակ՝ սոցիալական նպաստների ոլորտում մենք ասում ենք՝ 360.000 նպաստառու անձ ունենք, բայց էսօր բացահայտումներ են տեղի ունենում՝ հազարավոր մարդիկ, որոնք չգիտեն, որ իրենք նպաստառու են, փարոսի տնօրենները, քաղաքապետները նրանց փողերը ստանում են, յուրացնում են: Մինչեւ մենք էս արդյունավետության հարցը չլուծենք, այսինքն՝ մենք շարունակում ենք տենց իներցիայով առաջնորդվել, դա ճիշտ մոտեցում չէ, ես կարծում եմ: Վերջերս Գիտությունների ազգային ակադեմիայում ելույթ էի ունենում. մեր հիմնական խնդիրը գիտության եւ մշակույթի, ի միջի այլոց, այն է, որ մեր գիտությունը եւ իրականությունն իրարից կտրված են: Մեր գիտությունը եւ տնտեսությունն իրար հետ կապ չունեն, երբ մենք էդ կապը կստեղծենք, մեր գիտնականները ոչ թե պետության աշխատավարձի հույսին կլինեն, այլ մեր գիտնականները շատ կոնկրետ գործառույթային պայմանագրով ծանրաբեռնված կլինեն, որ էս զարգացող արդյունաբերությունը նրանց կոնկրետ պատվեր տա, ասի՝ ինձ պետք է այս լուծումը, այս լուծումը, այս լուծումը, իսկ, ասենք, պետության ծախսերն ավելի ֆունդամենտալ խնդիրների մեջ կներդնենք: Մենք հիմա ի՞նչ՝ մտածում ենք՝ աշխատավարձ տալով՝ 80.000 դրամ աշխատավարձ տալով, 100.000 աշխատավարձ տալով՝ գիտության հա՞րց ենք մենք լուծում: Ու երբ որ դարձնենք էդ աշխատավարձը 105.000 դրամ, գիտության հարցերը լուծելո՞ւ ենք: Մենք մեզ խաբում ենք:

Ասում են՝ ներդրումները պակասել են: Բա ես էդ էի ասում. ինչո՞ւ է տարվա առաջին եռամսյակից ներդրումը պակասել. որովհետեւ մեկ-երկու հանքարդյունաբերության ընկերություն ակտիվ աշխատել է, հետո դադարել է ինչ-ինչ հանգամանքներում գործել, հա պակասել են: Եղջերավոր, մանր եւ խոշոր անասուների մասին. այո նրանք ստացել են արտահանման ազատություն եւ իրանք հընթացս կորոշեն՝ ինչքա՞ն արտահանվեն, ուր եւ ի՞նչ գնով, մենք էդ էինք ասում:

Կարմիր գծերի եւ կամերաների՝ տեսախցիկների, մասին: Էսօր բարեփոխումների՝ տեսախցիկների մասով, շատ լուրջ, ընդհանրապես ճանապարհային երթեւեկության կարգավորման մասով շատ լուրջ բարեփոխումների փաթեթ է ստեղծվում, որովհետեւ, եկեք նայենք՝ հին համակարգն ի՞նչ էր ասում մեզ. հին համակարգն ասում էր՝ դու կարգազանց վարորդ ես, դու ուրիշների կյանքը վտանգող վարորդ ես՝ խնդիր չունես 100.000 դրամդ վճարիր, գնա շարունակիր քո, ուրիշների կյանքը վտանգի ենթարկել: 200.000, 500.000 ունես, փողի պրոբլեմ չունես՝ ընդհանրապես ոնց ուզում ես՝ քշիր, մենակ մեր փողը մուծիր, ուզում ես՝ հազարի տակ քշիր: Բա դրա արդյունքում պրոբլեմներ են առաջանում: Մենք չենք կարծում տենց, մենք կարծում ենք, որ էդ վարորդը՝ անկախ նրանից ինչքան փող ունի, պիտի զրկվի վարորդական երթեւեկության կարգ ու կանոնը խախտելու իրավունքից: Եվ, այո, ես ինքս էլ կարծում եմ, որ էս տեսախցիկների ոլորտում պետք է շատ մեծ փոփոխություններ արվեն: Եվ հանրային արձագանքը ցույց է  տալիս, որ բոլորը չէ, որ հանման կողմնակից են: Ավելի շատ մարդիկ կան, ովքեր ասում են, որ պետք է կանոնակարգել, եւ էդ գումարներն ավելի նպատակային օգտագործել:

Կարմիր գծերի հետ կապված էլ պրոբլեմներ կան: Պրոբլեմներ կան, որը պետք է լուծել եւ այդ պրոբլեմներից ամենակարեւորն էն է, որ էլի նույն հարկային համակարգի հետ կապված՝ մարդիկ պետք է վստահ լինեն, որ իրենց տված ամեն կոպեկն օգտագործվում է նպատակային:

Հավաքական անվտանգության պայմանագրի հետ կապված. մենք մեր դիրքորոշումները շատ հստակ ասել ենք եւ կշարունակենք մեր դիրքորոշումները պաշտպանել Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությունում, եւ մենք մեծ հարգանքով ենք վերաբերվում մեր բոլոր գործընկերներին եւ ակնկալում ենք, ինչպես մյուս դեպքերում, որ մեր գործընկերներն էլ մեր շահերին եւ դիրքորոշումներին հարգանքով կվերաբերվեն:

Ալավերդու պղնձաձուլարանի մասին: Բա շատ լավ... աշխատատեղը՝ աշխատատեղ, ոչ մեկին չի անհանգստացնո՞ւմ, որ տասնյակ տարիներով արտանետումների ծավալները մի քանի անգամ գերազանցում են, իսկ էդ մարդիկ... Ինչքա՞ն քաղցկեղով հիվանդացությունը՝ Ալավերդու վիճակագրությունը, որեւէ ձեւով տարբերվո՞ւմ է, թե՞ չէ, առողջապահական վիճակը տարբերվո՞ւմ է, թե՞ չէ: Մենք ի՞նչ ենք ասում, ասում ենք՝ եղբայր, շատ լավ, էդ արտադրությունը մեզ համար կարեւոր է, բայց չի կարելի մարդկանց թունավորելու գնով ինչ-որ խնդիր լուծել: Տասնյակ հազարներին թունավորելու գնով 600 մարդու խնդիր լուծել: Էդ 600 մարդու խնդիր լուծելը նաեւ մեր խնդիրն է, բայց եկեք համագործակցենք, որպեսզի այս խնդիրները լուծվեն: Պրն Սարգսյան, միանշանակ, ես չեմ ասում՝ հանքարդյունաբերությունը պիտի չլինի, ես ասում եմ՝ էս կառուցվածքը, երբ որ երկիրը սա է, սա է, եւ սա է, ընդունելի չէ: Պետք է հանքարդյունաբերությունն էլ լինի, նախ՝ ինքն իր որակով եւ սոցիալական պատասխանատվության առումով պետք է ավելի պատասխանատու լինի, որովհետեւ, ի վերջո, դա հանրային հարստություն է, ազգային հարստություն է, էդ հանքը շահագործողի սեփականությունը չէ, որ թույլատրված ծավալներից, օրինակ՝ 20 անգամ ավելի արտահանեն, 20 անգամ ավելի շատ եկամուտներ ստանան: Երկրորդն էլ, ես հենց իմ խոսքում էդ շեշտեցի, որ մենք խտանյութ ենք արտահանում: Ինչո՞ւ ենք խտանյութ արտահանում, իսկ ինչո՞ւ մենք չենք մտածում, որ մենք կարող ենք մետաղի մշակման եւս մեկ եւ թեկուզ երկու, եւ՛ թեկուզ երեք փուլ անցնել, եւ բարձր տեխնոլոգիաների կիրառումը հենց կարող է նպաստել, որ մենք ոչ միայն ուղղակի մետաղ ձուլենք, ոչ միայն ուղղակի կաբել արտադրենք, այլեւ էդ մետաղն օգտագործենք նաեւ ավելի տեխնոլոգիական ապրանքների մեջ:

Ջրաչափերի հետ կապված: Ընդհանրապես էս հիդրոկայանների շուրջ ստեղծված վիճակի հետ կապված՝ քրեական գործ է հարուցվել, որը քննվում է:

Ռուսաստանի Դաշնությունը խանդով է վերաբերվո՞ւմ, թե՞ չէ: Գիտեք, Բոլթոնի այցի հետ կապված՝ մի շատ կարեւոր բան տեղի ունեցավ. Ռուսաստանի ներկայացուցիչները Միացյալ Նահանգների ներկայացուցիչներին հիշեցրին, որ Հայաստանն ինքնիշխան պետություն է, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ներկայացուցիչները Ռուսաստանին հիշեցրին, որ Հայաստանն ինքնիշխան պետություն է: Ես ձեզ ասեմ, որ չեմ կարծում, թե նրանից որեւէ մեկը մոռացել էր դրա մասին, քանի որ մենք մեր գործողություններով դա միշտ ցույց ենք տվել եւ կանգնած ենք էդ դիրքերի վրա:

Բոլթոնի հետ հանդիպումը: Ես հանդիպել եմ Բոլթոնի հետ, էդ հանդիպման ընթացքում նույնիսկ նվազագույն նյուանս չի եղել, որը  ՀՀ-ում եւ հայ ժողովրդի շրջանում պետք է անհանգստացնի: Ընդհակառակը, ես էդ հանդիպումը մեզ համար համարում եմ խոշոր դիվանագիտական նվաճում եւ հետագայում կասեմ, թե ինչն է պատճառը, որ ես էսպես ասում եմ: Մնացածը՝ հարցազրույցներ, կներեք, էդ հարցազրույցներում ով ինչ կասի, ո՞նց կասի եւ այլն, մեր հանդիպման ընթացքում բովանդակությունը որեւէ կապ չունի էն մտահոգությունների հետ, որոնք հնչում են հայկական իրականության մեջ:

Տարածքներ՝ խաղաղության դիմաց: Պրն Հարությունյան, կներեք, որ ասում եք՝ էդ նորություն է ձեզ համար, ինձ համար էլ նորություն է, որ ձեզ համար նորություն է, որովհետեւ բանակցային ողջ տրամաբանությունը... Ոչ, ես նախորդ ելույթներից մեկում էս ամբիոնում ասել եմ, որ, ըստ էության, ես կարող եմ միանշանակ ասել, որ՝ որպես վարչապետ, հենց այդ տրամաբանությունն եմ ժառանգել բանակցային նախորդ գործընթացից: Եվ սա՝ անկեղծ, էս ամբիոնից ասել եմ եւ ասեմ, որ այդ տրամաբանությունն անընդունելի է ինձ համար, անընդունելի է:

Պատմագիտության մեջ ագրարային երկիր՝ որպես էդպիսին, ձեւակերպվում է այն երկիրը, որտեղ գյուղատնտեսության եւ գյուղատնտեսությունում ներգրավված մարդկանց տեսակարար կշիռը շատ ավելի մեծ է, քան մյուս ոլորտներում: Էսօր, ցավոք սրտի, մեր երկրում գյուղատնտեսության ոլորտում ներգրավված մարդկանց թիվը մոտավորապես 600.000 եւ ավելի՝ նույնիսկ 700.000 է, ու սա հիմք է տալիս ասել, որ մենք ագրարային երկիր ենք, ցավոք սրտի, բայց էդ չի նշանակում՝ մենք ասում ենք գյուղատնտեսությունը վատ բան է: Ի վերջո, ինչքան էլ տեխնոլոգիաները զարգացել են, մարդկությունն ուտելիքի նոր տեսակ չի կարողացել հայտնաբերել, դա գյուղատնտեսությունն է: Գյուղատնտեսությունը ստրատեգիական նշանակություն ունեցող ոլորտ է, հա, հաշվի չառնենք նաեւ էդ ծովամթերքը եւ այլն, հաշվի չեմ առնում, շատ չբացարձակացնենք, բայց գյուղատնտեսությունը ստրատեգիական նշանակություն ունեցող ճյուղ է, էնպես որ էդտեղ մենք խոսում ենք, որ, այո, արդյունավետությունը բարձրացնելու անհրաժեշտություն կա:

Ըստ էության, ոնց որ թե բոլոր հարցադրումներին անդրադարձա եւ եզրափակեմ: Ես իսկապես ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել արդյունավետ քննարկման եւ մեր համատեղ աշխատանքի համար: Այս խորհրդարանն ինձ երեք անգամ... երկու անգամ չի ընտրել մի անգամ ընտրել է, հույս ունեմ՝ հաշիվը, ի վերջո, կդառնա երեք-մեկ, եւ մենք իսկապես պատմական նոր էջ կբացենք մեր երկրի համար:

Ես ուզում եմ բոլոր քաղաքական ուժերին հաջողություն մաղթել նաեւ առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններին եւ ուզում եմ ԱԺ այս գումարման բոլոր պատգամավորներին շնորհակալություն հայտնել: Ես ինքս էլ եղել եմ այս գումարման ԱԺ պատգամավոր:

Պրն Բաբլոյան, ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել ձեզ՝ ձեր կատարած աշխատանքի համար: Եվ, ըստ էության, ես ուզում եմ ասել, որովհետեւ նկատեցի մեկ-երկու մեկնաբանություն, որ ես այս փուլով ոչ թե հայտարարում եմ ավարտը կամ հայտարարել եմ հեղափոխության ավարտը, ես հայտարարել եմ հեղափոխության հաղթանակի ավարտը, որովհետեւ հեղափոխությունը, ըստ էության, ոչ թե ավարտվում է, հեղափոխությունը, երբ իր վերջնական հաղթանակը կարձանագրի արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքներով, ինքը չի ավարտվում, ինքը մշտապես ներկա, է եւ հույս ունենք, որ այդ ոգու եւ այդ արժեքների ներկայությունը շատ երկար եւ տեւական կլինի ՀՀ-ում: Եվ ես այս առումով ուզում եմ ընդգծել մի բան. ինձ համար հեղափոխության կարեւորագույն արդյունքներից մեկն այն է, որ մենք պետք է բացառենք բռնությունը՝ որպես ներհայաստանյան հարցերի լուծման գործիք: Մենք պետք է բացառենք բռնությունը՝ որպես քաղաքական հարցերի լուծման գործիք: ՀՀ-ը, ինչպես նշված է Կառավարության ծրագրում, պետք է բռնությունից զերծ երկիր լինի: Ընդհանրապես, երբ որ մենք խոսում ենք մշակույթի մասին, մշակույթը կոնկրետ կիրառական էս խնդիրն ունի, որովհետեւ բռնությունը պետք է արմատախիլ արվի: Բռնության հակված մտածողությունը պետք է արմատախիլ արվի մեր իրականությունից, եւ սրա համար կա երկու, երեք կարեւորագույն գործիք, դրանից մեկը՝ օրենքի գերակայությունն է, ժողովրդավարությունն է, թափանցիկությունն է եւ, իհարկե, մշակույթը՝ որպես մեր բոլորիս՝ ՀՀ ցանկացած երկու քաղաքացու հարաբերությունների մակարդակը բարձրացնելու վստահելի գործիք: Եվ, իհարկե, ՀՀ-ում տեղի ունեցած հեղափոխությունն առաջին հերթին մշակութային հեղափոխություն է, որովհետեւ մինչ այդ կար պատկերացում, թե ատելությունն է այն գործիքը, որով մենք պետք է հասնենք փոփոխությունների: Եվ ուրախ եմ արձանագրել, որ մենք ի վիճակի եղանք ապացուցել, որ սերը եւ համերաշխությունն են այն գործիքը, համագործակցությունն է այդ գործիքը, պայքարի ոչ բռնի մեթոդներն են գործիքը, որով իսկապես մենք կարող ենք Հայաստանը դարձնել իրոք ազատ, իրոք հզոր եւ իրոք երջանիկ երկիր: Շնորհակալ եմ ուշադրության համար:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, մենք ավարտեցինք մեր մտքերի փոխանակությունը, լսեցինք պրն Փաշինյանին եւ մենք հիմա պետք է անցնենք մեր հիմնական՝ էսպես ասած, փուլին, որպեսզի, հիշեցնեմ, չընտրենք պրն Փաշինյանին, որովհետեւ այնքան կոնստրուկտիվ էին ելույթները եւ այնքան ոգեւորիչ, ես վախ ունեցա, որ կարող է պատահի՝ բոլորդ կոճակը սեղմեք եւ ընտրեք եւ մեր գործընթացը խախտեք: Եվ միեւնույն ժամանակ կցանկանայի նշել, որ իմ մոտ այնպիսի տպավորություն է, որ վեցերորդ գումարման պատգամավորների առանձնահատկությունը նրանց խոհեմությունը եւ հանդուրժողականությունն է:

«ԱԺ Կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 140-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ վարչապետն ընտրվում է անվանական քվեարկությամբ պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների մեծամասնությամբ:

Քվեարկության է դրվում «Նիկոլ Փաշինյանին ՀՀ վարչապետի պաշտոնում ընտրելու մասին» հարցը: Վարման կարգով՝ Արմեն Ռուստամյան:

Ա.ՌՈՒՍՏԱՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ինչպես եւ նախորդ անգամ «Դաշնակցություն» խմբակցությունը չի մասնակցելու քվեարկությանը:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Քվեարկություն: Ես ուզում էի ձեռնպահ քվեարկվել եւ մինչեւ փոխեցի... Ստացվեց, տեսաք, որ ստացվեց ձեռնպահ: Շնորհակալություն:

Կողմ՝ 0
Դեմ՝ 0
Ձեռնպահ՝ 13 պատգամավոր

Մենք հասանք մեր արդյունքին, շնորհակալություն: Ժամը հինգին բյուջեի քննարկում: Ֆրակցիայի ղեկավարներին կխնդրեմ մոտենալ իմ առանձնասենյակ:




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS