National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
23.01.2020

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03 04 05
06 07 08 09 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ՉՈՐՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 4

23 հունվարի 2020

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ  ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բարի լույս, հարգելի գործընկերներ։ Տեղադրենք քարտերը եւ գրանցվենք։ Գրանցում։ Գրանցվել է 105 պատգամավոր, քվորում կա։

Պատգամավոր Գեւորգ Գորգիսյանի ծննդյան տարեդարձն է այսօր, շնորհավորենք նրան։

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Քվեարկություններ։ Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի պատգամավորներ Նարեկ Զեյնալյանի եւ Հայկ Կոնջորյանի կողմից ներկայացված՝ «Պետական կենսաթոշակների մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը:

Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Էդմոն Մարուքյան։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Պրն Միրզոյան, ես ուզում եմ անդրադառնալ երեկ տեղի ունեցածին։

Սահմանադրության 104 հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ ԱԺ նախագահն ապահովում է ԱԺ բնականոն գործունեությունը։

Ես ուզում եմ ձեզ հարց ուղղել, թե ինչո՞ւ դուք չեք ապահովում ԱԺ բնականոն գործունեությունը՝ կապված այն իրավիճակի հետ, որ ԱԺ 1/4-ի ստորագրություններ են հավաքվել, եւ հանձնաժողովը, ըստ էության, չի կարող գործել։ Այսինքն՝ իրավունքի ուժով ստեղծված հանձնաժողովը, որ? դուք հայտարարել եք դեկտեմբերի 5-ին, որ որեւէ խնդիր չկա, այն ստեղծված է եւ այն պետք է գործի, մենք ունենք քաղաքական կամք, ?յդ հանձնաժողովը, փաստորեն, չունի կազմ, եւ խորհրդարանի ցանկացած հանձնաժողով՝ մշտական, ժամանակավոր, քննիչ հանձնաժողով, եթե չի գործում, նշանակում է՝ խորհրդարանի ինչ-որ մարմին չի գործում։ Եթե ինչ-որ մարմին չի գործում, նշանակում է՝ խորհրդարանի նախագահը չի կարողանում ապահովել խորհրդարանի բնականոն գործունեությունը։ Ի՞նչն է պատճառը, պրն Միրզոյան, ինչո՞վ ձեզ օգնենք, որ կարողանաք բնականոն գործունեություն ապահովել, պրն Միրզոյան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պարոն Էդմոն Մարուքյան, ես ձեր օգնության կարիքը, բնավ, չունեմ: Կարծում եմ՝ որպես փորձված իրավաբան՝ դուք պետք է շատ լավ հասկանայիք, որ ԱԺ նախագահն այդ քննարկվող հարցի առնչությամբ իր իրավասությունների շրջանակներում ինչ պարտավոր էր եւ կարող էր անել, արել է: Մնացյալը՝ թիվը հաստատելու մասին ԱԺ որոշման նախագիծը քվեարկվում է ԱԺ լիագումար նիստի ընթացքում: Պատգամավորներն իրենց քվեարկության մեջ ազատ են, կարող են քվեարկել կողմ, դեմ, ձեռնպահ, կարող են չքվեարկել, ինչպես որեւէ եւ այլ օրենսդրական նախաձեռնության դեպքում։ Մեղադրել ԱԺ նախագահին պատգամավորների քվեարկության որեւէ՝ այս կամ այն արդյունքի մեջ՝ ինձ թվում է՝ նշանակում է՝ ընդհանրապես լավ  չհասկանալ Սահմանադրության տրամաբանությունը: Ես ձեզ խորհուրդ կտայի, եթե դուք օգնություն եք առաջարկում, դիմել այլ իրավաբանների օգնությանը՝ ձեզ համար այս հարցը պարզելու համար։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 110
Դեմ՝   0
Ձեռնպահ՝ 1

Այս հարցի վերաբերյալ դուք արդեն մեկ անգամ խոսել եք վարման կարգի վերաբերյալ։

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի «Լուսավոր Հայաստան»  խմբակցության կողմից ներկայացված՝ «Պետական կենսաթոշակների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում կատարելու մասին օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը:

Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Էդմոն Մարուքյան։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Պրն Միրզոյան, ըստ ձեր պատասխանի՝ դուրս է գալիս,  որ դուք ոչ թե քաղաքական որոշում ունեիք՝ որպես թիմ, այլ, ուղղակի, դուք ուզում էիք, որ ստեղծվի այդ հանձնաժողովը եւ ունենա կազմ, բայց պատգամավորներն ազատ էին քվեարկել, նրանք քվեարկել էին եւ այդ կազմը տապալվել է ու չի հաստատվել կամ չեն մասնակցել քվեարկությանը, չնայած այն հանգամանքին, որ ձեր խմբակցության ղեկավարը հայտարարել էր՝ մենք դեմ են քվեարկելու, հետո հայտարարեց՝ մենք չենք քվեարկելու: Եվ նաեւ դուք հայտարարություն եք արել, որպես քաղաքական թիմի նաեւ կարեւոր ներկայացուցիչ, որպես ԱԺ նախագահ, որ քաղաքական խնդիր չեք տեսնում, այսինքն՝ թիմը խնդիր չի տեսնում, եւ հանձնաժողովը կարող է գործել, եւ քննիչ հանձնաժողովը պիտի գործի, որեւէ կասկած փարատելու խնդիր մենք չունենք։ Ձեր դեկտեմբերի 5-ի հայտարարությունը կարեւոր է։ Կարծում եմ՝ խոսքի արժեքը կարեւոր է, որ մարդը պետք է առաջինն ինքը հարգի իր խոսքը, էլի։ Հիմա, դուք այդ հայտարարություններն արել եք, երեկ հարց ու պատասխանի ժամանակ պարզվեց, որ դուք քաղաքական որոշումով եք, ըստ էության, տապալել հանձնաժողովի ձեւավորումը, բայց հիմա դուք ինձ պատասխանում եք, որ պատգամավորներն ազատ են քվեարկել։ Խնդրում եմ ասեք՝ քաղաքական որոշո՞ւմ է դա եղել, թե՞ ազատ են քվեարկել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պրն Մարուքյան, մի անգամ էլ եմ ասում, դուք, ըստ երեւույթին, լավ չեք հասկացել վարչապետի երեկվա ասածը։ Ճիշտ հակառակը, քաղաքական խոսակցությունը, այդ թվում եւ՛ ՔՊ վարչությունում, այդ թվում եւ քաղաքական թիմի քաղաքական կամքը եղել է օժանդակել այս՝ ձեր կողմից կասկածի տակ դրվող կամ ուսումնասիրելու ցանկություն հայտնած այդ ոլորտի վերաբերյալ հարցերը, օժանդակել այդ քննությանը։ Ճիշտ հակառակը, մենք քաղաքական կամք ենք ունեցել գնալ մինչեւ վերջ։ Ուրիշ բան էր ասում վարչապետը, ասում էր՝ ընթացքում պարզվեց, որ իրավական խնդիրներ կան այս հանձնաժողովի գործունեության համար, իրավական։ ԱԺ-ն, ֆրակցիայից էլ երեկ խոսեցին, ըստ էության, զանազան մեկնաբանությունների համաձայն, մեր համոզմամբ, նաեւ ելնելով իրավաբանների կարծիքներից՝ իրավասու չէ այդ հարցը քննել։ Սա է ամբողջը, դուք սխալ եք հասկացել։ Իսկ մենք մեր հայտարարությանը, ինչպես միշտ տեր ենք եղել, այնպես էլ հիմա ենք տեր։

Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Լիլիթ Մակունց։

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Հարգարժան պրն Մարուքյան, «դեմ» դիրքորոշումը կարող է արտահայտվել դեմ քվեարկելով, ձեռնպահ քվեարկելով կամ ընդհանրապես քվեարկությանը չմասնակցելով։ Այնպես որ, այստեղ որեւէ խնդիր, առնվազն, ես չեմ տեսնում։

Ինչ վերաբերում է քաղաքական որոշումներին, նորից եմ ասում, որ մեր դիրքորոշման ելակետը եղել է իրավականը, եղել է օրենքների շրջանակում Սահմանադրությանը եւ գործող օրենքներին հետեւելը։ Եվ մենք, հակառակը, կարծում ենք, որ քաղաքական որոշումները, մասնավորապես, ձեր խմբակցության կողմից, չեն կարող ավելի գերադասելի լինել իրավական կարգավորումներից։ Այնպես որ, ոչ եւ բնավ չի կարող նման բան լինել։ Այստեղ բացառապես գործ ունենք իրավական գործընթացների հետ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ես կրկնեմ նախագծի վերնագիրը, գուցե այս խոսակցությունների ընթացքում մոռացվեց։ Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի «Լուսավոր Հայաստան»  խմբակցության կողմից ներկայացված՝ «Պետական կենսաթոշակների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում կատարելու մասին օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ՝ 111
Դեմ՝   0
Ձեռնպահ՝ 5

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի պատգամավորներ Գեւորգ Պետրոսյանի, Արման Աբովյանի, Քաջիկ Գեւորգյանի, Դավիթ Մանուկյանի եւ Արայիկ Աղաբաբյանի կողմից ներկայացված՝ «Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը:

Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Էդմոն Մարուքյան։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Պրն Միրզոյան, դուք երեք անգամ ձեր խոսքում ասացիք՝ դուք լավ չեք հասկացել։ Ես ձեզ հորդորում եմ՝ մնաք կոռեկտության սահմաններում եւ չփորձեք վիրավորել։ Երեկվա վիրավորանքների համար՝ ընդդիմությանը ձիու հետ համեմատելու հետ կապված, պետք է ներողություն խնդրեք։ Բայց ես ուզում եմ ասել հետեւյալը. մենք ամեն ինչ լավ հասկացել ենք, երեւի, դուք չեք կարողացել գիտակցել ձեր դերը՝ այս խնդիրը լուծելու համար։ Ձեր դերը հետեւյալն էր, որ դուք պիտի ապահովեիք հանձնաժողովի ձեւավորումը։ Ավելին, պրն Միրզոյան, ձեզ եմ ասում, ինձ չեք լսում, ուրիշ տեղ եք խոսում, պրն Միրզոյան, դուք պիտի ապահովեիք հանձնաժողովի ձեւավորման պրոցեսը, որովհետեւ դուք եք բնականոն գործունեության պատասխանատուն։ Դուք երեք օր ժամանակ ունեիք՝ փաստաթղթերն իրավական փորձաքննության ենթարկելու եւ նոր հայտարարելու հանձնաժողովի ստեղծման մասին։ Դուք ստուգել եք փաստաթղթերը եւ հայտարարել եք հանձնաժողովի ստեղծման մասին, որից հետո Երեւանի ավագանու ինչ-որ իրավաբաններ ձեզ ասում են, որ դուք իրավունք չունեք։ Այսինքն՝ պրն Միրզոյան, ԱԺ-ն դուք իջեցնում եք Երեւանի ավագանուց ցածր մակարդակի՞, իրենք են որոշո՞ւմ՝ ԱԺ-ն ի՞նչ իրավունքներ ունի, ի՞նչ իրավունքներ չունի, ի՞նչ հանձնաժողով կարող է ստեղծել, ի՞նչ հանձնաժողովի չի կարող ստեղծել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ձեր ժամանակը սպառվեց։ Պրն Մարուքյան, ես աշխատում եմ, կաշխատեմ, որ իմ այս անդրադարձն այդ հարցին լինի վերջինը։ Չգիտեմ՝ դուք ինչքան, ինչ նոր նյուանսներ կփորձեք սխալ լույսի ներկայացնել, ես կկարողանամ արձագանքել, թե չէ, բայց կաշխատեմ այլեւս չարձագանքել։

Նորից եմ ուզում ձեզ հիշեցնել. այս օրենքում, որի վերնագիրն է՝ «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենք, այո, դուք էլ ունեք օրինակը, լսեք մինչեւ վերջ, նշված է, որ եթե քննիչ հանձնաժողովի նախաձեռնության տակ ստորագրած պատգամավորների թիվը եւ եթե մի քանի այլ՝ տեխնիկական, ըստ էության, բաղադրիչ ապահովված է, ԱԺ նախագահը հայտարարում է քննիչ հանձնաժողովի ստեղծման մասին։ Քննիչ հանձնաժողովը ստեղծ... (Մարուքյանը խոսում է տեղից): Պրն Մարուքյան, հա, հիմա սուս մնացեք, մի հատ ես էլ խոսեմ, ձեր ասածին եմ անդրադառնում։ Այլ իրավասություն ԱԺ նախագահը չունի, ԱԺ նախագահը չի կարող իր հայեցողությամբ որոշել՝ սահմանադրական է այն, սահմանադրական չէ, իրավաչափ է, իրավաչափ չէ, նպատակահարմար է, նպատակահարմար չէ, չունի այդպիսի լիազորություն։ Եվ հանձնաժողովն էլ, դուք պետք է որ լավ իմանաք, ստեղծվում է ոչ թե ԱԺ նախագահի հայտարարությամբ, այլ ԱԺ նախագահի՝ այդ փաստաթղթերը ստորագրելու պահից։ ԱԺ նախագահն ընդամենը բարձրաձայնում է այդ փաստը, ընդամենը։ Մնացածը, պրն Մարուքյան, արդեն մանիպուլյացիաների ոլորտից են, իմ կարծիքով (Մարուքյանը խոսում է տեղից, չի հասկացվում):

Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Համազասպ Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Միրզոյան։ Ես խոսք վերցրեցի, որովհետեւ իմ խոսքին անդրադարձ եղավ եւ հերթական անգամ նենգափոխվեց այն քաղաքական ուժի ղեկավարի կողմից, ում ներկայացուցիչն այստեղ մեկ այլ պատգամավորի ասաց՝ դուք շատ փոքր մարդ եք:

Իմ խոսքը եղել է ալեգորիկ, ձիու հետ համեմատությունը, այո, դա հանրահայտ խոսք է, ինչպես, օրինակ՝ խոսք է «watch dog»-ն անգլերենում, ասվում է, որ, օրինակ՝ ընդդիմությունը պահապան շուն է, կամ ԱԺ-ն օրենսդիր մարմին է։  Այնպես որ, այդպես պետք չէ այդպես շատ խորը վիրավորվել եւ փորձել լրատվամիջոցներին, հետո, միգուցե,  դեսպանատներին առաջ տանել այն ձեր միտքը, թե ընդդիմությունն այնքան  խեղճացած է հիմիկվա Հայաստանում, թե այնքան դժվարությունների է հանդիպում, թե այնքան անհանդուրժողական է խոսքը։ Այո, եթե դուք ալեգորիկ խոսք չեք կարողանում հասկանալ, եւ այդ խոսքն ուղղված է եղել շատ կոնկրետ մարդու, մի տարածեք այն ամբողջ ընդդիմության վրա: Եթե ներողություն եք ուզում, կարգավորեք ձեր հռետորաբանությունը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ձեր ժամանակը սպառվեց։ Եվ մի փոքրիկ անդրադարձ, մի վայրկյան, կոռեկտության կոչ եք անում ինձ, պրն Մարուքյան, նայեք... (Մարուքյանը խոսում է տեղից): Մի րոպե, էլի, պրն Մարուքյան, մի վայրկյան, մարդն ինքն իրեն մի քիչ բան կանի, էլի, կտիրապետի։

Նայեք, կոռեկտության մասին խոսենք, հրապարակավ շատ ուղիղ եւ շատ անկեղծ խոսում ենք կոռեկտությունից, դուք երեկ հայտարարում եք, որ ես միակողմանի ձեզ նախազգուշացում եմ տվել: Պարոն Մարուքյան, հանուն արդարության, փառք Աստծո, ամեն ինչ տեսագրված է եւ այսքան ներկաներ կան, ժողովուրդ, մի վայրկյան։ Հանուն արդարության, երբ դուք խոսում էիք եւ այնքան էլ ականջահաճո չէր, գուցե, պարոն Ռուբինյանի համար, պարոն Ռուբինյանն ուշադիր, հանգիստ, առանց ընդհատելու լսում էր: Երբ ի պատասխան՝ պրն Ռուբինյանն էր խոսում, դուք այդտեղից իջաք, եկաք կանգնեցիք այստեղ (Մարուքյանը խոսում է տեղից), այ ցավդ տանեմ, մի վայրկյան, եկաք ըտեղ, կանգնեցիք, գնում էիք, ինչ էիք անում, չգիտեմ, եւ սկսեցիք զուգահեռ խոսել, գոռալ եւ խանգարել պարոն Ռուբինյանի խոսքը: Ես՝ որպես ԱԺ նախագահ, ով պարտավոր է, ինչպես դուք քիչ առաջ հիշատակեցիք, ապահովել ԱԺ բնականոն գործունեությունը եւ աշխատանքները, այդ արարքի համար ձեզ հայտարարեցի նախազգուշացում: Դուք ինձ մեղադրեցիք միակողմանի լինելու մեջ, բայց ես կարծում եմ՝ բոլորի համար ակնհայտ է, որ խիստ անարդար կլիներ, եթե այդ նույն դրվագի համար ես պրն Ռուբինյանին էլ նախազգուշացում հայտարարեի: Ինչի՞ համար։ Այնպես որ, այդ կոռեկտությունը (Մարուքյանը խոսում է տեղից), դուք այս մասին արդեն վարման կարգի վերաբերյալ խոսել եք, մյուսին էլ գրանցվեք, կոռեկտությունը պիտի ընդհանուր լինի։

Ժողովուրդ ջան, ես առաջարկում եմ, քանի որ այս ծավալված քննարկումը կապ չունի կոնկրետ նախագծի հետ, այնուամենայնիվ, եկեք քվեարկենք, քվեարկությունից հետո... (Խոսում են դահլիճում): Այո, այո, լսել եմ, տիկին Սամսոնյան, այո, ձեզ էլ պրն Պետրոսյան, ձեզ էլ, տիկին Զոհրաբյան, տիկին Մակունցն էլ էր ուզում, կարծես թե, Սոս Ավետիսյանն էր ուզում, պրն Իգիթյանը, Միքայել Զոլյանը, հիմա բոլորս կխոսենք։ Ես չգիտեմ՝ ինչքա՞ն այս հետագա քննարկումը, եթե այսպես բոլոր տեղերից նույն թեմային անդրադառնանք, օգտակար կլինի հանրության եւ ԱԺ համար եւ մեր աշխատանքների բուն նպատակին կծառայի, բայց եթե կուզեք, խնդրեմ, ես չեմ կարող բան անել։ Իսկ հիմա՝ քվեարկություն (խոսում են դահլիճում): Քվեարկության է դրվում...

Վարման կարգի վերաբերյալ, մի անգամ էլ եմ ասում, լսել եմ, տեսել եմ, քվեարկությունից հետո՝ կտամ։

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի պատգամավորներ Գեւորգ Պետրոսյանի, Արման Աբովյանի, Քաջիկ Գեւորգյանի, Դավիթ Մանուկյանի եւ Արայիկ Աղաբաբյանի կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ՝ 101
Դեմ՝   2
Ձեռնպահ՝ 10

Որոշումն ընդունվել է։

Հիմա, ես նախապես ասում եմ, վարման կարգի վերաբերյալ այս, քանի որ այս մի օրինագիծը, ամեն խմբակցությունից՝ մի հոգու եմ տալու։ Գեւորգ Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Միրզոյան, ես էս վեճին չեմ խառնվում, ես մասնագիտական բան եմ ասում։ Հանձնաժողովում քննարկման ժամանակ որոշվեց, որ նախագիծը կոչվի ոչ թե Աշխատանքային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին, այլ՝ փոփոխություն։ Խնդրում եմ այդ ձեւով հրապարակվի, որովհետեւ իրականում ոչ թե, լրացում էր, բայց ըստ էության, դա այն լրացումն էր, որ առավելապես «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի համաձայն՝ դա որպես փոփոխություն է, դրա համար խնդրում եմ նախագիծն ընդունված համարել այդ բովանդակությամբ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ, պրն Պետրոսյան, կարծում եմ՝ որեւէ առարկություն չկա։ Արձանագրված է, որ հանձնաժողովում էդպես է։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Չէ, մենք հանձնաժողովում, պրն Վարդանյան, դուք չեք եղե՞լ։

Հա, հա, ներողություն, պրն Զեյնալյան, ճիշտ է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լավ, կասկածի տակ չենք դնում ձեր հայտարարությունը։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Չէ, հրապարակվի որպես Աշխատանքային օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին, ոչ թե լրացում։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ բարի, ես կարծում եմ, որ այստեղ գրվածը զուտ տեխնիկական վրիպակ է եղել։

Արդար խաղի կանոններով Գեւորգ Պետրոսյանին չենք հաշվում այս բանի մեջ (ծիծաղում են դահլիճում): Նաիրա Զոհրաբյան։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։  Պրն Միրզոյան, ես կարծում եմ, եւ նաեւ իմ գործընկերների հետ մենք քննարկել ենք, այստեղ պետք է հստակեցվեն, իսկապես, խաղի կանոնները, որովհետեւ այս մթնոլորտը... Հիմա, այդ դեպքում մեր հայտարարությունները, մեր ձեւակերպումներն ինչո՞ւ ալեգորիաներ չեք ընկալում։ Ես կարծում եմ՝ մենք միասին պիտի մշակենք, ես չգիտեմ, փոխադարձ ինչ-որ էթիկայի կանոններ, ես ինքս, ուրեմն, այլեւս չեմ պատրաստվում հանդուրժել որոշ պատգամավորների՝ անձնապես իմ հասցեին այս ամբիոնից հնչեցրած անձնական վիրավորանքները, եւ որոշների վերաբերյալ ես արդեն մտածում եմ սկսել իրավական գործընթաց, որովհետեւ ինձ, ուղղակի, մարդկայնորեն մտահոգում է մտասեւեռումն իմ անձի հանդեպ, եւ ես այստեղ արդեն իմ անձի հանդեպ նաեւ որոշակի, այսպես, իսկապես, անվտանգության ռիսկեր եմ տեսնում, որովհետեւ այդ մտահոգությունը Ֆրոյդով ինձ, ուղղակի մտահոգում է իսկապես։ Ես կարծում եմ՝ մենք պիտի կա՛մ միասին որոշենք բարեկրթության այն սահմանները, այն կարմիր գծերը, որից  անդին, ուղղակի, թույլատրելի չէ անցնել, կամ, ես կարծում եմ, ցավալի է, որ խորհրդարանի աշխատանքները, ուղղակի, կազմալուծվելու են։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի տիկին Զոհրաբյան, միանշանակ ողջունելով ձեր առաջարկը, այնուամենայնիվ, քանի որ այսօր անկեղծ խոսակցության այսպիսի պահ ունենք ԱԺ-ում, պիտի ասեմ, որ կրկին լավ կլինի, որ խաղի կանոնները պահպանեն բոլորը, այդ թվում՝ նրանք, ովքեր առաջարկում են այդ կանոնները։ Գուցե, ես մտաբերեմ դեպքեր, երբ այստեղ ասվի որեւէ մի հետաքրքիր խաղաղասիրական բան եւ այդ նույն ասողը 5 րոպե տարբերությամբ այս դռնից այն կողմ բոլորովին այլ, էլի հրապարակային հայտարարություն անի։ Այնպես որ, այո, պետք է յուրաքանչյուր այդպիսի բան ասողը նաեւ ինքն իրենից սկսի։ Իսկ ես, միանշանակ, ողջունում եմ ձեր ասածը։

Վարման կարգի վերաբերյալ «Լուսավոր Հայաստան»-ից ո՞վ է խոսում։ Մեկը. Անի Սամսոնյան։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես ուզում եմ ձեզ նորից նախազգուշացնել հետեւյալի մասին։ Եթե ձեզ թվում է, որ հեղափոխական էյֆորիայից եւ ձեր բարձր լեգիտիմ ստացած ձայների գլխապտույտից դուք կարող եք մոտենալ այդ ամբիոնին, գնահատականներ տալ ընդդիմությանը, դաստիարակել ընդդիմությանը, նվաստացնել կամ վիրավորել ընդդիմությանն ու հետո բարձր ամբիոններից խոսել ընդդիմության մասին, հետո որոշել, որ ընդդիմությունը պետք է խելոք նստած իր տեղում լսի այդ ամենը եւ հանդուրժի այդ ամենը, ուրեմն, դուք մոլորության մեջ եք։ Բարի եղեք հարգանքով վերաբերվել ընդդիմությանը, ընդդիմության գործառույթներին, հետո նոր որոշել, թե արդյո՞ք ընդդիմությունն իրավունք ուներ այդ ամբիոնից պաշտպանել իր ինքնասիրությունը, թե՞ չպաշտպանել իր ինքնասիրությունը։

Պրն Միրզոյան, իսկ եթե մենք խոսում ենք հանրային օգտակար երեւույթներից եւ նախաձեռնություններից, ապա առաջինը դա ուղղված է ձեր խմբակցությանը, որը հենց երեկ տապալեց հանրային օգտակարության արժեք ունեցող մեր նախաձեռնությունը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-«Իմ քայլը» խմբակցությունից վարման կարգի վերաբերյալ՝ Լիլիթ Մակունց։ Պայմանավորվել ենք։

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, պրն Գորգիսյան, եթե թույլ տաք ինձ խոսել...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Այսօր ձեր ծնունդն է, պրն Գորգիսյան, դեռ ակտիվ կլինի օրը, հուսով եմ...

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Հարգելի գործընկերներ, այստեղ բոլորս, կարծում եմ՝ ովքեր, առնվազն, հանրային խոսեցին, կարեւորեցին կամ մեծ մասը կարեւորեց ԱԺ-ում տիրող մթնոլորտը, եւ որ անձնավորելը, խոսքի անձնավորումն անընդունելի է բոլորիս կողմից։ Հետեւաբար՝ ես առաջարկում եմ, որ, առնվազն, նրանք, ովքեր խոսեցին, հետեւեն այս կանոններին, եւ մենք, միանշանակ, բովանդակային դաշտից չտեղափոխենք՝ անձնական, եւ հետո դժգոհություններ չհնչեցնենք, որ այդ անձնական թիրախավորումներին հնչում են պատասխան թիրախավորումներ։

Ես խնդրում եմ, որ մենք, իսկապես, յուրաքանչյուրս պատասխանատվություն կրենք, հատկապես, ովքեր խմբակցությունների ղեկավարներ են։ Պրն Մարուքյան, ես հուսով եմ, որ մենք կնպաստենք նրան, որպեսզի մթնոլորտն ԱԺ-ում լինի բացառապես աշխատանքային, եւ մենք կենտրոնանանք։ Ինքս, բնականաբար, իմ խոսքով, իմ հանրային ելույթներով, միանշանակ, պատրաստակամ եմ եւ այս ընթացքում որեւէ այլ բան տեղի չի ունեցել անձամբ իմ կողմից։ Ես խնդրում եմ, որ մենք բոլորս, իսկապես, վերադառնանք նորմալ աշխատանքային հուն։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Միքայելյան, պայմանավորվել ենք։ եթե դուք խոսեք, պիտի Գորգիսյանն էլ խոսի։

Դե, հիմա ես մյուս հարցը դնեմ քվեարկության, եթե դուք նորից ուզում եք, ես չեմ կարող ձեր բոլորի ձեռքերը բռնել։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ «Լիցենզավորման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

 Կողմ՝ 101
Դեմ՝    14
Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է։

Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Սասուն Միքայելյան։

Հա, հիմա էլ ձեզ եմ տալիս։ Հը, այս օրենքի հետ կապվա՞ծ։

Պրն Մարուքյան, ես իմ իրավունքները գիտեմ, կարող եմ վարման կարգի վերաբերյալ ձայն տալ քվեարկությունից առաջ, կարող եմ՝ հետո։ Հետո՝ Էդմոն Մարուքյան՝ վարման կարգի վերաբերյալ։

Սխալ եք։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Պրն Միրզոյան, իմ բոլոր պահանջներն ուղղված են ձեզ, տիկին Մակունց, իմ բոլոր պահանջներն ուղղված են ԱԺ նախագահին։ ԱԺ նախագահը Սահմանադրության եւ «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի համաձայն՝ ներկայացնում է Ազգային ժողովը եւ ներկայացնում է ԱԺ բոլոր պատգամավորներին։ Մենք երկու օրվա ընթացքում արձանագրել ենք, որ ԱԺ նախագահն անաչառ արբիտր չէ, ԱԺ նախագահը ներկայացնում է միայն «Իմ քայլը» դաշինքը, ոչ թե ամբողջ ԱԺ-ը, եւ ԱԺ նախագահը չի կարողանում ապահովել ԱԺ բնականոն գործունեությունը։ ԱԺ նախագահը ոտնահարում է իրավունքները, ԱԺ նախագահն օգտվում է «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքից այնպես, ինչպես երբեք որեւէ մեկը չի օգտվել։ Պետք է նաեւ այստեղ հստակ ասեմ, որ ցանկացած սանկցիա, որ այդտեղ նշված է, բացառիկ միջոցներ են, դրանք չեն կարող ամեն օր կիրառվել, դրանք ինքնահաստատման մեթոդներ չեն որեւէ մեկի համար։ Եվ դուք սանկցիաները չարաշահել եք, պրն Միրզոյան, եւ դա է պատճառը նաեւ, որ դուք ինձ համար այլեւս անաչառ արբիտր չեք եւ չեք ներկայացնում ամբողջ ԱԺ-ը, եւ դուք նպաստել եք ընդդիմության իրավունքների սահմանափակմանը, ընդդիմության  իրավունքների խախտմանը եւ չեք կարողացել ապահովել ԱԺ բնականոն գործունեությունը։ Սա է ամբողջ էությունը։ Ինչ վերաբերում է վիրավորանքներին, ալեգորիաներով այնպիսի վիրավորանքներ կարող ենք տալ, որ տակից դուրս չեն գա։ Ի՞նչ է նշանակում՝ ալեգորիա է արել։ Բա դուք էդտեղ նստած եք, պրն Միրզոյան, մարդն ալեգորիայով վիրավորում է հազարավոր մարդկանց, ասենք՝ էդ մարդն իրեն ո՞ւմ տեղն է դրել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լռություն դահլիճում, խնդրում եմ։ Սասուն Միքայելյան՝ վարման կարգի վերաբերյալ։

Ս.ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ

-Բայց խոսեց Մարուքյանը, ասացիք՝ Սասուն Միքայելյան, ինքը խոսեց (ծիծաղում են դահլիճում):

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Չէ, հիմա խոսո՞ւմ եք դուք։

Ս.ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ

-Ես էս ամբիոնից մի անգամ ելույթ եմ ունեցել, ասել եմ՝ խնդրում եմ կոռեկտության սահմաններում, ընդդիմություն՝ չի նշանակում՝ իշխանությանը քննադատել կամ բարձր խոսել, կամ, չգիտեմ, իրար վիրավորել, ինչ-որ դիվիդենտ շահել ժողովրդի մեջ։ Եկեք իրար հարգենք, պլյուս դրան, տիկին Սամսոնյան, ես կյանքիս մեջ վիրավորված չեմ եղել, որ խոսում եք ինչ-որ մեկից, անձնական վիրավորված եք, ասեք իր անունը կամ ազգանունը: Ես կյանքիս մեջ վիրավորված չեմ եղել բոլոր պայմաններում, որտեղ եղել եմ։ Դրա համար ես խնդրում եմ բոլոր խմբակցություններին՝ եկեք չվերածենք եսիմ ինչի, նիստ է ընթանում, եկեք էս շրջանակներում խոսենք։ Վիճաբանություն է, պետք է, ելեք, եթանք վիճենք, ծեծենք իրար, պրոբլեմ չկա, չի կարելի էս դահլիճում ժողովրդին ցույց տալ, եսիմ՝ կտո սմելեե։ Սպասիբո (ծիծաղ դահլիճում):

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Արման Աբովյան։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, վերադառնամ նախորդ քվեարկությանը։ Նախորդ քվեարկությանը մենք քվեարկեցինք կողմ մի պայմանով, որ մենք առաջարկություններով ենք հանդես գալու եւ, ըստ այն վերաբերմունքի, որը կլինի երկրորդ ընթերցմամբ, վերաբերմունք՝ նկատի ունեմ՝ մեր առաջարկությունները կընդունվեն, թե չեն ընդունվի, երկրորդ ընթերցման ժամանակ արդեն մենք մեր դիրքորոշումը կհայտնենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Գեւորգ Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Պրն Միրզոյան, երբ անընդհատ մեջբերում եք անում «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքից, այստեղ հստակ գրված է այն ամեն ինչը, ինչ դուք պիտի ստուգեիք մինչեւ հաստատելը, որ ստեղծվում է իրավունքի ուժով քննիչ հանձնաժողով, որոնցից առաջին կետով ասվում է՝ քննության առարկան եւ իրավասության ոլորտը։ Հետեւաբար՝ այն պահին, երբ դուք հաստատել եք եւ չեք հետ ուղարկել փաստաթուղթը, 20-րդ հոդված 3-րդ կետ, խնդրում եմ նայեք, այդ պահից իրավունքի ուժով ստեղծվել է քննիչ հանձնաժողովը եւ, այո՛, դուք՝ որպես ԱԺ  նախագահ, ոչ թե «Իմ քայլը» խմբակցության նախագահ, որովհետեւ մենք նաեւ ձեզ դրա համար ենք ձայն տվել։ Դուք խոստացել եք, պրն Միրզոյան, լինել ամբողջ ԱԺ նախագահ, եւ դուք Հայաստանի պատմության մեջ ամենաշատ ձայնով ընտրված ԱԺ նախագահն եք։ Մենք այդ կրեդիտը ձեզ տվել ենք, դուք խոստացել եք լինել բոլորիս նախագահը, եւ այս պահին դուք չեք ապահովել ԱԺ-ում քննիչ հանձնաժողով ձեւավորելու՝ 1/4  պատգամավորների իրավունքը։

Իսկ եթե ալեգորիաներին անդրադառնանք, մենք անգլիական ասացվածքներից կարող ենք վերադառնալ հայկական ասացվածքներին, որտեղ ասվում է. «Խոզի գլուխը դնում ես խալու վրա, գլորվում, ընկնում է ցեխը»։ Եկեք մնանք կոռեկտության սահմաններում, խնդրում եմ, ալեգորիաները շատ են։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մի վայրկյան, ժողովուրդ, հասկացանք, մի վայրկյան։

Հարգելի պրն Գորգիսյան, ես էդ ձեր մեջբերած ասացվածքը շատ եմ սիրում, իսկապես, իմաստուն ասացվածք է, արժե, որ մտածենք դրա մասին։

Հիմա. ձեր առաջարկածը, որտեղ ասում եք, մի քիչ ուշադիր կարդացեք, էլի, սա որպես խնդրանք եմ ասում։ Նայեք՝ ի՞նչ է գրված ձեր հիշատակած հոդվածում։ Ասում է՝ եթե, մի վայրկյան, կարդում եմ, այ ախպեր, ասում է՝ եթե այդ հանձնված թղթերի մեջ նշված են, ասում է՝ որտեղ նշվում են, ժողովուրդ ջան, կարդում եմ, հասկացանք, մի վայրկյան, որտեղ նշվում են. առաջին՝ քննության առարկան եւ իրավասության ոլորտը, ձեր ներկայացրած փաստաթղթերում նշված էին քննության առարկան եւ իրավասության ոլորտը, չի ասվում, որ ԱԺ նախագահն իրավաչափ է համարում, գնահատում է, հավաստում է, ասում է՝ եթե փաստաթղթերում նշված են առարկան եւ իրավասության ոլորտը (խոսում են դահլիճից): Ոչ, չի ստուգում, ասում է՝ եթե նշված են...(Խոսում են դահլիճում): Լավ, դե, իսկականից, էլի։ Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Ռուբեն Ռուբինյան։

Հանգստության, պրն Սարգսյան, հանգստություն դահլիճում պահպանեք։ Ռուբեն Ռուբինյան։

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Պրն Միրզոյան, հիմա արդեն ես եմ ստիպված ձեզ խնդրել՝ ապահովել ԱԺ նիստերի բնականոն ընթացքը։ Ես կարծում եմ՝ մենք... Պրն Միքայելյան, մի վայրկյան, էլի։

Ես կարծում եմ՝ ո՛չ մենք, ո՛չ էլ մեզ դիտողները մեղավոր չեն, որ «Լուսավոր Հայաստան»-ը «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքը հասկանալու խնդիր ունի այս հարցի առումով, կամ որ պրն Մարուքյանը եւ «Լուսավոր Հայաստան»-ը նեղացած են ձեզնից, պրն Միրզոյան։ Եկեք անցնենք մեր օրակարգին եւ աշխատենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մենք քվեարկեցինք արդեն։ Տիկին Սամսոնյանին էլ լսենք, հետո ինձ մեղադրելու են բնականոն գործունեությունը չապահովելու մեջ։ Տիկին Սամսոնյան՝ վարման կարգով վերջին ելույթը։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ուրեմն, մեզ մի սովորեցրեք, թե վարման կարգն ինչի մասին է, հարգելի տիկին Ջուլհակյան։

Հարգելի գործընկերներ...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Դահլիճում պահպանեք լռություն։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Դուք անընդհատ մեզ փորձում եք «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքով եւ Սահմանադրությամբ նեղը գցել, բայց նույնիսկ չեք կարողանում կոնկրետ կարդալ՝ որ հոդվածներով, եւ չեք կարողանում նորմալ, հոդաբաշխ ձեւով բացատրել, թե ինչու էր այս նախաձեռնությունը հակասահմանադրական։ Եվ այսօր մենք փորձում ենք ձեզ եւս մեկ անգամ բացատրել, որ դուք խախտել եք ԱԺ-ում ընդդիմության իրավունքները, որ ԱԺ նախագահը խախտել է հավասարակշռությունը, խախտել է համերաշխությունն ԱԺ-ում եւ խախտել է այն պահից, երբ անլրջորեն թույլ է տվել նաեւ իր ֆեյսբուքյան պատին տեղադրել լուսանկար, որտեղ վիրավորական, հասցեական փորձում է ինչ-որ ակնարկներ անել ընդդիմության հասցեին, երբ ձեր փոխվարչապետը եւ ձեր հանձնաժողովի նախագահներից մեկը փորձում է նույն ֆեյսբուքում վիրավորել, կենացը խմել ընդդիմության եւ ակնարկներ անել ընդդիմության հասցեին, եւ այս պահվածքից հետո, երբ դուք անմեղսունակ ձեւով փորձում եք մեզ ասել, որ մեր նախաձեռնությունը հակասահմանադրական է, դուք, այսպիսով, խախտում եք պառլամենտական մշակույթը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Դահլիճում լռություն, ժամանակը սպառվել է, խոսափողն անջատեք։

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի պատգամավորներ Արտակ Մանուկյանի եւ Համազասպ Դանիելյանի կողմից ներկայացված՝ «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ՝ 113
Դեմ՝   1
Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված՝ «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

 Կողմ՝ 116
Դեմ՝   0
Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է։

Շարունակում ենք քննարկել «Հարկային վարչարարություն իրականացնելու նպատակով ԱՊՀ մասնակից պետությունների միջեւ էլեկտրոնային եղանակով տեղեկություն փոխանակելու մասին» արձանագրությունը վավերացնելու մասին» օրենքի նախագիծը:

Ձայնը տրվում է հարակից զեկուցող՝ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Բաբկեն Թունյանին։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք «Հարկային վարչարարություն իրականացնելու նպատակով ԱՊՀ մասնակից պետությունների միջեւ էլեկտրոնային եղանակով տեղեկություն փոխանակելու մասին» արձանագրությունը վավերացնելու մասին հարցը։

Հանձնաժողովի նիստում քննարկել ենք, համաձայնագիրը համապատասխանում է ՀՀ Սահմանադրությանը, որեւէ առանձին մտահոգություն կամ որեւէ հարց չի մնացել։ Միաձայն դրական եզրակացության ենք արժանացրել, առաջարկում եմ կողմ քվեարկել։ Այսքանը, եթե հարցեր կան, կպատասխանեմ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցերով դիմելու համար՝ հերթագրում։

Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Թունյան, կարծում եմ՝ ձեզ էլ նման տեղեկություններ հասած կլինեն։ Բազմաթիվ գործարարներ դիմում են մեզ հետեւյալ հարցով, որ ԱՊՀ տարածքում գործունեություն ծավալելու ընթացքում հաճախ հաշիվ-ապրանքագրերը գրվում են ԱԱՀ-ը ներառյալ։ Սա խնդիր է առաջացնում, որովհետեւ այդ նույն ապրանքը ՀՀ ներկրելիս մեր ներկրողը տեղում նույնպես վճարում է ԱԱՀ, այսինքն՝ ստացվում է կրկնակի հարկում։ Եվ երկար ժամանակ է՝ այս պրակտիկան չի դադարում։ Հնարավո՞ր է, որ այս օրենքի ընդունումը, այս տեղեկատվության փոխանակումն օգնի նաեւ նման կարգի թյուրիմացություններից խուսափելուն, որովհետեւ, ի վերջո, մենք ունենում ենք ավելի բարձր գին՝ իր ինքնարժեքը գումարած հետագայում մեր ավելացված արժեքը եւ մաքսատուրքը, քան պետք է տվյալ ապրանքն ունենար, մինուս 15-16 տոկոս արժեք։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բագրատյան, նախ՝ նրա համար, որ քննարկումը բուն թեմային վերադարձրեցիք, եւ երկրորդը՝ հարցի համար. անկեղծ ասած, այդ ձեր ասած խնդիրն ինձ էլ մտահոգեց։ Պետք է ասեմ, որ ինքս չեմ կարող պատասխանել։ Քանի որ առիթը կա, պրն Անանյանն այստեղ է, կխնդրեմ, որ ինքն իր եզրափակիչ ելույթում այս հարցին անդրադառնա։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյա՞ն, արձագանքման անհրաժեշտություն չկա՞։ Պրն Թունյան, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։

Համազասպ Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես ներողություն եմ խնդրում, որ թեմայից շեղվելու եմ, բայց պետք է շատ համառոտ արտահայտեմ այն մասին, թե ինչ տեղի ունեցավ այսօր այս դահլիճում։

Ինձ համար ամենաանընդունելին այն էր, որ հերթական անգամ փորձ արվեց ԱԺ եւ ԱԺ նախագահի ինստիտուտի հեղինակությունը սասանել, եւ անկողմնակալության հարց բարձրացվեց։ Ես հենց հիմա հրապարակային առաջարկում եմ, դա կարող է լինել ԱԺ ներսում, կարող է լինել, չգիտեմ, դրսից կառույց, օրինակ՝ պառլամենտ մոնիտորինգը, թող վերցնեն եւ հետեւեն, թե ինչպես են ԱԺ նախագահը եւ մնացած նախագահողները վարում, ո՞ւմ են ավելի շատ ձայն տալիս, ո՞ւմ ժամանակը չեն ընդհատում ամբողջ գործունեության ընթացքում, եւ փաստերով խոսենք։ Հիմա՝ փաստերի մասին, երբ պրն Մարուքյանն ասաց, թե բացառիկ դեպքում է սանկցիա կիրառվում։ Միգուցե, իրենց համար դա բացառիկ չէր, բայց այս դահլիճում առաջին անգամ օգտագործվել է հայհոյանք, օգտագործվել է ֆիզիկական սպառնալիք, եթե անգամ այդ օրվա տեսանյութերը կամ ֆոտոները նայեք, կտեսնեք, որ հա, ոմանց համար, հենց այդ նույն մարդու համար նորմալ է եղել, կողքից հրճվել է, հրճվանքով հետեւել է պրոցեսին, բայց դա իրականացվել է կարգ ու կանոն հաստատելու եւ հենց այս նիստերի դահլիճում բնականոն աշխատանքը շարունակելու համար։ Ես ցավում եմ, որ ընդդիմադիր մեկ ֆրակցիայի առնվազն մի մասը որոշել է այս ճանապարհով գնալ, երբ ակնհայտ է, որ դա տանում է խորտակման։ Եվ եթե դուք ուզում եք ձեզ հետ խորտակել նաեւ ամբողջ ԱԺ-ը կամ ձեր ֆրակցիայի այն մարդկանց, ովքեր շարունակում են կառուցողական աշխատել, ես ասում եմ, որ ես իմ մասով հայտարարում եմ մորատորինգ, ես չեմ արձագանքելու ընդդիմության այս տեսակի հռետորաբանությանը, առնվազն, հաջորդ նիստի ընթացքում, չհամարեք ձեզ արհամարհված։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարգելի փոխխոսնակ, ես ներողություն եմ խնդրում, որ թեմայից չեմ շեղվելու, թեմայի մասին եմ խոսելու, նու, բայց մի փոքր կարող է ԱՊՀ-ին չվերաբերի, բայց ԵԱՏՄ-ին վերաբերի։

Բոլորս գիտենք, որ Մոսկվայից, այսպես կոչված, duty-free տարածքներից, երբ հետ ենք վերադառնում Երեւան, անհնար է որեւէ բան ձեռք բերելը, որովհետեւ դա նորմալ է, ընդհանուր մաքսային տարածք է, բայց Երեւանում այդ պրոցեսն այդպես չէ։ Այսինքն՝ այստեղ Մոսկվա թռչելիս կարող են duty-free-ից ձեռք բերել ապրանք։ Մի հատ հասկանանք. ես, իհարկե, հասկանում եմ, որ  ինչ-որ առումով դա մեզ ձեռնտու է, միգուցե, բայց մի հատ հասկանանք էստեղ խաղի կանոնները: Երբ մեքենաների մասին խոսում էինք, ասում էինք՝ դե, էդ լոմը բերում ենք, պետք չէ, գործընկերային է պետք լինել, բան։ Հիմա՝ գործընկերայի՞ն է, թե՞ գործընկերային չէ, մի հատ հասկանանք, պրն Անանյան, ես ձեզ կխնդրեմ, որովհետեւ բոլորը, ովքեր Մոսկվա-Երեւան թռիչքով վերադառնում են Երեւան, այդ բանին հանդիպում են։ Խոսքը չի գնում դեղատան մասին կամ բան, այլ՝ այդ տարածքում ապրանքներ ձեռք բերելու։ Ես կխնդրեի, որ եզրափակիչ ելույթում մի հատ պարզաբանեք, հասկանանք՝ էստեղ կարգավորման կարիք կա՞, թե՞ չկա։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց, անցնում ենք եզրափակիչ ելույթների։ Պրն Անանյան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն տեսնո՞ւմ եք։ Համեցեք։

Դ.ԱՆԱՆՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ։ Հարգելի պրն խոսնակ, հարգելի գործընկերներ, պրն Բագրատյան, ձեր հարցին անդրադառնամ. արձանագրությունը, որը ստորագրվել է ԱՊՀ մասնակից երկրների միջեւ, դրա նախաբանում հղում է կատարում, որ սահմանելով համագործակցության ձեւերը համաձայնագրի, այն համաձայնագիրը, որը ստորագրվել է 1999 թ. հունիսի 4-ին, եւ նաեւ ղեկավարվելով կրկնակի հարկումից խուսափելու, եկամուտների ու կապիտալի գույքի հարկերի վճարումից խուսափելը կանխելու այդ կոնվենցիաները կամ համաձայնագրերը, որոնք երկկողմ կնքված են գրեթե բոլոր ԱՊՀ երկրների հետ։

Ինչո՞ւ է հղում կատարում կոնկրետ կրկնակի հարկումը բացառող համաձայնագրերին. որովհետեւ այս արձանագրությամբ փոխանակվելու են այնպիսի տեղեկատվություններ, որոնք վերաբերում են ֆիզիկական եւ իրավաբանական անձանց եկամուտներին եւ գույքին։ Ընդհանրապես, կրկնակի հարկումը բացառող համաձայնագրերը եւ այս արձանագրությունը կարգավորում en այն հարաբերությունները, որոնք ուղղված են ուղղակի հարկերին եւ գույքին։ Անուղղակի հարկերի հետ կապված, այդ թվում՝ ԱԱՀ հետ կապված խնդիրներ թե՛ կրկնակի հարկումը բացառող համաձայնագրերը, թե՛ այս արձանագրությունը չի կարգավորում։ Եվ, ընդհանրապես, նույնիսկ ԵԱՏՄ շրջանակներում, եթե դուք հիշում եք, վստահաբար, հիշում եք, մենք մաքսատուրքերի առումով ունենք միասնականացված օրենսդրություն, իսկ անուղղակի հարկերի առումով՝ ունենք հարմոնիզացիայի հնարավորություն, այսինքն՝ ամեն երկրի ներպետական ինքնիշխան իրավունքն է անուղղակի հարկերի հետ կապված հարաբերությունները կարգավորելը։ Հետեւաբար՝ ձեր ասած խնդիրը կա, բայց ձեր ասած խնդիրը կա այն պատճառով, որ անուղղակի հարկերը սովորաբար միջպետական համաձայնագրերով կամ վերպետական այսպիսի համաձայնագրերով սովորաբար չեն կարգավորում, անուղղակի հարկերը ներպետական իրավակարգավորումներով են կարգավորում։ Անդրադառնանք ձեր հարցին։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Ժամանակը սպառվել է, պրն անանյան։ Ամփոփեք ձեր միտքը։

Դ.ԱՆԱՆՅԱՆ

-Խնդիրը կա, շատ արագ կարելի է կարգավորել՝ մեր duty-free-ն էլ հանելով, բայց ավելի խորքային ուսումնասիրություն կիրականացնենք, որպեսզի արդարությունը պահպանվի։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն նաեւ ձեզ։ Պրն Թունյան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն չե՞ք տեսնում։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված՝ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենքում Լրացում եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարի տեղակալ Իրինա Ղափլանյան։ Տիկին Ղափլանյան, համեցեք։

Ի.ՂԱՓԼԱՆՅԱՆ

-Հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում մի շարք օրենսգրքերում եւ օրենքներում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին օրենքների նախագծերի փաթեթը։

Առաջարկվող փոփոխություններով մի շարք օրենքների դրույթներ համապատասխանեցվել են ԱԺ կողմից 2019 թ. մայիսի 8-ին ընդունված «Կառավարության կառուցվածքի եւ գործունեության մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի պահանջներին, համաձայն որի՝ «Կառավարության կառուցվածքի եւ գործունեության մասին» օրենքի 2-րդ՝ «Կառավարության կազմը եւ կառուցվածքը» հոդվածը շարադրվել է նոր խմբագրությամբ, ինչի շրջանակներում բնապահպանության նախարարությունը վերանվանվել է շրջակա միջավայրի նախարարություն։

Բացի այդ, նույն օրենքի հավելվածի 6-րդ կետով բնապահպանության նախարարությանը վերապահված լիազորությունները վերապահվել են շրջակա միջավայրի նախարարությանը։

Նախագծերով նախատեսվում է փոփոխություններ կատարել 19 օրենքներում՝ դրանցում «բնապահպանության բնագավառ» կամ «բնապահպանական ոլորտ» բառերը փոխարինելով «շրջակա միջավայրի ոլորտ» կամ «շրջակա միջավայրի պահպանության բնագավառ» բառերով, «բնապահպանական օրենսդրություն» բառերը՝ «շրջակա միջավայրի օրենսդրություն» բառերով, «բնապահպանական մարմին» բառերը «շրջակա միջավայրի մարմին» բառերով եւ այլն։

Նախագծերի ընդունմամբ վերոնշյալ օրենքները կհամապատասխանեցվեն «Կառավարության կառուցվածքի եւ գործունեության մասին» ՀՀ օրենքի պահանջներին։

Օրենքների նախագծերը քննարկվել են համապատասխան հանձնաժողովում, խնդրում եմ ՀՀ ԱԺ օրենքների նախագծերն ընդունել առաջին ընթերցմամբ։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցերի համար հերթագրում։ Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նու, առաջին հարցս հետեւյալն է. դուք հիմա շրջակա միջավայրի նախարարի տեղակալ եք, չէ՞, ոչ թե բնապահպանության։

Ի.ՂԱՓԼԱՆՅԱՆ

-Այո։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Այսինքն՝ անունը դնում են, հետո են գալիս համապատասխանեցնում։ Մի հատ այդ իրավական մոմենտը, հիմա մենք ի՞նչն ենք համապատասխանեցնում, այսինքն՝ բնապահպանության նախարարությունը վերանվանվել է, օրենքով ճշգրտո՞ւմ ենք, թե՞ մինչեւ այդ պետք է արվեր։ Սա՝ մեկ։

Երկրորդը. դուք գիտեք, որ այսօր շատ կարեւոր հարց եմ բարձրացնելու, աշխարհում ամենակարեւորագույն խնդիրը գլոբալ տաքացման հետեւանքների հաղթահարման խնդիրն է, որը շատ բարդ խնդիր է։ Ի՞նչ եք կարծում, մեր հանրապետությունը, ի դեմս ձեր նախարարության, միջազգային տարբեր կոնֆերանսներում, ֆորումներում եւ այլն, ի՞նչ ենք մենք անում, մենք մեր ձայնը ո՞նց ենք բարձրացնում, որպեսզի նաեւ մեր ժողովուրդն իմանա այս գլոբալ տաքացման հետեւանքները, որովհետեւ բոլոր պետություններում է դա հանդես գալու եւ շատ աղետալի հետեւանքներ է ունենալու, մենք տեսանք, թե Ավստրալիայում ինչ է կատարվում, անցյալ տարի հրդեհները տեսանք, հիմա, նաեւ այս տարի բացառված չէ, որ շատ աղետալի հետեւանքներ ունենանք։ Ի՞նչ եք անում դուք այդ ուղղությամբ։

Ի.ՂԱՓԼԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Մենք առաջին փուլով անվանման համապատասխան փոփոխությունն արդեն արել ենք։ Այս նախագծով մենք մի շարք օրենսգրքերում եւ օրենքներում ենք համապատասխան փոփոխությունն անում՝ «բնապահպանության» բառերը փոխելով՝ «շրջակա միջավայրի»։

Ինչ վերաբերում է կլիմայի փոփոխությանը, ՀՀ-ը մեր տարածաշրջանում համարվում է 4-րդ ամենախոցելի երկիրը։ Կլիմայի փոփոխության մարտահրավերները հաշվի առնելով՝ մենք արդեն արձանագրել ենք ջերմաստիճանի բավականին բարձրացում, 1.3 աստիճանով է բարձրացել ջերմաստիճանը Հայաստանի տարածքում, եւ նաեւ մենք արձանագրել ենք, մոտավորապես 10 տոկոս տեղումների նվազեցում։ Իրականում Հայաստանը, իսկապես, շատ խոցելի է այդ առումով։

Հարկ է նշել, որ Հայաստանը Փարիզյան համաձայնագիրը ստորագրել եւ վավերացրել է, եւ շատ ակտիվ է ընդգրկվել կլիմայի միջազգային գլոբալ օրակարգում, եւ Հայաստանի ձայնը շատ հասանելի է, այդ թվում նաեւ՝ կարեւոր։ Որպեսզի մենք համապատասխան իրականացնենք եւ՛ մեղմման, եւ՛ հարմարվողականության միջոցառումներ երկրում, մեզ բավականին լուրջ ֆինանսներ են պետք երկրի համար։ Հայաստանը հիմա արդեն մեկ տարի է, որ Կանաչ կլիմայի հիմնադրամի անդամ է, եւ այդ շրջանակներում բավականին մեծ օրակարգ ունենք եւ ակտիվ աշխատում ենք։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքման համար՝ Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շատ իրավացիորեն նշում եք, որ մենք չորրորդ խոցելի երկրներն ենք, կխնդրեի տարածաշրջանում առաջին երեք մյուս խոցելի երկրներն ասեք՝ որոնք են, հատկապես, եթե դրանք մեր սահմանակից երկրներում են։

Ժամանակին 2020 թվականի մեր բյուջեում ջանք թափվե՞լ է, որպեսզի, գոնե, ադեկվատ, համարժեք ֆինանսական միջոցներ դրվեն, որպեսզի կարողանանք այդ ռիսկերը հաղթահարել։ Կխնդրեի, որ այդ ռիսկերի վրա էլի կենտրոնանայիք։ Էդ, որ ասում եք՝ 10 տոկոս տեղումները նվազել են եւ 1.3 աստիճան։ Իմ հաշվարկներով՝ 1.3 չի, 1.6-1.7 է արդեն, քիչ հետո ես իմ ելույթում կասեմ։ Ի՞նչ ենք անում, միգուցե, բյուջեում պետք է կտրուկ միջոցնե՞ր ավելացնեինք՝ կանխարգելիչ ինչ-որ բաներ անելու կամ, ասենք՝ ԱԻՆ, արտակարգ իրավիճակների նախարարության հզորություններն ավելացնելու։ Խնդրեմ։

Ի.ՂԱՓԼԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Ուրեմն, առաջին երեք երկրները կենտրոնական ասիական երկրներն են, հաշվի առնելով, որ այնտեղ շատ լեռնային երկրներ են եւ մեծ կախվածություն ունեն իրենց սառցադաշտերից, որոնք գտնվում են լեռնային տարածքներում եւ այնտեղ ջրի սակավությունը պայմանավորված է ինչպես տաքացման, այնպես էլ այդ ամբողջ ջրային զանգվածի կորցման մարտահրավերով։

Ինչ վերաբերում է մեր անելիքներին, ինչպես նշեցի, ՀՀ-ն Փարիզյան համաձայնագիրը ստորագրել եւ վավերացրել է։ Փարիզյան համաձայնագրով ինչպես մենք ստանձնել ենք պարտավորություններ, այնպես էլ եւ մենք ունենք ասելիք զարգացած երկրներին, որովհետեւ Փարիզյան համաձայնագիրը դարձավ այն կարեւոր համաձայնագիրը, որով մենք հասանք, այսպես կոչված, կլիմայական արդարության, որով զարգացած երկրները, որոնք մեղսունակ են այդ ամբողջ ծավալի ջերմոցային գազերի արտանետման, իրենք պարտավորություններ են ստանձնել, որպեսզի աջակցեն զարգացող երկրներին, ովքեր լինելու են ամենախոցելին, կլիմայի  փոփոխության շրջանակներում աջակցել ինչպես  տեխնիկապես, այնպես էլ մասնագիտորեն եւ, իհարկե, ֆինանսապես։ Այդ առումով՝ մեր աշխատանքը բավականին ակտիվ է եւ, կարծում եմ՝ մի քանի հարթակներում մենք շատ ակտիվ արձանագրել ենք եւ խոսել ենք այդ մասին։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Ավարտեցի՞ք։ Տիկին Ղափլանյան, մեկ հարց էլ ես ունեմ ձեզ՝ օգտվելով վարման կարգի իրավունքից, ես հարցը կհնչեցնեմ։

Տեսեք, տարին սկսելու պես քաղաքակիրթ աշխարհն իր մտահոգությունները հայտնեց՝ անոմալիաների հետ կապված, նաեւ իրենց դոկտրինները հրապարակեցին։ Մասնավորապես՝ Ֆրանսիան արդեն իսկ հրապարակել է առաջիկա 10 տարիների իրենց ծրագիրը՝ շրջակա միջավայրի հետ կապված, փուլային քայլերի հերթականությունը, որ պետք է նույն ձեւով ազատվեն դիզելային վառելիքից, բենզինով գործող շարժիչներից եւ պետք է գնան էկոլոգիապես ամբողջությամբ մաքուր ճանապարհով։ Նույն ձեւով ԱՄՆ-ն՝ որպես այդպիսին, իր տեսլականը հրապարակեց, որ առաջիկա 20 տարիների ընթացքում եւս անցում է կատարելու՝ ամբողջությամբ վերականգնելով էներգետիկայի հետ կապված, եւ շրջակա միջավայրի հետ կապված իր մտահոգությունները հայտնեց։ Արդյո՞ք մեր պետական քաղաքականությունում նման գործառույթներ, բնականաբար, դուք օժտված եք, բայց քայլեր ձեռնարկել եք, եւ նման փաստաթուղթ կամ քայլերի հերթականության պատկերացում մենք ունենք, թե՞ չունենք։

Ի.ՂԱՓԼԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Այո, նորից հղում անեմ Փարիզյան  համաձայնագրին, որի շրջանակներում Հայաստանը՝ դառնալով կողմ երկիր, ստանձնել է պարտավորություններ եւ այդ պարտավորությունների շրջանակներում մշակվել է մի փաստաթուղթ, որն այս տարի մենք թարմացնում ենք եւ ներկայացնելու ենք համապատասխան սեկրետարիատին եւ միջազգային հանրությանը։ Այն կոչվում է nationally determined contributions, այսինքն՝ ազգային մակարդակով սահմանված գործողություններ, որոնցով մենք առաջնահերթություններ ենք դնում կլիմայի օրակարգում եւ նաեւ ներկայացնում ենք այն բոլոր միջոցառումների ցանկը, որով մենք նախատեսում ենք երկիրը համապատասխան եւ՛ հարմարեցնել, եւ՛ մեղմման միջոցառումներ իրականացնել, որպեսզի հնարավորինս արդյունավետ կարողանանք հարմարվել կլիմայի փոփոխությանը։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տիկին Ղափլանյան, հարցերն ավարտվեցին, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարակից զեկուցող՝ տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Մերի Գալստյան։

Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, սույն նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է փոփոխություններ կատարել 19 իրավական ակտերում եւ դրանցում «բնապահպանության բնագավառ» կամ «բնապահպանական ոլորտ» բառերը փոխարինել «շրջակա միջավայրի ոլորտ» կամ «շրջակա միջավայրի պահպանություն, բնագավառ» բառերով՝ դրանք համապատասխանեցնելով «Կառավարության կառուցվածքի եւ գործունեության մասին» օրենքին։ Տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի՝ հունվարի 16-ի կայացած նիստում մենք քննարկել եւ կողմ ենք քվեարկել նախագծին։ Առաջարկում եմ կողմ քվեարկել, շնորհակալություն։

Առաջարկվող փոփոխությունները գլխավորապես տեխնիկական, խմբագրական բնույթի են։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցերի համար հերթագրում։ Վահագն Թեւոսյան։

Վ.ԹԵՎՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Գալստյան, այդ հանձնաժողովի անվան մեջ էլ կա դեռեւս բնապահպանություն։ Օրենքի հետ կապված չէ հարցս, որովհետեւ ամեն ինչ հասկանալի է, բայց ես հիշում եմ, որ դա մենք փոխել էինք՝ շրջակա միջավայր, ոնց որ թե, ինչո՞ւ է ինքը մինչեւ հիմա շարունակվում, ի՞նչ պրոցես է կանգնել, որ չի փոխվում՝ շրջակա միջավայր։

Ն.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Շատ շնորհակալ եմ հարցի համար, պրն Թեւոսյան։ Այո, կար նման առաջարկ հենց մեր ԱԺ աշխատանքները սկսելուց առաջ, անցյալ տարի։ Տեխնիկական խնդիրներով է, ճիշտն ասած, որ այդ փոփոխությունը չի ներառվել հանձնաժողովների մասին նախագծում, սակայն ինձ խոստացել են, որ առաջիկայում այդ հարցին ընթացք կտրվի, եւ մենք համապատասխան փոփոխություն կանենք նաեւ տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ արդեն շրջակա միջավայրի հարցերով մշտական հանձնաժողովի անվանման մեջ, եւ ոլորտների։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Թեւոսյան, արձագանքո՞ւմ եք։

 Վ.ԹԵՎՈՍՅԱՆ

-Ես օժանդակեմ, որովհետեւ եթե նկատել եք, ինձ մոտ այդ քաղաքակրթական նյուանսների նկատմամբ վերաբերմունքը հատուկ է, էլի, անհրաժեշտություն է ինքը, ուղղակի, կարող է՝ թեթեւ բան է, բայց մի տարի է՝ մենք շարունակում ենք մնալ այդ բառի ներքո։ Երբ պետք լինի, ուղղակի, ասեք, տեսնենք՝ ինչ կարող ենք անել։ Շնորհակալություն։

Ն.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Լիարժեք կիսում եմ ձեր կարծիքը, ես եւս այդ հարցով հետամուտ եմ, ինձ խոստացել են, որ ընթացք կտրվի։ Շնորհակալ եմ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Ես գիտեմ, որ դուք ակտիվ զբաղվում եք բնական ռեսուրսների, օգտակար հանածոների, նաեւ շրջակա միջավայրի խնդիրներով, դրա համար՝ հետեւյալ հարցը։ Այնուամենայնիվ, մենք միացել ենք Փարիզյան համաձայնագրին, եւ CO2  գազի արտանետումների հետ կապված՝ մենք նորմաների շրջանակներո՞ւմ ենք, թե՞ դուրս ենք։ Եթե դուրս ենք, ուրեմն, խորհրդարանն ի՞նչ պետք է անի, որ գործադիրը համապատասխան կարգավորումներ մշակի, որպեսզի հետո մենք, ես իմ ելույթում կասեմ, կարողանանք պրետենզիաներ ներկայացնել, որովհետեւ եթե մենք ինքներս ենք արտանետումների ծավալով ավելի շատ, միջազգային հարթակներում տարբեր տիպի պրետենզիաներ չենք կարող ներկայացնել։ Եթե ինֆորմացիա ունեք, կխնդրեի ասել։

Ն.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Շատ մանրամասն ինֆորմացիա, երեւի թե, հիմնական զեկուցողը մեզ կտրամադրի, բայց նշեմ, որ Փարիզյան համաձայնագրով, այո, որոշակի ընդհանուր սանդղակներ են սահմանված, յուրաքանչյուր երկիր որոշակի հայեցողական մոտեցում ունի այդ ընդհանուր սանդղակների մեջ։ Եվ, բնականաբար, գիտեք, որ որոշակի ենթակառուցվածքների ինստիտուցիոնալ փոփոխություններ, նաեւ տնտեսական դաշտում որոշակի պահանջներ ներկայացնելու անհրաժեշտություն կա, որպեսզի այդ արտանետումները համապատասխանեցվեն համաձայնագրի ստանդարտներին։ Որքանով տեղյակ եմ, շրջակա միջավայրի նախարարությունն ակտիվ զբաղվում է այդ ուղղությամբ թե՛ օրենսդրական դաշտում, թե՛ ինստիտուցիոնալ պահանջների։ Ի դեպ, մեր հաջորդ նախագիծը, որ հիմա ներկայացնելու ենք, որոշ չափով առնչվում է նաեւ ձեր բարձրացրած հարցին։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Մելքումյան, արձագանքո՞ւմ եք։ Տիկին Գալստյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցերն ավարտվեցին։ Մտքերի փոխանակության համար՝ հերթագրում։ Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, ես չգիտեմ՝ մենք շեղվում ենք, թե չէ, բայց, քանի որ շրջակա միջավայրի հարցերն ենք քննարկում, շատ կարեւոր եմ համարում։

Տեսեք, ես, իհարկե, մեկ շաբաթ հետո, երեւի, Ստրասբուրգում ԵԽԽՎ մեր պատվիրակության կազմում այս շրջակա միջավայրի գլոբալ տաքացման հետ եւ կլիմայի փոփոխության կապված ելույթ եմ պատրաստել։ Հիմա ընթանում է Դավոսի համաշխարհային համաժողովը, որտեղ Գրետա անունով 17-ամյա հայտնի պատանի գործիչը, երիտասարդ գործիչը հանդես է գալիս, որ ցնցում է աշխարհի սոցիալական մեդիաները, լուրջ հայտեր է ներկայացնում, պրետենզիաներ, որ աշխարհը ոչ մի բան չի անում, իսկ մենք տարեցտարի, ամիս առ ամիս զգալու ենք գլոբալ տաքացման հետեւանքները։ Եվ երբ դուք ասացիք 1.3 ջերմաստիճանի մասին, 1.6, 1.7, կա 2.3, նայած՝ որտեղ ինչ է կատարվում։ Ուրեմն, բնականաբար, սա գալիս է այդ CO2-ի արտանետումների ծավալների ահագնացող մեծացումից։

Փարիզյան համաձայնագրին չեն միացել Չինաստանը, Ռուսաստանը, Միացյալ նահանգները դուրս եկավ։ Նրանք միասին, կարծեմ, CO2 գազերի արտանետումների 50 տոկոսից ավելին են ապահովում։ Միայն Չինաստանը տարեկան 50-ից ավելի ջերմային էլեկտրակայաններ է շարք մտցնում, որոնք գործում են ածուխի հիման վրա, քարածխի հիման վրա, եւ դա հիմնական արտանետումներն են, քիմիական արդյունաբերությունը, եւ այլն։

Հիմա ես կխնդրեի՝ ամփոփիչ ելույթում դուք կարճ անդրադառնայիք՝ մենք արդյո՞ք նորմաներից դուրս արտանետումներ ունենք, թե՝ չունենք։ Եվ ես կարծում եմ, որ սա այն հարթակներն են, որտեղ մենք կարող ենք լուրջ հայտ ներկայացնել, նաեւ լուրջ ռեսուրսներ ներգրավել, որպեսզի մենք տարածաշրջանային ծրագրեր իրականացնենք։ Ես պատահական չնշեցի արտակարգ իրավիճակների նախարարության կարողությունների հզորացման մասին, որովհետեւ միայն հրդեհները, եթե միայն հրդեհները եւ այն կորուստները, հատկապես՝ դուք տեսաք, որ, ուրեմն, Ավստրալիայի տարածքում, ուրեմն, Նիդերլանդների տարածքից մեծ տարածք հրդեհվեց, ինչ վիճակ էր՝ ուղտերի հետ կապված։ Սա սարսափելի բան է, եւ մենք՝ որպես առաջադեմ երկիր, որպես նաեւ նոր Հայաստան, պետք է կարողանանք միջազգային հարթակներում այդ հարցը բարձրացնել, բայց նաեւ կոնկրետ գործունեություն ծավալել։ Նու, ժամանակս սպառվել է, երեւի այսքանը։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ես մի փոքր շեղվեմ թեմայից։ Նախորդ վեճի ժամանակ մենք չփորձեցինք միջամտել զուտ այն պատճառով, որ կրքերն ավելի չշիկանան։ Բայց խոսքս ուղղում եմ Համազասպ Դանիելյանին, որ մորատորիում հայտարարելուց առաջ պետք է նախ՝ պատասխանի մեր հետեւյալ հարցին., պարզաբանում պետք է տա, թե  արդյո՞ք ձիուն եւ շանը վերաբերող իր օրինակները, ասացվածքները վերաբերում են «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությանը, թե՞ ոչ։ Եթե վերաբերում է, ես 20 ասույթ եմ դուրս գրել իշխանության վերաբերյալ եւ խոստանում եմ, որ ամբողջ նիստը կնվիրեմ դրան։ Դրա համար սպասում եմ պարզաբանման այսօրվա ընթացքում։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հերիքնազ Տիգրանյան։ Ընկերներ, խնդրում եմ տեղից չխոսել, դուք հնարավորություն ունեք՝ ամբիոնից խոսել, հերթագրվեք եւ ձեր կարծիքը հայտնեք։

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Հարգելի փոխխոսնակ, ԱԺ հարգելի գործընկերներ, ես հայցում եմ ձեր ներողամտությունը, որ շեղվում եմ թեմայից եւ չեմ խոսում նախագծի մասին, բայց չէի կարող այս լավ լուրով չկիսվել ձեզ հետ։ Լավ լուր բոլոր նրանց համար, ովքեր ոգեւորվում են մեր Կառավարության հաջողություններով եւ ի հիասթափություն բոլոր նրանց, ովքեր անհամբեր սպասում են այս իշխանությունների ֆիասկոյին։

Ուրեմն, երեկ Transparency International Բեռլինի գրասենյակը հրապարակել է իր ամենամյա զեկույցը կոռուպցիայի ընկալման համաթվի վերաբերյալ, եւ հիմա, հենց այս րոպեներին ընթանում է Transparency International Հայաստանի հրապարակումը կոռուպցիայի ընկալման համաթվի վերաբերյալ։ Վերջին 7 տարիների ընթացքում Հայաստանը բեկումնային ցուցանիշ է գրանցել, 180 երկրների շարքում բարելավել է իր դիրքերը՝ 105-րդ տեղից հասնելով 77-րդ տեղը։ Կոռուպցիայի ընկալման համաթիվը նախորդ տարիներին 33-35-ից աճ չի գրանցել, այս տարի մենք ունենք համաթիվը՝ 42 թիվ, ինչը նշանակում է, որ այդ 0-ից 100 բալանոց սանդղակում, որտեղ 0-ն ամենակոռումպացված երկրների շարքն է, 100-ը՝ մաքուր, մենք ձգտում ենք արդեն հասնել գոնե նաեւ 50-ի շեմին։

Ես շատ ուրախ եմ այս թվի համար, եւ այս արդյունքները ցույց են տալիս, որ իշխանությունների հռչակած կոռուպցիայի դեմ պայքարն իրական է, իշխանությունները կոմպրոմիս չունեն կոռուպցիայի հետ եւ հանրության մեջ, ի վերջո, ձեւավորվելու է 0 հանդուրժողականություն կոռուպցիայի նկատմամբ։

Բոլորիս շնորհավորում եմ՝ այս կարեւոր ցուցանիշի հետ կապված։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց, անցնում ենք եզրափակիչ ելույթների։ Տիկին Գալստյան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն տեսնո՞ւմ եք։ Տիկին Ղափլանյա՞ն, համեցեք։

Ի.ՂԱՓԼԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարգելի փոխխոսնակ։ Քանի որ նախագծին չվերաբերող հարց բարձրաձայնեց պրն Մելքումյանը, կուզենայի անդրադառնալ, անպայման, հաշվի առնելով նաեւ, որ այս հարթակից խոսելու կարեւոր հարց եք բարձրացնում։

Իրականում գլոբալ մասշտաբներով Հայաստանի արտանետումները բավականին ցածր են, շատ ցածր են, չնչին են, ես նույնիսկ կասեի։ Մեզ մոտ չկա ծանր արդյունաբերություն, մեր արտանետումների զգալի տոկոսն էներգետիկայից է գալիս եւ տրանսպորտից։ Այդ առումով՝ Հայաստանն ունի շատ մեծ առավելություն, քանի որ մենք հանածո վառելիքի ներկրող երկիր ենք, այլ ոչ թե արտադրող, եւ ունենք վերականգնող, հատկապես, արեւային էներգետիկայի զարգացման մեծ պոտենցիալ։ Հայաստանն ունի մեծ պոտենցիալ այդ առումով դառնալ այն երկիրը, որը կկարողանա մեծ ձեռքբերումներ գրանցել երկրի արտանետումների նվազեցման ուղղությամբ։

Ինչ վերաբերում է Փարիզյան համաձայնագրին, կուզենայի անդրադառնալ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշի մի քանի կարեւոր ելույթներին, որտեղ ինքն արձանագրում է, որ այսօր մարդկության ամենամեծ մարտահրավերն է մոլորակի տաքացումը եւ կլիմայի փոփոխությունը։

Կուզենայի նաեւ շեշտել, որ այս պահի դրությամբ եւ՛ Չինաստանը, եւ՛ Ռուսաստանը Փարիզյան համաձայնագրի կողմ երկրներ են։ Ռուսաստանը դարձավ այս սեպտեմբերին, վերջնական վավերացրեց անցյալ տարվա սեպտեմբերին, Միացյալ Նահանգները միացել էր 2016 թ., բայց հետո դուրս է եկել։ Սակայն այսօր սա շատ կարեւոր մարտահրավեր է մարդկության համար, եւ մեր նախարարությունը շատ ակտիվ մասնակցում է տարբեր հարթակներում։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված՝ «Օզոնային շերտը քայքայող նյութերի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» եւ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում լրացում եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարի տեղակալ Իրինա Ղափլանյան։

Ի.ՂԱՓԼԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի փոխխոսնակ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն եմ ներկայացնում «Օզոնային շերտը քայքայող նյութերի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» եւ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում լրացում եւ փոփոխություն կատարելու մասին» ՀՀ օրենքների նախագծերի փաթեթը։

«Օզոնային շերտը քայքայող նյութերի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու անհրաժեշտությունը բխում է 2019 թ. մարտի 27-ին ՀՀ ԱԺ կողմից վավերացված «Օզոնային շերտը քայքայող նյութերի մասին» Մոնրեալի արձանագրության Կիգալի փոփոխությունից, որով նախատեսվում է հիդրոֆտորածխածինների՝ ՀՖԱ-ների փուլային կրճատում, քանի որ օզոնաքայքայիչ նյութերին այլընտրանք հանդիսացող ՀՖԱ-ների օգտագործումն արագորեն աճում է։ ՀՖԱ-ները, հանդիսանալով հզոր եւ երկարակյաց ջերմոցային գազեր, հայտնվելով մթնոլորտում՝ նպաստում են կլիմայի գլոբալ փոփոխությանը։

Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում լրացում եւ փոփոխություն կատարելու անհրաժեշտությունը բխում է ինչպես Կիգալի փոփոխությունից, այնպես էլ օզոնաքայքայիչ նյութերի եւ ՀՖԱ-ների հաշվառման նպատակով հաշվետվությունը պետական լիազոր մարմնին չներկայացնելու համար պատասխանատվություն նախատեսելու անհրաժեշտությունից։

Օրենսգիրքը լրացվում է նոր՝ 87.1 կետի հոդվածով, ինչով օզոնային շերտը քայքայող նյութերի եւ հիդրոֆտորածխածինների առաքման թույլտվություն ստացած հայտատուների կողմից այդ նյութերի ներմուծման անհատական չափաքանակների օգտագործման մասին օրենքով նախատեսված հաշվետվությունը պետական լիազոր մարմնին չներկայացնելու դեպքում նախատեսվել է վարչական պատասխանատվություն։

Նախագծի ընդունման արդյունքում ակնկալվում է, որ օրենքները կարտացոլեն ինչպես Մոնրեալի արձանագրության Կիգալի փոփոխությունը՝ դրանից բխող իրավակարգավորումներով պայմանավորված, այնպես էլ ԵԱՏՄ ոլորտային իրավակարգավորումները՝ նպաստելով ոլորտում իրականացվող պետական քաղաքականության եւ միջազգային պարտավորությունների արդյունավետ իրականացմանը եւ հասարակական հարաբերությունների արդյունավետ եւ անխափան կանոնակարգմանը:

Ելնելով վերը նշվածից՝ խնդրում եմ հավանության արժանացնել։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցերի համար՝ հերթագրում։ Գոռ Գեւորգյան։

Գ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Ղափլանյան,  միգուցե հարցս մի փոքր շեղվում է, բայց, ընդհանուր, նույն ընկալման մեջ է։ Որեւէ վերլուծություն կա՞ Հայաստանում տվյալ դեպքում ուլտրամանուշակային ճառագայթների ավելացման հետ կապված եւ տեղային այդ քայքայման հետ կապված, օզոնային շերտի՝ որեւէ բույսերի անմիջական, որոնք օգտագործում են, ասենք՝ լոբազգիներ եւ այլն, վիճակագրություն կա՞, թե ինչքանով է դա նպաստել տարեկան հավաքվող ամբողջ մթերքի կրճատմանը եւ այլն, ընդհանրապես։ Այդ ձեր բարձրացրած հարցի անմիջական ազդեցությունը մեր գյուղատնտեսության վրա. որեւէ ձեւով արտացոլում ունե՞նք մենք՝ բերրիության տեսքով։ Շնորհակալություն։

Ի.ՂԱՓԼԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Նմանատիպ հետազոտություններ օզոնային կենտրոնը չի իրականացրել, նախարարությունը չի իրականացրել։ Միգուցե այլ գերատեսչություններ իրականացրել են, մենք գրավոր կփորձենք ձեզ այդ հարցին պատասխանել։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։ Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան փոխնախարար, օզոնաքայքայիչ այդ նյութերի օգտագործման հետ կապված՝ դուք ասացիք, որ Վարչական իրավախախտումների օրենքն ունի, ի՞նչ պատժամիջոցներ է նախատեսվում, միգուցե, չափը նշեք։

Եվ երկրորդ. պրն Գեւորգյանը նշեց որոշ հատվածի մասին, երբ Կառավարությունն աջակցում է տնտեսական ծրագրեր, խթանում է ներդրումներ, այդ ռիսկային ոլորտները խթանող ճյուղեր մենք ունե՞նք, եւ, ասենք՝ եթե փորձելու են այնպիսի տեխնոլոգիաներ կիրառել արտադրողները, տնտեսվարողները, որ չքայքայի։ Այսինքն՝ դա այլեւս ձեռնտու լինելո՞ւ է, միգուցե, այդ տեխնոլոգիաներն այնքան թանկ են, որ այդ տիպի արտադրություններ կազմակերպելը նպատակահարմար չլինի։ Մենք ունե՞նք այդ տիպի կանխատեսում, թե ո՞ր ոլորտներում ի՞նչ է կատարվում կամ սահմանակից երկրներում ի՞նչ վիճակ է տիրում այդ առումով։ Այսինքն՝ ի վերջո, բիզնեսը, եթե ձեռնտու է, հաշվարկ է անելու եւ այդ բիզնեսն անի, պատժամիջոցների համար էլ վճարի, բայց ունե՞նք մենք այդ տիպի ռիսկեր։

Ի.ՂԱՓԼԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Պրն Մելքումյան, ինչ վերաբերում է տույժ-տուգանքներին, այո, սահմանվում է նվազագույն աշխատավարձի 50-100-ապատիկը։

Ինչ վերաբերում է ռիսկայնությանը, եթե հիշում եք, Կիգալիի ընդունման ժամանակ խոսեցինք նաեւ հիդրոքլորֆտորածխածինների մասին, որոնք մինչ այսօր դեռ կիրառության մեջ են։ Հիդրոֆտորածխածիններն արդեն ավելի նորագույն, նոր սերնդի սառնագենտներ են, բայց ասեմ նաեւ, որ այս պահի դրությամբ արդեն Հայաստանում գործում են մի քանի տնտեսվարողներ, ովքեր օգտագործում են բնական սառնագենտներ, օրինակ՝ իզոբուտան կամ պրոպան, դա սառնագենտների ամենանոր սերունդն է, եւ առաջիկայում, ապագայում նախատեսվում է դա։

Ինչ վերաբերում է ռիսկայնությանը, ես, ուղղակի, մի թիվ ձեզ բերեմ։ Օրինակի համար, մեզ մոտ նախանցյալ տարվա 2018 թվականի կտրվածքով՝ մեզ մոտ կար քվոտայով մոտ 114 տոննայի թույլտվություն՝ ներկրելու՝ ՀՔՖԱ-ներ, եւ ներկրվել է։ Դա, օրինակ, F գազերն են, որոնց պատկանում է, օրինակ՝ ֆրիոն սառնագենտը, եւ ներկրվել է ընդամենը 42 տոննա։ Այսինքն՝ մեզ մոտ սպառումը բավականին ցածր է, նույնիսկ մեր քվոտայի 1/3-ը հազիվ է հասնում։ Այդ առումով՝ տնտեսական ռիսկայնություն մենք չենք տեսնում՝ հաշվի առնելով, որ շուկայում սպառումը քիչ է եւ, որպես կանոն, դրանք հենց որպես սառնագենտներ են օգտագործվում։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքման համար՝ Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շատ լավ բաներ եք ասում մեզ համար, որովհետեւ, երեւի, պետք էլ չէ, որ այդքան զարգանա, բայց, քանի որ մենք ունենք սահմանակից երկրներ,  եթե հանկարծ, բարդ հարց եմ տալիս, տեղեկատվությունը, միգուցե սահմանափակ է, եթե սահմանակից երկրներում այդ պրոբլեմներն առաջանան, մեզ վրա էլի այդ ազդեցությունը լինելու է։ Ոնց որ, ասենք թե՝ եթե գյուղացու հողամասում դու կատարում ես որոշակի թունաքիմիկատներ եւ այլն, եթե հարեւանները չեն անում, էդ պրոբլեմը նաեւ փոխանցվում է քեզ՝ վարակները, պրոբլեմները։

Հիմա, կարո՞ղ է հանկարծ մեր տարածաշրջանային սահմանակից երկրներում այդ ածխածինների սպառման տենց տեղեկատվություն ունենանք, որը բերելու է նաեւ մեզ համար ռիսկերի։

Ի.ՂԱՓԼԱՆՅԱՆ

-Տարածաշրջանում երկրների սպառման տվյալներն այս պահին ինձ մոտ չկան, բայց մենք կարող ենք գրավոր ձեզ տրամադրել։ Մեր Օզոնի կենտրոնը բավականին մեծ աշխատանք է իրականացնում, եւ մեծ ինֆորմացիա ունենք այս բնագավառում։ Բայց, որպես կանոն, նշեմ, որ Մոնրեալի արձանագրությանը միացել են աշխարհի համարյա բոլոր երկրները։ Բոլոր երկրները ստանձնել են իրենց երկրներում օզոնաքայքայիչ նյութերի կրճատման եւ վերացման պարտավորություններ։ Այս պահին մենք նմանատիպ խնդրի չենք առնչվել, բայց կարող ենք նյութերը տրամադրել։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տիկին Ղափլանյան, հարցերն ավարտվեցին, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարակից զեկուցող՝ տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ պահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի ներկայացուցիչ Մերի Գալստյան։

Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ «Օզոնային շերտը քայքայող նյութերի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծով օզոնաքայքայիչ նյութերին այլընտրանք հանդիսացող հիդրոֆտորածխածիններն ավելացվել են կարգավորող նյութերի ցանկում եւ դիտարկվելու են սույն օրենքի շրջանակներում։

Ինչպես հիշում եք, 2019 թ. ԱԺ վավերացրել է «Օզոնային շերտը քայքայող նյութերի մասին» Մոնրեալի արձանագրության Կիգալիի փոփոխություն համաձայնագիրը, համաձայն որի՝ հիդրոֆտորածխածինները, թեեւ չեն պարունակում քլոր եւ չեն հանդիսանում օզոնաքայքայիչ նյութեր, սակայն ավելացվել են կարգավորող նյութերի ցանկում, քանի որ, հանդիսանալով երկարակյաց ջերմոցային գազեր, հայտնվելով մթնոլորտում՝ նպաստում են կլիմայի փոփոխությանը։

Մոնրեալի արձանագրության կողմերը, այդ թվում՝ նաեւ Հայաստանը, պարտավորվում են աստիճանաբար, փուլային եղանակով նվազեցնել հիդրոֆտորածխածինների օգտագործումը՝ կրճատելու ջերմոցային գազերի արտանետումները։ Սույն նախագծին զուգահեռ՝ փոփոխություններ են առաջարկվել, ինչպես նշվեց, Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի 80.1 եւ 242-րդ հոդվածներում եւ լրացվել է նոր հոդվածով, որով նախատեսվում է վարչական պատասխանատվություն օզոնային շերտը քայքայող նյութերի եւ հիդրոֆտորածխածինների առաքման թույլտվություն ստացած հայտատուների նկատմամբ, եթե նրանց կողմից այդ նյութերի ներմուծման անհատական չափաքանակների օգտագործման մասին օրենքով նախատեսված հաշվետվությունը չի ներկայացվել պետական լիազոր մարմին։ Նախատեսվող պատիժը սահմանվում է տուգանքի տեսքով եւ նշանակվում է ֆիզիկական անձանց նկատմամբ սահմանված նվազագույն աշխատավարձի 50-ապատիկի չափով, իսկ պաշտոնատար անձանց նկատմամբ՝ սահմանված նվազագույն աշխատավարձի 100-ապատիկի չափով։

Տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովում նախագիծը քննարկվել է եւ դրական եզրակացություն է տրվել։ Առաջարկում եմ կողմ քվեարկել։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցերով դիմելու համար հերթագրում։

Հարգարժան պրոֆեսոր Մելքումյան։ Համեցեք, պրն Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Էդ պաշտոնատար անձանց տուգանքը՝ 100 հազարը քիչ չէ՞, ։

Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Ես չգիտեմ՝ ինչ մեթոդաբանություն է ընկած այս պատժաչափերի տուգանքի հաշվարկման հիմքում, բայց եթե կարծում եք, որ քիչ է, ես կարող եմ առաջարկել՝ միասին համահեղինակել փոփոխության առաջարկը (ծիծաղում է)

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքման համար՝ պրն Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Եթե դուք համաձայն եք, հենց հիմա մենք այս քննարկումից հետո գրավոր գրենք՝ եռապատկել։ Այսինքն՝ այլ բան է, որ տնտեսվարող սուբյեկտն ինչ-ինչ պատճառներով՝ բիզնեսի ներդրումների դեֆիցիտ, բայց պաշտոնատար անձի սխալն այս առումով, կարծում եմ՝ պետք է եռապատկենք, առնվազն։ Այսինքն՝ 1000 դրամ է, չէ՞, բազայինը, ասենք՝ 100 հազարը պետք է դառնա 300 հազար։ Մենք, եթե բազայինն ընդունում ենք՝ որ 1000, այսինքն՝ 100 հազարն առաջարկում եմ՝ 300 հազար։ Եթե կողմ եք, քննարկումից հետո այսօր գրավոր առաջարկը ներկայացնենք։

Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Ես պատրաստակամ եմ աշխատել։ Նախ՝ կարելի է ճշտել՝ ի՞նչ մեթոդաբանություն է ընկած, միգուցե, համաչափ է տարածված այլ վարչական համանման տուգանքների չափի առումով։ Ճշտենք՝ ինչ մեթոդաբանությամբ են հաշվարկել եւ, բնականաբար, ընթացք կտանք այս փոփոխությանը։

Նաեւ ուզում եմ կարճ արձագանքել ձեր նախորդ հարցին՝ ուղղված նրան, որ տնտեսվարողների համար որոշակի սահմանափակումներ կամ ֆինանսական ծանրաբեռնվածություն կարող է լինել՝ իրենց գործունեությունը համապատասխանեցնելու այս նոր պահանջին, ուզում եմ նաեւ նշել, որ, քանի որ կլիմայի փոփոխությունը գլոբալ առումով այդքան մեծ մարտահրավեր է, բազմաթիվ ֆոնդեր են ստեղծվել, որոնք առաջարկում են՝ մասնավոր սեկտորի հետ համագործակցելով՝ որոշակի նաեւ ֆինանսական աջակցություն տրամադրել տնտեսվարողներին՝ իրենց գործունեության կամ սարքավորումների համապատասխանությունն ապահովելու այս պահանջներին, որոնցից մեկը, օրինակ՝ Կանաչ կլիմայի հիմնադրամն է։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Ավարտեցի՞ք, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցերն ավարտվել են։

Մտքերի փոխանակության համար՝ հերթագրում։ Միքայել Զոլյան։

Մ.ԶՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես միանգամից ներողություն խնդրեմ, որ բուն այս թեմայի մասին չեմ խոսելու, պրն Մելքումյանը կխոսի, կարծում եմ։

Ես ուզում եմ խոսել եւ իրականում շնորհավորել մեզ բոլորիս, մի շատ կարեւոր նվաճում արձանագրվեց երեկ, հավանաբար, գուցե, լսել եք։ Economist lntelliegence Unit. այդպիսի մի հետազոտական կենտրոն կա, որ կապված է «Economist» ամսագրի հետ, իսկ «Economist» ամսագիրը, կարծում եմ՝ առանց չափազանցնելու, կարելի է ասել, երեւի աշխարհի ամենահեղինակավոր ամսագիրն է քաղաքական եւ տնտեսական համաշխարհային հարցերի շուրջ, որն այդ հեղինակությունն ունի։ Եվ ահա, «Economist» ամսագրի հետ կապված՝ Economist lntelliegence Unit-ը հրապարակել է իր զեկույցը գլոբալ ժողովրդավարության վիճակի մասին, որտեղ Հայաստանը, էնտեղ ռեյտինգ կա, որտեղ Հայաստանը 103-րդ տեղից բարձրացել է 86-րդ տեղը։ Սա շատ լուրջ առաջընթաց է։

Նաեւ, ըստ այս զեկույցի, Հայաստանն ամենաժողովրդավարական երկիրն է մեր տարածաշրջանում: Մեր հարեւան Վրաստանը, որը նախկինում մեզնից միշտ առաջ է եղել, այժմ 89-րդ տեղն է կիսում Հոնդուրասի հետ, այսինքն՝ մեզնից երեք տեղ հետ է մնացել, իսկ Ադրբեջանը, ընդհանրապես 146-րդ տեղում է՝ 165-ից։

Նու, մյուս, նաեւ ավելի լայն առումով, եթե մեր տարածաշրջանը վերցնենք, նաեւ մյուս երկրներից հիմնականում մենք ավելի առաջ ենք։ Եվ այստեղ առավել եւս հաճելի է, որ մենք այս իմաստով գնում ենք համաշխարհային թրենդին հակառակ։ Այսինքն՝ ինքը՝ զեկույցը, կոչվում է  Global democracy in retreat, գլոբալ ժողովրդավարությունը նահանջում է։ Իհարկե, հաճելի չի, որ աշխարհում ժողովրդավարությունը նահանջում է, բայց հաճելի է, որ մենք այս միտումից դուրս ենք եւ, ընդհակառակը, Հայաստանն այս իմաստով գրանցել է շատ լուրջ հաջողություններ։ Եվ ես կարծում եմ, որ սա մեզ  բոլորիս համար հպարտանալու առիթ է եւ դա վերաբերում է, իհարկե, առաջին հերթի՝ Կառավարությանը, բայց նույն ձեւով նաեւ ընդդիմությանը, ընդհանրապես, Հայաստանի բոլոր քաղաքացիներին։ Ես կարծում եմ՝ սա շատ լուրջ նվաճում է եւ մենք իրավամբ հպարտանալու իրավունք ունենք։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ընդհանրապես, երբ օրենքներ են ընդունվում, եւ ոչ մի ելույթ չի լինում կամ ոչ մի հարց չի լինում, սա լավ բանի մասին չի խոսում, նշանակում է՝ այդ օրենքի հետ կապված՝ պետք է մի հատ հետ գնանք, հանձնաժողովներում տեսնենք, թե էնտե՞ղ էլ ինչ-որ ոչ մի հարց ու բան չի լինում, պետք է մի հատ լավ գիտակցել էս մոմենտը։

Եվ երկրորդ. ես առաջարկում եմ, որ այս հարցը Կառավարության գործընկերները խորհրդարանի հետ խորհրդակցեն, որպեսզի միջազգային պատվիրակությունները կարողանան միջազգային հարթակներում համագործակցված այս հարցերն այնտեղ բարձրացնել։

Հիշեցնեմ մի հետաքրքիր, կարեւոր բան. փոքր տնտեսություն ունեցող երկրները կարող են մեծ ռեսուրսներ ներգրավել, եթե խոշոր երկրներն իրենց տնտեսության հզորացման հաշվին ընդհանուր միջավայրն աղտոտում են եւ մենք, ոնց որ եղավ Յոկոգամայի համաձայնագիրը նախկինում, երբ Երեւանի ՋԷԿ-ի վերակառուցման համար Հայաստանը գումարներ ստացավ, շատ արտոնյալ վարկեր ստացավ։ Հիմա մենք կարող ենք գնալ Փարիզի համաձայնագրից գնացող ճանապարհով, թե չէ՝ էստեղ գալ, լռել... Այսինքն՝ պրն փոխխոսնակ, նոր պրակտիկա է առաջացել, գալիս ենք, օրենքների քննարկման ժամանակ ասում ենք՝ ներողություն, ուրիշ բաներ ենք քննարկում, մոռանում ենք, թե ինչ օրենքներ են քննարկվում։ Կարծում եմ՝ սա էլ է այն, ճիշտ է, դա «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքը չի արգելում եւ որեւէ մեկը չի կարող, այսպես, պրետենզիա ներկայացնել, բայց մենք հասկանանք, որ մենք շեղվում ենք եւ օրենքների որակը հետագայում ընդունվում է, քվեարկում ենք, չենք էլ իմանում, թե դա ինչ էր։ Արդյունքում՝ մենք հետո պրոբլեմներ ենք ունենում, սկսում են օրենքներում նոր փոփոխություններ լինել։ Օրենքները պետք է քննարկել, սրա համար էլ պետք է կամք ցուցաբերել։ Սա է իմ հորդորը։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Միանշանակ, պրն Մելքումյան։ Օրենքները պետք է համակողմանի քննարկման առարկա դառնան, փորձագիտական եզրակացություններն էլ, բնականաբար, բոլորիս համար կարեւոր են։ Այնուամենայնիվ, հիշեցնեմ, որ «Օզոնային շերտը քայքայող նյութերի մասին» օրենքի նախագծում փոփոխություններ կատարելու մասին» հարցն էր քննարկվում։

Անցնում ենք եզրափակիչ ելույթների։ Մերի Գալստյան՝ անհրաժեշտություն չեք տեսնում, տիկին Ղափլանյան՝ եւս անհրաժեշտություն չեք տեսնում։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված՝ «Աֆրիկյան-եվրասիական միգրացվող ջրային թռչունների պահպանության մասին» համաձայնագիրը վավերացնելու մասին» օրենքի նախագիծը։

Հիմնական զեկուցող՝ ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարի տեղակալ իրինա Ղափլանյան։ Տիկին Ղափլանյան, համեցեք։

Ի.ՂԱՓԼԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարգելի փոխխոսնակ։ Հարգելի պատգամավորներ, «Աֆրիկյան-եվրասիական միգրացվող ջրային թռչունների պահպանության մասին» համաձայնագիրը մշակվել է «Միգրացվող վայրի կենդանիների տեսակների պահպանության մասին» Բոննի կոնվենցիայի շրջանակներում, որը ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից վավերացվել է 2010 թ. հոկտեմբերի 27-ին։ Բոննի կոնվենցիայի շրջանակներում մշակվել են թվով յոթ համաձայնագրեր, որոնցից մեկը «Աֆրիկյան-եվրասիական միգրացվող ջրային թռչունների պահպանության մասին» համաձայնագիրն է, որը Հայաստանի համար առաջնահերթ կարեւորություն է ներկայանում։

Հայաստանը ստորագրել է համաձայնագիրը 1995 թ. հունիսի 16-ին, երբ այն առաջին անգամ ներկայացվել էր պեությունների ստորագրմանը Հաագայում։

Համաձայնագիրն ուժի մեջ է մտել 1999 թ. նոյեմբերի 1-ին եւ հանդիսանում է անկախ միջազգային համաձայնագիր։

Համաձայնագրի տարածքն ընդգրկում է 117 երկիր, որոնցից ներկայումս համաձայնագրի կողմ է հանդիսանում 79-ը։

Համաձայնագիրն ընդգրկում է խոնավ տարածքներում հանդիպող 235 թռչունների տեսակները՝ անկախ նրանց բնապահպանական կարգավիճակից։ Դրանցից Հայաստանի տարածքում հանդիպում է 128 տեսակ։

ՀՀ համար «Աֆրիկյան-եվրասիական միգրացվող ջրային թռչունների պահպանության մասին» համաձայնագրին միանալն ունի մի շարք առավելություններ։

Հայաստանի տարածքում հանդիպող չվող ջրային թռչունների տեսակների զգալի մասը վտանգված է եւ դրանց պահպանությունն առավել արդյունավետ կլինի իրականացնել համաձայնագրի հովանու ներքո՝ ղեկավարվելով համաձայնագրի եւ նրա գործողության ծրագրի դրույթներով։

Համաձայնագրին միանալը թույլ կտա երկիրը ներգրավել միջազգային համագործակցության մեջ եւ ներկայացնել Հայաստանը որպես առավել պատասխանատու երկիր, որն ապահովում է ջրային թռչունների չուն իր տարածքով։

Համաձայնագրին միանալուց հետո Հայաստանը կընդլայնի իր հնարավորությունները՝ ստանալ դրամաշնորհներ, այդ թվում՝ եւ համաձայնագրի նոր ստեղծվող Փոքր դրամաշնորհների հիմնադրամից, ԵՄ-ի եւ ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի դրամաշնորհներից, չվող ջրային թռչունների տեսակների եւ դրանց բնակավայրերի պահպանության եւ կառավարման, մարդու գործողությունների կառավարման, ուսումնասիրության եւ դիտանցի, կրթության եւ տեղեկատվության համար եւ այլն։

Հաշվի առնելով վերը նշվածը, ինչպես նաեւ այն հանգամանքը, որ Հայաստանն իր աշխարհագրական դիրքով գտնվում է երկրագնդի միջազգայնորեն ճանաչված կենսաբազմազանության 35 թեժ կետերից մեկում՝ Կովկասի տարածաշրջանում, եւ հանդիսանում է թռչունների բազմաթիվ տեսակների կարեւորագույն հանգստավայր՝ Եվրոպա-Արեւմտյան Ասիա-Աֆրիկա չվուղու վրա, խիստ արդիական եւ կարեւոր է «ՀՀ կողմից միգրացվող վայրի կենդանիների տեսակների պահպանության մասին» կոնվենցիայի, «Աֆրիկյան-եվրասիական միգրացվող ջրային թռչունների պահպանության մասին» համաձայնագրի վավերացումը։ Խնդրում եմ հավանության արժանացնել։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցերի համար՝ հերթագրում։ Գոռ Գեւորգյան։

Գ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Ղափլանյան, հարցս հետեւյալն է. ես, առհասարակ ,կարծում եմ, որ մեր բնությունը եւ կենդանական աշխարհը պահպանության շատ լուրջ խնդիրներ ունեն։ Այս կոնվենցիայի հետ կապված՝ ուզում եմ հասկանալ՝ սա ենթադրո՞ւմ է հավելյալ, ավելի խիստ պատժամիջոցներ այն իրավիճակների դեպքում, երբ ձեր նշված կենդանիների, թռչունների, ուրեմն, ուղղությամբ կատարվեն որեւէ տեսակի գործողություններ՝ որսագողություն կամ ինչ-որ ձեւով, ուրեմն, նմանատիպ իրավական ակտերի խախտման երեւույթներ։ Շնորհակալություն։

Ի.ՂԱՓԼԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Գեւորգյան։ Սա համաձայնագիր է, կոնվենցիայի յոթ համաձայնագրերից մեկն է, եւ համաձայնագրով նոր պատժամիջոցներ չեն նախատեսվում, բայց, այո, երկիրը ստանձնում է պարտավորություններ՝ ավելի պատշաճ կառավարելու իր կենսաբազմազանությունը, այս դեպքում՝ չվող թռչունները, որոնք այցելում են Հայաստան իրենց չվուղու ժամանակ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Գեւորգյան, արձագանքո՞ւմ եք։ Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Ճիշտն ասած, հարցս հետեւյալն է. դուք հետաքրքիր բան նշեցիք, որ հանգստավայր է Հայաստանը, իսկ ի՞նչ թռչուններ վերջին 30-40 տարում էլ չեն գալիս Հայաստան՝ ելնելով այդ կլիմայական փոփոխություններից։ Ունե՞նք, որ արդեն էլ Հայաստանի տարածք չեն գալիս դրանք։

Ի.ՂԱՓԼԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Նախ՝ ասեմ, որ պլանետար մասշտաբով կենսաբազմազանության լուրջ կորուստ ենք արձանագրում ամբողջ աշխարհում, եւ եթե կան նմանատիպ թռչուններ, ապա իրենք ընդհանուր, ցավոք սրտի, վերանում են աշխարհում։ Հայաստանում, հակառակը, մենք սկսեք ենք արձանագրել նոր տեսակներ, ովքեր գալիս եւ հանգստանում են Հայաստանի տարածքում, այդ թվում՝ եւ հավալուսները, օրինակ՝ ֆլամինգոները նույնպես գալիս են Հայաստան իրենց չվող ժամանակ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Մելքումյան, արձագանքո՞ւմ եք։

Հարցերն ավարտվեցին, տիկին Ղափլանյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Եվ 2 րոպեից քիչ ժամանակ է մնում, առաջարկում եմ հայտարարել ընդմիջում՝ կես ժամ։


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք մեր աշխատանքները: Այսօր` հունվարի 23-ին «Ազգային ժողովի բաց դռներ» ծրագրի շրջանակներում ԱԺ են այցելել Մայր Աթոռ «Սուրբ Էջմիածնի Էօրնեկյան հանրակրթական դպրոց» ուսումնական հաստատության սաներն ու ուսուցիչները: Ողջունենք նրանց:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում հարակից զեկուցողին` տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Մերի Գալստյանին:

Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք «Աֆրիկյան Եվրասիական միգրացվող ջրային թռչունների պահպանության մասին» համաձայնագիրը վավերացնելու մասին նախագիծը: Հիշեցնեմ, որ այս համաձայնագիրը մշակվել է «Միգրացվող վայրի կենդանիների տեսակների պահպանության մասին» Բոննի կոնվենցիայի շրջանակներում, որը ՀՀ-ում ուժի մեջ է մտել 2011 թվականից: Բոննի կոնվենցիայի շրջանակներում մշակվել են թվով 7 համաձայնագրեր, որոնցից մեկն էլ հանդիսանում է սույն համաձայնագիրը:

Համաձայնագրի տարածքն ընդգրկում է 117 երկիր, եւ Հայաստանն իր աշխարհագրական դիրքով հանդիսանում է ջրային թռչունների բազմաթիվ տեսակների միգրացիոն ուղի: Համաձայնագիրն ընդգրկում է 235 թռչունների տեսակներ որոնցից Հայաստանի տարածքում հանդիպում է 118 տեսակ, եւ դրանցից 24-ը գրանցված են ՀՀ կարմիր գրքում:

Տեղեկացնեմ, որ սույն համաձայնագրին միանալով՝ ՀՀ-ն ստանձնում է պարտավորություններ՝ նպաստելու ջրային թռչունների, դրանց տարածքների եւ բնակավայրերի պահպանությանն ու վերականգնմանը` իրականացնելով ոլորտի հետազոտություններ, մոնիթորինգ, կրթական ծրագրեր, ջրային թռչունների պահպանության հիմնախնդիրների իրազեկության բարձրացմանն ուղղված ծրագրեր, խթանելու միջազգային համագործակցությունը եւ տեղեկատվության փոխանակումը ոլորտի արդյունավետ կառավարման ուղղությամբ:

ՀՀ-ի համար համաձայնագրի անդամակցության տարեկան վճարը կազմում է 2 հազար եվրո: Միաժամանակ նշեմ, որ Հայաստանը համաձայնագրին միանալով՝ հնարավորություն է ունենալու ինստիտուցիոնալ համագործակցության, ինչպես նաեւ փորձագիտական աջակցության եւ կարողությունների հզորացման` կենսաբազմազանության կառավարման ոլորտում, մասնավորապես, թռչունների պահպանմանն ուղղված ծրագրերի շրջանակներում: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցերով դիմելու համար` հերթագրում: Հարցեր չկան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, տիկին Գալստյան:

Մտքերի փոխանակություն. ելույթների համար հերթագրում: Գոռ Գեւորգյան:

Գ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ԱԺ հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, այստեղ քննարկվող առնվազն վերջին 2-3 նախագծերը, ըստ էության, գտնվում են մեկ ընդհանուր համալիր ընկալման շրջանակներում: Դա աշխարհի եւ, մասնավորապես, մեր պետության էկոհամակարգի կայունության եւ էկոհամակարգի պահպանման եւ հնարավորինս նաեւ զարգացման խնդիրն է:

Ես կարծում եմ, որ ՀՀ-ն առավելագույնս պետք է օգտագործի իր սուվերեն իրավասությունները` միանալու նմանատիպ տարբեր կոնվենցիաների, որի մասին քիչ առաջ էինք խոսում, եւ այդ թվում, նաեւ այս մի համաձայնագրին` թռչունների, կենդանիների, կենդանական աշխարհի պահպանության համար, քանի որ այստեղ ես նաեւ դիտարկում եմ կոնկրետ հստակ, տնտեսական շահի գերակայություն: Մենք պետք է արձանագրենք, որ վերջին տարիներին շատ մեծ տեղ է գտնում զբոսաշրջության մեջ, այսպես կոչված, էկոտուրիզմի գաղափարը եւ, ասեմ ավելին, նաեւ գաստրոտուրիզմի գաղափարը, եւ այն երկրների ցանկում, որտեղ մենք կկարողանանք զբաղեցնել առաջին նիշերը՝ կապված մաքուր ջրի, կապված մաքուր օդի, կապված կենդանական հարուստ աշխարհի հետ, մենք կկարողանանք դրամական հոսքեր բերել մեր երկիր հավելյալ միավորի տեսքով: Այս առումով՝ պետք է նշեմ, որ նաեւ որպես այս ոլորտում զարգացող եւ զարգացման քայլեր անող պետություն՝ կարողանանք մասնակցել տարբեր հիմնադրամների առաջադրած ծրագրերին եւ նպաստավոր արժեք ստեղծել մեր տնտեսության մեջ: Առհասարակ, երբ ուսումնասիրում ես մեր պատմիչների գրականությունը, հայկական լեռնաշխարհը, այդ թվում նաեւ գործող ՀՀ տարածքն այնպիսի կենդանական աշխարհ է ունեցել, որ զարմանում ես, թե ոնց է այդ ամենը վերացել:

Կոչ եմ անում նաեւ մեր համապատասխան պատկան մարմիններին, եւ, մասնավորապես, նաեւ շրջակա միջավայրին կից գործող տեսչությանը՝ շատ ավելի խիստ միջոցներ ձեռնարկել որսագողության դեմ, եւ, ընդհանրապես, կենդանական աշխարհի պահպանության ուղղությամբ, քանի որ սա երկիր է, որը մենք պետք է փոխանցենք մեր սերունդներին, եւ այստեղ պետք է լինի բացարձակ, բարձր մակարդակի զարգացած եւ պահպանված էկոհամակարգ: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթներ: Տիկին Գալստյան, ավելացնելու բան չունե՞ք, տիկին Ղափլանյան, դուք եւս: Հարցի քննարկումն ավարտվեց: Այժմ քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Լենա Նազարյանի կողմից ներկայացրած՝ «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` տիկին Լենա Նազարյան:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, առաջարկվող նախագիծը Կառավարության կողմից եւ հանձնաժողովում հավանության է արժանացել, առաջին ընթերցմամբ էլ ընդունվել է: Ես այս պահին ավելացնելու ոչինչ չունեմ, եւ ձեր թույլտվությամբ կխոսեմ հետհեղափոխական, ժողովրդավար երկրի ընդդիմության ինստիտուտի մասի: Չէ՞ որ ժողովրդավար կառավարող ուժը, իսկապես, լավ ընդդիմության կարիք ունի: Ես մեր կարիքից էլ եմ հիմա խոսելու, այնպես որ, չասեք` դաս եմ տալիս:

«Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության ղեկավար պարոն Մարուքյանը, կարեւորելով իրենց խմբակցության գործունեության մասին հանրային ընկալումները, ջանք չի խնայում բացատրելու, թե ի՞նչ է ընդդիմությունը, ի՞նչ դեր ունի ընդդիմությունը, ինչի՞ համար է պետք ընդդիմությունը: Ինքս էլ, կարեւորելով ընդդիմության դերը՝ ներկայացնեմ իմ տեսակետը, թե ինչպիսին, իմ կարծիքով՝ պետք է լինի ընդդիմության ինստիտուտն այսօր, բայց մինչ այդ ասեմ` ինչպիսին է այն հիմա ներկայանում: Ցավով եմ նշում, որ անգամ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունը, ուղղակի, խցանվել է անցյալում: Շատ հաճախ անհուսալի կերպով անցյալ համակարգին բնորոշ ընդդիմություն է ներկայանում իր մոտեցումներով, բառապաշարով, մտածելակերպով եւ վախերով: Պարոն Մարուքյան, ցավոք, ձեր ընդդիմադիրությունը դասական է ոչ թե ժողովրդավարությանը բնորոշ լինելու իմաստով, այլ դասական է հին Հայաստանի ընդդիմությանը բնորոշ լինելու իմաստով: Դուք հիմա այնպիսի ընդդիմության դերով եք ներկայանում, ինչպիսին մենք ավանդաբար ստիպված ենք եղել լինել նախորդ իշխանության ժամանակ, եւ դա, մեղմ ասած, լավ օրից չէր: Դուք կրկնում եք «Ելք» դաշինքը, մինչդեռ պետք է ելք գտնեք անցյալի ձեւերից, հրաժարվեք անցյալի չափանիշներից: Անցյալի տեսակի ընդդիմադրության ռեսուրսը սպառված է մեկընդմիշտ, որովհետեւ մերժված է, չկա նախորդ իշխանությունը:

Ասել, թե մեզ դուր է գալիս լինել Սերժ Սարգսյան, նշանակում է լինել անհուսալի կերպով հին, ասել` մեջ մի ընկիր, երբ բանավիճում են քո քաղաքական պապայի հետ, նշանակում է վերարտադրել անցյալն ու անհուսալի կերպով լինել հին: Էս ի՞նչ բառապաշար է, մի՞թե դուք եւ մենք քաղաքական հայրերի կատեգորիաներով ենք բանավիճելու: Մի անգամ առիթ եղավ ասելու, որ պետական կառավարման համակարգը դեռ իներցիայով է շարժվում, որովհետեւ դժվար է վերափոխվել մեկ ակնթարթում, ժամանակ եւ աշխատանք է պետք: Ստիպված եմ նաեւ ասել, որ իներցիայով է շարժվում նաեւ ընդդիմությունը: Ինքնության ճգնաժամ է, ինչը բնական եւ հասանելի էր, գուցե, նախորդ տարի, բայց մեկ տարի է անցել: Դուք մեկ տարի անց հետ եք շարժվում: Պետք չէ մտածել, որ մարդիկ անցյալում թողեցին միայն նախորդ իշխանությունը: Մարդիկ անցյալում թողեցին նաեւ նախորդ բոլոր ընդդիմությունները: Ուրեմն, անցյալում է ոչ միայն նախորդ իշխանության գործելաոճը, այլ նախկին ընդդիմադիր գործելաոճը:

Սիրելի գործընկերներ, հիմա մարդկանց ու մեր երկրին անհրաժեշտ են նոր գործելաոճով կառավարող ուժ ու նոր գործելաոճով ընդդիմություն: Մի՞թե սա այդքան ակնհայտ չէ: Ոչ միշտ է ճիշտ լինել կլասիկ` հին Հայաստանի ընդդիմության իմաստով: Դասականությունն արդեն իսկ խանգարել է ձեզ մի անգամ եւ խանգարում է նաեւ այս շրջանում, երբ պետք է աշխատել ինքներդ ձեզ գերազանցել՝ նորը գտնելու համար: Իհարկե, դժվար է, բայց դա է այսօրվա բոլորիս մարտահրավերը: Նոր գործելաոճ ընդունելով է միայն, որ ընդդիմությունը կարող է ունենալ իր կարեւոր ներդրումը Հայաստանի քաղաքական մշակույթի զարգացման գործում, եւ, առհասարակ, բարձրացնել իր կշիռը, իր ազդեցությունը: Գուցե, տարօրինակ է հնչում, որ ես կառավարող ուժի ներկայացուցիչ լինելով եմ խոսում ի նպաստ ընդդիմության կշիռը բարձրացնելուն, բայց այս ամենն անում եմ, որովհետեւ անկեղծորեն ուզում եմ, որ քաղաքական մշակույթը, իրոք, բարեփոխվի, մենք բոլորս միասին դուրս գանք անցյալի ճահճից, քաղաքական երկխոսությունը կայանա եւ դառնա ըստ էության: Ամենայն հարգանքով, հարգելի գործընկերներ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ավարտեցի՞ք: Տիկին Նազարյանին կարող է հարց ուղղել պատգամավոր Սերգեյ Բագրատյանը, քանի որ առաջարկ է ներկայացրել, բայց պրն Բագրատյանը դահլիճում չէ: Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ պրն Վարազդատ Կարապետյանին:

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, մենք մեկ անգամ եւս հանձնաժողովում քննարկեցինք համայնքների թափանցիկության եւ մարդկանց, համայնքների բնակիչների՝ տեղական ինքնակառավարմանը մասնակցելուն վերաբերող նախագիծը: Ընդհանրապես, եթե քաղաքակրթական տեսանկյունից նայում ենք հարցին, մենք քաղաքականությունների մշակման մեջ երկու կարեւոր ուղղություն ունենք` համայնքների առումով: Մեկը, երբ մենք պնդում ենք, որ Հայաստանն անհատականությունների երկիր է, ինդիվիդուալիստական երկիր: Մյուսը, որ համայնքների երկիր է, եւ մենք համայնքներով ենք ուժեղ, եւ երկրորդ տարբերակն այն տարբերակն է, ինչին մենք հավատում ենք: Մենք հավատում ենք, որ մեր համայնքները պետք է լինեն ուժեղ, եւ որ մարդիկ պետք է ներառված լինեն համայնքներում: Համայնքում, որտեղ իրենք ապրում են, իրենց մասնագիտական համայնքներում, իրենց ընկերային համայնքներում, եւ այս կապերն ուժեղացնելով՝ մենք՝ որպես հանրություն եւ որպես անհատներ ավելի ուժեղ կլինենք, եւ կարծում եմ` մեր բոլոր նախաձեռնությունները, հատկապես, օրենսդրական նախաձեռնությունները պետք է ուղղված լինեն համայնքների կայացմանն ու ուժեղացմանը՝ կլինեն դրանք ֆիզիկական համայնքները, որտեղ մենք ապրում ենք, մասնագիտական համայնքները եւ համայնքների այլ տեսակները, եւ այս առումով՝ Հայաստանի գործող օրենսդրությունն ամբողջական վերանայման կարիք ունի, որովհետեւ մեր օրենսդրությունը մշտապես եղել է այս երկու հիմնարար մոտեցումների խառնուրդը: Մենք ունենք, օրինակ` կենսաթոշակային բարեփոխումներ, որոնք ամբողջությամբ միտված են անհատի ապագային եւ ենթադրում են, կանխավարկած ունեն, որ անհատը ծերության մեջ մենակ կլինի, եւ դրան հակառակ՝ մենք ունենք ՏԻՄ օրենսդրություն, որի նպատակը մեր, գոնե, ֆիզիկական համայնքների կայացումն է:

Այսքանով հանդերձ, ես կոչ եմ անում կրկին, ինչպես տիկին Նազարյանն այս օրինագիծն է բերել ԱԺ, որտեղ համայնքներում թափանցիկության եւ մասնակցության բարձրացման խնդիրն է դրված, վերանայել մնացած օրենսդրությունները, որպեսզի համայնքը՝ որպես մեր սոցիալական կապերի եւ մեր կյանքում իմաստ լցնող գործոն կարողանա կայանալ, ուժեղանալ եւ մենք մեզ ուժեղ համարենք որպես մեկ միասնություն, մեր համատեղության, մեր միասնական ապրելակերպի եւ փոխադարձ կապերի մեջ գտնենք մեր ուժը:

Նախագծի վերաբերյալ բազմաթիվ քննարկումներ ենք ունեցել, նաեւ` հանձնաժողովում, ես կոչ եմ անում կողմ քվեարկել նախագծին, որովհետեւ այն կնպաստի, որպեսզի մարդիկ ավելի շատ մասնակցեն կառավարմանը, եւ տեղական ինքնակառավարման թափանցիկությունն ավելի բարձր լինի: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Կարապետյան: Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարարի տեղակալ Կարեն Իսախանյանին:

Կ.ԻՍԱԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Մեծարգո ԱԺ նախագահ, հարգարժան պատգամավորներ, ինչպես նշվեց, մանրամասն քննարկվել է նախագիծը նախարարությունում, նաեւ հանձնաժողովի նիստում: Առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ առաջարկություն է ներկայացվել պրն Բագրատյանի կողմից, որ 2022 թվականի հունվարի 1-ից նաեւ ուղիղ հեռարձակվեն ավագանում նիստերը համայնքներում` անկախ թվաքանակից: Այդ առաջարկությունը նույնպես ընդունվել է: Նախարարությունը, Կառավարությունը դրական եզրակացություն է տվել:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Մտքերի փոխանակում. ելույթների համար հերթագրում: Քրիստինե Պողոսյան:

Ք.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգարժան գործընկերներ, տիկին Լենա Նազարյանն օգտագործեց իր օրինագծի ներկայացումը քաղաքական շատ գեղեցիկ տեքստ ասելու համար: Ես հիացած եմ տիկին Նազարյանի տեքստով: Ուզում եմ ասել, որ, առնվազն, մեր խմբակցության տեսլականը ցույց տվեց տիկին Նազարյանը, թե ինչպիսի աշխատելաոճ ենք մենք այլեւս ուզում տեսնել այս ԱԺ-ում, եւ ինչ է ուզում ՀՀ քաղաքացին տեսնել այս ԱԺ-ում: Ես շատ կուզեմ, որ տիկին Նազարյանը եզրափակիչ ելույթում ասի, ես անկեղծորեն, շատ եմ ուզում, երազում եմ, որ մենք գնանք հենց այդ ճանապարհով, բայց ինչպե՞ս եք կարծում, ձեր այդ կոռեկտ, գեղեցիկ, ճիշտ շարադրված, հանգիստ, հարգալից տեքստը կհասնի՞ մեր ընդդիմությանը, կփոխվի՞ ինչ-որ բան ԱԺ պատերի ներսում, թե՞ մենք դատապարտված ենք այսպես շարունակել մեր աշխատանքները: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարեն Սիմոնյան:

Կ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, համաձայն լինելով տիկին Նազարյանի ներկայացրած օրինագծի հետ՝ թույլ տամ մի փոքր շեղվել օրակարգից, եւ պատասխանել հարգարժան տիկին Նազարյանի ելույթին: Տիկին Նազարյան, ցանկացած քաղաքական համակարգի ներսում ընդդիմությունն ունի սահմանափակ միջոցներ ու հնարավորություն` նախաձեռնողականությամբ հանդես գալու, որովհետեւ քաղաքական համակարգի տրամաբանությունն այնպիսին է, որ նախաձեռնողականը պետք է լինի իշխանությունը, որովհետեւ հենց այդ նպատակով է ինքը դարձել իշխանություն, որպեսզի նախաձեռնի եւ իրականացնի այն ծրագրերը, որոնց համար հենց ինքն ընտրվել եւ քվե է ստացել: Այս պարագայում ընդդիմությունը լինում է զուտ պատասխանողի դերում` որոշակի նախաձեռնություններ ցուցաբերելով շատ սահմանափակ թվով հարցերի շրջանակներում, եւ երբ ընդդիմությունն արձագանքում է ձեր քայլերին նման ձեւով, դա զուտ նրանից է, որ դուք վարվում եք ոչ այնպես, ինչպես պետք է վարվեր արդար, ժողովրդավարական, քաղաքական համակարգը:

Այսինքն` երբ դուք մերժում եք ընդդիմության հնարավորություններից մեկը` ստեղծել քննիչ հանձնաժողով, եւ դա մերժում եք ոչ թե իրավական հիմքով, այլ մերժում եք ստեղծելուց հետո, զուտ չհաստատելով կազմը, դա խնդիր է առաջացնում, որովհետեւ ընդդիմությունը չի կարողանում առանց այդ էլ սահմանափակ հնարավորություններն ու նախաձեռնողականությունն իրականացնել, եւ ընդդիմությունը ստիպված է լինում դիմել այլ միջոցների` ձայնը բարձրացնելու համար՝ փորձելով անարդարության դեմ կամ անարդարացի որոշման դեմ իր միջոցով պատասխանել: Իհարկե, երբեմն մարդիկ բորբոքվում են, դա հասկանալի է, քաղաքական բանավեճն այդպիսին է, չի կարող մարդը չլինել էմոցիոնալ: Ցանկացած մարդ կարող է լինել զգայուն, ցանկացած մարդ կարող է պատասխանել ավելին, քան պետք է, բայց դրանից բանավեճի էությունը չի փոխվում:

Ես կոչ եմ անում եւս մեկ անգամ վերանայել ձեր վարքագիծը, որովհետեւ ընդդիմության գործողությունները ձեր վարքագծի արձագանքն են, ընդամենը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լուսինե Բադալյան:

Լ.ԲԱԴԱԼՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, էմոցիաների եւ վարքագիծը վերանայելու մասին: Ուրեմն, ես կարծում եմ, որ այս դահլիճում չկան կամ շատ քիչ կան մարդիկ, ովքեր չեն ճանաչում ինձ եւ չգիտեն, որ ես եկել եմ այստեղ շոու բիզնեսից: 20 տարի աշխատել եմ շոու բիզնեսում, ի վիճակի եմ հրաշալի գնահատել՝` շոուն լա՞վ է արված, թե՞ վատ, ի՞նչ թերություններ ունի, ազդեցի՞կ է, եւ քանի օր է՝ նստած մտածում եմ շոուի նպատակների մասին:

Ինչ վերաբերում է նստաշրջանի առաջին օրվան` մեր թեժ մթնոլորտին, դա շոու չէր, ինքնաբուխ բռնկված ինչ-որ միջադեպ էր, որը սահուն անցում կատարեց շատ լուրջ, բավականին բարձր մակարդակով շոուի: Ի՞նչ է այստեղ կատարվում: Ես այստեղ տեսնում եմ նպատակներ: Ու վստահ եմ՝ ոչ միայն ես, այլ ժողովուրդը եւս տեսնում է ինչ-որ նպատակներ: Այսօր առավոտվանից ինչ-որ բաների համար հող է նախատեսվում: Այնտեղից ելույթ է լինում, ԱԺ նախագահին մեղադրում են ոչ կոռեկտության, ոչ կոմպետենտության, ԱԺ-ը կառավարել չկարողանալու մեջ: Ինչո՞ւ. սրա նպատակն եմ ուզում հասկանալ: Այս ի՞նչ է կաթիլ-կաթիլ կաթեցվում:

Անցնենք հաջորդ քայլին: ԱԺ-ը լուծարելու մասին են այսօր խոսում կամ ակնարկում էլի ընդդիմությունից: Այդպիսի նպատակներ ունի նաեւ ՀՀԿ-ը, որը բացահայտ անընդհատ խոսում է այդ մասին: Ի՞նչ է սա նշանակում: Թույլ է տալիս արդյո՞ք ինձ մտածել որոշակի համաձայնության եւ դավադրության մասին: Ունեմ իրավունք այդպես մտածելու: Հուսով եմ, որ կհերքեք:

Պրն Գորգիսյանը կրեդիտների մասին է խոսում: Պրն Գորգիսյան, դուք վստա՞հ եք, որ եթե մենք այս կազմով եւ այս տոկոսների ձայնով ընտրված չլինեինք, ընդդիմությունն այսպիսի մեծ ներկայացուցչական կազմով ներկայացված կլիներ ԱԺ-ում: Կներեք, ես վստահ չեմ: Եթե ինչ-որ մեկն այստեղ կրեդիտից խոսելու իրավունք ունի, ապա դա մենք ենք:

Ես մի փոքր ժամանակ եմ խնդրում, կներեք, ավարտում եմ:

Վիրավորելու եւ մթնոլորտի մասին. անընդհատ ակնարկում եք` մթնոլորտը, մթնոլորտ է ստեղծվել: Ժողովուրդ, ո՞վ ստեղծեց այդ մթնոլորտը: Ձայնագրությունները բացեք եւ նայեք` որեւէ մի դեպքում մթնոլորտը մենք չենք սկսել փչացնել, այսինքն` եղել է ինչ-որ մի բան... Դուք ուզում եք մեզ վիրավորել, մենք չպատասխանեք, ուզում եք մեզ դաստիարակել, մենք չպատասխանենք: Ինչո՞ւ. որովհետեւ սադրո՞ւմ եք: Իմ կարծիքով` այո: Սադրում եք, որ ի՞նչ լինի, ձայն չհանենք, գնաք այստեղ, այնտեղ, ասեք` տեսա՞ք՝ ինչ արեցինք: Այդպե՞ս: Եթե հանկարծ ձայն հանենք, իսկ մենք կարող ենք շատ բարձր ձայն հանել, մենք օգտագործում ենք մեր հնարավորությունների չնչին տոկոսը, ձայն էլ հանենք, ներսից, դրսից, բոլորին կգնաք, կբողոքեք, որ ընդդիմության իրավունքները սահմանափակվում են: Մենք ունեցել ենք լավ նստաշրջաններ, որտեղ օրենքներ ենք քննարկել: Կոչ եմ անում վերադառնալ այդ կառուցողական մթնոլորտին: Շնորհակալություն, կներեք:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սոֆիա Հովսեփյան:

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես էլ եմ շեղվելու թեմայից, բայց՝ այս նախորդ թեմաների հետ կապ չունեցող: Էլի տարածքային կառավարմանն է վերաբերում հարցը: Մեր քաղաքականության մեջ ամբողջությամբ տեղավորվում է մարզերի համաչափ զարգացումը, եւ մենք, կարծես թե՝ ամեն ինչ անում ենք հենց այս ուղղությամբ, եւ նաեւ այս նախագիծը միտված է հենց սրան: Երեկ ես ստացա մի պատասխան, ուսումնասիրություններ արեցի եւ ուզում եմ ներկայացնել, թե ինչո՞ւ այսօր Մարալիկ քաղաքը, որտեղ կա ծննդատուն, այս ծննդատուն իր հարակից 17 գյուղերից չեն գնում ծննդօգնություն ստանալու: Այս տվյալների մասով, ցավոք, առողջապահությունը չի ուսումնասիրել, որովհետեւ իր ոլորտում չէ, հավանաբար, բայց ես կուզեմ հնչեցնել, որպեսզի իմանա նաեւ վարչապետը: Մարալիկ քաղաքը համարվելով Անի համայնքի կենտրոնը, որեւէ տրանսպորտային կապ չունի իր գյուղերի հետ: Ընդամենը 4 գյուղ կա, բնակավայր, որ ունի տրանսպորտ դեպի Մարալիկ, եւ հենց այս 4 գյուղերի հղիներն են, որ օգտվում են Մարալիկ քաղաքի ծննդատնից, եւ 17 բնակավայրերից 13-ը, առհասարակ, որեւէ կոնտակտ չունի, եւ եթե այս մարդիկ պետք է օգտվեն իրենց շրջկենտրոնի, այսպես ասած, ծառայություններից` Մարալիկ քաղաք ինչ-որ փաստաթուղթ կամ ինչ-որ բան պետք է տանեն, կամ պետք է օգտվեն տաքսիներից, կամ որեւէ այլ միջոցների դիմեն:

Այսինքն` այս հեռավորությունների մասին, երբ մենք խոսում ենք, մենք նաեւ դեռ չենք տվել հնարավորություն, եւ ցավոք, սա, հավանաբար, ուսումնասիրված չէ: Ես կխնդրեմ այս հարցը նույնպես ներառել, եւ եթե մենք ունենանք կապող օղակ բնակավայրերի եւ Անի համայնքի կենտրոնի` Մարալիկի հետ, վստահեցնում եմ ձեզ, որ ոչ թե 150, այլ շեմը կբարձրանա մինչեւ 300, որովհետեւ 146 հղիներ գնում են Գյումրի: Ի դեպ, ասեմ, որ Անի համայնքից կոնտակտ ընդհանրապես չկա Արթիկի հետ, որտեղ, ճիշտ է, հարակից են, բայց, ընդհանրապես, տրանսպորտային միջոցներ չկան, եւ շատ ուրախ կլինեմ, որ այս հարցերը նույնպես, երբ մենք քննարկում ենք առողջացման այս կամ այն քայլերն անելու ուղղությամբ, հաշվի առնենք ընդհանուր ֆորմատով: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես, նախ եւ առաջ, թեմայից եմ խոսելու, հետո, շատ կարճ, վերջում կանդրադառնամ: Իհարկե, քանի որ համայնքային խնդիրներ ենք քննարկում, վերջին՝ սպանդանոցների հետ կապված հարցը հստակ ցույց տվեց, որ Կառավարությունը պետք է ոչ թե հետո արձագանքի, այսինքն` արդեն դե ֆակտո եղած փաստին, այլ նախօրոք պետք է ճիշտ մտածի: Հիմա, սա այն դեպքերից մեկն է, որ ես չլսեցի, որ քաղաքական մեծամասնությունից վեր կենան, այս ամբիոնից ասեն` գիտեք ինչ, այստեղ սխալվել ենք, կամ որոշ չափով սխալվել ենք, կամ, չգիտեմ, սենց պիտի... Սա է բանը, օրինակ` երբ սենց պոլեմիկա է լինում, լավ կլինի՝ վեր կենաք, ասեք` ժողովուրդ ջան, էստեղ մի հատ խնդիր առաջացավ, որ չէինք կանխատեսել, էս գործոնը պետք է սենց անեինք: Դա ի՞նչ է նշանակում: Նշանակում է, որ ոչ բոլոր գործոններն են հաշվի առնվել: Սա կլինի, կարծում եմ` տեղին, անպայման:

Հիմա, ինչ վերաբերում է այս պոլեմիկային, ես՝ որպես ԱԺ պատգամավոր ուզում եմ հասկանալ՝ էս դիսկուրսի մեջ քաղաքական բովանդակություն կա՞, թե՞ չկա: Ես պահանջատեր եմ` կա՞ քաղաքական բովանդակություն, թե՞ չէ, եւ ոչ միայն որպես անհատ պատգամավոր, այլ խորհրդարան: Խորհրդարանը պետք է ունենա դիմադրողականություն: Եթե խորհրդարանը 1-2 ելույթով, կարեւոր չէ՝ ինչ ելույթներ են, կարողանում է պարալիզացվել, նշանակում է` խորհրդարանը տենց կարող ենք օրերով, ասենք թե՝ ամեն դեպքում պարալիզացնել, եւ մենք շարժվենք: Կարեւոր չէ՝ ո՞նց է ասվում, ի՞նչ է ասվում: Ես ասում եմ` քաղաքական բովանդակություն պետք է լինի, խորհրդարանը պետք է արագ ռեակցիա տա, վերականգնվի, անցնի իր բնականոն աշխատանքին: Հենց որ ես ասում եմ բնականոն աշխատանք, պրն Միրզոյան, հասկանում եմ, որ մենք, մեր բուն գործով զբաղվենք: Հիմա, շատ դժվար է ասել` էս դիսկուրսի մեջ քաղաքական բովանդակություն կա՞, թե՞ չկա:

Հաճախ մեր գործընկերները սենց են ասում` էս ինչը կունենա տնտեսական ելույթ, էսինչը` էկոլոգիական, էսինչն էլ` քաղաքական: Տենց բան չկա, դա արդեն հնարած է: Բոլորը քաղաքական ելույթներ են, բայց էն, ինչ մենք անում ենք, եւ դա շարքից հանում է խորհրդարանի գործունեությունը, ես չգիտեմ՝ դրա անունն ինչ դնել: Տենց կարող ենք ամիսներով ընկնել, հատուկ սցենարով գնալ: Տենց չի լինի:

Ես առաջարկում եմ, իսկապես, ճիշտ է ասված, էն օրը Աննա Կոստանյանը, էստեղ նստած չէ, ուղղակի մոռացա իմ երեկ չէ առաջին օրվա ելույթում ասել` վերադառնալ, ունենալ իմունիտետ, վերադառնալ աշխատանքի: Հենց հիմա ցույց տվեք ձեր իմունիտետը` հաջորդ ելույթից սկսած:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վիկտոր Ենգիբարյան:

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Կա շատ լուրջ քաղաքական բովանդակություն, պրն Մելքումյան, եւ ես կասեմ, թե որտեղ է թաքնված այդ բովանդակությունը: Իրականում, այսօրվա այդ քննիչ հանձնաժողովի հետ կապված այդ խոսակցությունը կապ ունի մեր երկրի ապագայի հետ, ու մեզ վրա՝ որպես իշխանություն, դրված է շատ բարդ պատասխանատվություն: Տեսեք, եթե մենք ստեղծենք քննիչ հանձնաժողով, որը ՏԻՄ-ի գործունեության հետ պետք է առնչվեր, սա տալու է նախադեպ ու հնարավորություն, որ հաջորդ քննիչ հանձնաժողովը, օրինակ` ստեղծվեր Աբովյան քաղաքում անմիջապես ընտրություններից առաջ կամ Մարալիկ կաղաքում ընտրություններից առաջ, ու ԱԺ-ը, նախադեպը տալիս է ընդդիմությունը, ասում է` ընդդիմությունն է տվել նախադեպը: Եթե կարող է լինել Երեւան քաղաքում, ինչո՞ւ չի կարող լինել Թալին քաղաքում: ԱԺ-ն ամեն ընտրություններից առաջ, մի քիչ եթե անպատասխանատու ու չարամիտ իշխանություն լինի, գնա, նստի համապատասխան քաղաքում ու համայնքում իր քննիչ հանձնաժողովով եւ սկսի ճնշումներ գործադրել ՏԻՄ-ի վրա: Այսինքն` սա պատասխանատվության խնդիր է, եւ եթե էս պատասխանատվության հետ մենք համեմատում ենք եւ կշեռքի վրա ենք դնում, թե ի՞նչ կլիներ, եթե ստեղծվեր Երեւան քաղաքի հարցերով քննիչ հանձնաժողով, մենք տեսնում ենք, որ այստեղ համարյա ոչինչ չկա, իսկ այստեղ մենք կորցնելու լուրջ խնդիր ունենք: Չէ՞ որ որոշումները, որոնք մենք կայացնում ենք, եւ այն նախադեպերը, որոնք մենք ստեղծում ենք, կապ ունեն նաեւ ապագայի հետ, այսինքն` մենք իրավունք չունենք այստեղ որոշում կայացնելու, ասելու` դե, լավ, մենք նորմալ իշխանություն ենք, մեկ է՝ որեւէ ձեւով չենք չարաշահելու դա, եւ այլն: Բայց նախադեպը ստեղծվում է, եւ այո, սերունդները հետագայում կարող են մեզ դատապարտել դրա համար: Սա շատ լուրջ քաղաքական հարց է, եւ շատ շնորհակալություն, որ մենք չքվեարկեցինք, եւ քննիչ հանձնաժողովը չձեւավորվեց, որովհետեւ, եթե ձեւավորվեր, ապա մեր խմբակցության առնվազն 9-10 պատգամավոր ստիպված էր լինելու ի հեճուկս մեր կամքի, ի հեճուկս իրենց կամքի, մասնակցել այդ քննիչ հանձնաժողովի աշխատանքներին, եւ սա շատ լուրջ քաղաքական հարց է եւ այո, մեր դիմադրողականությունը շատ բարձր է: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Աննա Կոստանյան:

Ա.ԿՈՍՏԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, բնականաբար, ես էլ պետք է անդրադարձ կատարեմ այսօրվա եւ նախորդ օրերի թեմաներին: Կցանկանայի շնորհակալություն հայտնել հարգելի տիկին փոխխոսնակ Լենա Նազարյանին` իր շատ կառուցողական ելույթի համար, որն ուղղված էր, մասնավորապես, «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությանը, եւ կուզեի մատնանշել, հատկապես, որ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունը մշտապես պատրաստ է կառուցողական համագործակցության:

Կուզեի անդրադարձ կատարել սիրելի տիկին Լուսինե Բադալյանին: Իմ հարգելի գործընկեր, բազմիցս ունեցել ենք հնարավորություններ՝ մասնակցելու տարատեսակ աշխատաժողովների եւ գործուղումների: Սիրելի գործընկեր, կարծում եմ` դուք ինքներդ ականատես եք եղել, որ շատ կառուցողական մթնոլորտում «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության ձեր գործընկերները մշտապես համագործակցել են եւ վստահեցնում եմ ձեզ, որ որեւէ հետին միտք երբեւէ չէր կարող լինել, չկա եւ չի էլ լինի երբեւիցե` «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության պլաններում՝ կապված թե՛ ԱԺ աշխատանքներին, թե՛ պետական շահին միտված ցանկացած գործողության հետ, եւ խնդրում եմ որեւէ կերպ չակնարկել, որ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության որեւէ պատգամավոր ինչ-որ բացասական նպատակներ է հետապնդում` գտնվելով ԱԺ-ում:

Անդրադարձ եմ ուզում կատարել նաեւ տիկին Պողոսյանին: Շատ լավ է, տիկին Պողոսյան, որ մատնանշում եք բացասական ելույթներով հանդես եկող պատգամավորներին, բայց խնդրում եմ չմոռանալ նաեւ, որ, միեւնույն ժամանակ, դուք եւս բազմիցս առիթներ ունեցել եք՝ հանդես գալու վիրավորական կոչերով` ուղղված հատկապես «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության որոշ պատգամավորների:

Եվ, կրկին անգամ, ինչպես եւ նախորդ ելույթիս ժամանակ, խնդրում եւ կոչ եմ անում բոլորին՝ վերադառնալ կառուցողական դաշտ, վերադառնալ օրենքների նախագծերին, որովհետեւ այստեղ ընդունվում են օրենքներ եւ աչքաթող են արվում այնպիսի օրենքներ, որոնք հետագայում, միգուցե, վերահսկողական գործիքներով չկարողանանք պարզել, թե ի՞նչ ազդեցություն ունեցան մեր քաղաքացիների վրա:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Խմբակցությունների անունից ելույթներ: «Լուսավոր Հայաստան»` Գեւորգ Գորգիսյան:

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, քաղաքականություն մտնելու օրվանից, նաեւ 7-րդ գումարման ԱԺ մտնելու օրվանից մենք փորձել ենք դրսեւորել կառուցողական ընդդիմության գործունեություն, ինչի համար նաեւ բազմիցս քննադատվել ենք, բայց արի ու տես, որ դա, կարծես թե՝ պետք չէր մեր իշխանություններին, որովհետեւ մեր կառուցողական գործելաոճը հաճախ թուլության տեղ է ընկալվել եւ հաճախ փորձել են դրա վրա կառուցել ինքնահաստատման փորձեր: Դրան մենք ստիպված ենք լինում, տիկին Նազարյան, ջան, այո, նույն կերպ արձագանքել, որովհետեւ, երբ մենք միասին այստեղ կռիվ էինք տալիս որոշ մարդկանց անհարգալի վերաբերմունքի դեմ, որոշ մարդկանց՝ ընդդիմության իրավունքները ոտնահարել փորձելու դեմ, ցավոք, մենք այդ երեւույթներին նաեւ այսօր ենք ականատես լինում:

Տիկին Բադալյան, ես խնդրում եմ, տիկին Պողոսյան, նաեւ ձեզ, Լենա Նազարյանի ելույթը գնահատելուց հետո ձեր բառապաշարում մի քիչ զգույշ եղեք, մի քիչ կոռեկտ եղեք: Քաղաքական ընդդիմության գործունեությունը շոու անվանելն արդեն մի բան է, որը պետք է պատասխան ստանա: Մենք խոսում ենք հանդուրժողականության մասին, խոսում ենք միմյանց հետ կառուցողական աշխատելու մասին, բայց այս ամբիոնից գալիս եւ վիրավորում եք, եւ ուզում եք, որ դա մնա անպատասխան: Դուք մոռանում եք բոլոր այն դեպքերը, երբ մարդիկ անձնապես վիրավորում են, երբ նախագծին դեմ լինելով՝ մեզ մեղադրում են ընդհուպ մինչեւ ազգի դավաճանության մեջ: Դա դուք համարում եք կառուցողակա՞ն: Անունները հետո կհրապարակեմ, եթե դրա կարիքը լինի, պարոնայք, բայց այդպիսի դեպքեր լինում են, իսկ այսօր ի՞նչ էր տեղի ունենում. մենք պաշտպանում էինք ընդդիմության շահերը: ԱԺ պատգամավորների 1/4-ը չկարողացավ իրացնել Սահմանադրությամբ եւ օրենքներով ամրագրված իր իրավունքը, եւ այո, մենք դա ամեն անգամ պաշտպանելու ենք, երբ փորձի մեծամասնությունը դա ճնշել, որովհետեւ հեղափոխությունը եղել է նաեւ նրա համար, որ հին մեթոդները, հին գործելաոճը չկրկնվեն, եւ սա է մեր ուզածը: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-«Բարգավաճ Հայաստան»-ից Արման Աբովյանը կխոսի:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-«I have a dream», - Մարթին Լյութեր Քինգն էր ասել, ուղղում են ինձ, եւ ես ընդունում եմ ձեր ուղղումը: Գիտեք, ես էլ ունեմ երազանք: Ես երազում եմ ապրել մի երկրում, որի ապագան, երբ մենք` «Լուսավոր»-ը, «Բարգավաճ»-ը, «Իմ քայլը», քննարկում ենք, երբեք չի եղել, որ տարբեր բաներից խոսենք: Հը, ժողովուրդ, տենց է, չէ՞: Գիտեք, ես գիտեմ, որ մենք տարբեր ենք: Ես հիմա ՀՀ քաղաքացիների հետ եմ խոսում. հարգելի ՀՀ քաղաքացիներ, մենք տարբեր ենք` 133, կներեք, 2 տարբեր մարդիկ՝ տարբեր ընկալումով, տարբեր աշխարհայացքով, չգիտեմ, մշակութային, չգիտեմ, տարբեր ենք, բայց ես ուզում եմ հավատալ, որ այստեղ չկան մարդիկ, ովքեր, չեմ ուզում հավատալ, ովքեր կարող են միտումնավոր քայլեր անել, որոնք կարող է թշնամություն, եւ այլն... Ուզում եմ հավատալ, եւս մեկ անգամ կրկնում եմ, ասածս ի՞նչ է: Մենք դուրս ենք գալիս, ասում ենք` եկեք ապրենք համերաշխ, մի րոպե հետո մեկ էլ՝ հոպ, ինչ-որ իրավիճակ է ստեղծվում, եւ սկսում ենք իրար վերհիշել:

Այո, տարբեր բառերի, տարբեր խոսքերի տարբեր ընկալում է, եւ հաճախակի, եթե նկատել եք, մեր, այսպես կոչված, իրար անհասկանալու պահերն առաջանում են տարբեր ընկալումներից:

Ես ունեմ հստակ մի առաջարկ: Գիտեք, եթե հանկարծ կա անհասկանալի ինչ-որ պահ, եկեք պայմանավորվենք, այստեղ դուրս չգանք, թուրը հանենք, ընկնենք մեյդան: Եկեք դուրս գանք, ես համոզված եմ` կստացվի, եկեք փորձենք` դուրս գանք, իրար հետ խոսենք, ասենք` գիտե՞ք ինչ կա, էս նկատի ունեի կամ դու ի՞նչ նկատի ունեիր, եւ դա կստացվի, դա կաշխատի:

Յուրաքանչյուր դեպքում, կրկին անգամ կոչ եմ անում, եկեք, որ ոչ մեկին չնեղացնեմ, ինձ եմ կոչ անում, ես` ինձ եմ կոչ անում` Արման Աբովյան, դու եղիր կառուցողական, եւ թող այդ կոչը տարածվի բոլորի վրա: Սկսեցի անգլերենով, հիմա էլ կավարտեմ ռուսերենով. «Դավայծե ժիծ դռուժնո», այսպիսի բան կա:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-«Իմ քայլ»-ից ելույթ կունենա Մխիթար Հայրապետյանը:

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

- ԱԺ մեծարգո նախագահություն, հարգարժան գործընկերներ, պրն Մելքումյան, կարեւոր համարեցի արձագանքել ձեր ելույթին, որովհետեւ դուք շատ կարեւոր մի բանից էիք խոսում՝ ԱԺ-ի՝ օրենսդիր մարմնի դիմադրողականությունից: Մի բան, որ ես ընկալում եմ որպես առողջ քննադատություն ընդդիմության կողմից, ալտերնատիվ մտածողություն ընդդիմության կողմից: Մի բան, որի կարիքն իշխանությունն ունի օդի եւ ջրի պես, բայց այդ կոչը չի կարող լինել միակողմանի, չէ՞, որովհետեւ, օրինակ` այնպես ստացվեց, որ դուք ինձ ընտրեցիք կրթության հանձնաժողովի նախագահ: Ես մեկ տարի շարունակ սպասում էի եւ դեռ սպասում եմ, որ, օրինակ` իմ ընդդիմադիր գործընկերներից գեթ մեկը գա եւ ինձ ասի` ե՞րբ է կրթության ռազմավարությունը բերվելու խորհրդարան:

Նախարար եղածս ժամանակ` 2018 թվականին, հայտնի գիտական շրջանակների հետ միասին գրվեց Սփյուռքի հետ քաղաքականության պատմության մեջ առաջին հայեցակարգը: Ես 2 տարի շարունակ սպասում եմ, որ ընդդիմության գեթ մեկ պատգամավոր գա, ասի, որ կարդացել է այդ փաստաթուղթը, ասի` վատն է, նորը գրեք, ասի` ինչ-որ իմաստով լավն է, մի մասը վատն է, արի միասին աշխատենք, նորը գրենք:

Ես կոչ կանեմ, նաեւ ընդդիմադիր շատ բարեկամներ ունեմ` Հարություն Բաբայանը, Վարդեւան Գրիգորյանը, Արթուր Գրիգորյանը, եւ ես կարիք ունեմ նաեւ ձեր ելույթներին` այս ամբիոնից: Եթե ճաշակով լինի, ոմանց ելույթների փոխարեն շատ կուզեի ձեզ լսել: Ձեր մեջ շատ կան մարդիկ, որոնց առողջ, հրապարակային քննադատության կարիքը ես ինքս ունեմ եւ սպասում եմ, բայց այս ամբողջը երկկողմանի պրոցես է, եւ կարծում եմ, որ այդ կոչը դուք հնչեցնում եք՝ ուղելով իշխանությանը, ես էլ ուղղում եմ ընդդիմադիր իմ գործընկերներին. եկեք, միասին այդ բովանդակությունն ապահովենք, որովհետեւ, կներեք, երբ ընդդիմադիր գործիչն ԱԺ նախագահի հետ կիսագողական տոնով խոսում է, դա չի խոսում ԱԺ նախագահի մասին, դա խոսում է այդ ընդդիմադիր գործչի մասին: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթներ: Պրն Իսախանյան, ավելացնելու բան չունե՞ք: Պրն Կարապետյան, մոտեցեք:

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Իշխանության եւ ընդդիմության դերերի մասին այս խոսակցությունը մեզ եւս մեկ անգամ հուշում է, որ որպես ազգ՝ մենք պետք է մտածենք ապագայի մասին: Մենք պետք է հասկանանք այն տեսիլքները, որոնք պետք է տեղի ունենան մեր երկրում 100 տարի անց, 500 տարի անց, եւ հասկանանք՝ որպես միավորում, որպես հանրություն ինչպե՞ս ենք հասնելու մեր տեսիլքների իրականացմանը: Շատ էական է, որ մենք դա անենք միասնաբար, բոլորս իրար հետ, եւ երբ մենք խոսում ենք ռազմավարության մասին, իհարկե, շատ կարեւոր է ունենալ 20 տարվա, 30 տարվա, բայց մենք չպետք է մոռանանք հազար տարվա մասին, եւ այն մասին, որ այս տարածքի համար մենք հիմա պատասխանատու ենք` նաեւ հազար տարի հետո տեղի ունեցող դեպքերի համար մենք հիմա պատասխանատում ենք, եւ որպես ամբողջություն՝ միասին պետք է այդ հազար տարվա մասին մտածենք: Եվ, եթե արդեն խոսում ենք իշխանության եւ ընդդիմության մասին, մենք կարող ենք դեպի այդ ապագան տանող, մեր տեսիլքները տանող մի ճանապարհ տեսնել, դուք՝ այլ ճանապարհ տեսնել, բայց մեր դերն ու այս խորհրդարանի դերն այդ ճանապարհների մասին խոսելն է: Եթե մենք խոսում ենք տարբեր ճանապարհների մասին, մենք, վերջիվերջո, գտնում ենք լավագույն ճանապարհը, իսկ եթե մենք անընդհատ ասում ենք, որ քո ընտրած ճանապարհը սխալ է, մենք քարի նման կապվում ենք այդ ճանապարհով անցնող ուժի ոտքերից, եւ չենք թողնում, որ այդ ուժն առաջ գնա: Դրա համար եկեք մեր երկրի այս պատմական հնարավորությունն օգտագործենք՝ մեր երկիրն ապագայի հետ, մեր տեսիլքների հետ կապելու համար: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տիկին Նազարյան, դուք եզրափակիչ ելույթի կարիք չե՞ք տեսնում: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Սիսակ Գաբրիելյանի կողմից ներկայացված «Առեւտրի եւ ծառայությունների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` պատգամավոր Սիսակ Գաբրիելյան:

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, վստահ եմ՝ ձեզանից շատերին հիմա ինչ-որ քաղաքացիներ են սպասում ինչ-որ հարցերով, վստահ եմ, մեզանից շատերի սեղաններին ինչ-որ գաղափարներ, նախագծեր են՝ կիսատ մնացած, եւ, ձեր թույլտվությամբ, ես չշեղվեմ օրակարգից եւ խոսեմ բուն նախագծերից, որովհետեւ օրակարգում էլ այսօր, իսկապես, կան այնպիսի օրենքներ, որոնց ընդունումը հենց օր առաջ անհրաժեշտ է մեր քաղաքացիներին:

Ինչպես պրն Միրզոյանը ներկայացրեց, խոսքը վերաբերում է «Առեւտրի եւ ծառայությունների մասին» օրենքում փոփոխությունների նախագծին: Երկրորդ ընթերցումն է, եւ այս ընթացքում կատարվել են որոշակի փոփոխություններ: Տեղեկացնեմ նաեւ, որ այս ընթացքում պրն Վարազդատ Կարապետյանի միջնորդությամբ կրկին հանդիպում տեղի ունեցավ շրջիկ առեւտրով զբաղվող մի քանի կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ, ովքեր ստեղծել են ՀԿ: Ես իմ տպավորությամբ 2 մասի կբաժանեի այդ հանդիպումը, մեկը` իրենց ցանկությունները, մյուսը` մտավախությունները:

Ցանկությունների մասով, անկեղծ կարող եմ ասել, որ ըստ էության, չփարատեցինք իրենց, այսինքն` չեղավ այնպես, որ ամբողջությամբ իրենց ցանկությամբ լիներ: Խոսքը, մասնավորապես, երկարաժամկետ կամ անժամկետ կենտրոնում կայանելուն էր վերաբերում: Մտավախությունն էլ, հատկապես, կապված էր այդ պայմանների, կարգի հետ, թե ինչպիսի մեքենաներ պետք է լինեն: Այս մասով նաեւ քաղաքապետարանի ներկայացուցիչներն էին ներկա: Քաղաքապետ Հայկ Մարությանի հանձնարարականով ստեղծվելու է աշխատանքային խումբ, եւ հենց այդ հանդիպման ընթացքում պաշտոնապես հայտարարվեց, որ այդ շրջիկ առեւտրով զբաղվողները նույնպես ընդգրկված կլինեն այդ քննարկումներին, որպեսզի միասնական քննարկման արդյունքում հասկանան, ի վերջո, թե մեզ ինչպիսի շրջիկ առեւտրի կետ է պետք, ինչպիսի տեսք պետք է ունենա, ինչպիսի պայմաններ, եւ, հատկապես, թե որ վայրերում կարելի է կայանել եւ ինչ կարելի է վաճառել:

Այս ընթացքում առաջարկություն եմ ստացել միայն «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունից: Խոսքը գնում էր թույլատրել տվյալ սուբյեկտներին կայանել 45 օր: Սա, ըստ էության, մեզ համար անընդունելի էր, որովհետեւ հասկանում ենք, որ օրինակ` 50 հազար դրամով մեկ ամիս կայանել Կասկադի հարեւանությամբ եւ ունենալ օրինակ` 5 մետր երկարությամբ, պայմանական անվանումը` շրջիկ առեւտրի կետ, բայց ինքը որեւէ կերպ չի զիջելու, օրինակ՝ իր դիմացի հարեւանությամբ մեկ սրճարանի, որը, ըստ էության, նույն սուրճն է վաճառում, նույն զովացուցիչ ըմպելիքները կամ ալկոհոլային խմիչքը, ըստ էության, այստեղ անհավասար պայմաններ են, որովհետեւ հասկանալի է, որ այդ նույն տնտեսվարողը շատ ավելի մեծ` 5 հազար դոլար է վճարում վարձի համար, տուրք է վճարում, 23:00-ից հետո ավելի աշխատելու համար լրացուցիչ տուրք է վճարում, եւ այլն: Ինչեւէ, ընդառաջելով այդ տնտեսվարողներին, մենք օրենքում որոշակի հնարավորություն ենք տալիս, որ թույլտվություններն առանձին վայրերում ավագանու որոշմամբ կարող են տրամադրվել մինչեւ 3-օրյա ժամկետով, եւ այդ վայրերում այդ տնտեսվարողներին կթույլատրվի 23:00-ից հետո չտեղաշարժել իրենց մեքենաները:

Սա կապված էր, հատկապես, այն մտահոգության հետ, որ մեր սիրելի գործընկերները, քաղաքացիները, տնտեսվարողները նշում էին, որ իրենց մեքենաները, ըստ էության, հարմարեցված են, իրենք, ըստ էության, կցորդ են, եւ ոչ թե ամրակցված են մեքենաներին, եւ խնդիր կլինի ամեն առավոտ տեղաշարժել, երեկոյան բերել, եւ մենք ասացիք, որ էդ դեպքում, գուցե, այդ թվում նաեւ Կենտրոն վարչական շրջանում կլինեն այնպիսի փողոցներ, որոնք փակուղիներ են տանում կամ ոչ այնքան երթեւեկելի հատվածներ են, եւ այդտեղ ավագանու որոշմամբ, գուցե, ձեզ թույլատրվի 3 օր այդտեղ կայանել: Սա է հիմնական փոփոխություններից մեկը, եւ նաեւ, պրն Արկադի խաչատրյանը «Լուսավոր Հայաստան»-ից բանավոր էր առաջարկություն արել, ինչը նույնպես ընդունվել է, քանի որ առաջին ընթերցմամբ նշված էր, որ մերժման պայմանները կսահմանի ավագանին, մինչդեռ, ըստ էության, մարդու իրավունքները կարող են սահմանափակվել օրենքներով, այլ ոչ թե ավագանու որոշմամբ, որը ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտի ուժի ունի: Հետեւաբար՝ մենք սահմանում ենք, որ քաղաքապետը կարող է այդ թույլատվությունը մերժել բացառապես այն դեպքերում, եթե տվյալ տնտեսվարող սուբյեկտի ներկայացրած չափանիշները չեն համապատասխանում ավագանու կողմից հաստատված նորմերին, եւ այդ թույլտվությունը կարող է տրամադրվել կամ մերժվել ներկայացման պահից 10-օրյա ժամկետում, այսինքն` ըստ էության, այստեղ կար նաեւ բաց, որովհետեւ կարող էր տնտեսվարողը դիմել, եւ չկար հստակ ժամկետ, թե քաղաքապետն ի՞նչ ժամկետում է տրամադրելու կամ մերժելու: Կար մտավախություն, որ, գուցե, դա ամիսներ տեւի, եւ մենք սահմանեցինք, որ 10-օրյա ժամկետում: Իմ հարգարժան գործընկեր Սերգեյ Բագրատյանը դեմ քվեարկեց եւ ասաց, որ ինքը, ընդհանրապես, կողմ է այդ դեպքում շրջիկ առեւտրի կետերն արգելելուն, բայց ասաց, որ կքննարկի այս հարցն իր խմբակցության հետ, եւ նոր միայն կներկայացնի նման նախաձեռնություն: Եթե այսօր ելույթ կունենա, ես պատրաստ եմ լսել` արդյո՞ք իրենք պատրաստվում են, խոսքը գնում էր Կենտրոն վարչական շրջանի մասին, որ օրենքով Կենտրոն վարչական շրջանում արգելվի: Մենք այս մոտեցմանն էդ պահին դեմ էինք, որովհետեւ կարծում էինք, որ չենք ուզում արգելել, ամեն դեպքում, դա քաղաքացիների նկատմամբ մի փոքր անարդար կլիներ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Քանի որ պատգամավորները գրավոր առաջարկներ չեն ներկայացրել, հարցեր չեն լինի:

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-«Լուսավոր Հայաստան»-ը ներկայացրել էր:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հա, ինձ մոտ գրված չէ: «Լուսավոր Հայաստան», խնդրեմ:

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Գաբրիելյան, դուք հիմա առաջարկեցիք 3 օր, մենք ավելի երկարաժամկետ ժամանակահատված էինք առաջարկել: Ուզում եմ իմանալ` ինչո՞ւ հենց 3 օր, ենթադրենք` ոչ 10 օր: Ո՞նց եք դա հաշվարկել, որովհետեւ, տեսեք, դուք դա նայում եք որպես բիզնես, այսինքն` ոնց որ Լոնդոնում է, Միլանում է, այսինքն` այդ բիզնեսը պետք է ինչ-որ չափով, չեմ ասում՝ ամբողջ քաղաքում այդ սուբյեկտները լինեն: Ես ոնց իմացա, հիմա, ընդամենը 70 սուբյեկտ է աշխատում: Այդ բիզնեսը պետք է տեղի ունենա՞, կայանա՞, թե՞ մենք աստիճանաբար տանելու ենք նրան, որ փակվի այդ բիզնեսը:

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար: Անկեղծ լինեմ, այդ 3 օրը կոմպրոմիսային տարբերակ էր կամ 10 օր, 7 օր կամ 1 օր էր առաջին ընթերցմամբ: Մենք եկանք այն եզրակացության, որ լավ, 3 օր: Բայց, նորից եմ ասում, դա առանձին վայրերում կարող է լինել, այսինքն` ոչ բոլոր թույլտվությունները կարող են լինել 3-օրյա ժամկետով, որովհետեւ, ինչպես առաջին ընթերցման ժամանակ եմ նշել, շատ վայրերում, գուցե, թույլատրվի անգամ 1 օր չկայանել, այլ մի քանի ժամ: Օրինակ` 15:00-23:00՝ հաշվի առնելով տվյալ հատվածի հոսքը, օրինակ` այդտեղ դպրոցներ կարող են լինել, համալսարաններ, եւ նաեւ իրենց հետ հանդիպման ընթացքում եմ նշել, որ, ամեն դեպքում, այստեղ ինչ կարգավորում էլ դնենք, միեւնույնն է՝ եթե 1-1.5 տարվա ընթացքում քաղաքային իշխանությունը նախատեսում է նոր տրանսպորտային համակարգ ներդնել, այն փողոցներում, որտեղ հիմա հիմնականում կայանված են, այդտեղ, միեւնույնն է՝ մեր պատկերացմամբ, քաղաքային իշխանության պատկերացմամբ՝ այդ երթեւեկելի գիծը, միեւնույնն է՝ առանձին լինելու է միայն ավտոբուսների գիծ, եւ այդտեղ ոչ միայն շրջիկ առեւտրի կետերի, այլեւ մեր շարքային քաղաքացիների համար մեքենաների կայանումը, միեւնույնն է՝ արգելվելու է:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք:

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Այսինքն` փաստացի, մենք ընդունում ենք, որ, ես փողոցների անուն չեմ տալիս, եւ, մեծ հաշվով՝ տեղանքն այդքան հետաքրքիր չէ՝ ով, որտեղ կայանի, այսինքն` մենք ընդունում ենք, որ այդ բիզնեսի տեսակը, այդ կուլտուրան, որը եվրոպական որոշ քաղաքներում կա, մեզ մոտ կարելի է նույնիսկ ունենալ: Ճի՞շտ եմ հասկանում:

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Միանշանակ, ասում եմ, որովհետեւ պրն Բագրատյանն ասում է` ընդհանրապես, արգելվի կենտրոնի մասով, մենք ասում ենք` ոչ, ինչպես ամբողջ աշխարհում է, եթե դա շրջիկ առեւտրի կետ է, որովհետեւ, իրենց էլ ասացի, եթե 45 օր էիք ուզում, կամ դուք էիք առաջարկել, եւ 45 օր այդ բուդկան պետք է այդտեղ կայանված լինի, ապա ինձ համար տարբերություն չկա՝ դա բուդկա կլինի՞, թե՞ ես կարող եմ գնալ, շինարարական խանութից ինչ-որ մետաղական կոնստրուկցիաներով գիպսակարդոնից ինչ-որ բան հավաքել եւ բերել, այդտեղ 45 օր կանգնել, կամ կարող եմ գնալ, վրան առնել, ասել` ի՞նչ տարբերություն, մեկ է՝ ես էլ չեմ շարժվում, միեւնույնն է՝ ես մեքենա չեմ, եթե թողնում եք 45 օր, թողեք այստեղ:

Դրա համար ուզում ենք, այո, ինչպես դուք եք ասում, ինչպես քաղաքակիրթ աշխարհում է, այդ տրամաբանությամբ սա զարգանա: Եթե զարգանա` ապա այս տրամաբանությամբ: Որեւէ մեկն իրենց չի արգելում գործունեություն ծավալել: Ասում ենք` դուք շրջիկ առեւտրի կետ եք, երբ, որ դուք ներդրում եք արել, այդ մեքենան գնել եք, դուք գիտակցել եք, որ դուք շրջիկ առեւտրի կետ եք, դուք շինություն չենք կառուցել, հյուրանոց չեք կառուցել, դուք շրջիկ առեւտրի կետ եք, մենք էլ ասում ենք` շատ լավ, շրջելով իրականացրեք ձեր առեւտուրը, զարգացրեք ձեր առեւտուրը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Գաբրիելյան: Հարակից զեկուցող` տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Վահե Ղալումյան:

Վ.ՂԱԼՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, ելնելով եւ՛ հանձնաժողովի, եւ՛ լիագումար նիստի քննարկումներից՝ տեսանելի է, որ, իրոք, ոլորտը կարգավորման խնդիր ունի, եւ ըստ իս, իմ գործընկերոջ կողմից ներկայացված օրենքի նախագիծը եթե ոչ ամբողջությամբ, ապա ահագին կարգավորում է խնդիրը: Հանձնաժողովը երկրորդ անգամ եւս տվել է դրական եզրակացություն, եւ ես կոչ եմ անում կողմ քվեարկել օրինագծին:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ղալումյան, հարցեր չեն կարող ուղղվել ձեզ:

Հարակից զեկուցող` տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարարի տեղակալ Կարեն Իսախանյան:

Կ.ԻՍԱԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Մեծարգո նախագահություն, հարգարժան պատգամավորներ, հանձնաժողովի նիստի ժամանակ մանրամասն քննարկվել է հարցը: Բոլոր այն առաջարկությունները, որ առաջին ընթերցման ժամանակ հնչել էին, քննարկել ենք: Հիմնականում բոլոր առաջարկությունները պրն Գաբրիելյանի կողմից ընդունվել են: Նաեւ ուզում եմ տեղեկացնել, որ նախարարությունում մենք աշխատանքներ ենք ուզում սկսել Երեւանում պիլոտային օրենքը կիրառելուց նաեւ կիրառենք մյուս խոշոր համայնքներում նույնպես, «Տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքում փոփոխություններով մոտակա առաջիկա ժամանակներում հանդես կգանք: Այսքանը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում: Արտակ Մանուկյան:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, այս թեմայով նախ` ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել պրն Կարապետյանին, ով նախաձեռնել էր այս քննարկումը, ես էլ մասնակցելով` որոշակի հարցադրումներ եմ տվել պրն Գաբրիելյանին, որը, կարծում եմ` իմաստ ունի, որ մենք այստեղ խոսենք, որովհետեւ, համենայն դեպս, պրն Գաբրիելյանի ելույթն այդ մասով, ոնց որ թե՝ ավելի շատ մտածելու տեղիք տվեց: Փորձեմ ներկայացնել` ինչո՞ւմ է իմ ասածի կամ հարցադրման գաղափարը: Ընդհանրապես, ի՞նչն է կապում տնտեսագետներին, չգիտեմ, կլինեն դրանք դոկտոր-պրոֆեսորներ, կլինեն բազմոցի կամ դիվանի տնտեսագետներ: Դա մի գաղափարախոսություն է, որ մարդիկ արձագանքում են խթաններին, այսինքն` մարդիկ ռացիոնալ են, եւ մենք, երբ խթաններ ենք տալիս, դրանք վերցնում են եւ կարողանում են իրենց վարքագիծը, ըստ այդմ, կողմնորոշել: Հիմա, երբ որ այս օրենքի տրամաբանությունը մենք քննարկում ենք, մենք պետք է հասկանանք, եթե սա կաթվածահար է անում մեր երթեւեկությունը, եթե սա բացասական ազդեցություն ունի, երկու ձեւ կա, աշխարհում երրորդը դեռ ստեղծված չէ. կամ, մենք պետք է հարկման մեխանիզմներով կամ վարչարարությամբ բարդացնենք այս գործունեության իրականացումը կամ օրենքով արգելենք:

Հիմա, եթե այն բոլոր չափորոշիչները, որոնք դրված են, ի դեպ, այստեղ էլ մենք պետք է քննարկենք, 3 օր եք ասում, հիմա, օրինակ՝ հնարավորություն կա՞, որ մենք գոտիականություն մտցնենք` էլեկտրոնային համակարգերով հնարավորություն չընձեռենք, որ մի մարդ անընդհատ Կենտրոնը վերցնի կամ փոքր Կենտրոնը վերցնի, այսինքն` լոտով, որը կարող է լինել 4 հատ 3 օր, 4 հատ 7 օր, օրինակ` ինչպես ես եմ առաջարկում, այսինքն` մեկ ամսվա, բայց ինքն անընդհատ նույն տեղում չէ, այսինքն` մենք կարողանում ենք անընդհատ դիվերսիֆիկացիա ապահովել: Իհարկե, դուք ասացիք ձեր դիտարկումը, ցավոք, ես չեմ կարողանա այդ մասով անդրադառնալ, բայց, այդուհանդերձ, կարծում եմ, որ եթե մենք ուզում ենք բարդացնել կյանքը, մենք հիմա պետք է մեսիջ գրենք, որ 2022 թվականի հունվարի 1-ից, 2021 թվականի հունվարի 1-ից, այս գործունեությունն այլեւս չի իրականացվելու: Սա է ամենավտանգավորը, որովհետեւ եթե մենք սա չենք դնում, մենք էն պոտենցիալ ներդրողներին կամ անհատ ձեռներեցներին, որոնք այս ուղղությամբ արդեն հիմա դիրքավորված են, մտածում են, մենք իրենց երկարաժամկետ մեսիջ չենք ուղարկում: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Գուրգեն Բաղդասարյան:

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Գաբրիելյան, շատ լավ է, որ հետագան դուք այդ բիզնեսի զարգացումն եք տեսնում, բայց այստեղ մի հարց է ծագում. հիմա նրանք, փաստացի, փոքրիկ տնտեսվարողներ են, որոնք, միգուցե հետագայում ոչ մեծ, բայց ինչ-որ ներդրումներ են ուզում իրականացնել: Այ, որ 3-օրյա ժամանակը տալիս ենք, տեսեք, հիմա նվազագույն աշխատավարձի շեմն էլ ենք բարձրացրել, 68 հազար է, այնտեղ աշխատում է մինիմում 2 կամ 3 հոգի: Ստացվում է այսպես, որ մենք այդ 2 կամ 3 օրը... Պատկերացնում եք, չէ, որ բիզնեսը մրցակցային է, եթե այսօր 71-ն է, վաղը կարող է լինել 100, եւ պետք է նստեն, ամեն մեկն այդ գիշերն այդ կնոպկան սեղմի, որ պատկերացնի՝ որտե՞ղ է գնալու կայանելու իր այդ շարժական օբյեկտը:

Հիմա ի՞նչ է ստացվում: Եթե ինքն այդ օրը դուրս մնաց, իր աշխատողներին պետք է ասի` գնացեք տուն: Այ, մեր առաջարկի իմաստը նա էր, որ բիզնեսն ունենա պլանավորում, այսինքն` եթե կոնկրետ ներդրում է արել, իմանա, որ գոնե միջին ժամկետ ժամանակահատվածում, ենթադրենք՝ դա, պայմանական 45 էինք հաշվել, կարող է լինել նույնիսկ 1 ամիս, բայց, որ բիզնեսմեն է այդ ներդրողը, աշխատողներն իմանան՝ ինչի՞ համար են աշխատում: Թե չէ՝ այսպես ստացվում է, որ եթե այդ կնոպկայից ուշացան, վերջ, գնալու են տուն, հետո բիզնեսմենը հանի, իր գրպանից ուզած-չուզած տա այդ փողն ու արհեստականորեն գնա փակման: Ժամանակի երկարացման ամբողջ իմաստը սա է եղել:

Մեծ հաշվով, դա կապ չունի՝ դա Կենտրոնում է լինելու, թե՞ վաղը կարող է մի հատ մասիվում մի հատ լավ տեղ լինի, բոլորը տանեն, այնտեղ կանգնեցնեն կամ, չգիտեմ, մարզերում, ինչ-որ մի համայնքում: Տարբերություն չկա: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ալեն Սիմոնյան:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Ես ընդհանուր տրամաբանության մասին եմ ուզում խոսել: Շատ կարեւոր է, թե մենք ինչ ձեւի Երեւան ենք ուզում տեսնել, ընդհանրապես, ապագայում, որովհետեւ այսօր հասկանալի է, որ առեւտուր է, տնտեսություն է, փոքր տնտեսվարողներ են, բայց, համաձայնեք` Հանրապետության հրապարակում 4-5 երազ հանել, ամեն մեկի վրա Միկի մաուսի նկար կպցնել եւ գալ, ասել, որ մենք այստեղ զբաղվում ենք շրջիկ առեւտրով, սրա հետ կապված՝ մենք պետք է շատ լուրջ նախաձեռնություններ ունենանք:

Ես պատրաստվում եմ Երեւան քաղաքի հետ կապված մեկ-երկու նախաձեռնությունով հանդես գալ, որովհետեւ նույն, օրինակ` վերեւից, որ Երեւանը նայում ես, մեր հիասքանչ քաղաքը դարձել է չգիտեմ ինչ, շուկայի է վերածվել: Ով որ շենքի գլխին ինչ ուզեցել է՝ սարքել է:

Ընդհանուր առմամբ, գոյություն ունեն նորմեր: Աշխարհում բոլոր պետություններում, զարգացած երկրներում գոյություն ունեն նորմեր` թե ի՞նչ չափի պետք է լինի առաստաղը, ի՞նչ գույնի պետք է լինի շենքը: Ամեն մեկն իր նախասիրությամբ չի կարող դնել, մեկը շենքը դեղին է ներկում, մեկը` կարմիր, մեկը` կանաչ: Ի՞նչ Երեւան ենք մենք ունենալու մի քանի տարի անց, եւ էլ չեմ ասում, որ մեր ժողովրդի մեջ այդ մշակույթը պետք է դրվի, ինքը պետք է հասկանա, որ չի կարելի Հանրապետության հրապարակին, Մաշտոցի պողոտային նման ձեւով վերաբերվել:

Ընդհանրապես, քաղաքի նկատմամբ, քաղաքացիների նկատմամբ վերաբերմունքի հետ կապված, ասենք` սիգնալ տալու մշակույթը: Սիգնալ տալու լեզու գոյություն ունի: Մեկը սիգնալ է տալիս, մյուսը` սիգնալով պատասխանում է, էն մյուսը սիգնալով ասում է` էդ ասածդ դու էս: Էդ գժվելու բան է: Սիգարետ պատուհանից կտտցնելու մասնագետներ գոյություն ունեն: Էն, որ ինքը կտտցնում է, ձեռի հետ սալյուտ է տալիս եւ դրանով ինքը հպարտանում է: Այ, էդ մշակույթից ելնելով՝ մենք պետք է մի հատ հասկանանք, որ դուրս ենք գալիս փողոց, մենք ո՞նց ենք մեր քաղաքին վերաբերվելու, եւ նախ եւ առաջ՝ պետք է այդ տեսակետից նայենք, որովհետեւ այդ տնտեսվարողին, եթե մենք հակառակ ձեւով վերաբերվենք, Երեւան քաղաքում տուրիստ չի լինելու եւ առեւտուր անող էլ չի լինելու, մեծ հաշվով: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արման Աբովյան:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հագելի գործընկերներ, պրն Գաբրիելյան, ընդունեք հարցերը, որոնք ես կտամ, որպես հարցեր, որոնց շուրջ քննարկումներ են եղել թե՛ իմ հետ, թե՛ պրն Մելքումյանի հետ, թե՛ պրն Բագրատյանի հետ: Սենց հատվածային, տեսեք, պետք է կանոնակարգվի, ոչ ոք դրա հետ չի վիճում, միանշանակ, պետք է կանոնակարգվի: Պրն Սիմոնյանը նշեց, որ գոյություն ունի, այո, իհարկե, Երեւանի տեսլական, որը, իհարկե, պետք է լինի, նվազագույնը քաղաքակիրթ, բայց այստեղ մենք գալիս ենք բավականին լուրջ խնդրի: Տեսեք, օրինակների վրա բերեմ, որ պատկերավոր լինի, եւ դուք, ձեր եզրափակիչ ելույթում, միգուցե, պատասխաններ ունենանք կամ չունենաք, չգիտեմ:

Տեսեք, օրինակ` շրջիկ առեւտուր: Շրջիկ առեւտուրը շատ լայն եւ ծավալուն գաղափար է: Կենտրոնում, եթե նայենք, Կասկադի մոտ, եթե նայենք, Հրապարակի մոտ, գոյություն ունեն շրջիկ առեւտրով զբաղվողներ, որոնք վաճառում են սուվենիր, որի հստակ ուղղվածությունը տուրիստական հոսքի վրա է: Հիմա, եթե դրվում է սահմանափակում, էդ տուրիստական մեքենան, որը վաճառում է այդ տուրիստական սուվենիրները, գնաց Քանաքեռ կամ Բանգլադեշ, միանշանակ, նա չի կարող ոչ մի բան այնտեղ վաճառել:

Երկրորդ. գոյություն ունեն որոշակի կանոնակարգեր, եւ շրջիկ առեւտուրն այսօր կիկին անգամ ծավալուն է: Մարդ կա՝ սնունդ է վաճառում, հա՞, նույն սնունդ վաճառողը: Գոյություն ունի մարդաշատ փողոց եւ ոչ մարդաշատ փողոց: Օրինակ` չգիտեմ, Զեյթունում ինչ-որ մի շենքի մոտ: Հաստատ, մենք հասկանում ենք, որ այդ օրը, այդ մարդը չի կարող ոչ մի բան վաճառել, եւ օրինակ` եթե Պետական համալսարանի մոտ կանգնի, այնտեղ ինքն առեւտուր կանի: Ասածս ի՞նչ է: Ասածս այն է, որ, անպայման, առանց հստակ դիֆերենցման, առանց հստակ տեսլականի, ոլորտային, սենց ասեմ, ճյուղային այդ շրջիկ առեւտրի ուղղությունների հաշվարկի օրենքը, ես կարծում եմ՝ որ չի աշխատի, էֆեկտիվ չի լինի: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ օրենքի բացթողումների հետ կապված քննարկումներ ունեցանք մենք հանձնաժողովում: Իմ գործընկերը, իհարկե, իր փաստարկները բերեց, բայց պարզ տրամաբանության մեջ, որ մինչեւ 3 օրը շատ դժվար է կազմակերպել առեւտուր: Սա մեկ դժգոհություն է մեր համար:

Երկրորդ դժգոհության առիթն այն է, որ քաղաքապետը 10 օրվա ընթացքում պետք է պատասխանի, այդ թույլտվությունը տալի՞ս է, թե՞ ոչ: Ես առաջարկեցի, որ այդտեղ սանկցիա լինի այն իմաստով, որ եթե 10 օրվա ընթացքում պատասխան չի ստանում, տնտեսվարողն իրավունք ունենա իր առեւտուրը կազմակերպել: Այսինքն` հնարավոր է, որ որեւէ քաղաքապետ, անպայման, չանձնավորենք, որեւէ քաղաքապետ ժամանակ չունի եւ 3 ամիս հետո է անդրադառնում կամ քաղաքում չէ, եւ դիմումը մնում է շատ երկար: Այստեղ, գոնե, պետք է իրավունքի ուժ ունենա, եւ բարեխիղճ տնտեսվարողն ունենա հնարավորություն` իր տնտեսությունը կազմակերպելու:

Շատ կարեւորում եմ նաեւ, որ պրն Մելքումյանն ասաց` որ մեկ պատուհանի ինստիտուտն այստեղ դրվի, որ այս բոլոր հարցերին, բազմապիսի հարցեր կան, արագ պատասխան ստանան մեր քաղաքացիները, եւ պրն Աբովյանը, որ տուրիզմի հետ կապված ասաց, ես պարզ ասեմ` Ամիրյանի անկյունում կրպակ կա, զրույցի ընթացքում կրպակավարն ասաց` ես հաճախ եմ մեր տուրիստներին ուղղորդում Գառնի, Գեղարդ եւ այլն, եւ վերջում հարցնում եմ` գալիս են, անպայման, ինձ մոտ, զարմանալի էր, որ ինքն անգլերեն կարողանում էր շփվել, շատ հաճելի կին էր, եւ ասում էր, որ վերջում հարցնում եմ` ո՞րն էր լավ, որը` վատ, ասում են` հիանալի էր ձեր ժողովրդի հյուրասիրությունը, ձեր սնունդը շատ համով է, եւ ո՞րն է թերությունը, ասում են, որ թերությունը փնթիությունն է, որ տիրում է չորսբոլորը:

Ցավոք սրտի, սա իրողություն է, որի հետ մենք դեռեւս պետք է մտածենք՝ ինչպես պայքարել: Այս իմաստով՝ մենք գտնում ենք, որ, այո, ինչի՞ համար ասեցի, որ Կենտրոն համայնքում պետք է արգելել: Այն տրամաբանության մեջ ասացի, երբ որ մեր գործընկերներն ասացին, որ Կենտրոնում շատ ավելի բարդ է տեղաշարժի առումով, տեղ հատկացնելու առումով, ես ասացի` եթե այդքան բարդ է, գուցե, Կենտրոն համայնքում չտրամադրվի: Այս իմաստով ես հնչեցրի իմ խոսքը: Այսքանը: Կցանկանամ, որ, իհարկե, մենք, մեր ժողովրդի համար հնարավոր պայմաններ ստեղծենք, պրն Մանուկյանի մոտեցումներն էլ համահունչ են մեր մոտեցումներին: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ինչպես իմ նախորդ ելույթ ունեցող կուսակից ընկերներն ասացին` պրն Բագրատյանը, պրն Աբովյանը, մենք միասին քննարկել ենք, այդ մտքերը տեղում չառաջացան, մենք քննարկել ենք: Շատ կարեւոր է, որ այդ կոլեկտիվ քննարկումը եղել է: Տեղին է, որ օրինակ` պրն Բագրատյանն ասում է՝ եթե 10 օրվա ընթացքում չեն պատասխանում, դուրս է գալիս, որ մերժվեց մեխանիկորեն, եւ պետք է այստեղ համայնքը, քաղաքապետարանը ցույց տա, որ ինքը պրոֆեսիոնալ վարչարարություն է կարողանում իրականացնել:

Էլեկտրոնային, ընդհանրապես, պետք է բերել՝ էդ բաներին` թղթեր-մղթերին, դիմումին վերջ պետք է տալ: Էլեկտրոնային, ով ուզում է՝ գնա, եւ ժամերի ընթացքում ինքը հասկանա: Սա՝ մեկ: Գուրգենը Բաղդասարյան շատ ճիշտ էր ասում տեսանելիությունը, այսինքն` եթե դու տալիս ես 3 օրով, այդ մարդը, ներդրում է, կարող է ինչ-որ յուրահատուկ բան է ուզում անել, օրինակ` եթե գնում եք Վիենա, դուք տեսնում եք, որ վիենական նրբերշիկն այդ նույն շարժական փոքրիկ վագոնների կամ ինչ-որ տնակների վրա գնում է, իրենց մանանեխով, այսպես կոչված, չնայած կարգին բառը պետք է ասես` գարչիցա, էդ մանանեխը չգիտեմ ինչքան է մասսայական ընդունված, այսինքն` Երեւանը պետք է ունենա իր ատրիբուտը: Չեմ ասում մեկ ատրիբուտ, մի 2-3, եւ էն, որ Ֆորշը երգ է երգում կամ ռադիոն միշտ ասում էր. «Խոսում է Երեւանը», «Երեւանն է խոսում» այդ բաները մենք պետք է կարողանանք կարգին վերականգնել, համատեղել նոր Հայաստանի, նոր իրականության հետ, եւ կյանքը, հաստատ, կլավանա:

Էն օրը մեր գործընկերներից Նարեկ Մկրտչյանը, այսօր այստեղ չէ, հարց տվեց՝ երջանկության հետ կապված: Այնուամենայնիվ, մենք մտածենք երջանկության մեխանիկայի մասին: Եթե 132 պատգամավորը մտածի` ո՞րն է երջանկության մեխանիկան, հետո, հաստատ, մենք կկարողանանք մեր ժողովրդի համար ապահովել երջանիկ կյանք, իսկ Երեւանն այն է, որ ամբողջ հանրապետությանն, օրինակ` է ծառայում` ո՞նց պետք է հարմարավետ ապրել:

Եվ մի ուրիշ մտք էլ հնչեց, որ մարդու իրավունքները դեռ չեն ապահովում երջանկություն: Ես կարծում եմ, որ արդեն ժամանակն է, որ նոր Հայաստանում մարդու կենսամակարդակը կտրուկ փոխելու փաստեր մենք ցուցադրենք: Շանս կա: Ես հավատում եմ, որ այդ շանսը կա:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վարազդատ Կարապետյան:

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Մենք ցանկացած քաղաքական քայլ, ռազմավարություն, ծրագիր մշակելիս պետք է շատ ուշադիր լինենք՝ հետեւելու այն խմբերին, որոնց մեր գործողությունը, Կառավարության գործողությունը կարող է ինչ-որ կերպ առնչվել: Հիմա, նույնը մեր այս նախագծի հետ է կապված: Որպեսզի մենք կարողանանք հասկանալ՝ ո՞ր շրջանակներին է այն առնչվում, մենք հանդիպել ենք եւ՛ շրջիկ առեւտրով զբաղվող ընկերությունների հետ` գրանցված ընկերությունների, որոնք նաեւ միություն են գրանցել, բայց հասկանում ենք, որ կան նաեւ չգրանցվածները, որոնք չեն գալիս համագործակցության, եւ՛ շենքերի բնակիչների հետ, որտեղ կայանվում են այդ մեքենաները, եւ՛ այն ռեստորանների, սրճարանների հետ, որոնց մոտ կայանվում են այդ մեքենաները, Վերնիսաժում աշխատող մարդկանց հետ, որոնց հետ մրցակցում են այս մեքենաները եւ՛, ընդհանրապես, հանրության:

Հիմա, որպեսզի մենք կարողանանք արդյունավետ որոշում կայացնել, մենք երկու տարբերակ ունենք:

Առաջին տարբերակը. այս նշած խմբերից գոնե մեկի վիճակը լավանա, պայմանով, որ որեւէ այլ խմբի վիճակ չի վատանա:

Երկրորդ տարբերակը` հնարավոր է նաեւ, որ որեւէ խմբի վիճակ վատանա, բայց մեր քաղաքական գնահատման մեջ, կշռի մեջ այդ խմբի կշիռն ավելի ցածր է, քան այն խմբերի, որոնք կշահեն մեր գործողության արդյունքում:

Ցավոք, սա այն գործողություններից է, որտեղ խմբերից մեկը հնարավոր է նաեւ, որ կորցնի, բայց մենք պետք է հաշվի առնենք` ի՞նչ է շահում հանրությունը, եւ այն բոլոր քննարկումները, որ մենք ունեցանք ոլորտի հետ, հնարավոր համագործակցության եզրերը փորձեցինք գտնել: Մեր հիմնական հորդորը քաղաքապետարանին եւ ավագանուն այն է, որ իրականում բոլոր այդ մարդկանց, ովքեր ոլորտում են եւ համագործակցության ցանկություն ունեն ներառվել քննարկումների մեջ, եւ մենք նաեւ՝ որպես պատգամավորներ, պետք է հետեւողական լինենք եւ մեր ընդունած օրենքը մոնիտորինգի ենթարկենք, հասկանանք` ինչպե՞ս է այն գործում:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հայկ Կոնջորյան:

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, սա այն ոլորտներից մեկն է, որին մենք առնչվում ենք եւ օրենսդրությամբ ինչ-ինչ կարգավորումներ ենք տալիս, որ Հայաստանի համար, մասնավորապես, մեծապես, Երեւանի համար նոր ոլորտ է: Այսինքն` մենք մի իրավիճակի հետ ենք աշխատում, որը դեռ չունի որոշակի անցած ճանապարհ եւ փորձառություն, որպեսզի մենք կարողանանք որոշակի կանխատեսելիություն ունենալ` հետահայաց նայելով: Դրա համար, ամեն դեպքում, ես կարծում եմ, որ երեք օրը, ի համեմատ մեկ օրվա, ամեն դեպքում, որոշակի բարելավվող հանգամանք է, եւ օրենքի ընդունումից հետո, հետագա կարգավորումների մշակումից հետո, մենք պետք է նաեւ աշխատենք մասնավորի հետ, բիզնեսի հետ, որպեսզի հասկանանք, թե ինչ պրոգրես կա, ինչ ռեգրես կա, ինչպիսի դինամիկա կա այս շուկայում, որպեսզի հնարավորություն դեպքում շտկենք թերությունները եւ բարելավենք, ավելի լավացնենք հնարավորությունները:

Ես, միանշանակ, կողմ եմ, որ շրջիկ առեւտրի այն կետերը, իսկապես, եւ՛ քաղաքի տեսքի, եւ՛ սանիտարահիգիենիկ պայմանների եւ մնացած բոլոր առումներով խնդրահարույց են, կարգավորման արդյունքում, իսկապես, դրանք պետք է իրենց տեղը զիջեն ավելի քաղաքակիրթ, ցիվիլ, ավելի նորմալ առեւտրի կենտրոններին եւ, իսկապես, ինձ համար եւս կարեւոր է, որ առեւտրի կենտրոնները քաղաքի կոլորիտի շատ կարեւոր բաղկացուցիչն են դառնում: Իրենք ունեն նաեւ որոշակի տուրիստական գրավչություն, եւ պետք է մենք խթանենք, որ այս բարելավված, իսկապես, սանիտարահիգիենիկ, բարձր նշաձողեր սահմանած, նորմալ կոլորիտ ապահովող այս բիզնեսը կարողանա ծաղկել եւ զարգանալ: Այս իմաստով՝ կարծում եմ, որ մենք ընթացքում դեռեւս աշխատանք կունենանք` բարելավելու համար:

Պրն Մելքումյան, գիտե՞ք, Արիստոտելն օրինակ` համարում էր, որ քաղաքականության նպատակը մարդկանց կյանքը երջանիկ դարձնելն է: Որոշ մարդկանց այսօրվա մի քիչ մերկանտիլ տրամաբանության մեջ դա շատ ռոմանտիկ է հնչում, բայց ես շատ ուրախ եմ, որ ավելի ու ավելի հաճախ է այս ամբիոնից խոսվում մարդու, անհատի երջանկության մասին: Դա նաեւ ամրագրված էր «Իմ քայլը» դաշինքի կարգախոսի մեջ, եւ ես կարծում եմ, որ իսկապես, մենք պետք է այս իմաստով վերադառնանք անտիկ աշխարհի երազանքի եւ, ինչպես պրն Կարապետյանն է ասում, տեսիլքի շրջանակներում, եւ մեր քաղաքականության միջոցով մարդկային կյանքն ավելի երջանիկ դարձնելուն:

Իհարկե, քննարկումները, որ այստեղ տեղի են ունենում, մարդու մոտ ոչ թե երջանկության հորմոնն են ավելի ակտիվացնում, այլ` կորտիզոլը, որը սթրեսի հորմոնն է, բայց ես հուսով եմ, որ մենք դա կշտկենք, եւ ժամանակի ընթացքում, իսկապես, մեր քաղաքական բանավեճը երջանկություն կբերի բոլորին: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շատ լավ: Ելույթներն ավարտվեցին: Եզրափակիչ ելույթների կարիք կա՞, պրն Իսախանյան: Պրն Ղալումյա՞ն: Պրն Գաբրիելյան, համեցեք:

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Հարգարժան նախագահող, փորձեմ շատ արագ բոլոր հնչեցրած հարցերին պատասխանել: Պրն Մելքումյան, էլեկտրոնային եղանակ եք նշում, հենց օրենքում էլ գրված է, որ այդ ամեն ինչն իրականացվելու է հատուկ կայքէջի միջոցով` էլեկտրոնային եղանակով ամրագրելով: Այստեղ, թերեւս, կարծում եմ` ես որոշակիորեն սխալ ներկայացրեցի, գուցե, նաեւ դրա համար էր ձեր մոտ այդ շփոթմունքը: 3 օրը չի նշանակում, որ ինքը 3 օր հետո չունի տեղ: Այդ նույն տնտեսվարողը, եթե ունի համապատասխան թույլտվություն, ինքը 31 օր ամսվա մեջ կարող է իր գործունեությունը ծավալել ցանկացած վայրում: Ես ասացի, պարզապես, որ կան որոշակի մեքենաների տեսակներ, որոնք այդ մարդիկ արդեն իսկ ներդրում են արել, բայց իրենք այդ «պրիցեպ» ասվածն են, այսինքն` ավելի դժվար է իրենց ամեն օր տեղաշարժելը, գուցե, առանձին վայրերում քաղաքապետարանը, ավագանին որոշի, որ լավ, այս հատվածներում կարելի է մինչեւ 3 օր կայանել եւ 23:00-ից հետո չհեռացնել` մնա այդտեղ եւ այդ տնտեսվարողն էլ նախատեսի իր բիզնեսի համար, որ ինքն անընդհատ հայտը տա էլեկտրոնային եղանակով այդ տեղի համար՝ նախատեսելով, որ ինքը չի տեղաշարժվելու:

Հիմնականում կան նաեւ տեսակներ, որոնք, օրինակ` տեղաշարժվող են, մեքենան ամրակցված է, այսինքն` ինքը հենց տեղով մեքենա է, եւ իր համար որեւէ խնդիր չի լինի: Գուցե, ինքը նախատեսում է այս տեղը, եւ իր համար ավելի հեշտ է ամեն օր տեղաշարժվելը, որովհետեւ կարող է ինքն էլ նախընտրում է այսօր այստեղ, վաղը` այնտեղ՝ հայտը ներկայացնելու համար:

Այս վերջերս, օրինակ` ԱՄՆ-ից մի աղջիկ էր վերադարձել եւ առիթի ժամանակ հանդիպեցի, եւ շատ պատահական ինքը սկսեց խոսել այս առեւտրի կետերից: Պարզվեց, ինքը 2 սենց մեքենա ունի, եւ այս օրենքից էր խոսում: Ասացի` բա, այսպես ենք ուզում, որ չկանգնեք: Ինձ զարմացած ասաց` ճիշտն ասած, այնտեղ էլ էր այդպես, այսինքն` եկել էր եւ ասում էր, եւ ինքը նորմալ էր վերաբերում, որ ասում էի` դուք չպետք է կայանեք մի տեղ եւ այդտեղ ստատիկ կանգնած մնաք:

Պրն Բագրատյանն այստեղ չէ, բայց, տեսեք, «Վարչարարության հիմունքների եւ վարչական վարույթի մասին» օրենքն այդ կարգավորումը տալիս է: Ասում է` եթե, օրինակ՝ ակնհայտ ապօրինի չէ հայտը, ապա թույլտվություն չտրամադրելու դեպքում համարվում է ընդունված: Ամեն դեպքում, եթե 10 օր էլ չկա, սանկցիաները կան, այսօր կարելի է բողոքարկել եւ այլն:

Տիկին Նազարյան, ներողություն եմ խնդրում, ուղղակի, շատ կարճ ասեմ: Պրն Աբովյան, ճիշտ եք ասում, էդ առանձին վայրերը, որ կհստակեցվեն, մի բան էլ մոռացա ասել, օրենքում ասվում է, որ ավագանին կսահմանի՝ ոչ թե ինչ է կարելի անել, այլ՝ ինչ չի կարելի անել, որովհետեւ դա ավելի հեշտ է ասել` ինչ չի կարելի վաճառել կամ ծառայություններ մատուցել, քան , օրինակ՝ ամեն մեկը հստակ գրել, օրինակ` կոլա է կարելի, չգիտեմ եւ այլն, եւ այդտեղ այդ տարբերակումը կլինի: Կարող է այս հատվածում լինել միայն, օրինակ` սուվենիրների համար, այսինքն` այստեղ զովացուցիչ ըմպելիք եւ այլն չլինի:

Շատ կարճ, մնաց մի հարց: Տեսեք, որ ասում եք՝ բիզնեսի կանխատեսելիություն, օրինակ` ամանորին ամանորյա տոնավաճառ է, բուդկաներն էլ որոշակի գումար արժեն, բայց այդ մարդը ներդրում է անում, առնում է, ինքը գիտի, որ այս 10 օրվա համար է, կամ գյուղատնտեսական շուկա կա, շաբաթ-կիրակի է աշխատում, էդ մարդն էլի ներդրում է անում, բերում է եւ գիտի, որ այդ երկու օրն է: Հիմա, այս նույն դեպքում էլ, որ այդ մարդը ներդրում է արել, ինքը գիտի, որ սա, ըստ էության, շրջիկ առեւտրի կետ է:

Եվ, շատ կարճ, վերջացնեմ, 15 վայրկյան: Վստահեցնում եմ ձեզ, մենք խոսում ենք մի քանի տնտեսվարողների մասին, բայց այնքան շատ են դժգոհությունները բնակիչներից: Խնդրում եմ մի օր պարզապես այցելեք այն տեղերը, որտեղ կանգնած են, բնակիչներին տեսեք, էդ դվիժոկի ձայնը, էդ աղմուկը, էդ անընդհատ այդտեղ ալկոհոլի վաճառքը: Ցանկացած վարորդի խոսեցրեք, ասեք, որ դուք ուզում եք գնալ կենտրոն, մի տեղ կայանել, անընդհատ տեսնում եք այդ մեքենան այդտեղ կանգնած: Ուզում եմ ասել, ինչպես պրն Կարապետյանն ասաց` պետք է բալանսավորենք, այսինքն` այնպես անենք, որ բոլորի համար էլ նորմալ լինի: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Գաբրիելյան, խնդրում եմ պահեք ժամանակը:

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Կա՞ր ժամանակ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Չէ, չկար ժամանակ (ծիծաղ դահլիճում): Հարցի քննարկումն ավարտվեց, շնորհակալություն:

Քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Վաղարշակ Հակոբյանի կողմից ներկայացված՝ «Բազմաբնակարան շենքի կառավարման մասին» ՀՀ օրենքում լրացում եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «Համատիրության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն եւ լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Վաղարշակ Հակոբյան:

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում «Բազմաբնակարան շենքի կառավարման մասին» եւ «Համատիրության մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու օրենքի նախագիծը, ըստ որի՝ նախատեսվում է համատիրության համար գանձվող գումարների առձեռն գանձումից անցում կատարել էլեկտրոնային եղանակով` բանկային հաշվի վրա գանձում կատարելուն: Սա հնարավորություն կտա մեր քաղաքացիներին, նախ եւ առաջ՝ կոնկրետ հասկանալ եւ վերահսկել ֆինանսական հոսքերն ու իրավիճակը: Սա առաջ քայլ է դեպի այս գործունեության ավելի քաղաքակիրթ կազմակերպում: Այս փոփոխության արդյունքում մենք կազմակերպել ենք, մինչեւ ապրիլի մեկը տրվել է ժամանակահատված, որպեսզի մեր քաղաքացիները նախ` իրազեկվեն այս փոփոխության համար, եւ հետո տվյալ սուբյեկտները, ովքեր գործունեություն են ծավալում այս շրջանակներում, կարողանան նախապատրաստվել, այսինքն` բացել հաշիվներ եւ ենթահաշիվներ, եւ ամեն շենքի համար առանձին գանձվող գումարների պարագայում մեր քաղաքացիներն արդեն ավելի հստակորեն կտեղեկանա, թե ինչքան գումար է հավաքվում, եւ այդ գումարների բաշխման առաջնահերթությունը:

Այս հարցը բավականին համակողմանի քննարկել ենք Կառավարության մեր գործընկերների, Քաղաքաշինության կոմիտեի ղեկավարության հետ: Քաղաքաշինության կոմիտեից ստացել ենք շուրջ 5 առաջարկներ, որոնք ընդունելի են եղել մեր կողմից, եւ այս փոփոխության արդյունքում այն նոր, ավելի համապարփակ եւ համալիր օրենքը, որը կբերվի Կառավարության մեր գործընկերների կողմից, կլրացնի այս օրենքի փոփոխությունը, եւ այս անցումը` համատիրությունների հետ կապված, ընդհանրապես, անցումը դեպի նոր, ավելի քաղաքակիրթ մշակույթի, ավելի սահուն կլինի:

Ես ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել մի կարեւոր հանգամանքի վրա, երբ համատիրությունները նախորդ իշխանությունների կողմից բավականին երկար ժամանակ եւ բավականին էֆեկտիվ կերպով օգտագործվում էին ընտրակաշառքային մեխանիզմներն ավելի ցայտուն եւ արդյունավետ քաղաքացիներին հասու դարձնելու եւ կազմակերպելու համար, ըստ այդմ, այդ ոլորտը ոչ միայն հնացած է, այլեւ լի է բազմաթիվ կոռուպցիոն վտանգներով, եւ տարիների ընթացքում այն համատիրությունները, ովքեր գանձել են բնակիչներից գումարներ եւ ցույց չեն տվել արդյունք, ընդհանրապես, ոչ մի գործ, շատ հաճախ մենք ունենք բազմաբնակարան շենքեր, որ ոչ մի գործ այնտեղ չի կատարվել, եւ դրա արդյունքում բնակիչների մի մասը, ուղղակի, հրաժարվել էր այդ գումարները գանձել, այդ գումարները վճարել, եւ շատ համատիրություններում ստեղծված իրավիճակը բնորոշվում էր հետեւյալ կերպ. գիտեք, այն գումարների քանակը, որ հավաքվում է, ուղղակի, հերիքում է, ընդամենը, համատիրության աշխատանքները կազմակերպող քաղաքացիների աշխատավարձին, եւ այստեղ առաջանում էր մեկ ուրիշ խնդիր` ընդհանրապես, այդ կառույցների նպատակահարմարության մասին:

Բայց եւ այնպես, ես չեմ ուզում, որ մենք 100 տոկոսանոց շերտով նայենք բոլոր համատիրություններին: Փառք Աստծո, այս ընթացքում մենք ունեցել ենք բարեխիղճ համատիրություններ եւ համատիրությունների բարեխիղճ պատասխանատուներ եւ աշխատակիցներ, որոնք հնարավորինս չափով կազմակերպել են իրենց գործունեությունը եղած ֆինանսներով, հնարավոր էֆեկտիվությամբ: Ուզում եմ դրա համար շնորհակալություն հայտնել նրանց, բայց եւ այնպես, եւս մեկ անգամ ուզում եմ նշել, որ այս կառույցները ոչ միայն հնացած են, այլ նաեւ ծայրաստիճան ոչ էֆեկտիվ, եւ այս փոփոխությունը, որը նախաձեռնել եմ ես եւ ստացել գործընկերներիս դրական կարծիքը, նաեւ հանձնաժողովի երկրորդ նիստում ուղղակի փոփոխություն է բերելու մեր բազմաբնակարան շենքերում բնակվող քաղաքացիների կյանքում: Այս փոփոխությունից հետո ես լիահույս եմ, որ ֆինանսական հոսքերն ավելի թափանցիկ կլինեն, քաղաքացիներն ավելի պահանջատեր կլինեն, եւ հենց իրենք են որոշելու իրենց բազմաբնակարանի համար առաջնահերթությունը: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Քանի որ պատգամավորները գրավոր առաջարկներ չեն ներկայացրել, հարցեր չեն կարող լինել: Պրն Հակոբյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հարակից զեկուցող` տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Վահե Ղալումյան:

Վ.ՂԱԼՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, մեր գործընկեր պրն Հակոբյանը բավականին ներկայացրեց օրենքի նախագծի էությունը, բովանդակությունը եւ նպատակները, ես ավելացնելու գրեթե ոչինչ չունեմ: Ուղղակի, ուզում եմ նշել, որ ինչքանով ես հիշում եմ, մենք այդ խնդրահարույց բնագավառին առաջին անգամ ենք անդրադառնում ԱԺ-ում, եւ այստեղ բավականին խորն են խնդիրները, եւ կոչ եմ անում իմ բոլոր գործընկերներին՝ օրենսդրական նախաձեռնություններով փորձենք շտկել այստեղ տիրող իրավիճակը: Այսքանը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ղալումյան, հարցեր չկան:

Հարակից զեկուցող` քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահ Վահագն Վերմիշյան:

Վ.ՎԵՐՄԻՇՅԱՆ

-Հարգարժան պատգամավորներ, հարցն արդեն քննարկվել է հանձնաժողովում, մենք՝ որպես ոլորտի լիազոր մարմին, մեր դիտողություններն ու ուղղումներն ենք մտցրել եւ համարում ենք, որ այս հարցն այսօր շատ արդիական է, եւ օր առաջ պետք է ընդունվի: Եվ կուզեի տեղեկացնել, որ մենք, մեր կողմից նախաձեռնել ենք օրենքի նոր խմբագրում, որը, կարելի է ասել, կարդինալ ձեւով կփոխի իրավիճակը: Հաշվի է առնվել համաշխարհային փորձը, հանձինս` Էստոնական մոդելը, որը շատ լավ է աշխատում, եւ շուտով մենք կդնենք ձեր դատին այդ նոր փաստաթուղթը: Խնդրում եմ հաստատել այս երկու փոփոխություններն օրենքում: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Վերմիշյան, հարցեր չկան:

Հերթագրում մտքերի փոխանակության համար: Եկեք մեկ ելույթ լսենք. Տիգրան Ուլիխանյան:

Տ.ՈՒԼԻԽԱՆՅԱՆ

-Հարգարժան տիկին փոխնախագահ, հարգելի գործընկերներ, օրենքին, իհարկե, կողմ եմ, բայց ես նաեւ ուզում եմ մեր բոլորի ուշադրությունը գրավել այն հանգամանքի վրա, որ թափանցիկությունը չի կարող լինել վերջնական նպատակ: Վերջնական նպատակը պետք է լինի պարտադիր արդյունավետությունը, որովհետեւ մենք կարող ենք ապահովել 100 տոկոսանոց թափանցիկություն, բայց եթե դու չես պարտադրում, որ այդ կառույցը, անպայմանորեն, պետք է լինի արդյունավետ, կարող է լինել մի իրավիճակ, երբ թափանցիկ ձեւով բոլոր վճարումները կատարվեն, բայց այդ վճարումների չափից կախված՝ լինի այն քանակը, որ հնարավոր չէ, որ այդ կառույցն արդյունավետ աշխատի:

Ես կարծում եմ, հետագայում նաեւ պետք է անդրադառնալ այդ հանգամանքին: Այսօր կա տեսական հավանականություն, որ բազմաբնակարան շենքի բոլոր քաղաքացիները կարող են վճարել իրենց վճարումների մասնաբաժինն ամբողջությամբ թափանցիկ, փոխանցումով եւ այլն, բայց հավաքվի այնպիսի մի գումար, որը հնարավորություն տա, ուղղակի, ասենք՝ 3-4 հոգանոց թիմ պահել, եւ դա, ուղղակի, կկոչվի ռեկետ: Այսինքն` քաղաքացիները կսկսեն ֆինանսավորել, ինչ-որ մարդկանց աշխատավարձ տալ եւ դրա դիմաց ոչինչ չստանալ, որովհետեւ էլ փող չի մնա, որպեսզի դրա վրա գործ արվի, եւ ես, քանի որ նաեւ իմ ոլորտին չի առնչվում սա, նաեւ առաջարկում եմ ձեզ, որ, եթե արդեն խորացել եք, այդ թեման էլ քննարկեք, եւ կարծում եմ՝ նաեւ օրենսդրությամբ ինչ-որ մեխանիզմներ է պետք ձեռնարկել, որպեսզի բնակչությունից գումար ստացող ցանկացած կառույց, դրա անունը կդնենք համատիրություն, թե ինչ, մենք մեզ վրա պատասխանատվությունը վերցնում ենք, չէ՞, քանի որ աշխատավարձ ենք ստանում, նաեւ պարտավորվում ենք արդյունավետություն ապահովվել: Այդ կառույցների արդյունավետ աշխատանքը պետք է լինի պարտադրանք, այսինքն` մենք իրենցից նաեւ պետք է օրենքով պահանջենք, գուցե, նվազագույն շեմ պետք է սահմանվի, որ այսքան բնակարան ունեցող բազմաբնակարան շենքի համար նվազագույն չափը չի կարող սրանից պակաս լինել, թե չէ՝ կդառնա, ասենք՝ մարդիկ համատիրության նախագահներն իրար հետ մրցակցելու համար մեկը կասի` ես կիջեցնեմ այս վճարը եւ այլն, պատրաստ լինելով քիչ աշխատավարձով աշխատել: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ընդմիջում մեկ ժամ:


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շարունակում ենք մեր աշխատանքները, հարգելի գործընկերներ։ Ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Հրանտ Այվազյանին։

Հ.ԱՅՎԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ինչ խոսք, համատիրությունների աշխատանքը չի գոհացնում բազմաթիվ բնակիչների, եւ բազմաթիվ դժգոհություններ կան, հատկապես, մարզերում։ Եվ խնդիրը, որն ընդգրկված է հենց հիմնավորման մեջ, իրոք, ճիշտ է, համատիրությունները թափանցիկ չեն աշխատում, բնակիչները շատ հաճախ տեղյակ չեն, թե ինչպես են ծախսվում իրենց գումարները եւ այդ պատճառով շատ հաճախ չեն իրականացնում իրենց պարտականությունները։

Նաեւ նշված է, որ այս նախագծից հետո, այս փոփոխությունից հետո որպես արդյունք՝ պետք է ավելանա պատասխանատվության աստիճանը բնակիչների մոտ։ Սակայն, կարծում եմ, որ երբ արդեն անկանխիկ ձեւով իրենց վճարները կատարեն, դրանով չի բարձրանա պատասխանատվության աստիճանը։ Եթե մենք ուզում ենք, որ, իրոք, բնակիչները տեղյակ լինեն, կարող ենք այլ փոփոխություն իրականացնել, կարող են համատիրությունները փակցնել, ենթադրենք՝ շքամուտքներում, թե ովքեր են վճարել, ինչ աշխատանքներ են իրականացվել համատիրության կողմից, դրանով իսկ, կարծում եմ՝ բնակիչների ինքնավստահությունն ավելի կբարձրանա, եւ նրանք արդեն ավելի պարկեշտ ձեւով կկատարեն վճարները։ Ամեն դեպքում, խնդիրն առկա է, շատ հաճախ թափանցիկ չեն աշխատում համատիրությունները, բայց այս փոփոխության արդյունքում կարծում եմ, որ պատասխանատվության աստիճանը բնակիչների մոտ դժվար թե բարձրանա։

Պետք է, ընդհանուր, փոխվի «Համատիրությունների մասին» օրենքը եւ պետք է ավելի ամփոփ մոտեցում ցուցաբերվի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լիլիթ Ստեփանյան։

Լ.ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, դարձյալ խոսում ենք «Համատիրության մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու անհրաժեշտությունից։ Ինձնից առաջ խոսող իմ երկու գործընկերները մոտավորապես բարձրացրին այն նույն մտահոգությունները, ինչի մասին ես եմ ուզում իմ խոսքում ասել՝ կապված համատիրություն-բնակիչ կապի վստահության բացակայության, ինչպես նաեւ համատիրությունների թափանցիկ աշխատանքի հետ։ Եվ ես կարծում եմ, որ, այնուամենայնիվ, մենք օրենքի փոփոխությամբ լուծում չենք տալիս որոշ հարցերի։

Պրն Հակոբյան, խնդրում եմ իմ առաջարկները ձեզ մոտ նշել, գուցե, հետագայում «Համատիրությունների մասին» օրենքի վերջնական տեսքի մեջ, անպայման, այս հարցերը նույնպես ներգրավեք։ Ես կարծում եմ, որ, այնուամենայնիվ, մենք չենք լուծում էս խնդիրը, որովհետեւ երբ մենք ելակետ ենք վերցնում Երեւան քաղաքը, իսկ Երեւան քաղաքի մոդելը լավագույնը չէ՝ համակարգային փոփոխություններ անելու համար, մենք մարզերում միեւնույննն է՝ ունենալու ենք եւ բախվելու ենք նույն խնդիրների հետ։ Մասնավորապես, օրինակ՝ եթե շաբաթ, կիրակի օրերին կամ տոն օրերին, կամ ոչ աշխատանքային օրերին որեւէ բազմաբնակարանային շենքում ջրի խողովակների խնդիր է առաջանում, դա «Վեոլիաջրի» պարտականությունը չէ եւ պետք է լուծի համատիրության նախագահը, ապա ինչպե՞ս պետք է գումարը կանխիկացնի, եթե բանկերը չեն աշխատում, սա՝ մեկ։

Ինքն իր հաշվի՞ն պիտի է անի, թե՞ բնակիչներից հավաքի, որը հերթական անգամ պիտի խոսի ոչ պատշաճ կերպով էս գումարները ծախսելու մասին։ Եվ արդյո՞ք փոքր քաղաքներում բոլոր խանութներն են կամ բոլոր սպասարկման կենտրոններն են, որ ունեն եւ կարող են իրականացնել անկանխիկ գործարքներ։

Եվ, այնուամենայնիվ, այս քննարկումից հետո ինձ զանգել են եւ իմ հետ կապ են հաստատել Երեւանի մի քանի բնակիչներ, ովքեր խնդրի  լուծման ամենաարդյունավետ տարբերակը համարում են իրենց շենքերի հետ կապված խնդիրը, եւ նախադեպ է եղել, երբ բնակիչները դատի են տվել համատիրության նախագահին էս ամբողջ խնդիրների վատ լուծման պատճառով, եւ դատարանն ընդունել է մի կետ, մի տարեթիվ, օրինակ՝ 2015 թվականը, մինչեւ 2015 թվականը եղած բոլոր պարտքերը զիջվել են բնակիչներին, եւ 2015 թվականից հետո բացվել է նոր էջ համատիրություն եւ բնակիչ համագործակցության մասին։

Կարծում եմ, որ այս տեսակի խնդիրի լուծումը, եթե մեծ բեռ չէ բյուջեի վրա, շատ ավելի կառուցողական եւ շատ ավելի էֆեկտիվ լուծում է, քան, էսպես, մասնակի փոքր լուծումները։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վաղարշակ Հակոբյան։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հնչեցին որոշակի մտահոգություններ՝ մասնավորապես, գանձման կարգի հետ կապված, քաղաքացիների պատասխանատվության բարձրացման հետ կապված, հարկ եմ համարում անդրադարձ կատարել այդ դրույթին։ Համատիրության աշխատանքը կազմակերպելու եւ համատիրության աշխատանքի կազմակերպումը խաթարելու հիմնական պատճառն անվստահության մթնոլորտն է, որ գոյություն ունի համատիրություն-բնակիչ հարաբերություններում։

Բնակիչները չեն վստահում համատիրություններին, բնակիչները տարիներով փող են տվել համատիրություններին եւ չեն տեսել ոչ մի արդյունք։ Կրկնում եմ, մենք ունենք շենքեր, 30 տարի էդ շենքերում ոչ մի գործ չի արվել, սա օբյեկտիվ իրականություն է, անժխտելի եւ, երբ որ նայում ես ստատիստիկան, հասկանում ես, որ էնպես չէ, որ էդ շենքերում գումար չի հավաքվել, ուղղակի, գումարների բաշխման հետ կապված խնդիրներ են առաջացել։ Միգուցե, եթե մենք շատ փորփրենք, նաեւ օբյեկտիվ դժվարություններ են առաջարկել։

Ես քիչ առաջ ընթերցում էի Երեւան քաղաքի համատիրություններից մեկի նախագահի հարցազրույցը, ով բավականին, էսպես, տխուր իրավիճակում բողոքում էր այս փոփոխությունից՝ մատնանշելով, որ ոչ միշտ է ճիշտ գումարների թափանցիկությունը, ոչ միշտ է ճիշտ, որ քաղաքացին իմանա, թե ոնց պետք է ծախսվեն այդ գումարները, եւ ինչքան գումար է հավաքվում։ Սա ինձ համար աբսուրդի ժանրից է, երբ ես ընթերցում էի նրա հարցազրույցը եւ հասկանում էի, թե ինչի մասին է խոսում հարգարժան այդ քաղաքացին։ Եվ փոքրիկ ուսումնասիրությունից հետո պարզվեց, որ հենց այդ դեպքն այն դեպքն էր, ինչի մասին ես խոսել էի՝ կոռուպցիոն սխեմայով ընտրակաշառքներ բաժանող համատիրության նախագահ էր խոսողը։

Ես ուզում եմ կոչ անել բոլորին եւ տեղեկացնել, որ այդ ամեն ինչն անցել է եւ իշխանություններին պետք չեն նման համատիրություններ, ովքեր պետք է ընտրությունների ժամանակ ընտրակաշառք բաժանեն, դա այլեւս անցյալում է։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Միքայել Զոլյան... Հանո՞ւմ եք։ Եզրափակիչ ելույթներ. պրն Վերմիշյան, անհրաժեշտություն տեսնո՞ւմ եք, չէ՞, պրն Ղալումյան, դուք եւս չե՞ք տեսնում։ Վաղարշակ Հակոբյան, դուք...

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Հիմա, կարճ՝ եւս մի անդրադարձ մեր գործընկերներին եւ պրն Վերմիշյանին. այս փոփոխության արդյունքում բնակիչներն իրենց վարձավճարները՝ համատիրության գումարը կատարելու են բանկային հաշվին։

Եվ ես այստեղ նաեւ լսեցի առաջարկներ եւ ուզում եմ տեղյակ պահել մեր գործընկերներին եւ այն քաղաքացիներին եւս մեկ անգամ, ովքեր շահագրգիռ են այս հարցում, ովքեր, կարծում եմ՝ կարող են իրենց առաջարկով նպաստ բերել այս գործընթացի ավելի արդյունավետ կազմակերպմանը, Քաղաքաշինության կոմիտեում այժմ աշխատում է աշխատանքային խումբ եւ մշակվում է, արդեն հասնում է վերջնակետին ավելի համալիր օրենք, որը գալու է լրացնելու իմ այս օրենքի առաջարկը եւ ավելի սահուն կազմակերպելու այս ոլորտում քաղաքակիրթ փոփոխությունների իրականացումը։ Խնդրում եմ ձեզ բոլորիդ ուղարկել ձեր առաջարկները, եթե ուզում եք՝ ինձ, եթե ուզում եք՝ քաղաքաշինության կոմիտե, մենք շատ սինխրոն աշխատում ենք միասին եւ կփորձենք ողջամտության սահմաններում ձեր առաջարկները տեղավորել ընդհանուր համալիր օրենքում։

Հիմա, քաղաքացիների պատասխանատվության մասով ուզում եմ նշել, որ շատ կարեւոր է, որ մեր քաղաքացիների պատասխանատվությունը վիճարկելուց առաջ մենք հասկանանք՝ ինչի՞ համար են քաղաքացիները մասսայաբար հրաժարվել այդ գումարները մուծել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված՝ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ պաշտպանության նախարարի տեղակալ Գաբրիել Բալայան։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանը ներկայացված օրենքների նախագծերի համաձայն՝ նախատեսվում է հստակեցնել վարժական հավաքներից եւ զինվորական վարժանքներից ու զորավարժություններից խուսափելու համար պատասխանատվության միջոցները։

Նախագծի անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ներկայացված օրենսգրքերում պահեստազորային պաշտպանության միջոցառումների անվանումներին, որոնք սահմանվել են «Զինվորական ծառայության եւ զինծառայողի կարգավիճակի մասին» օրենքով, համապատասխանեցնելու հետ, ինչպես նաեւ՝ վարժական հավաքներից խուսափելու համար պատասխանատվությունը միայն Քրեական օրենսգրքով սահմանելու հանգամանքն է ներկայացված, հստակեցում է մտցվում։

Մասնավորապես, վարժական հավաքներից խուսափելու համար պատասխանատվություն էր սահմանված թե՛ Քրեական եւ թե՛ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքով։ Բացի այդ, «Զինվորական ծառայության եւ զինծառայողի կարգավիճակի մասին» օրենքում սահմանվել է, որ զորահավաք հայտարարվելու դեպքում զորահավաքային ներգրավումն իրականացվում է զորահավաքային զորակոչի միջոցով, որի կապակցությամբ անհրաժեշտություն է առաջացել համապատասխան փոփոխություններ կատարել նաեւ Քրեական օրենսգրքում։

Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում կատարվող փոփոխությունների համաձայն, բարձրացվում է զինվորական վարժանքներից ու զորավարժություններից խուսափելու համար տուգանքի չափը։ Գործող չափը 20 հազար դրամ է, առաջարկվում է դա սահմանել 30 հազար դրամ, նույն արարքը 1 տարվա ընթացքում քաղաքացու կողմից, պահեստազորայինի կողմից կրկնվելու ընթացքում առաջարկվում է, որ տուգանքը սահմանվի 50 հազար դրամի չափով։ Բացի այդ, սահմանվում են նաեւ զինվորական վարժանքներին եւ զորավարժություններին չներկայանալու հարգելի պատճառները, ինչպես նաեւ հստակեցվում է տուգանքը կիրառող մարմինը։ Մինչեւ սա, փաստորեն, տուգանքը կար, բայց կիրառող մարմինը սահմանված չէր «Վարչական իրավախախտումների մասին» ՀՀ օրենսգրքով։

Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ ներկայացված օրենքների նախագծերն ընդունել առաջին ընթերցմամբ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար՝ հերթագրում։ Արման Եղոյան։

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Պրն Բալայան, թեմային մասնակիորեն առնչվող մի հարց եմ ուզում տալ։ Տեսեք, կան քաղաքացիներ, ովքեր դեռ մեր նախկին օրենսդրությամբ ընդունվել են ասպիրանտուրա ու պարտավոր էին 3 տարում պաշտպանել թեկնածուական թեզ, որպեսզի օրենքով սահմանված կարգով, ազատվեին ծառայությունից, բայց ինչ-ինչ պատճառներով 3 տարում չեն պաշտպանել, ասենք՝ 4 կամ 5 տարի հետո են պաշտպանել եւ էս վերջին մեր օրենսդրական բարեփոխումների կարգավորումների տակ էլ չեն ընկնում, որովհետեւ իրենց 27 տարին լրացել է մարտի 1-ից հետո, այսինքն՝ էս, որ մինչեւ դեկտեմբերի 31-ը կարող էին գալ, էդ կարգավորման տակ էլ չեն ընկնում։

Հիմա էդ մարդիկ, ովքեր Հայաստանում չեն ու իրենց նկատմամբ հետախուզում է հայտարարվել, բայց իրենք արդեն պաշտպանել են, դարձել են գիտության թեկնածու եւ այլն, ո՞նց կարող են գալ կամ ծառայել կամ իրենց հարցերը լուծել առանց քրեական պատասխանատվության։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Եղոյան։ Նրանք ժամանակ ունեին մինչեւ անցած տարվա դեկտեմբերի 31-ը ներկայանալ, որովհետեւ, այո, եթե 27 տարին լրացած էր, կարող էին մինչեւ դեկտեմբերի 31-ը ներկայանալ, եթե 27 տարին լրացած չի եղել, կարող են գալ եւ քրեական պատասխանատվություն է սպասվում, ցավոք։ Այլ կարգավորում ներկա պահին առկա չէ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Այսինքն, ես ճի՞շտ հասկացա, որ եթե նույնիսկ գային, քանի որ չէր լրացել, այսինքն, լուծում չունեին նույնիսկ անցած տարի։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Այո, 25-ում էլ...

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Այսինքն՝ բաց թողնելուց հետո էդ 3 տարվա վերջնաժամկետը, իրենք մեխանիկորեն ընկել են հետախուզման տակ եւ...

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Եթե... 27 տարին չլրացածի մասի՞ն ենք խոսում, թե՞ լրացածի։ Դուք ասացիք՝ լրացել է, 4,5 տարի հետո են...

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Մարտի 1-ից հետո է լրացել։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Հա։

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Այսինքն՝ չի ընկնում էդ կարգավորման տակ։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Այո։

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Հետեւաբար՝ էս պահին լուծում չունենք, ստացվում է... Լավ, շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բալայան, ես այսպես եմ հասկանում, որ 1 օրով, 7 օրով կամ 1 ամսով, որ զորահավաքներ են լինում, այդ դեպքերում երբ չեն ներկայանում քաղաքացիները, մինչեւ այս 20 հազար դրամ էր տուգանքը, հիմա՝ 30, ճի՞շտ հասկացա՝ մինչեւ հիմա՝ 20 հազար, հիմա՝ 30։ Նու, ենթադրությունն այն է, որ խնդիրը, էսպես ասենք, կարեւոր է եղել, մեծ քանակությամբ մարդիկ չեն ներկայացել, դրա դիմաց վարչական տույժ է եղել։

Հիմա ուզում էի հասկանա, թե, օրինակ՝ ի՞նչ եք կարծում, էդ 20-30 հազարը բավարա՞ր է, որովհետեւ ես ենթադրում եմ, դրանք էն մարդիկ են, որոնք աշխատանքի մեջ են, եւ ավելի հարմար են գտել, օրինակ՝ 20 հազար վարչական տուգանքի ենթարկվել, բայց շարունակել էդ պրոցեսը, ժամանակավորապես աշխատանքից դուրս չգալ, թեկուզ օրենքով, իհարկե, նրանց փոխհատուցում տրվում է եւ այլն։ Ինչպիսի՞ արդյունք եք ակնկալում էս 10 հազար դրամի փոփոխությունից։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Պրն Պապոյան, շնորհակալություն հարցի համար։ Նախ՝ ես հստակեցնեմ, որ, ցավոք սրտի, որեւիցե ձեւով այդ 20 հազարը չի կիրառվել, քանի որ, ինչպես նշեցինք, կիրառող մարմինը բացակայում էր Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքից, եւ մենք չենք կարող վիճակագրություն ներկայացնել, որովհետեւ, պարզապես, չի եղել այն մարմինը, որը դա կիրառի որպես այդպիսին։

Երբ օրենքը կընդունվի, կարժանանա ԱԺ-ի հավանությանը եւ ուժի մեջ կմտնի, էդ պարագայում մենք կկարողանանք արդեն վիճակագրություն ներկայացնել եւ հասկանալ՝ արդյոք 30 հազարը բավակա՞ն է, թե՞ չէ։ Բացի դրանից, միայն դա չէ նպատակը, տեսեք, «Զինվորական ծառայության մասին» օրենքի 58 հոդվածով, մենք ունենք սահմանված 3 տեսակ այդպիսի միջոցառում, որոնք բոլորը զորահավաքային պատրաստության շրջանակներում են, առաջինը զինվորական վարժանքն է, որը Կառավարության որոշմամբ է հայտարարվում եւ էդ մասով տեղափոխվում է քրեական։ Առաջ հա՛մ վարչականում կար, հա՛մ քրեականում կար։

Հաջորդը, որը պաշտպանության նախարարի հրամանով է հայտարարվում, դրանք զորավարժություններն են՝ որպես այդպիսին եւ զինվորական վարժանքները։ Եվ այդ առումով...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Բալյան, եկեք թույլ տանք պատգամավորն արձագանքի: Արձագանք չկա։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Այսինքն՝ վարժական հավաքներից խուսափողներն արդեն ենթակա են միայն քրեական պատասխանատվության Քրեական օրենսգրքի 327 հոդվածի հատկանիշներով, եթե կա հանցակազմ, եւ զինվորական վարժանքներն ու զորավարժություններն արդեն վարչականի դաշտում են մնում՝ որպես այդպիսին։

Այսինքն՝ Կառավարության որոշման խախտումը ենթադրում է քրեական պատասխանատվություն, պաշտպանության նախարարի հրամանի խախտումը ենթադրում է վարչական պատասխանատվություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը. Արտակ Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Կարծում եմ՝ ակնհայտ է, որ մենք էլի մի օրենքի հետ գործ ունենք, որը, ըստ էության, մեռելածին է, այսինքն՝ դուք գրել եք, որ նախկինում եղել է, դուք ձեր ելույթում էլ ասացիք, 20 հազար, բայց, մեծ հաշվով, ոչ դրա ընթացակարգերն են եղել, ոչ էլ էդ օրենքը կիրառվել է։ Հիմա, հույս ունենանք, իհարկե, որ էս փոփոխություններով էդ խնդիրը կկարգավորվի, բայց ես, ընդհանրապես, տրամաբանությունը չեմ հասկանում։

Սա վատ բան է, եւ եթե մենք ուզում ենք, որ անհարգելի պատճառներով, էնտեղ դուք բացառությունները նշել եք եւ այլն, այսինքն՝ բոլորը հարգելի դեպքում ներկայանան, էդ դեպքում տուգանքը, օրինակ՝ 20 հազարից 50 հազար ենք դարձնում, ենթադրենք՝ էնտեղ 30-ապատիկ, 50-ապատիկ, հիմա սա՞ է էդ մեխանիզմը, թե՞ մենք պետք է, օրինակ՝ առաջինը կիրառենք նախազգուշացում՝ երկրորդին ինչ-որ ժամանակ տալով, եւ երկրորդի դեպքում միայն չսահմանափակվենք այս գումարային տույժերով, այլ, օրինակ՝ ընդհուպ մինչեւ քրեական հոդվածների մասով որոշակի պատասխանատվություն անենք։

Եվ ո՞րն է էդ ձեր հաշվարկի հիմքը, որ մենք հիմա 20-ից 50 ենք, ինչո՞ւ ոչ 100։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Ես պատասխանեմ, պրն Մանուկյան։ Իրականում, քանի որ մենք այդ դրույթի իրավակիրառություն չենք ունեցել, ես կարծում եմ, որ վաղ է որեւիցե վերլուծություն անելը եւ սա մեկնաբանելը, երբ կիրառություն կունենանք, կկիրառենք, կտեսնենք, որ որեւիցե ազդեցություն չի բերում, միգուցե, կարելի է ավելի խստացման գնալ։

Հիմա, եթե կիրառում չենք ունեցել, պարզապես, գտնում եմ, որ որեւիցե մեկնաբանություն հետագայում կարող է, կամ որեւիցե ակնկալիք կարող է, ուղղակի, չարդարանալ, քանի որ կիրառություն չենք ունեցել, ինչպես ասացի։

Մենք էլի նախատեսում ենք այս տարի մի քանի նման միջոցառում, կտեսնենք՝ ինչ արդյունք ենք ունենում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Ես էլ եմ հենց էդ ասում, եթե կիրառություն չենք ունեցել եւ տեսնում ենք, որ 20 հազարը, ըստ էության, չի կիրառվել ու վստահ չենք՝ գումարային է, էդ դեպքում առաջինը եկեք բարենպաստ դրույթ անենք, այսինքն՝ որեւէ տույժ, ընդամենը, նախազգուշացում, կրկնվելու դեպքում, երբ այդ ժամանակահատվածում զորահավաքի կամ պահեստազորի ներկայանալու ժամանակ կրկնվում է, էդ դեպքում 100-ապատիկ անենք, էդ ավելի տրամաբանական է, որ առաջինը՝ մենք հնարավորություն ենք ընձեռում եւ երկրորդն էլ, եթե կրկնվում է, արդեն ավելի խիստ ենք անում։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Պրն Մանուկյան, թույլ տվեք չհամաձայնվել ձեզ հետ, որովհետեւ, կարծում եմ՝ նախազգուշացումը, որեւիցե ներգործության միջոց չի հանդիսանալու, որովհետեւ, երբ որ ծանուցագիրը հանձնվում է, քաղաքացին երկրում է գտնվում, որպես այդպիսին՝ հարգելի պատճառ չունի բացակայելու եւ մի քանի անգամ էդ քաղաքացուն, նայեք, մենք մի ամիս առաջ սկսում ենք այդ աշխատանքները, որովհետեւ օրենքով պարտավորված ենք մենք 1 ամիս առաջ տեղեկացնել՝ դուք հրավիրվում եք կամ կանչվում եք համապատասխան զորահավաքային պատրաստության շրջանակներում միջոցառման։ Եթե քաղաքացին չի գալիս, եւ մի քանի անգամ նախազգուշացնում են՝ դուք ենթակա եք պատասխանատվության եւ այլն, ասում եմ՝ բանավոր էդ ամեն ինչն արվում է, որեւէ ազդեցություն չի ունենում։

Եվ այս նախաձեռնությունը միտված է հենց այն քաղաքացիների, այն պահեստազորայինների վերաբերյալ այդպիսի ներգործության միջոցներ իրականացնել, որոնք, պարզապես, այդ նախազգուշացումը չեն ընկալում որպես պարտադիր։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տիգրան Ուլիխանյան։

Տ.ՈՒԼԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն փոխնախարար, էսպիսի մի հատ հարց. երբ վարժանքների հետ կապված անհրաժեշտություն առաջանա, ես տեսնում եմ, որ...

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Ինչի՞ հետ կապված, ներողություն։

Տ.ՈՒԼԻԽԱՆՅԱՆ

-Վարժանքների հետ կապված անհրաժեշտություն, էդ հրամանը լինի եւ այլն, որոշ քաղաքացիների համար, այդ թվում նաեւ մեզ համար էդ պահին առաջանալու է պարտավորություն ինչ-որ ժամանակահատվածով գտնվել աշխարհագրական ինչ-որ վայրում եւ մասնակցել ինչ-որ գործողությունների։

Հիմա, տեսականորեն հավանականություն կա, որ այդ նույն ժամանակահատվածում ես այլ իրավական ակտով, այդ թվում նաեւ՝ օրենքով, կարող եմ պարտադրված լինել գտնվել այլ վայրում, օրինակ՝ ԱԺ նիստերի դահլիճում։ Էս դեպքում էդ խնդիրները ո՞նց են լուծվելու, այսինքն՝ իրավական ակտերի վերադասությունը, կարգավորվա՞ծ է, եթե ես օրենքով պարտադրված եմ լինել ԱԺ նիստերի դահլիճում եւ Կառավարության որոշմամբ էլ որոշված լինի, որ զորահավաք է կամ զորավարժություն է, ես պետք է լինեմ, էդ հարցում ես ո՞նց պետք է վարվեմ։ Շնորհակալություն։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ուլիխանյան։ Ձեր անհանգստությունն անտեղի է, որովհետեւ ԱԺ պատգամավորների պաշտոններն ամրագրված են, եւ դուք չեք կանչվելու նման հավաքների, քանի դեռ զբաղեցնում եք ԱԺ-ի... Միգուցե, թյուրըմբռնում է տեղի ունեցել, ամրագրված պաշտոններ են։

Կառավարությունը համապատասխան որոշմամբ սահմանում է այդ ամրագրված պաշտոնների ցանկը, որը գաղտնի է եւ հրապարակման ենթակա չէ, համենայն դեպս, այս նիստի ընթացքում, քանի որ հեռարձակվում է, կան ամրագրման ենթակա պաշտոններ, որոնց այդ պաշտոնատար անձինք, պարզապես, չեն զորակոչվում, այդ թվում՝ առեւտրային կազմակերպությունների պաշտոնատար անձինք, ասեմ ձեզ։ Եվ որոշակի առումով՝ ցանկանում եմ ասել, որ մենք նաեւ հստակեցնում ենք՝ որոնք են այն հարգելի պատճառները, որ քաղաքացին, լինելով հանրապետությունում, հարգելի է համարվում նրա չներկայանալը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Ուլիխանյան։

Տ.ՈՒԼԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն պարզաբանման համար։ Թող տպավորություն չստեղծվի, որ հենց անձամբ իմ մասին էի հարցնում։

Նաեւ՝ հետեւյալը. տարբեր տեղեր աշխատող մեր քաղաքացիները պարտավորություն ունեն հաճախել աշխատանքի, էս կարգավորումը տվա՞ծ է, որ եթե էդ ընթացքում աշխատակիցը բացակայի, նաեւ բացակայությունները պարտադիր պետք է հարգելի համարվեն իր աշխատանքի վայրում եւ այլն։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Միանշանակ, ես ուզում եմ ձեզ, պրն Ուլիխանյան, հիշեցնել, որ մենք անցած տարվա սեպտեմբերի 24-ից հոկտեմբերի 5-ը, իր ծավալային առումով աննախադեպ, համապատասխան միջոցառում անցկացրեցինք, մասնավորապես, եւ՛ անձնակազմի, եւ՛ տեխնիկական միջոցների ներգրավման կցագրված քաղաքացիներին կամ իրավաբանական անձանց։ Եվ կա նման պահանջ, որ նրանց տեղը պահպանվում է եւ՛ Աշխատանքային օրենսգրքում կա, ուրեմն, դա ամրագրված եւ՛ «Զինվորական ծառայության եւ զինծառայողի մասին» օրենքով, «Պաշտպանության մասին» օրենքով, օրենսդրությունով եւ Կառավարության համապատասխան որոշումներով, այսինքն՝ գործատուն որեւիցե ձեւով փորձելով խնչընդոտել նման քաղաքացու վարժական հավաքի մասնակցությունը՝ ենթակա է պատասխանատվության, եւ իր միջին աշխատավարձի չափով նաեւ վճարվում է քաղաքացին։ Հայտարարագրված աշխատավարձի չափով քաղաքացին ենթակա է վճարման այն օրերի համար, երբ ինքը կանչված է եղել զորահավաքային միջոցառման։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բաբկեն Թունյան... Հանո՞ւմ եք։ Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Պրն Բալայան, մեկ-երկու հարց ունեմ, առաջինը՝ կապված էդ 20-ը 30 կամ 50 հազար, ըստ իս, չաշխատող բաներ են։ Այսինքն՝ հիմա եթե 20 հազար պիտի վճարի, թե 30, ընդունենք՝ աշխատում է մի տեղ, որ զրկվելու է վարժանքի գնալուց իր եկամտից, սենց, շատ կոշտ, պայմանական ասեմ, էլի, ինքը կվճարի, իր աշխատանքը կշարունակի։

Հետո ուզում էի հարցնել, թե ժամանակահատվածները, ի՞նչ տիպի վարժանքներ կան, լրիվ նույնը չեն, չէ՞, վարժանքները, կախված, թե որտեղ է, ինչքան ժամանակով է, տուգանքի նույն մոտեցո՞ւմն է, այսինքն՝ 2-օրանոց վարժանք կա, մի շաբաթանոց, թե 1 ամիս, նո՞ւյնն են դրանց մոտեցումները։

Եվ պրն Եղոյանի հարցի շարունակությունը, քանի որ նոր իրավիճակ էր, երբ ասպիրանտուրայից հետո, պաշտպանելուց հետո ազատվում են, անցյալ տարի քանի՞ էդպիսի պաշտպանած մարդ բանակ չի գնացել։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Վերջին հարցից սկսեմ, պրն Մելքումյան, շնորհակալություն։ Չեմ կարող պատասխանել հիմա, որովհետեւ չունեմ ձեռքիս տակ, քանի որ չի առնչվում, բայց խոստանում եմ, որ ձեզ բանավոր կհայտնեմ դրա մասին ։

Ես պրն Եղոյանի ասածը նաեւ մի փոքր այլ ձեւով ներկայացնեմ, մեկնաբանեմ։ Ուրեմն, տեսեք, անկախ նրանից՝ 27 տարին լրացել է, թե չէ, եթե քաղաքացին սովորել է ասպիրանտուրայում, 27 տարին լրացել է, բայց չի պաշտպանել, ինքը ենթակա է զորակոչի։ Մենք ունենք 30, 31, 32 տարեկան շարքային պարտադիր կազմի քաղաքացիներ, որոնք հիմա զինծառայություն են անցնում՝ ասպիրանտուրան չպաշտպանելու հանգամանքով պայմանավորված։

Գիտեք ինչ, նորից պրն Մանուկյանին տված պատասխանը պիտի կրկնեմ. քանի որ մենք չունենք իրավակիրառությունը, այո, տրամաբանական է ձեր ասածը, բայց, քանի որ դրա կիրառությունը չունենք, դեռ չեմ կարող որեւիցե ձեւով արձագանքել եւ հստակ ներկայացնել պաշտպանության նախարարության ու որպես Կառավարության ներկայացուցիչ՝ նաեւ գործադիր իշխանության դիրքորոշումը։ Փորձենք, եթե չստացվի, ավելի կխստացնենք, միգուցե, այլ միջոցներ ձեռնարկենք, ասեմ ձեզ, որ շատ չեն խուսափողները։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Պրն Բալայան, ես կառաջարկեի վարժանքի բովանդակությունից, տեղից, վայրից, առանձնահատկությունից ելնելով՝ որոշակի մոտեցումներ որդեգրել, հետո, ո՞ւմ ենք կանչում, եթե մասնագետն է գալիս էդ վարժանքին, իր մասնագիտական, մոտավորապես, տիրույթում է վարժանք անելու, մի բան է, եթե մեկ այլ տիպի երեւույթ է՝ սրանք տարբեր են։ Այսինքն՝ ես կմտածեի, որ որոշակի տարբերակում մտցնեինք, չնայած, էլի համարում եմ, որ լավագույն լուծում չէ 20 հազարը 30 դարձնելը, որովհետեւ դա էֆեկտ չի տալու։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Զորահավաքային պատրաստության շրջանակներում իրականացվող այդ միջոցառումները, իրոք, տարբերություն չկա այս օրենքի իմաստով, թե ո՞ր միջոցառումից է խուսափել, եթե խոսում ենք վարչականի մասին, ոչ թե քրեականի։

Իրականում, պրն Մելքումյան, մենք ելնում ենք հետեւյալ սկզբունքից, որ, միանշանակ, զորահավաքային միջոցառում իրականացնում են քաղաքացիների, պահեստազորայինների մոտ՝ իրենց հմտությունները ստուգելու եւ զարգացնելու, քանի որ նոր զինատեսակներ են, նոր սպառազինություն է ձեռք բերվում, որպեսզի այդ հմտությունները զարգացնեն, որովհետեւ սպառազինությունները փոխվում են, մոդիֆիկացիա է լինում եւ այլն, եւ հիմնական նպատակն է եւ օրենքով է դա, թե ինչու է կատարվում։ Մենք չենք կարող նաեւ մեկ անձին տարին մի քանի անգամ կանչել, երկու անգամից ոչ ավելի, եթե չեմ սխալվում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին, պրն Բալայան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արմեն Խաչատրյանին։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, Կառավարության կողմից բերված նախագիծը մանրամասն քննարկվել է պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի հանձնաժողովում եւ դրական եզրակացություն է ստացել։ Ընդհանուր առմամբ, նախագիծը մանրամասն ներկայացվեց Կառավարության ներկայացուցչի կողմից։

Պետք է ասեմ, որ այս նախագծի հիմնական նպատակն իրավական ակտերի միջեւ գոյություն ունեցող հակասությունների վերացումն է, ինչը հնարավորություն չէր տալիս այս փաստերով պատշաճ վարույթ իրականացնել եւ համապատասխան անձանց ենթարկել վարչական եւ քրեական պատասխանատվության։ Այս կարգավորումը շատ կարեւոր էր եւ ճիշտն ասած, զարմանում եմ, թե առ այսօր ինչպես են այդ վարույթներն իրականացվել էդպիսի հակասությունների պայմաններում։ Ելնելով նշվածից, խնդրում եմ կողմ քվեարկել այս նախագծին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Խաչատրյան, հարցերին հատկացված ժամանակը սպառվել է։ Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։

Արման Աբովյան։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, միանգամայն համաձայն եմ, որ այն կարգավորումը, որն առաջարկվում է մտցնել, ըստ էության, չպիտի որ ազդի ընդհանուր իրավիճակի վրա, որովհետեւ այդ ավելացումը բավականին ոչ ազդեցիկ է, բայց եկեք մի քիչ ազատվենք այդ տուգանային, չգիտեմ, շտրաֆային եւ այլ պահերից, մի քիչ ավելի հաճելի, չակերտներում, իհարկե, հաճելի իրավիճակին մոտենանք։

Կխնդրեի պրն Բալայանին, որ երբ հանդես գաք, ավելի հանգամանալից ներկայացնեք, թե զորակոչվող այդ հավաքներին ՀՀ քաղաքացիներն ի՞նչ պայմաններով են պահպանում իրենց աշխատատեղերը, ի՞նչ պայմանով է պահպանվում իրենց աշխատավարձերը, որովհետեւ գոյություն ունի ժամավարձ, գոյություն ունի օրավարձ, ըստ արտադրած պրոդուկտի, տարբեր տեսակներ կան, եւ դրա հետ մեկտեղ, այ դա ես արդեն գիտեմ, ուսումնասիրել էի հարցը, որ մենք պետք է սրա հետ մեկտեղ, բացի տուգանելուց եւ բացի, կոպիտ ասած, ռեպրեսիվ մեթոդներից, նաեւ մի օրինագծի ձեւով դա կլինի, մենք, անպայման, կաշխատենք դրա շուրջ, առաջարկություններ կլինեն, դրա շուրջ էլ կաշխատենք, որ երաշխավորող մեխանիզմներ որոշակի մենք ձեւավորենք, որ մարդը, որին զորակոչում են, այդ շրջանակներում ՀՀ քաղաքացին լինի մաքսիմալ պաշտպանված, նկատի ունեմ՝ աշխատանքի հետ կապված։ Եվ, եթե լինեն, օրինակ՝ չգիտեմ, ոչ բարեխիղճ գործարարներ կլինեն, կամ պետական համակարգ կլինի, կապ չունի, որոնք կփորձեն օգտագործել այդ պահը եւ ինչ-ինչ ձեւով չարաշահել, որ մարդը կանչվել է օրինակ այդ հավաքին եւ, չգիտեմ, իրեն գործից հեռացնել, օրինակ՝ եթե այդ մեխանիզմը կա, դրա մասին էլ, անպայման, խոսվի, որ այդ երաշխիքները լինեն։

Ուսումնասիրել եմ այս հարցի շուրջ Իսրայելի օրինակը, որը շատ հստակ ընդգծված, ճիշտ է, այնտեղ շատ մեծ փաթեթ է այդ օրինագծերի... Ժամանակս ավարտվեց, կներեք։ Եվ, կարծում եմ, որ կարելի է մի քանի մոդել իրար կպցնել եւ մեր աուտենտիկ ձեւաչափը ձեւավորել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շատ կարեւոր նախագիծ է, ես ավելի շատ ուշադրություն կհրավիրեի այն հանգամանքի վրա, որ արդեն պարզ է, որ պատժիչ գործողությունն էֆեկտներ չունի, այսինքն՝ եթե 20 հազար ես տուգանում կամ դարձնում ես 30 հազար, դա չի աշխատելու։

Ես առաջարկում եմ այս նախագիծը, նախագծի տրամաբանությունը կառուցենք մոտիվացիայի վրա. ինչո՞ւ պետք է մարդը, որն աշխատում է, զորակոչվի վարժանքների, ինչի՞ համար։ Ամեն քաղաքացի մտածելու է, թե ինչո՞ւ պիտի ես մասնակցեմ, ոչ թե Պողոսը։ Մենք ստեղծենք մոտիվացիա, ոչ միայն զուտ հույսը դնենք հայրենասիրության վրա, որովհետեւ, փաստորեն, հայրենասիրության վրա չի աշխատել մեխանիզմը։ Հիմա, միգուցե, դնենք այնպիսի գեներացնող ընթացքի մեջ, որ մարդը հասկանա, որ եթե ինքը գնալու է եւ ոչ միայն հայրենասիրական մղումներով, այլ նաեւ կոլեկտիվում, այլ նաեւ հանրության մեջ լրացուցիչ հարգանքի արժանանալու խնդիր է լուծվում, լրացուցիչ ֆինանսական խնդիր է լուծում, օրինակ՝ եթե պարգեւատրումներ են, այդ մարդկանց, ովքեր մասնակցել են վարժանքներին, թող նրանց 20% ավելի պարգեւատրեն, քան նրանց, ովքեր խուսափել են։

Ամեն դեպքում, մենք կարողանանք հանրության մոտ ստեղծել մոտիվացիա, կարծում եմ՝ սա ավելի կաշխատի, քան տուգանքները։ Ընդհանրապես քաղաքակիրթ աշխարհում շատ ավելի մոտիվացիոն ռեժիմներն են գերակշռում, քան պատժիչ գործողությունները։ Այդ իմաստով՝ կխնդրեմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել, նաեւ ձեր կարծիքը լսել դրա վերաբերյալ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթներ. պրն Խաչատրյանը կարիք չի տեսնում, ըստ ամենայնի։ Պրն Բալայան, համեցեք։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահող, հարգարժան պատգամավորներ, ուրեմն, պրն Աբովյան, կարծում եմ, աշխատանքը պահպանելու հետ կապված՝ որեւիցե նոր օրենսդրական նախաձեռնության կարիք չկա, որովհետեւ Աշխատանքային օրենսգրքի 124-րդ եւ 138-րդ հոդվածները սահմանում են, որ պահպանվում է աշխատավարձը, աշխատաժամանակի հաշվարկի մեջ անգամ մտնում է այդ պատրաստության շրջանակներում նրա զինվորական ծառայության ընթացքը։ Այսինքն՝ գործատուն դա պետք է հաշվարկի եւ վճարի որպես այդպիսին։

Ինչ վերաբերում է, պրն Բագրատյան, ձեր բարձրացրած հարցին, իհարկե, միանշանակ, մենք շատ ավելի կողջունենք, որ գործատուն պարգեւավճարներն ավելի շատ տա, բայց որպես այդպիսին, ենթադրելով, որ գործ ունենք սեփականության իրավունքի հետ մենք, այսինքն՝ գույքային միջոցները, դրամային միջոցները սեփականության իրավունք են իրավաբանական անձի կամ գործատուի, եթե անհատ ձեռներեց է, դրանք սեփական միջոցներ են, ես չեմ կարծում, որ դա պետք է Կառավարության նախաձեռնությամբ այս փուլում տեղի ունենա, այլապես կդիտարկվի որպես հարկային բեռի ավելացում։ Այդ առումով՝ իմ անձնական կարծիքն է, որ այս փուլում պետք է ձեռնպահ մնալ։

Ինչ վերաբերվում է, գրեթե բոլոր հարց տվողները, նաեւ պրն Աբովյանն իր ելույթում նշեց, որ շատ քիչ ազդեցություն կունենա կամ, ընդհանրապես, չի ունենա, ապա, գիտեք ինչ, ես կարծում եմ, որ պատգամավորներն առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում փորձեն դա փոփոխության ենթարկել, մենք այդ ընթացքում նաեւ Կառավարությունում քննարկում կունենանք եւ մեր դիրքորոշումը կհայտնենք։ Բայց, կարծում եմ՝ որեւիցե պատգամավոր որեւիցե ձեւով սահմանափակված չէ իր ելույթով, ես չեմ կարող այլ բան ասել, որովհետեւ որպես գործադիր իշխանության ներկայացուցիչ, կարծում եմ՝ սխալ կլինի այն դիրքորոշումը փոփոխելը, որը Կառավարության որոշմամբ արդեն իսկ հաստատվել է, դրա համար էլ ապավինում եմ ձեր առաջարկներին։ Մենք կքննարկենք, մեր դիրքորոշումը կասենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Եվ քննարկում ենք ԱԺ պատգամավորներ Արտակ Մանուկյանի, Վարազդատ Կարապետյանի, Բաբկեն Թունյանի կողմից ներկայացված՝ «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ ԱԺ պատգամավոր Արտակ Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Հարգելի ԱԺ նախագահ, հարգելի գործընկերներ, երկրորդ ընթերցման ռեժիմով ձեր դատին եմ հանձնում էն օրենքի նախագիծը, որը, մեր կարծիքով՝ կարեւոր նշանակություն կունենա նաեւ, ինչո՞ւ չէ, արժեթղթերի շուկայի զարգացման մասով, մասնավորապես պարտատոմսերի։ Կհիշեք, էս մասով փորձեմ ներկայացնել հակիրճ՝ ինչի մասին էր։

Մենք երեք բնույթի փոփոխություն էինք առաջարկում, առաջինը՝ ավելացված արժեքի հարկի այդ մարկետմեյքինգի կամ շուկայի առաջխաղացման ծառայություններն ավելացված արժեքի հարկի ռեժիմից հանել, բրոքերային գործունեությունն էլ՝ այդ համատեքստում։ Կառավարության բացասական կարծիքը եւ հիմնական մտահոգությունն էս առումով էն էր, որ, մեծ հաշվով, ինքը կարող է նաեւ խորհրդատվական ծառայություններ լինել։ Մենք փորձել ենք Կառավարության հետ էս մասով աշխատել եւ էն ձեւակերպումը, որը նաեւ Կառավարության համար ընդունելի է եղել, երկրորդ ընթերցման ռեժիմում խմբագրվել է։

Որպեսզի ես նաեւ ձեզ մանրամասն, այսպես ասած, չներկայացնեմ, որովհետեւ ժամանակահատվածը որոշակիորեն քիչ կլինի, ես փորձել եմ նաեւ նոր մշակույթ ներդնել, մենք համահեղինակներով, իհարկե, փորձել ենք նոր մշակույթ ներդնել եւ ձեր բոլորի մեյլին, եթե ճիշտ եմ հիշում, մոտ 10 օր առաջ ուղարկել եմ մանրամասն տեղեկանքներ, նաեւ՝ ինչ է ակնկալում փոփոխությունը, ինչով է պայմանավորված եղել Կառավարության արձագանքը եւ ի՞նչ փոփոխություններ են կրել։ Ավելին, ասեմ, որ մենք նախաձեռնում ենք, մեր գործընկերների հետ էլ քննարկել ենք, որ հիմնական, այսպես ասած՝ key performance indicators, այսինքն՝ հիմնական առանցքային ցուցանիշներ, որոնք էս նախագծի ընդունման պարագայում մենք կարող ենք ակնկալել, մինչեւ օրենքի գործունեության ժամանակահատվածը փոփոխությունների միջոցով կփորձենք նաեւ ձեզ պարբերաբար, գոնե տարեկան կտրվածքով ծանուցել, թե մեր նպատակներն ինչքանով են կյանքի կոչվել։

Էս առումով՝ ես պետք է ասեմ, որ հաջորդ կտորը, որը վերաբերում էր, կորպորատիվ պարտատոմսերի եւ նաեւ դիվիդենտների հարկումից ազատելն է, սա, կարծում եմ՝ նաեւ ինչ-որ առումով քաղաքակրթական կամ մշակութային փոփոխություն է։ Փորձեմ բացատրել, որովհետեւ եթե հիմա մենք դիտարկում ենք, նայեք, ես երեկ էլ էդ մասին անդրադարձա, հիմա նայում ենք, նույն, չեմ էլ ասում՝ որ բանկերը, բանկերն ունեն ավանդ եւ ունեն պարտատոմս։ Դրանք երկուսն էլ, ըստ էության, ավանդների երաշխավորման հիմնադրամի էն սահմանաչափերի շրջանակներում ծածկված են, պարտատոմսի տոկոսադրույքը շատ ավելի, որոշակիորեն բարձր է, բայց, այնուհանդերձ, էդ նույն մատչելիությունը կամ շրջանառելիությունը չի գտնում մեր հասարակության մեջ։ Սա նաեւ ինչ-որ առումով պայմանավորված է ֆինանսական գրագիտության պակասով, այս մասով այլընտրանքային գործիքների ոչ կամ էնքան էլ գրավիչ չլինելու հետեւանքով, մենք փորձում ենք սա շտկել։ Այսինքն՝ գտնում ենք, որ հիմա ձեւավորվել է էն վստահության մթնոլորտը, որ էս մասով կարող են փոփոխություններ լինել, եւ դրա համատեքստում՝ նաեւ ցուցակված ընկերությունները խթանելը, որպեսզի այդ վստահության վրա հիմնված կապիտալի ներգրավման մեխանիզմները եւս ավելի, էսպես ասած, մատչելի լինեն նրանց համար։ Էս մասով էլ փոփոխություններ են արվել։

Պետք է նշեմ, որ քանի որ մենք ուզում ենք ազդել վարքագծի վրա, բայց չենք ուզում, որ այս հնարավորությունը լինի մշտապես, դրա համար մենք ինքներս մեզ վերեւից սահմանափակել ենք։ Այսինքն՝ 2024 թվականի դեկտեմբերի 31-ից հետո մենք էս մեսիջը, հույս ունենք, որ բոլոր տնտեսվարողները, որոնց մենք առաջարկում ենք, որ գնան բորսա, ցուցակվեն եւ օգտվեն այս ներքին խնայողությունների ներգրավման գործիքներից, սրանցով էս մեր մեկնած ձեռքը նաեւ բիզնես հանրույթը կվերցնի։

Էս առումով՝ պետք է նշեմ, նաեւ շնորհակալություն հայտնեմ համահեղինակ պրն Թունյանին եւ պրն Կարապետյանին, Պրն Թունյանին՝ նաեւ որպես հանձնաժողովի նախագահ, նախաձեռնել է բազում քննարկումներ նաեւ ոլորտում խաղացողների, Կենտրոնական բանկի, Կառավարության մեր գործընկերների հետ։ Եվ իհարկե, էս առումով, կարծում ենք, որ սա փոքր, բայց անհրաժեշտ քայլ է, որպեսզի մենք կարողանանք հետագայում այս ազդակներն էլ ավելի տեսանելի ու ցցուն ձեւով դարձնել։ Էդ մասով էլ մի բան պետք է ասեմ. էն ավելացված արժեքի հարկի մասով պրն Պողոսյանն ասում էր, որ սա, ըստ էության, միջազգային փորձն էնքան էլ չի ամրապնդում, մենք տեղեկանքները տրամադրել ենք, որ Եվրամիության կողմից դիրքորոշումն էն է, որ սա, մեծ հաշվով, երկրներինն է, բայց այնուհանդերձ, եթե մենք դիտարկում ենք համեմատաբար ավելի հաջողված փորձերը, Էստոնական, Մերձբալթյան երկրները, այնտեղ Եվրամիության դիրեկտիվների համահունչ՝ այնտեղ եւս ավելացված արժեքի հարկը՝ այս միջնորդության կտորը եւս ազատված է։

Սրանք են եղել էն հիմնական փոփոխություններն առաջինից երկրորդ ընթերցում, հիմնականում մենք փորձել ենք էլ ավելի թիրախային դարձնել էն մեր բոլոր մեսիջները եւ էն բոլոր մտահոգությունները, որոնք նաեւ Կառավարությունը հնչեցրել է, փորձել ենք փարատել։ Ինչքանո՞վ է դա մեզ հաջողվել՝ նաեւ քվեարկության արդյունքներով կտեսնենք եւ Կառավարության ներկայացուցչի կարծիքը լսելով։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Գրավոր առաջարկներ չեն եղել, հարցեր չկան։ Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Ծովինար Վարդանյանին։

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, իմ գործընկեր Արտակ Մանուկյանը բավականին մանրամասն, մանրակրկիտ ներկայացրեց նախագիծը։ Նախագիծն առաջինից երկրորդ ընթերցում աշխատանքային ռեժիմով բավականին լայն քննարկումների է ենթարկվել, եւ եկել ենք էս ընդհանուր հայտարարին, ինչպես ներկայացված է։ Առաջարկում եմ կողմ քվեարկել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, տիկին Վարդանյան։ Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում ֆինանսների նախարարի տեղակալ Արման Պողոսյանին։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, սա, իրապես, այն նախագծերից է, որն առաջինից երկրորդ ընթերցմամբ քննարկումների միջեւ ընկած ժամանակահատվածում անցել է բոլոր հնարավոր քննարկումների հատվածներով եւ էականորեն լրամշակվել է, արդյունքում, կարծում եմ՝ ունենք ավելացված արժեքի հարկի գծով առաջարկվող արտոնությունների ավելի հստակ տեղորոշված շրջանակ եւ թեեւ, պահպանված են պարտատոմսերի ու շահաբաժինների մասով ստացվող եկամուտներից ազատված կարգավորումները, բայց այդուհանդերձ, կարծում եմ՝ ավելի հավասարակշռված լուծումների ենք եկել եւ, ըստ այդմ, հեղինակ պատգամավորներին հաջողվել է Կառավարությանը համոզել՝ այս առաջին քայլը կատարել։

Ես, ուղղակի, հիշեցնեմ՝ մեր նախորդ քննարկումներն ինչի հանգեցին. Կառավարությունն առաջարկում էր այս փուլում ձեռնպահ մնալ այս նախագծի ընդունումից, որովհետեւ Կառավարությունը Կենտրոնական բանկի հետ համատեղ մշակում է համապարփակ գործողությունների ծրագիր՝ միտված կապիտալի շուկայի ակտիվացմանը եւ այնպիսի գործիքակազմի ներդրմանը, որը հնարավորություն կընձեռեր քաղաքացիների մոտ ձեւավորված ժամանակավորապես ազատ ռեսուրսները դեպի տնտեսության ձեռնարկատիրական հատված ուղղել եւ, ըստ այդմ, նաեւ ավելի երկարաժամկետ եւ ավելի մատչելի ֆինանսական ռեսուրսներ ձեւավորելուն։ Բայց, ինչպես արդեն ասացի, թեեւ Կառավարությունը հորդորում էր ձեռնպահ մնալ այս փուլում այս փոփոխության կատարումից եւ համոզվել նախ՝ արդյո՞ք հարկային կարգավորումներն են այն հիմնական խոչընդոտները, որոնք թույլ չեն տալիս կապիտալի շուկայի զարգացում, եւ նոր միայն գնալ այս տեսակ փոփոխությունների, բայց, այդուհանդերձ, եկել ենք փոխադարձ համաձայնության, որ այս երկու գործընթացները զուգահեռաբար իրականացվեն, այսինքն՝ սրանով մենք փորձենք դրական ազդակ հաղորդել շահագրգիռ կողմերին եւ շուկայի մասնակիցներին, ինչը նաեւ, բնականաբար, չի բացառում Կառավարության եւ Կենտրոնական բանկի համատեղ մտադրությունների կյանքի կոչումը՝ միտված ավելի լայնամասշտաբ միջոցառումների իրականացմամբ այս խնդրի լուծմանը։

Թերեւս, այսքանը, շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Պողոսյան, շնորհակալություն։ Մտքերի փոխանակություն. հերթագրում։ Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Անկեղծ ասած, օրենքի բովանդակության հետ որեւէ խնդիր չկա, դրական է, պետք է ողջունել, բայց ինձ համար ամենակարեւորն էն էր, ես փորձեմ պրն Պողոսյանին հորդորել՝ վերջում ասի, թե էդ սկզբից դեմ լինելով՝ էդ ի՞նչ պրիոմներ եղան, որ հետո կողմ եղավ, մենք էլ օգտագործենք, եթե, ասենք՝ տենց բաներ կան, հասկանանք, թե էդ ոնց է արվում, որ առաջինից երկրորդ ընթերցում դուք ձեր միտքը փոխում եք, կխնդրեի մանրամասն ասել։ Այսինքն՝ դուք ի՞նչ եք ասել. ես ձեր ասածից հասկացա, որ դուք ասել եք, որ Կենտրոնական բանկը եւ Կառավարությունը կապիտալի շուկայի զարգացման համար լայնամասշտաբ, համապարփակ ծրագիր են փորձում իրականացնել, եւ հլը պետք է պարզենք, թե արդյո՞ք հարկային կարգավորումներն են, որ խանգարում են, որ կապիտալի շուկան զարգանա։ Ընթացքում մի հատ կխնդրեմ՝ չափելի ասեք կամ, պրն Մանուկյան, դուք ասեք, թե ինչն եք փոխել առաջինից երկրորդ, որովհետեւ միտքը փոխել եք։ Ես ողջունում եմ, որ փոխել եք, բայց էդ ո՞նց է լինում, ես հորդորում եմ, որ տենց էլի փոխեք եւ հասկանանք, թե Կառավարության առաջին մոտեցումը սկզբունքայի՞ն է եղել թե՞ սկզբունքային չի եղել... Ուրեմն, դա նշանակում է, որ սենց բաներում պետք է շատ զգույշ լինեք, ես անընդհատ պիտի սա օրինակ եմ բերելու, որ հասկանանք, թե ո՞նց է լինում, որ դուք փոխում եք ձեր դիրքորոշումը, եւ սրա մասին երկար խոսելու եմ ես։ Խնդրեմ, ամփոփիչ ելույթում դա ասեք։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արտակ Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Փորձեմ այսօր մի քիչ չարաշահել իմ էս մոտեցումների քանակը, բայց օրենքի շրջանակներում եւ էդ համատեքստում փորձեմ որոշ դրույթներ պարզաբանել։ Նախ` առաջինը. ի՞նչ է եղել, ես փորձեմ պատասխանել, եթե չբավարարի կամ մասնակի պատասխանեմ, հուսով եմ՝ պրն Պողոսյանը կլրացնի։

Էն բոլոր ռազմավարական փաստաթղթերում՝ Կենտրոնական բանկ, այլ գործընկերներ, կան էն մտահոգությունները, որոնք հնչեցվել են, գրեթե բոլորն արձանագրել են, որ սրանք անհրաժեշտ, բայց ոչ բավարար պայմաններ են։ Հիմա, խնդիրն էն էր, որ Կառավարությունը մեր գնահատմամբ ասում էր՝ մի փոքր սպասեք, մենք անհրաժեշտ եւ բավարարը ներդնենք, բայց մի հատ շատ կարեւոր փոփոխություն է եղել, որի մասին ես ուզում եմ խոսել էստեղից։

Երբ մենք եվրոբոնդերը թողարկում ենք, այսինքն՝ պետությունն իր սուվերեն վարկանիշի հիման վրա ավելի էժան ռեսուրսներ է ներգրավում, չափազանց կարեւոր է, որ դրանից հետո ազդակ տաս հավելյալ արժեթղթերի շուկային եւ մասնավոր բիզնեսին, որ ինքն այդ հարթակը՝ երկրի ռիսկայնության նվազումը եւ երկրի հանդեպ ներդրողների հետաքրքրության մեծացումն օգտագործի։ Մենք դրա համար սա նաեւ մարտի 1 ենք փոխարինել, որպեսզի հնարավորինս ավելի մեծ զարգացումներ լինեն էս մասով։ Եվ ես ինքս անկեղծ ասում եմ՝ տեղյակ եմ որոշակի դրական զարգացումներից, բայց կարծում եմ՝ չեմ ուզենա հիմա էս ամբիոնն օգտագործել, որպեսզի որոշակիորեն նաեւ մեր էս համատեղ բանակցությունների, քննարկումների արդյունքները հիմա ներկայացնեմ։ Մոտ ապագայում՝ մեկ շաբաթվա ընթացքում դուք նաեւ դրա էֆեկտը կզգաք եւ, կարծում եմ՝ նաեւ սրա էֆեկտն է լինելու էն, որ մենք տոկոսադրույքների որոշակիորեն նվազեցում ենք ունենալու, էլի, ես խոստանում եմ էդ հիմնական ցուցանիշների մասով պարբերաբար իմ համահեղինակ գործընկերների հետ ձեզ տեղեկացնել։

Երկրորդը հանգամանքը, որը կա, էն, որ սրա համար անհրաժեշտ է, սա նաեւ բուն բիզնեսն է խոսում։ Երբ ես էստեղ ասում էի, որ մեր Կառավարության գործընկերները գալիս են, ասում են՝ տեղ, մենք տեղը պետք է չափենք, մենք պետք է ասենք միավորը, եւ միավորով այո, Հայաստանն առաջընթաց է գրանցել, բայց տեղով հետ է գնացել, որովհետեւ շատ երկրներ ավելի արագ են բարեփոխվել, բայց մեր բարեփոխումների վեկտորը եւս դրական է եղել։ Եվ հիմնական էն ավելի արագ բարեփոխումները, որոնք իրականացվել են, ավելի պարտատոմսերի շուկայի մասով է եւ այնտեղ, եթե Վրաստանի մասով դուք նայեք, այնտեղ 10-ից ավելի, այսպես ասած, ընկերություններ կան, մեր մոտ երեքն են, դրա համար մենք որոշակիորեն նաեւ ավելի դանդաղ ենք նրանց համեմատ եղել եւ դրական ֆոնի վրա տեղի մասով որոշակիորեն հետընթաց ենք գրանցել։ Լավ, մնացածը ես ամփոփիչ ելույթում կասեմ։

Լ.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարազդատ Կարապետյան։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այս նախագիծը մեր խմբի համատեղ աշխատանքն էր մինչեւ առաջին ընթերցումը, բայց այս 2 ամիսների ընթացքում նախագիծն իրականում հարստացավ բազմաթիվ քննարկումների միջոցով, եթե մարդիկ կային, ովքեր մտածում էին, որ նախագիծը բավարար չէ, նախագիծը թերի է, ֆրագմենտալ, մենք կարողացանք մարդկանց համոզել, որ այս նախագիծը կարող է փոփոխություններ բերել։

Եվ հիմնական փոփոխությունն այն է, որ մենք ձեռնարկություններին կոչ ենք անում միջոցներ ներգրավելիս միայն չապավինել բանկերին, այլ դառնալ թափանցիկ, գնալ բորսա, ցուցակվել բորսայում եւ վստահություն առաջացնելով իրենց գործունեության նկատմամբ՝ թափանցիկության միջոցով ուղիղ ազգաբնակչությունից ներգրավել միջոցներ։ Եվ երեք հիմնական փոփոխություն ենք առաջարկել, որ այն միջնորդները, ովքեր կօգնեն, որ ձեռնարկությունները գնան բորսաներ, ազատվեն ավելացված արժեքի հարկից, որ մարդիկ, եթե կֆինանսավորեն արդեն բորսայում գրանցված ընկերությունների արժեթղթերը, բաժնետոմսերը կամ պարտատոմսերը, ազատվեն դիվիդենտի հարկից կամ եկամտահարկից։

Մենք վստահ ենք, որ բազմաթիվ ընկերություններ այս նախագծի ընդունումից հետո, նաեւ այն ընկերությունները, ովքեր օգնում են, որպեսզի ձեռնարկությունները գնան դեպի բորսաներ, արդեն ավելի շահագրգիռ կլինեն՝ օգնել մարդկանց գնալ բորսա, խուսափել բանկային միջնորդությունից, միջնորդավճարներից, բարձր տոկոսներից եւ այս վստահության մթնոլորտը, որ Հայաստանում ձեւավորված է, ծառայեցնել նաեւ ազգաբնակչության խնայողություններն ուղիղ դեպի ձեռնարկություններ ուղղելուն, որը հենց տնտեսական զարգացման, ներքին խնայողությունների հիման վրա Հայաստանի տնտեսության զարգացման ամենակարեւոր երաշխիքն է։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Բաբկեն Թունյան։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, չնայած արդեն գործընկերներս մանրամասն ներկայացրեցին օրենքի իմաստը, բայց ես էլ կուզեմ շատ կարճ կրկնել, որովհետեւ շատ կարեւոր է, ու շատ լավ բան ենք անում։ Եթե շատ ամփոփ ասեմ, ինչ ենք անում. քանի որ այս պահին պետական պարտատոմսերից ստացված եկամուտն ազատված է եկամտային հարկից, մասնավոր ընկերություններինը՝ ոչ, մենք հավասարեցրել ենք խաղի պայմանները, այսինքն՝ մասնավոր ընկերությունների պարտատոմսերից ստացված եկամուտն էլ կազատվի եկամտահարկից։

Երկրորդը. բորսայում ցուցակված ընկերությունների բաժնետոմսերի դիմաց դիվիդենտներից ստացվող հարկն էլ ենք հանել։

Եվ երրորդը. միջնորդական ծառայությունների ավելացված արժեքի հարկը նույնպես հանել ենք, որովհետեւ շատ դեպքերում մարդկանց խանգարում է ոչ միայն էդ հարկի չափը, այլ էն գլխացավանքը, որը կապված է էդ հարկի առկայության հետ։

Հիմա ո՞նց ենք արել, պրն Մելքումյան, ինչ պրիոմներ ենք արել։ Պրիոմ չենք արել, զուտ մասնագիտական քննարկում ենք արել, դուք շատ լավ կիմանաք, որ եթե մի տեղ հավաքված են 5 տնտեսագետ ու որեւէ հարց են քննարկում, վերջում ունենում են 6 տարբեր կարծիքներ։ Ու մենք շատ երկար մասնագիտական ու շատ բուռն բանավեճեր ենք ունեցել ու արդյունքում եկել ենք էս հանգամանքին ու, իմ կարծիքով՝ սա ոչ թե բացասական, այլ դրական օրինակ է։ Ո՞նց ենք արել. փաստարկները հերթով քննարկել ենք, օրինակ՝ եղել է դրույթ, որ կարող էր տարբեր կերպ մեկնաբանվել, մենք փորձել ենք հնարավորինս առաջին աղբյուրներից ստանալ դրա ճիշտ մեկնաբանությունը կամ դրույթ կար, որը վերաբերվում էր օրինակ՝ սրա նպատակահարմարությանը կամ ռեալ օգուտին, փորձել ենք հենց շուկայի խաղացողների ու շահագրգիռ այլ անձանց հետ շատ մանրամասն քննարկում ունենալ։ Ու դրա համար շնորհակալություն եմ ուզում հայտնել հենց շուկայի խաղացողներին եւ Կառավարությանը եւ պրն Պողոսյանին, որ համբերատար էս բոլոր քննարկումների միջով մեզ հետ միասին անցավ։

Եվ վերջում էլ ասեմ, որ պրն Մանուկյանի ասածն էլ կրկնեմ, մենք ինքներս մեզ համար սահմանելու ենք փորձաշրջանի նման մի բան, որպեսզի 1 տարի հետո կարողանանք ասել, թե էս օրենքն օգուտ ունեցավ, թե չունեցավ եւ եթե ունեցավ, ինչ օգուտ ունեցավ։ Այսինքն՝ մենք էս պահից խոստանում ենք, որ էս հետօրենսդրական վերահսկողությունը շատ մանրամասն կիրականացնենք եւ կներկայացնենք ձեզ։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-«Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության անունից ձայն է խնդրում Միքայել Մելքումյանը։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, երկու խոսք էստեղ հնչեց նաեւ պարտատոմսերի մասին, այնուամենայնիվ, պնդենք, որ պարտատոմսերը երաշխավորված չեն։ Երեկ էլ որ Ներսես Երիցյանն էստեղից խոսում էր, դրա տոկոսի բարձրությունը, ի տարբերություն ավանդի, պայմանավորված է, դա, իսկապես, էդպես է եւ, եթե ընթացքում դու վաճառում ես պարտատոմսը, տոկոսներ չես կորցնում, ավանդի դեպքում, երբ որ դու ավանդային ժամկետից շուտ ես ուզում հանել, տոկոսները կորցնում ես։ Այսինքն՝ եթե որեւէ տեղ կա էդպիսի երաշխավորված ֆոնդ կամ գումար, ես կխնդրեմ՝ ասեք, թե որ դեպքերում է։

Եվ ռիսկերը, որ նաեւ պարտատոմսերը կարող են վաճառել, դա պետք է բրոքերը վաճառի եւ իր նոմինալից պակաս, այսինքն, էն գումարը, որ դու դրել ես պարտատոմսի մեջ, դրանից պակաս տաս, էստեղ ռիսկ կա։

Ինչ վերաբերվում է, պրն Թունյան, ես որ պրիոմներ ասում եմ, նկատի չունեմ, որ դա բացասական է, այսինքն՝ ընդհակառակը, այսինքն, դուք նկատի ունեիք տնտեսագետների՞, թե՞ որակի մասին, երբ որ մենք խոսում ենք... Այսինքն՝ երկուսը միասի՞ն։ Այսինքն՝ մեզ, եթե դեֆիցիտ է լինում, որ ավել տնտեսագետներ գան, ուրեմն... Բայց ես չեմ կարծում, որ դրա մեջ է, իսկապես, ոչ թվաքանակի մեջ է։ Կան պարզ ճշմարտություններ, ինձ ոչ թե դա է, ես հակված եմ, որ ի վերուստ դա ճիշտ է եղել, ինչ ներկայացվել է։ Բայց էն կարծիքը, որ հայտնվել է, եւ հետո ես տենց էլ չտեսա, թե էդ ինչն է փոխվել։ Մարդիկ ասում են, որ մենք մշակում ենք ծրագիր եւ պետք է պարզենք, թե հարկային կարգավորո՞ւմն է մեխը, թե՞ չէ, եւ հանկարծ ընթացքում փոխել ենք։ Այսինքն՝ ի՞նչն է փոխվել, որ կզուգակցե՞նք դա, թե՞ էն մի ծրագրից հրաժարվել ենք, միայն դա ենք անում։

Դրա համար ես կխնդրեմ, որ, սա շատ կարեւոր եմ ես համարում, տենց տեխնիկական հարց չեմ համարում, որ եթե սա դառնա նախադեպային, հասկանանք, թե ինչ որակի եւ ինչ քննարկում ենք անում, որ դեպքում Կառավարությունը ոնց է փոխում իր դիրքորոշումը, սա շատ կարեւոր եմ համարում։ Ի վերուստ ճիշտ բանը չգիտեմ ինչ-ինչ բաներով մեկնաբանել, հետո գալ, ասել՝ դե, լավ, ճիշտ է։ Էստեղ քաղաքական երանգ կա՞, թե՞ չկա, որ դա քաղաքական մեծամասնությունն է անում։ Ես մի անգամ ասել եմ, եթե, օրինակ՝ մենք՝ ընդդիմությունը 1 ամիս հետո բերի՝ նվազագույն աշխատավարձը դարձնել 82 հազար, կհամաձայնվի՞ Կառավարությունը, թե՞ չէ, որովհետեւ էն 68 հազար դառնալուց առաջ բազմաթիվ դեպքեր են եղել դրանից 2-3 ամիս առաջ, որ ասել են՝ չէ, մենք պիտի կայուն բան ստեղծենք, եւ վդռուգ բերեցիք: Լավ է, որ արեցին, էդ ո՞նց է լինում։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ելույթներն ավարտվեցին մտքերի փոխանակության համար։ Եզրափակիչ ելույթներ. պրն Պողոսյան։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, անկեղծ, ինձ թվաց՝ ես համապարփակ ներկայացրեցի առաջինից երկրորդ ընթերցման քննարկումների միջեւ ընկած ժամանակահատվածում կատարված փոփոխությունները, խնդիր չէ, նորից կկրկնեմ։

Պրն Մելքումյան, եթե ես ասում եմ, որ առաջինից երկրորդ ընթերցմամբ քննարկումների միջեւ ընկած ժամանակահատվածում ավելացված արժեքի հարկից ազատման արտոնությունների շրջանակը հստակեցվեց, սա գործո՞ն է, թե՞ գործոն չէ։ Ինձ համար, առհասարակ, անհասկանալի է, երբ դուք ասում եք՝ ես նախագծի լրամշակված տարբերակին ծանոթ չեմ, բայց, չգիտեմ ինչու, հանկարծ տեսակետ փոխվեց։ Այ, որ ծանոթ լինեիք, կարծում եմ՝ կիմանայիք, թե ինչու տեսակետ փոխվեց։

Հիմա՝ առարկայական. կոնկրետ հղում է կատարված «Արժեթղթերի մասին» օրենքի կոնկրետ հոդվածին, որտեղ թվարկված է ծառայությունների սպառիչ ցանկ եւ ասում ենք՝ միայն սա է ազատում, ընդ որում՝ այդ ցանկից բացառություն ենք կատարում այն ծառայությունները, որոնք մեզ համար խնդրահարույց էին, սա գործո՞ն է, թե՞ ոչ, իմ կարծիքով՝ գործոն է։

Երկրորդ՝ ես շատ հստակ ասացի, որ այս նախագծի ընդունումը որեւէ խոչընդոտ չէ, այն համապարփակ ծրագիրը, որը Կառավարությունը Կենտրոնական բանկի հետ նախատեսել է, շարունակաբար իրականացվելու եւ փոխլրացնելու է այս գործընթացը, որի մեկնարկը տրվում է այս նախագծով։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Տիկին Վարդանյան, լրացնելու կարիք ունե՞ք, խնդրեմ։

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Պրն Մելքումյան, ես էլ անդրադառնամ ձեր հարցին, էնտեղ հարց ծագեց՝ ինչն է եղել էդ, այսպես ասած, պրիոմը՝ ձեր ասած, ասեմ, որ երբ ավելացված արժեքի հարկից ազատվում էին բրոքերային կազմակերպությունները, դրանց մեջ կարող էին մտնել նաեւ կազմակերպություններ, ովքեր ֆինանսական խորհրդատվություն, այսինքն՝ ձեւակերպումը նենց էր, որ խորհրդատվություն իրականացնող կազմակերպությունը կարող էր մտնել դրա մեջ, էդ ամեն ինչը հստակեցվեց, երբ որ ասվում էր հստակեցում՝ դա նկատի ունեինք։

Ինչ վերաբերվում է պարտատոմսերին, ապա բանկերի կողմից թողարկվող պարտատոմսերը նույնպես երաշխավորված են... Ի՞նչը չէ, դա օրենքով է, հենց երաշխիքային էդ ֆոնդով, ինչը եւ ավանդներն են։

Ինչ վերաբերվում է իրավաբանական անձանց, ապա իրավաբանական անձանց մասով էլ ցուցակված, իսկ ցուցակումը, ցուցակագրումը, այսինքն՝ այդ բորսայում ցուցակումն արդեն իսկ նշանակում է, որ իրավաբանական անձը բավականին թափանցիկ հաշվետվություններ է ներկայացնում, ինչը կարող է նաեւ երաշխիք ծառայել մարդու համար՝ հասկանալու, որ դա վստահելի կազմակերպություն է։ Էս ամեն ինչն ուղղված է, այո, ինքը գուցե համապարփակ լուծում չէ, բայց քայլ է։ Նաեւ ուզում եմ ավելացնել Կառավարության դիրքորոշումը, ինչում էր նաեւ էդտեղ խնդիրը. որ ընդհանուր ռազմավարությանը բավականին զուգահեռ էր, ավելին ասեմ՝ ներառում էր կոնկրետ էս կետերը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Մանուկյան, համեցեք։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի պրն Մելքումյան, ես երեկ էլ ասեցի, որ եթե «Ավանդների երաշխավորման հիմնադրամի մասին» օրենքը նայեք, այնտեղ բանկերի կողմից թողարկված պարտատոմսերը եւս երաշխավորվում են, բայց, մեծ հաշվով, փորձեմ նախ՝ անդրադառնալ ձեր էլի էն նույն դիտարկմանը, թե ի՞նչ փոխվեց։ Փոխվեց էն, որ մենք բոլորս այստեղ նստած՝ ստեղծում ենք այստեղ հանրային բարիք։

Եվ, եթե դուք հիշում եք, երբ որ մենք բերեցինք այս օրենքը ձեր դատին, եւ Կառավարության մեջ գործընկերներ ներկայացուցիչը ներկայացրեց մտահոգությունները, բայց մեզ հաջողվեց ձեր մանդատը, ձեր վստահությունը, որ մեր գաղափարախոսությունը ճիշտ է, նաեւ ամրագրել ձեր տված ձայնով, այսինքն՝ առաջին ընթերցման ժամանակ, եթե դուք հիշեք, ըստ էության, եթե ես ճիշտ եմ հիշում, մի հոգի դեմ, մի հոգի ձեռնպահ է եղել, այսինքն՝ դուք՝ մեծամասնությունով, մենք եկել ենք նույն գաղափարախոսությանը, որ սա անհրաժեշտ փոփոխություն է։ Եվ, եթե, պրն Մելքումյան, դուք ասում եք նաեւ այլ առիթների դեպքում խորհրդարանական, այսպես խորհրդարանի դերի բարձրացում հանրային բարիքի ստեղծման առումով, կարծում եմ, հենց էս նախագիծը նաեւ ձեր տված ձայնի եւ ձեր տված մանդատի համատեքստում ծառայել է իր նպատակին, որովհետեւ մենք փորձել ենք նաեւ դա էլ որպես արգումենտ բերել, որ սա էն դեպքն է, երբ ընդդիմության մեր գործընկերները եւ մենք միակարծիք ենք։ Բայց, այնուհանդերձ, պատասխանատվությունը, որ սա ճիշտ ուղի է, կրում ենք մենք երեքս՝ ես, պրն Թունյանը եւ պրն Կարապետյանը։

Եվ ես շնորհակալ եմ ինչպես պրն Թունյանին, պրն Կարապետյանին, այնպես էլ մեր բոլոր գործընկերներին, որոնք հավատում են, որ մենք փոքր, բայց անհրաժեշտ քայլ ենք անում, որպեսզի արԺեթղթերի շուկան զարգանա։

Եվ վերջում էլ ես պետք է նշեմ, որ մարտի 1-ից է ինքն ուժի մեջ մտնելու մեր առաջարկված փոփոխությունով ու ի՞նչն է լինելու սրա արդյունքը. մենք երկու բան ենք դիտարկում՝ թողարկումների աճ եւ տոկոսադրույքների նվազեցում։ Եթե մենք հաջողենք, ապա, կարծում եմ, որ մենք բոլորս ականատեսը կլինենք, որ մենք էս ամբիոնում պարտադրեցինք ինչ-որ առումով նաեւ մեր տեսլականը Կառավարությանը։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն բոլորին, հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք ԱԺ պատգամավորներ Սիսակ Գաբրիելյանի եւ Լիլիթ Մակունցի կողմից ներկայացված՝ «ՀՀ հարկային օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ ԱԺ պատգամավոր Սիսակ Գաբրիելյան։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան նախագահող, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, իրապես, էս պահին երկար ենք սպասել ես եւ համահեղինակը, առնվազն, երեւի թե, մոտ 1 տարի է լրանում։ Բազմաթիվ քննարկումներ են տեղի ունեցել էս ընթացքում, նախագիծը, գիտեք, մեկ անգամ շրջանառության մեջ էր, ընդառաջելով Կառավարության եւ նաեւ մեր գործընկերների, էսպես, առաջարկին, մեկ անգամ եւս 2 ամսով հետաձգեցինք քննարկելու համար։

Էս ընթացքում նաեւ տիկին Մակունցի նախաձեռնությամբ Հայաստանում, ըստ էության, աննախադեպ քննարկում տեղի ունեցավ, մենք տարբեր քաղաքներում, համալսարաններում հենց կենտրոններից ուղիղ տեսակապով քննարկեցինք նախագիծն ուսանողների, դասախոսական կազմի հետ։ Այդ ընթացքում, բացի դա, նաեւ առանձին փորձագետների հետ ենք հանդիպել, մի քանի անգամ հանդիպել ենք կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարարությունում նախարարի հետ եւ համապատասխան վարչության պետերի հետ, եւ խոսքը գնում է հետեւյալի մասին. ինչպես գիտեք, եւ՛ «Իմ քայլը» դաշինքի նախընտրական ծրագրում, եւ՛, ընդհանրապես, Կառավարության ծրագրում մենք ասում ենք, որ աղքատությունը հաղթահարելու մեր հիմնական գործիքակազմը կրթության եւ աշխատանքի միջոցով է։

Հենց էս գաղափարախոսության հիմքում էլ մենք դրել ենք Հարկային օրենսգրքում հետեւյալ փոփոխությունը. ասում ենք, որ բոլոր այն ուսանողները, որոնք Կառավարության, ըստ էության, սահմանված մասնագիտությունների ցանկում սովորելու ընթացքում սովորելուն զուգահեռ կաշխատեն ուսումնական տարվա ավարտից հետո պետությունն ուսման վարձը կփոխհատուցի եկամտային հարկի վերադարձի տեսքով, բնականաբար, եթե եկամտային հարկը կբավարարի ուսման վարձի չափը, ոչ ավելի, քան ուսման վարձը։ Սա, ըստ էության, նմանատիպ օրինակն է բնակարանների դեպքում, միանգամից ասեմ, որ Կառավարությունը, նու, Կառավարություն դեռեւս էս դեպքում սխալ է ասել, ֆինանսների նախարարությունը բացասական եզրակացություն ունի։ Հիմնավորումներին ծանոթ եմ, ունենք պայմանավորվածություն, որ ամեն դեպքում առաջինից երկրորդ ընթերցում մենք կքննարկենք իրենց հետ։

Ես հիմնավորումները, իրենց հակափաստարկները չասեմ, կարծում եմ՝ իմ հարգարժան գործընկեր պրն Պողոսյանը կասի, բայց մի քանիսը, պարզապես, ինձ համար էլ են անհասկանալի։ Այսինքն՝ իրենք դեմ են, որովհետեւ չեն հասկանում՝ սա հարկայի՞ն արտոնություն է, թե՞ սոցիալական աջակցություն։ Իմ կարծիքով՝ դրանից էությունը չի փոխվում, ես օրենսդիր եմ, թե պատգամավոր՝ ըստ էության, գործառույթը նույնն է, այսինքն՝ գաղափարը նույնն է։

Եվ հաշվի առնելով, որ նաեւ ժամանակն է կարճ, ամեն դեպքում, ընթերցեմ, հիմնական փոփոխությունը, թեեւ արդեն ասացի, «Վարձու աշխատող հանդիսացող ֆիզիկական անձանց աշխատավարձի եւ դրանց հավասարեցված վճարումների մասով օրենսգրքով սահմանված կարգով հաշվառված, այդ թվում՝ հարկային գործակալի միջոցով, եկամտային հարկն ուսման վարձի փոխհատուցման նպատակով վերադարձվում է 1 տարվա ընթացքում ֆիզիկական անձի աշխատավարձի եւ դրան հավասարեցված վճարումների մասով հաշվարկված եկամտային հարկի գումարի չափով, բայց ոչ ավելի, քան ՀՀ-ում հավատարմագրված բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների՝ Կառավարության կողմից հաստատված մասնագիտություններով առկա ուսուցման մագիստրատուրայում, ասպիրանտուրայում եւ օրդինատուրայում սովորող ուսման համար վճարված գումարը»։

Սկզբնական փուլում նաեւ նախատեսում էինք բակալավրիատի համար, ինչո՞ւ չէ, նաեւ հենց ավարտական, գոնե, էդ վերջին կուրսում, որովհետեւ նույն պետական կառույցներում ես գիտեմ, որ աշխատանքի են ընդունում, նաեւ հայտարարություն կար վերջերս, որ աշխատանքի են ընդունում ավարտական կուրսի հենց ուսանողներին, այսինքն՝ խրախուսվում են հենց բուհից միանգամից մուտքը։ Բայց, քանի որ գիտեք էդ «Կրթության մասին» նոր օրենքը, լիահույս եմ, որ գոնե էս նստաշրջանին մենք կունենանք եւ էնտեղ կան որոշակի փոփոխություններ, մասնավորապես, էդ կրթության գրաֆիկների հետ կապված, ինչպես նաեւ հեռակա ուսուցման կարգն է էս պահին նախատեսում, որ ինքը ոչ թե դուրս կգա, այլ կձեւափոխվի, դրա համար էս տարբերակում մենք միայն արտաուսուցումն ենք դրել եւ՛ մագիստրատուրայի եւ՛ ասպիրանտուրայի եւ՛ օրդինատուրայի համար, որովհետեւ հաշվի առնելով նաեւ, որ էս պահի դրությամբ իրենց դասաժամերը չեն խանգարում, մեր կարծիքով։

Համենայն դեպս, նաեւ նույն դասախոսական կազմի հետ մեր քննարկումները ցույց տվեցին, որ մագիստրատուրայի դեպքում իրենք շաբաթական 2-3 օր են լինում դասերի, հիմնականում 2-3 ժամով։ Ասեմ, որ Հայաստանում գործող մի շարք բուհերում արդեն իսկ հաշվի առնելով հենց ուսանողների աշխատանքի առկայությունը, օրինակ՝ դասաժամերը սկսվում են 18։30-ից հետո, այսինքն, իրենք էդպես են հարմարեցված։ Ես գիտեմ, որ նաեւ նախագծի համահեղինակ տիկին Մակունցը՝ ինքը կփաստի, որ, օրինակ՝ Սլավոնական համալսարանում, եթե չեմ սխալվում, շաբաթ օրերն են դասերը, այսինքն՝ ոչ աշխատանքային օրը, ամբողջ կուրսով պայմանավորվում են, իրենց էդ օրն է հարմար եւ իրենք շաբաթ օրը գալիս են 1 ամբողջական օր, որպեսզի չգան երկուշաբթի կամ երեքշաբթի կամ աշխատանքային այլ օրերի։ Էնպես որ, մենք կարծում ենք՝ կրթության մասով էս տեսքով կրթության որակի վրա այն չի ազդի։

Եվ նաեւ ասեմ միջազգային փորձից, թեեւ, կարծում եմ՝ հարցեր կլինեն, կտան, բայց միջազգային փորձ շատ կա, կարծում եմ՝ հարցերի ընթացքում կկարողանամ կոնկրետ երկրների օրինակով էլ բերել, թե որտեղ ի՞նչ տարբերակով է տրվում արտոնություն աշխատող ուսանողներին։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հերթագրում հարցերի համար։ Արտակ Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես կուզենայի, էս թեմայով նաեւ մենք քննարկել ենք, շատ կարեւոր է, որպեսզի մենք սրա թիրախայնությունը հասկանանք, եւ որոշում կայացնելու համար, կարծում եմ՝ չափազանց կարեւոր է, որ դուք նաեւ մոտավորապես ուրվագծեք էն մասնագիտությունների շրջանակը, որ դուք նախատեսում եք նման կարգի, ըստ էության, մոտիվացիա առաջացնել։

Եթե պատասխանեք, ես կփորձեմ... Կա՞ որոշակի նախնական տեսլական, թե շահառուների խումբն ովքեր են։ Շնորհակալություն։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Դա նախագծով, ըստ էության, տրված է Կառավարությանը, մենք կարծում ենք, որ դրանք հետեւյալը կլինեն, այսինքն՝ եթե մենք պարբերաբար հայտարարում ենք, որ որոշակի ոլորտներում ունենք աշխատողների պահանջարկ, եւ էս պահի դրությամբ չկան համապատասխան մասնագիտությամբ քաղաքացիներ, ովքեր կարող են էդ բացը լրացնել, բնականաբար, ենթադրելի է, որ առաջնային նախապատվությունը կտրվի էդ ոլորտներին, պայմանական կարող է դա լինել IT ոլորտը, գյուղատնտեսությունը, ճարտարապետությունը եւ, բնականաբար, նաեւ էնպիսի ոլորտներ, էնպիսի մասնագիտություններ, որտեղ, ցավոք սրտի, էսօր, օրինակ՝ դիմորդների թիվը բավականին քիչ է, թեեւ էնտեղ կան տեղեր, եւ գուցե շատերը չեն դիմում հենց էն պատճառով, ուսման վարձի հետ կապված, այսինքն՝ չեն գնում զուտ սովորելու, շարունակելու։

Նաեւ մի կարեւոր բան, ժամանակ ունեմ, ասեմ՝ էս կատեգորիայի մարդիկ հիմնականում մագիստրատուրա, ասպիրանտուրա եւ օրդինատուրա սովորողները հիմնականում արդեն իսկ ունեն ընտանիք, ամուսնացած են, այսինքն՝ իրենց համար, իսկապես, շատ դեպքերում առաջխաղացման համար էս ուսման վարձը լրացուցիչ բեռ է իրենց ընտանիքի համար։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Կարծում եմ, իմ կարծիքն է դա, որ այս օրենքի շահառուները չպիտի լինեն IT ոլորտի մարդիկ, այլ կարծում եմ՝ պետք է լինեն աշխարհում մեռնող կամ ոչ գրավիչ համարվող մասնագիտություններ, դրանք են, օրինակ՝ նկարիչները, երաժիշտները, որոնք, մեծ հաշվով, նու, չակերտավոր ասած՝ մեռնող, բառացիորեն չեմ ասում, որոնք ցածր գրավչություն ունեն, որովհետեւ էդտեղ դեռ ամբողջովին առեւտրայնացված չէ եւ էս ստացած գիտելիքները դու չես կարողանում ամբողջությամբ նաեւ եկամտաստեղծ ուղղությունների բերել։ Եվ, ըստ այդմ, ցածր պահանջարկ են վայելում։

Այ, էդ ցածր պահանջարկ վայելող, եթե մենք ֆոկուսավորվենք դրա վրա, կարծում եմ՝ նախագծի արդյունավետությունն էականորեն ավելի կշահի։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Մանուկյան։ Իսկապես, կարեւոր հարց եք բարձրացնում, պարզապես, նախ՝ առաջին եւ ամենակարեւոր բանը, որ ձեր ասած մասնագիտությունները չեն կարող ներառվել տվյալ օրենքում, որովհետեւ մենք գործ ունենք Հարկային օրենսգրքի հետ, իսկ Հարկային օրենսգրքի կարգավորման առարկան, ըստ էության, դա չէ։

Դրա համար, կարծում եմ՝ առաջինից երկրորդ ընթերցում կարող ենք հասկանալ նաեւ կրթության եւ գիտության նախարարության հետ, եթե անհրաժեշտություն կա՝ այլ օրենքով դա որոշելու, որոշենք, եթե ոչ, ապա ըստ էության, Կառավարության որոշմամբ դա կլինի եւ դա կարող է հայտարարվել, չգիտեմ, քաղաքական, պարզապես, էսպես հայտարարություն լինի, թե մոտավորապես որ ուղղություններն են նախատեսվում։

Շատ կարեւոր է, որ սա շուտ ընդունվի, որովհետեւ ուսումնական տարվա մեկնարկից գոնե 1, 2, 3, 4 ամիս առաջ արդեն քաղաքացիներն իմանան, որ էս ոլորտներում կա էս արտոնությունը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Տաթեւիկ Հայրապետյան։

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Դուք, պրն Գաբրիելյան, նշեցիք, որ երկար ճանապարհ է անցել այս օրենքը, ինքս կարող եմ ասել, որ իմ ուսանողներն արդեն 1 տարի է՝ հարցը տալիս են՝ ե՞րբ է այս օրենքն ընդունվելու։

Այստեղ մի ճշգրտում. օրենքում նշված է, որ կարող են օգտվել միայն 1 անգամ, այսինքն՝ քանի որ մագիստրատուրան 2 տարի է տեւում, ասպիրանտուրայի առկա ուսուցումը՝ 3 տարի, այսինքն՝ 3 տարվա մեջ 1 անգամ 1 տարի՞, թե՞ ամբողջ կուրսի ընթացքում 1 անգամ, կխնդրեի դա հստակեցնել, եւ հետո կարձագանքեմ։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Հայրապետյան։ Անկեղծ ասած, էդ հարցը, այո, իսկապես, օբյեկտիվության համար ասեմ, որ Կառավարության կողմից էլ է նշվել եւ, կարծում եմ՝ էստեղ հստակեցման խնդիր ունենք առաջինից երկրորդ ընթերցում։

Մենք հասկացել ենք, բնականաբար, ուղղակի, էդ 1-2 տարվա շրջանը, բայց Կառավարության կողմից էդ հարցն էլ կա եւ նաեւ ռեզիդենտության եւ ոչ ռեզիդենտության հարցն է Կառավարությունը բարձրացրել, ինչը, կարծում եմ՝ կրկին որոշակի մտածելու եւ անհրաժեշտության դեպքում նաեւ հստակեցնելու կարիք կա։

Մեր պատկերացմամբ՝ դա հենց էդ իմ ասած 1 մագիստրատուրա, այսինքն՝ 1 մասնագիտություն ձեռք բերելն է։ Եթե կարծում եք՝ անհրաժեշտություն կա, ես էլ եմ կարծում, որ, ամեն դեպքում, որոշակի ճշգրտելու կարիք կա, որովհետեւ եթե ուսումնական տարվա ավարտից հետո ստանալու է, դա, գուցե, համարվի 1 անգամ, բայց 2 տարի է էդ ուսումնական շրջանը, այո, էստեղ հստակեցնելու կարիք կա։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, խնդրեմ։

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Եվ մյուս հարցս հետեւյալն է՝ ըստ էության, այսինքն՝ պետք է լինի մասնագիտական աշխատանք, ճի՞շտ եմ հասկանում, որպեսզի փոխհատուցում լինի։

Իսկ ինչպե՞ս ենք իրականացնում մասնագիտական աշխատանքի վերահսկողությունը։ Օրինակ՝ մարդը սովորում է, ասենք՝ ագրարային համալսարանում եւ դրան զուգահեռ թարգմանչական գործունեություն է վարում, դա չի՞ կարող համարվել մասնագիտական եւ փոխհատուցվել, թե՞ կարող է համարվել, այդ մեխանիզմն ինչպե՞ս է աշխատելու։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Չէ, նախընտրելի կլիներ, որ մասնագիտական աշխատանք, բայց, հասկանալի պատճառներով ինքը, ըստ էության, նախ՝ մի փոքր անվերահսկելի է, որովհետեւ նախ՝ ցանկն է դժվար սահմանել, թե որն է մասնագիտական, եւ հետո տեսականորեն կարող է անձը 2 ամիս աշխատել էստեղ, 2 ամիս այլ հաստիքում լինել, հետագայում էդ վարչարարությունը շատ ավելի մեծ, ծախսատար կլինի, քան իր ուսման վարձը։ Դրա համար մենք սահմանել ենք միայն աշխատանք, այսինքն՝ վարձու աշխատող պետք է հանդիսանա, որ նաեւ էդ դժվարություններից, որոշակիորեն, վարչարարությունից խուսափենք։

Եվ հետո, տեսեք, միգուցե մարդն ավարտել է, չգիտեմ, պատմության ֆակուլտետը, բայց ինքն էսօր տեսնում է, որ օրինակ աշխատաշուկայում կա էսպիսի պահանջարկ եւ լավ վարձատրվող է, եւ տեսնում է, որ Կառավարությունն էդ մասնագիտությունների ցանկը դրել է, ինքն էսօր ցածր է վարձատրվում, ասում է՝ լավ, կա էս հնարավորությունը, գնամ ուսումնառությունս էստեղ շարունակեմ, ստանամ էս լրացուցիչ կրթությունը եւ օրինակ, չգիտեմ, դառնամ ճարտարապետ, որովհետեւ ես տեսնում եմ, որ այսօր էս ոլորտում ավելի բարձր է վարձատրվում եւ ես էսպես կարող եմ առաջ գնալ՝ իմ ընտանիքն ավելի բարեկեցիկ կյանքով ապահովելու համար։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վահագն Թեւոսյան։

Վ.ԹԵՎՈՍՅԱՆ

-Պրն Գաբրիելյան, սիրելի ընկեր, մենք այո, ունեցել ենք երկար քննարկումներ՝ այս նախագծի հետ կապված, նաեւ տեղյակ եք մեր վերապահումներից։ Իհարկե, ահագին փոփոխություններ են արվել, ինչի համար շատ շնորհակալ ենք, մասնավորապես՝ բակալավրիատի հետ կապված, որովհետեւ լուրջ վերապահում կար, որ դա կարող է էականորեն ազդել կրթական որակի վրա։

Եվ շատ լավ է, որ Կառավարությունն է հաստատում մասնագիտությունների ցուցակը, սա արձանագրենք, որպեսզի նաեւ ուսանողների համար հասկանալի լինի, որ որոշակի արտոնություններից օգտվելու են որոշ ուսանողներ, որոշները՝ գուցե, չէ եւ դա կախված է լինելու այդ ցուցակից։ Եվ դրանով պայմանավորված՝ մի հարց, երկրորդն արդեն արձագանքի ժամանակ կտամ, ձեր թույլտվությամբ։

Կառավարության հաստատումը. արդյո՞ք անհրաժեշտություն չի նկատվում, որպեսզի մենք ամրագրենք, որ Կառավարությունն ինչ որ ժամանակ պիտի... Այսինքն՝ որ սպասում են էդ ցուցակին, էդ ցուցակը ե՞րբ պիտի լինի, ե՞րբ պիտի էդ ցուցակին ծանոթանան մարդիկ, որ հասկանան՝ ինչ են անում կամ ո՞ր մասնագիտությանն են դիմում, որովհետեւ հայեցողականությունը շատ է թողած, էլի, բաց։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Թեւոսյան։ Այո, ձեր հանձնաժողովի հետ էլ բազմաթիվ քննարկել ենք էս հարցը, նաեւ առաջին անգամ հենց ձեր հանձնաժողովում էր էս ամբողջ քննարկումը։

Նախագծով նշվում է, որ օրենքի ընդունումից հետո եռամսյա ժամկետում Կառավարությունը պետք է հաստատի ցանկը։ Ես դրա համար ասացի, որ նախընտրելի կլիներ, դրա համար մենք փորձում ենք արագացնել, որ, գոնե, մարտի մեջ, եթե ուժի մեջ մտնի, լիահույս լինենք, որ մինչեւ մայիս արդեն էդ ցանկն էլ կլինի, որ ձեր ասած՝ կանխատեսելի լինի քաղաքացիների համար, որ մոտ 2-3 ամիս ժամանակ ունենան էդ ընդունելության քննությունների ժամանակ։ Թեեւ էստեղ խոսքը գնում է երկրորդ մասնագիտության մասին, էդտեղ ընդունելության կարգն այլ է։ Բայց դուք այո, ճիշտ եք, ես դրա համար ասացի՝ եռամսյա ժամկետ է տրված՝ օրենքի ընդունումից հետո էդ ցանկը հաստատելու։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք։

Վ.ԹԵՎՈՍՅԱՆ

-Պրն Գաբրիելյան, ես նկատի ունեի նաեւ հետագայի համար, այսինքն՝ առաջին անգամ ցուցակը հաստատվեց, բնականաբար, էդ ցուցակը հարափոփոխ է լինելու՝ պայմանավորված նոր ի հայտ եկած իրողություններով, հիշեք, որ սրան պատասխանեք։ Եթե իմ երկրորդ, երրորդ հարցերին էլ ժամանակ չունենաք, հետո խնդրում եմ ամփոփիչ եզրափակիչ ելույթում անդրադառնաք։

Եվ երկրորդ կարեւորագույն խնդիրներից մեկը, որը մենք քննարկում էինք, դա հնարավոր կոռուպցիոն ռիսկերն էին, որ հնարավոր են որոշակի պայմանավորվածություններ պայմանական գործատուի հետ, ստացված գումարը հետ վերադարձնելու կամ, ընդհանրապես, չստանալու սկզբունքով ստեղծել եկամտահարկի իմիտացիա, որը փոխանցել որպես ուսման վարձ։ Էս հարցը ո՞նց եք պատկերացնում, կամ կարող է՝ ես սխալ եմ հասկանում մոդելը, կարող է՝ ընդհանրապես, դրա հետ կապ չունի, լուծված է ապրիորի։

Եվ մի հատ էլ կարեւոր հարց՝ ծառայության մատուցման պայմանագրով աշխատողների հետ կապված, էս խնդիրը լուծվելո՞ւ է, թե՞ չէ, որովհետեւ ես լուրջ կասկածներ ունեմ, որ ուսանողական միջավայրից հնարավոր է, որ լիքը գործատուներ հրաժարվեն, ուղղակի, իրենց հետ որպես հաստիքային աշխատող պայմանագրեր կնքել։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Վերջին հարցից սկսեմ. իհարկե, ես կարծում եմ՝ նպատակահարմար կլինի, որ քաղաքացիական ծառայությունը պայմանագրով լինի, որովհետեւ ես ինքս էլ երկրորդ կուրսից աշխատել եմ, բայց պայմանագրով եմ հենց աշխատել, եւ շատերն էսօր հենց էդպես էլ աշխատում են, դա, ինչպես ասում են, պետք է ֆինանսների նախարարության հետ քննարկենք, որովհետեւ դեռ, եթե էս տարբերակին են, ունեն որոշակի դիրքորոշում, հասկանում ենք, որ էդ դեպքում սուբյեկտների շրջանակն ավելի է ընդլայնվում, եւ սա անմիջապես բերում է ձեր երկրորդ հարցին, էս դեպքում վտանգներն ավելի են մեծանում, ռիսկերը նկատի ունեմ, որովհետեւ մի բան է վարձու աշխատողի դեպքում, գոնե, էնտեղ հստակ ֆիքսվում է աշխատաժամանակը եւ այլն, իսկ պայմանագրի դեպքում ինքը կարող է վայր էլ չունենալ եւ, իսկապես, կարող է շատ բարդ լինել վերահսկելը։

Բնակարանների դեպքում չկա դա, եւ կրկին միայն վարձու աշխատողներն են, որոշակի ժամկետների, ռիսկերի մասով կա էդ ռիսկը, բայց, տեսեք, եթե 40 մլն դրամանոց բնակարանի դեպքում էդ վտանգն ավելի մեծ է, քան, իմ կարծիքով՝ տարեկան մի քանի հարյուր հազար դրամի համար գնալ էդ ռիսկին, կեղծ ձեւակերպումներ, այսինքն՝ եթե սա կա, կարող է լինել տենց բան, բայց բնակարանի դեպքում, ասում եմ՝ 42 մլն փոխհատուցում են ստանում 25 տարվա մեջ։ Ժամկետները կպատասխանեմ հաջորդ հարցին։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արկադի Խաչատրյան։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Պրն Գաբրիելյան, մենք նախագիծը բավականին մանրակրկիտ քննարկեցինք հանձնաժողովի նիստում։ Ճիշտն ասած, որ հիմա ինչքան երկար նայում եւ մտածում է մարդ, էնքան էլի հարցադրումներ են առաջանում։

Նախ՝ ես ուզում եմ անդրադառնալ հանձնաժողովի նիստում իմ բարձրացրած հարցադրումներից մեկին. արդյոք ինչ-որ լուծման եկա՞ք էստեղ, թե՞ ոչ, եւ մի հատ նոր հարցադրում անել։

Նախ՝ ոչ ռեզիդենտության մասով. արդյո՞ք դուք ուսումնասիրեցիք, թե առկա ուսուցմամբ ուսանողը կարող է լինել ոչ ռեզիդենտ, առհասարակ, այսինքն՝ չգտնվել Հայաստանում ավելի քան 181, թե 3 օր, այսինքն՝ կարո՞ղ է տեսականորեն ոչ ռեզիդենտ լինել ուսանողը, թե՞ ոչ։

Եվ երկրորդը. եթե մենք հստակ նախագծում ֆիքսում ենք՝ առկա ուսուցմամբ սովորող, սա, այդուհանդերձ, ռեժիմի որեւէ սահմանափակում չի՞ նախատեսում, որովհետեւ եթե մենք, միանշանակ, ասում ենք՝ աշխատանքը չի խանգարելու ուսմանը, տեսեք, օրինակ՝ ես դժվար եմ պատկերացնում օրդինատուրայում՝ բժշկական համալսարանում սովորող ուսանող, որին չի խանգարելու դա, որովհետեւ ցերեկն է...

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Ընդհակառակը, իրենց համար պարտադիր է աշխատանքը։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Չէ, բայց դա օրդինատուրա է, այդուհանդերձ։ Միեւնույն ժամանակ ասենք նայելով, ես օրինակ ժամեր ունեմ եւ՛ պետական համալսարանում, եւ՛ Սլավոնականում, այո, Սլավոնականում շաբաթ օրերն են, բայց համալսարանում ցերեկվա ժամերին է։ Այսինքն՝ կան դեպքեր, որ դա, իրապես, կարող է խանգարել։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Խաչատրյան, ամենայն անկեղծությամբ, ձեր հարցերը միշտ էլ, իսկապես, մասնագիտական են եւ շատ պետքական են։ Նախորդ նախագծի ժամանակ դուք էստեղ չէիք, ձեր հարցերից մեկի հիման վրա էլ հենց փոփոխություն էր եղել։

Տեսականորեն կարող է ոչ ռեզիդենտ ուսանողը սովորել առկայում, որովհետեւ էս պահի դրությամբ, օրինակ՝ մեր մոտ բացակայություններին էլ անգամ հիմա շատ տեղերում բալ, այսինքն՝ միավոր դուրս չի գալիս, եթե մի ժամանակ 2 միավոր էր, հիմա էդ էլ չկա։ Նոր տարբեր համակարգեր են եւ երբ որոշակի ժամանակահատված բացակայում ես, արդեն հեռացում է լինում, այսինքն՝ էդտեղ էլ միավոր չկա։ Եվ տեսականորեն հնարավոր է, որ 181 օր եւ ավելի բացակայի, բայց ինչպես պրն Մանուկյանի հարցին էր, կարծեմ, նշեցի, թե իմ խոսքում, էս հարցը մի հատ առաջինից երկրորդ ընթերցում քննարկենք, հասկանանք, որովհետեւ Կառավարությունն էլ է սա դիտարկել, եւ ես կարծում եմ՝ եթե օբյեկտիվ լինեմ, էս մասով կարելի է մտածել, եթե կան ռիսկեր, քննարկենք, հասկանանք՝ ինչ անել։ Եթե մեր նպատակն է, որ իրենք էլ օգտվեն, ուրեմն ձեւակերպումը հստակեցնենք, եթե մեր նպատակն է, որ իրենք չօգտվեն, էլի փորձենք հասկանալ՝ ինչպես անել, որ իրենք չօգտվեն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, ո՞չ։ Գոռ Գեւորգյան։

Գ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Գաղափարը, միանշանակ» ողջունելի է, պրն Գաբրիելյան։ Էստեղ, ուղղակի, որ ասում եք՝ Կառավարության կողմից դեռ պետք է մասնագիտությունների ցանկը հստակեցվի, կարճ դիտարկում՝ հարցի նման. օրդինատորին, առհասարակ, վերաբերում է բժշկական բոլոր մասնագիտացումներին, հետեւաբար՝ էստեղ դժվար թե հնարավորություն լինի ընտրություն կատարել, որովհետեւ, ըստ իս, նաեւ որոշակի կապ ունեցող էդ ոլորտի հետ, բժշկագիտության մեջ այսօրվա շուկայում առաջադրված մասնագիտություններն ունեն որոշակի պահանջարկ, սրանց մեջ ո՞նց եք տարբերակում մտցնելու։ Շնորհակալություն։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Եթե ես ձեր հարցը ճիշտ հասկացա, հենց էդպես էլ գրած էր՝ Կառավարությունը պետք է... Ձեր հարցը հետեւյալն էր, փաստորեն, որ միեւնույնն է՝ բոլորն այդ պահանջարկը կա, ճի՞շտ հասկացա... Հա, նույնն է, թե ցանկը կհաստատի Կառավարությունը, եթե էդ ձեր ասած բժշկագիտության ոլորտում, միեւնույնն է՝ բոլորն են, ուրեմն բոլորի վրա կտարածվի, ի՞նչ վատ է, որովհետեւ էդտեղ, կարծեմ, եթե չեմ սխալվում, իրենց մոտ նույնիսկ պարտադիր պահանջ է, որ իրենք աշխատեն, պրն Խաչատրյան։ Մի քաղաքացի, օրինակ՝ ինձ դիմել էր եւ հենց աշխատանք էր ուզում շտապ օգնության ոլորտում, ասում էր՝ հիմա էլ էստեղ եմ սովորում եւ նաեւ իրենց համար որոշակի պարտավորություն է, որ իրենք ունենան նաեւ մասնագիտական աշխատանքային ստաժ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, խնդրեմ։

Գ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Եվ մի կարճ հավելում եւս. որքանով ես տեղյակ եմ վիճակագրությանը, այսօր մեր, այսպես ասած, կրթական շուկայում միջին մասնագիտական ուսուցում ստացած մարդկանց բավականին մեծ պահանջարկ կա, ասենք՝ տարրականորեն ասած՝ զոդող կամ, չգիտեմ, որեւէ մեկ այլ նմանատիպ մասնագիտության տիրապետող մարդու պակաս կա։

Եվ, իհարկե, ձեր նախագիծը սրա վրա չի տարածվում, ոնց հասկացա, բայց խնդրում եմ էս հարցն էլ մենք քննարկենք, որովհետեւ իրականում շուկան նաեւ էս մասնագիտությունների պահանջարկ ունի։ Շնորհակալություն։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Գեւորգյան։ Հենց նախնական փուլում մենք էլ էինք էդպես մտածում, բայց, օրինակ՝ եթե դպրոցից են, այսինքն, 8-րդ դասարանից են տեղափոխվում, իրենց համար, միեւնույնն է՝ անվճար է լինում։ Եվ հիմա քննարկում կա, եւ ընդհանրապես ուզում են ձեր ասած էդ միջին մասնագիտական կրթությունը Հայաստանում դարձնել անվճար։ Հետեւաբար՝ սրա իմաստը դրանից դուրս է գալիս, միեւնույնն է՝ անվճար է լինելու։

Բայց նաեւ, օրինակ՝ Կառավարությունը, քանի ժամանակ կա, ասեմ՝ նշում է, թե ինչո՞ւ միայն մագիստրատուրա, ասպիրանտուրա եւ օրդինատուրա, եթե էսպես է, մարդիկ կարող է ուզենան օգտվել նաեւ որակավորման դասընթացներից, լավ գաղափար է, պրն Պողոսյան, ինչո՞ւ չէ, էսօր շատ մարդիկ, իսկապես, ուզում են որակավորման կարճաժամկետ դասընթացներ անցնել միջազգային բուհերում, թեկուզ հեռակա, էստեղից օնլայն տարբերակով, եթե ընդարձակելու նման ցանկություն կա, կարծում եմ՝ մենք միայն կողմ կլինենք նաեւ էդ տարբերակին։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սերգեյ Ատոմյան։

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Գաբրիելյան, դուք տեղյակ եք, որ ես նախապես ձեզ հետ խոսել եմ, այդ նախագիծը շատ ողջունում եմ եւ ես ինքս փորձում էի նախաձեռնել նման նախագիծ, սակայն տեղեկացա, որ դուք ավելի վաղ եք դրանով զբաղվում եւ դուք նախաձեռնեցիք այդ նախաձեռնությունը։ Սակայն իմ նախաձեռնության դեպքում բակալավրիատը նույնպես պիտի մտներ այդ կարգավորումների դրույթում եւ ոչ միայն մագիստրատուրան, ասպիրանտուրան, օրդինատուրան, քանի որ ես կարծում էի, որ բակալավրիատում սովորող բազմաթիվ երեխաներ կան, որոնք, ուղղակի, ուսման պատճառով չեն կարողանում բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ դիմել։ Ինչո՞ւ եք բակալավրիատը հանել, եթե նախնական ելույթում դուք աել եք, կներեք, ես դահլիճում չեմ եղել։

Եվ մասնագիտական ոլորտում աշխատելու դեպքն ինչո՞ւ եք մտցրել, որ մասնագիտական աշխատեն, որտեղ նույնպես, կարծում եմ, որ պիտի այդպիսի խտրականություն չլինի։ Ինչ աշխատանքի դեպքում էլ լինի, գրանցված աշխատող լինի, պետք է իր եկամտահարկը կարողանա փոխանցել։ Շնորհակալություն։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Վերջին հարցից սկսեմ. հենց էդպես էլ կա, ինչ աշխատանքի էլ գրանցված լինի, վարձու աշխատող է հանդիսանալու եւ կարողանալու է օգտվել։

Բակալավրիատի դեպքում, լավ, անկեղծ լինեմ, եթե առավոտյան 9-ից գալու է համալսարան եւ ժամը 16։00-ին իր դասերն ավարտվելու են, մենք տանք էս արտոնությունը եւ հետո տեսնենք՝ 5 հազար ուսանող կա, ողջամիտ կասկած կա, չէ՞, որ տվեց, կարծեմ, պրն Թեւոսյանը, որ էնտեղ ինչ-որ մեքենայության խնդիր է, այսինքն՝ ֆիզիկապես էդ ինչպե՞ս է ստացվել, որ ինքը շաբաթական 5 աշխատանքային օր 8 ժամ եղել է համալսարանում, հետո էնտեղ՝ աշխատանքի հետ կապված... Այսինքն՝ դրա համար ասեցի, որ «Կրթության մասին» նոր օրենքը գա, էնտեղ որոշակիորեն փոփոխություններ են խոստանում՝ ճկունություն եւ այլն։

Սա փորձնական փորձենք կիրառել, եթե բարեհաջող լինի, ասում եմ՝ բակալավրիատի, գուցե, վերջին, ավարտական կուրսից արդեն տրվի հետագա փուլերում էդ արտոնությունը, այսինքն՝ չորրորդ՝ ավարտական կուրսում լինի։ Բայց էս պահի դրությամբ առաջին կուրսից, պարզապես, իսկապես, կրթության որակի հետ կապված՝ էս մասով նաեւ հենց նույն դասախոսական անձնակազմում ոլորտի փորձագետները նշում էին, որ սա կրթությանը հարված կլինի։ Իսկ էս տարբերակով ես մինչ այս պահը, որպես այդպիսին, նաեւ Կառավարության, կարծես թե, եզրակացության մեջ էդ մասով առարկայական մտահոգություններ չունեմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք։

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն պատասխանի համար։ Մասնագիտականը նշեցի, քանի որ նախագիծը չեմ ընթերցել, լսեցի, որ մասնագիտական ոլորտին էր վերաբերում։

Իսկ ինչ վերաբերում է, որ առավոտից երեկ պիտի լինի աշխատանքը, կան բազմաթիվ այլ աշխատանքներ, որ առավոտից երեկո չեն, հերթափոխով աշխատանքներ կան եւ ուսանողները կարող են ընտրել այդպիսի աշխատանք կամ դասերից հետո գնալ աշխատանքի։ Եվ եթե մտածում եք, որ դա կվատթարացնի ուսումը, այսինքն՝ չի կարողանա դասից հետո գնալ աշխատանքի եւ չի սովորի, այսպես թե այնպես, իմ կարծիքով՝ ուսանողներն ամենօրյա ռեժիմով չեն սովորում իրենց դասախոսությունները, ինչ-որ ժամանակ հասնում է, որ ժամանակ առ ժամանակ կարողանում են ընդհանուր նյութերին ծանոթանալ եւ սովորել։ Շնորհակալություն։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Ատոմյան։ Իսկապես, տեսեք, ինքը, էս բառը, թերեւս, չգիտեմ, օգտագործեմ, հեղափոխական նորամուծություն է, դրա համար կարծում ենք՝ քայլ առ քայլ գոնե փորձենք գնալ, այսինքն՝ էտապ-էտապ գնալ։ Մեծ քայլը դնենք, միգուցե ամբողջ էդ համակարգը, ընդհանրապես, ձախողվի եւ էն, ժողովրդական խոսքով ասած՝ աչքի տեղն էլ ունքը կհանենք։ Այսինքն՝ հիմա փորձենք հերթականությամբ գնալ։

Մենք նախատեսում ենք, որ սրանով պետություն-բուհ համագործակցությունը եւ մասնավոր-բուհ համագործակցությունը, հատկապես, կընդլայնվի, որովհետեւ ինչպես քիչ առաջ ասացի, շատ պետական կառույցներ արդեն իսկ համալսարաններից փնտրում են աշխատանքներ։ Միգուցե, որոշակի հետազոտություններ Կառավարությունը կարող է պատվիրակել տվյալ ֆակուլտետին եւ ասել՝ օրինակ՝ ինձ նմանատիպ աշխատանք է պետք, էդ աշխատանքն ուսանողը կկատարի հենց իր դասաժամերի ընթացքում, այսինքն՝ ինքն էնտեղ դասերն ուսուցանելով աշխատանք կատարի, դրա դիմաց վարձատրվի, կուտակի եկամտային հարկ եւ դրանով էլ փոխհատուցի հենց իր ուսման վարձը։

Մասնավորի դեպքում ավելի հեշտ է, գիտեմ, որ պրն Արշակյանն էլ է բազմաթիվ անգամներ նշել, որ հենց հատկապես IT ոլորտում շատ են համագործակցության հուշագրերը, եւ մասնավոր-բուհ համագործակցությունը գնալով ավելի լայն թափ է առնում։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ես ներողություն եմ խնդրում մյուս գործընկերներից, հարցերի ժամանակը սպառվել է: Ընդմիջում կես ժամ։


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ ԵՎ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ
 

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շարունակում ենք քննարկել Սիսակ Գաբրիելյանի եւ Լիլիթ Մակունցի կողմից ներկայացված՝ «ՀՀ հարկային օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին» հարցը:

Եվ հարակից զեկուցող` տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Բաբկեն Թունյան:

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի փոխնախագահ, հարգելի գործընկերներ, հարգելի հայրենակիցներ, ըստ էության, էս օրենքի հարակից զեկուցողը ես պետք է չլինեի, բայց այնպես ստացվեց հանգամանքների բերումով, որ ես եմ զեկուցում ու հաճույքով եմ դա անում, որովհետեւ շատ հետաքրքիր օրենքի նախագիծ է:

Ինչ է առաջարկվում. արդեն հեղինակը՝ պրն Գաբրիելյանը մանրամասն ներկայացրեց, որ սովորող եւ աշխատող ուսանողներին հնարավորություն է տրվում ուսման վարձը եկամտային հարկի տարբերակով հետ ստանալ: Սա շատ նման է, ինչպես նշվեց, հիպոթեկային վարկերի վերադարձի էդ սխեմային: Հիմա ես մի քիչ նախապատմությանն եմ ուզում անդրադառնալ: Ի սկզբանե այս նախագիծը քննարկվել է կրթության, գիտության եւ մշակույթի հանձնաժողովում, եւ ես ինքս էլ այդ քննարկմանը մասնակցել էի, որից հետո հեղինակներն ահագին փոփոխություններ են դրա մեջ արել: Ես հիշում եմ, որ Պրն Թեւոսյանի հնչեցրած հարցերը` կրթության որակի հետ կապված, կոռուպցիոն ռիսկերի հետ կապված, էդ հանձնաժողովում էլի մանրամասն քննարկվել էին, ու կրթության որակի հետ կապված էդ հարցը մեզ համար էլ էր հետաքրքիր, մասնավորապես,  եթե մենք հնարավորություն ենք տալիս աշխատել, արդյո՞ք դա չի ազդելու նրանց կրթության որակի վրա, այսինքն` լավ բան անելու փոխարեն հնարավոր է, որ արդյո՞ք վատ բանի հանգեցնենք, բայց հեղինակները, էս ընթացքում տարբեր մասնագիտական շրջանակների հետ շփվելով՝ մեզ հավաստիացրեցին, որ մանավանդ մագիստրատուրայում էդպիսի վտանգ չկա, ու նախագիծն էլ նախնական տարբերակից մինչեւ այսօր ահագին մեծ փոփոխությունների է ենթարկվել, այսինքն` եթե ի սկզբանե նախատեսվում էր սա կիրառել բոլորի համար, հիմա սա կիրառվելու է միայն բակալավրիատի համար, չկա միայն մագիստրատուրա, օրդինատուրա եւ այլն, ընդ որում, ոչ բոլոր մասնագիտությունների գծով, ցանկը հաստատելու է Կառավարությունը` ըստ սահմանված տնտեսական կամ այլ ռազմավարությունների առաջնահերթությունների:

Պրն Մանուկյանը շատ հետաքրքիր դիտարկումներ արեց, օրինակ` էդ մահացող կամ քիչ պահանջարկ ունեցող մասնագիտությունների հետ, դրանք բոլորը քննարկման ենթակա թեմաներ են:

Քաղիրավական պայմանագրերի մասով ուզում եմ ասել, որ էս պահին դա ընդունելի չէ, որովհետեւ մենք նաեւ անցած տարի ունեցել ենք առաջարկ, որ նույն հիպոթեկային վարկը տարածենք նաեւ քաղիրավական պայմանագրերի դեպքում: Դա ոչ միայն տեխնիկական խնդիրներ էր առաջացնում, այլեւ, ընդհանրապես, էս հիպոթեկային եկամտային հարկի հետ վերադարձի տրամաբանությանն էր հակասում, ու, ընդհանուր առմամբ, ես հանձնաժողովի նիստում էլ անկեղծ խոստովանեցի, որ եկամտային հարկի վերադարձին վերաբերող բոլոր նախաձեռնությունները, որ գալիս են մեր հանձնաժողով թե՛ Կառավարության կողմից, թե՛ մեր պատգամավորների կողմից, հիմնականում նպատակահարմար չեն համարվում, որովհետեւ մենք ցանկանում ենք, ի վերջո, էս մեխանիզմն ու տրամաբանությունը փոխել, այսինքն` ոչ թե հետ վերադարձնել եկամտային հարկը, այլ հարկման բազան նվազեցնել:

Հիմա, ինչո՞ւ ենք դրական եզրակացություն տվել էս նախագծին. որովհետեւ ի տարբերություն մյուս ոլորտների, կրթության ոլորտը սպեցիֆիկ է ու չնայած մենք պատրաստվում ենք շատ արագ, հնարավորին կարճ ժամանակահատվածում ներդնել եկամուտների համատարած հայտարարագրման  մեխանիզմը, որը հնարավորություն կտա էս բոլոր մեխանիզմներն ավելի առարկայական դարձնել, սա մեզ համար պիլոտային ծրագիր է լինելու, այսինքն` ինքը կգործի էնքան ժամանակ, մինչեւ արդեն լրիվ նոր տրամաբանությամբ համակարգ կլինի, ու մենք կտեսնենք, թե սրանով արդյո՞ք էն դրված խնդիրները, որ հեղինակները ցանկանում են լուծել, լուծվել են, թե՞ չեն լուծվել: Իսկ որո՞նք են էդ խնդիրները. իմ կարծիքով՝ սա երկու կարեւոր խնդիր է լուծում:

Առաջինը. մենք դրանով սովորող ուսանողներին հնարավորություն ենք տալիս աշխատել եւ իրենց աշխատանքով իրենց ուսման վարձը վճարել:

Երկրորդը. գաղտնիք չէ, որ նոր ավարտած ուսանողները խնդիր ունեն աշխատանքի տեղավորվելու հարցում եւ գործատուներն այլ հավասար պայմանների դեպքում նախընտրում են ավելի փորձառու աշխատակիցների: Սա հնարավորություն է տալիս մրցակցային առավելություն ստանալ, այսինքն` եթե ուսանողը դիմի նույն գործի համար եւ ոչ ուսանողը, էդ եկամտային հարկի շնորհիվ ուսանողի վերաբերյալ ավելի մեծ մրցակցային առավելություն կապահովի: Թերեւս, այսքանը:

Խորհուրդ եմ տալիս առաջին ընթերցմամբ կողմ քվեարկել այս նախագծին, եթե այլ հարցեր կլինեն ընթացքում կամ առաջարկներ, թե՛ հեղինակների, թե՛ մեր հանձնաժողովի անդամների հետ սիրով կքննարկենք: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ինչպես ասացի, հարցերի ժամանակը սպառվել է, շնորհակալություն, պրն Թունյան: Հարակից զեկուցող` ֆինանսների նախարարի տեղակալ Արման Պողոսյան:

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, նախագծի համահեղինակներից պրն Գաբրիելյանը եւ հարակից զեկուցող պրն Թունյանը հանգամանորեն անդրադարձան նախագծով առաջարկվող կարգավորումներին, դրանց հետ կապված հնարավոր ռիսկերին, դրանց կառավարման հնարավորություններին: Այո, իրապես, սա այն նախագծերից է, որը շատ մանրամասն քննարկվել է, այդ թվում` երկու հանձնաժողովներում եւ դրան հաջորդած քննարկումների տարբեր հարթակներում:

Կառավարության հիմնական մտահոգությունները, հավանաբար, հիշում եք, դրանք հանգում էին նրան, որ սա պետք է ընդունել կամ սրան պետք է վերաբերվել ոչ թե որպես դասական հարկային արտոնություն, այլ բյուջետային ծախս, որովհետեւ ենթադրվում է, որ աշխատող ուսանողները, ըստ էության, օրենքով սահմանված ընդհանուր կարգով վճարելու են իրենց եկամտային հարկը եւ որոշակի նախապայմանների կամ դեպքերի առկայության պայմաններում նորից սահմանված կարգով հետ ստանալու, այսինքն` ասել է, թե գործ ունենք ծախսային քաղաքականության գործիքի հետ եւ էստեղ Կառավարությունը եզրակացությամբ հիշատակել էր ծախսային քաղաքականության շրջանակներում գործի դրվող մեկ այլ գործիքի մասին: Խոսքը պետական պատվերի գործիքն էր եւ առաջարկը նա էր, որ, միգուցե, փորձենք վերաիմաստավորել պետական պատվերի ինստիտուտը, եւ այս կերպ խրախուսենք նաեւ ցանկալի մասնագիտություններով ուսումնառությունն աշխատանքին զուգահեռ, նաեւ էստեղ հաշվի ենք առել այն, որ առաջադիմությունն էստեղ կարող ենք որպես կարեւոր գործոն վերցնել: Հիմա, էս համատեքստում, բնականաբար, նաեւ հասկանալի է, որ սա մի քիչ ավելի երկար ժամանակահատված պահանջող գործընթաց է, որովհետեւ, առհասարակ, համակարգային փոփոխություն է ենթադրում եւ հաշվի առնելով նաեւ այն, որ մենք, այո, 2022 թվականի հունվարի 1-ից նախատեսում ենք ներդնել ֆիզիկական անձանց եկամուտների հայտարարագրման համատարած համակարգը, որը մեզ հնարավորություն կընձեռի բոլոր այս տեսակ նվազեցումները, որոնք հարկային տեսության մեջ հայտնի են սոցիալական կրեդիտներ անվամբ, նվազեցնել հարկման բազայից: Եվ մենք բազմիցս այս մասին խոսել ենք, ընդ որում, մեր պատկերացմամբ՝ այս սոցիալական կրեդիտների շրջանակը չի սահմանափակվի միայն կրթության վրա կատարվող ծախսերով: Մենք, եթե կհիշեք, «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից հեղինակած մի նախագծի շրջանակներում նորից խոսեցինք այս մասին, պատրաստակամություն հայտնեցինք քննարկել ապահովագրական պոլիսների ձեռք բերման ուղղությամբ կատարվող ծախսը նորից այս համակարգի շրջանակում նվազեցնելու հնարավորությունը եւ, ըստ էության, եթե նախատեսվում է, որ նախագիծը կընդունվի, ապա կունենանք մեկ տարի եւ, միգուցե, մի փոքր ավելի ժամանակահատված՝ փորձարկելու, այսինքն` հանրության հետաքրքրությունն այս գործիքի նկատմամբ գնահատելու եւ, ըստ այդմ, ավելի փաստարկված անդրադառնալու արդեն նոր ներդրվող համակարգի շրջանակներում այս գործիքը կիրառելուն:

Ուրախությամբ նաեւ լսեցի պրն Գաբրիելյանի զեկույցը եւ դրա շրջանակներում արտահայտված այն տեսակետը, որ կա պատրաստակամություն՝ նախագիծն առաջինից երկրորդ ընթերցման քննարկումների միջեւ ընկած ժամանակահատվածում հղկելու, այն դարձնելու հնարավոր երկիմաստ մեկնաբանություններից զերծ ու նաեւ անդրադառնալու այն կարեւոր հարցին, որը վերաբերում է ռեզիդենտության չափորոշիչին: Այստեղ, իրապես, մենք խնդիրներ տեսնում ենք, որովհետեւ ռեզիդենտության կարգավիճակը ձեռք է բերվում այնպիսի նախապայմանների առկայությամբ, որոնք կարող են ձեւավորվել կամ դադարել լինել հենց ուսումնական տարվա ընթացքում, այսինքն` կունենանք մի իրավիճակ, երբ ուսումնական տարվա մի ժամանակահատվածում աշխատող ուսանողը կունենա ռեզիդենտի կարգավիճակ, իսկ ուսումնական տարվա մյուս ժամանակահատվածում` ոչ, ինչը, բնականաբար, կհանգեցնի  իրավակիրառ պրակտիկայի բարդությունների: Մենք կարող ենք էստեղ որպես լուծում քննարկել քաղաքացիության չափորոշիչը, բայց նաեւ օգտվելով առիթից՝ ուզում եմ տեղեկացնել, որ Հարկային օրենսգրքում կա մի հիմնարար կանոն, որի շրջանակներում երկքաղաքացիները, այսինքն` եթե բացի ՀՀ քաղաքացիությունից կա նաեւ այլ երկրի քաղաքացիությունը, հարկման առումով ընդունվում են որպես քաղաքացիներ, այսինքն` ուզում եմ ասել, որ եթե մենք ռեզիդենտության չափորոշիչը փոխարինենք քաղաքացիության չափորոշիչով, մենք պետք է հաշվի առնենք էս հանգամանքը` գնահատելու համար հնարավոր օգտվողների շրջանակը: Ինչո՞ւ ենք սա կարեւորում. որովհետեւ, նորից վերադառնամ ելույթիս սկզբնամասի տրամաբանությանը, մենք սա ընկալում ենք որպես ծախսային գործիք ու առաջարկում ենք, որ դուք էլ վերաբերվեք որպես ծախսային գործիք` իր առաջնահերթություններով հանդերձ: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցեր չկան, պրն Պողոսյան: Հերթագրում մտքերի փոխանակության համար: Հա, շատ լավ, պրն Բաբաջանյան: Լիլիթ Մակունց:

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, իմ գործընկեր Սիսակ Գաբրիելյանի հետ միասին մենք շատ մեծ ջանք, եռանդ, սեր եւ համակողմանի մոտեցում ենք ներդրել այս նախագիծն օրակարգ բերելու համար եւ մինչ որոշ դիտարկումներ ներկայացնելն ուզում եմ նախ` շնորհակալություն հայտնել բոլոր այն գործընկերներին, ովքեր ոչ միայն առաջարկներ, այլեւ քննադատություն են ներկայացրել, որովհետեւ, կարծում եմ` դրանից մեծապես շահել է մեր նախագիծը:

Հիմա` նախագծի բուն էությունը եւ թե ինչո՞ւ ենք կարեւորում այս նախագիծը: Նախ` Կառավարությունն այս նախագծով հնարավորություն կունենա սահմանել այն մասնագիտությունների գծով առաջնահերթությունը, որով ցանկանում է թե՛ բուհերում, եւ թե՛ շուկայում` աշխատանքային շուկայում, ունենալ ավելի մեծ ծանրաբեռնվածություն եւ աշխատանքային հոսքն ու նաեւ կրթական հոսքն ուղղել հենց այդտեղ: Մեր կատարած վերլուծությունները ցույց են տալիս նաեւ վիճակագրական տվյալներով, որ այն երիտասարդ քաղաքացիներ, ուսանողները, ովքեր գտնվում են հենց մագիստրատուրայում ուսանելու փուլում, նրանք ավելի շատ հակված են իրենց կրթությունը ստանալու եվրոպական, արեւմտյան կրթական հաստատություններում, որոնք հնարավորություն են տալիս ոչ միայն անվճար սովորել, այլեւ հետագայում հենց իրենց մասնագիտությամբ աշխատել, եւ հետեւաբար` մենք փորձում ենք նաեւ զսպել այդ առումով արտագաղթի միտումը հենց այս տարիքային շեմում:

Պետպատվերի մասին այստեղ հնչեց մեկնաբանություն նաեւ դրանից առաջ: Մենք կարծում ենք, որ պետպատվերի ինստիտուտը պետք է վերանայվի իրականում, որը որեւէ կերպ չպետք է կապ ունենա այս նախագծի հետ, որովհետեւ երբ պետությունը կատարում է ներդրում ուսանողի վրա, պետությունը նաեւ պետք է հասկանա, թե ինչով հետո այդ ուսանողն իր մասնագիտական հմտություններով պետք է փոխհատուցի եւ, միգուցե, աշխատի նաեւ հենց պետական համակարգում:

Ցանկի հետ կապված կարծիք հնչեց: Ես կարծում եմ, որ ցանկի առաջարկը պետք է ներկայացվի Կառավարությանը, բայց ենթադրում եմ, որ Կառավարությունն այդ ցանկը կսահմանի՝ առաջնահերթություններից ելնելով:

Հուսամ` հետո կանդրադառնամ այս թեմային, ժամանակը սպառվեց: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արման Բաբաջանյան:

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, գործընկերներ, թեմայից պիտի շեղվեմ: Ժամեր առաջ կրակոցներ են հնչել Երեւանի սրտում` Հանրապետության Հրապարակում, Կառավարության շենքից մի քանի տասնյակ մետր հեռավորության վրա: Դեռեւս չպարզված անձը կրակոցներ է արձակել Հանրապետության հրապարակի հարեւանությամբ տեղակայված «Էրեբունի Պլազա» հյուրանոցում: Բարեբախտաբար, տուժածներ չկան ըստ նախնական հաղորդագրության, այլ մանրամասներ հայտնի չեն: Հարգելի գործընկերներ, տեղի ունեցածը խստորեն դատապարտելի է` անկախ կատարվածի շարժառիթներից ու պատճառներից: Այս միջադեպը, բացի ուղղակի հանցագործություն լինելուց, օբյեկտիվորեն առաջացրել է նաեւ քաղաքական քննարկումներ, քանի որ այդ նույն շենքում տեղակայված է Ռոբերտ Քոչարյանի գրասենյակը, ինչպես նաեւ նրա անվան հետ կապվող հեռուստաընկերությունը: Իհարկե, դեռեւս տեղեկություններ չկան այն մասին, որ կատարվածն ուղիղ կապ ունի նրա հետ, սակայն անկախ դրանից՝ սա լրջագույն ահազանգ է: Ահազանգ է առաջին հերթին Հայաստանի իրավապահ մարմիններին, ուժային կառույցներին, դատական իշխանությանը, որոնք շարունակում են իրենց անդեմ, անատամ գործունեությունը` պարարտ հող ստեղծելով Հայաստանում ընդհուպ ահաբեկչությանը շատ նման հանցագործությունների կատարման համար: Այս կրակոցները պետք է սթափության ահազանգ լինեն Հայաստանի իրավապահ մարմինների համար: Այս իրավիճակն այլեւս անցնում է թույլատրելիության բոլոր սահմանները:

Սթափվեք պարոնայք, այլապես Հայաստանը կարող է թեւակոխել հանցավորության այնպիսի շրջափուլ, որի հետեւանքները կարող են կործանարար ու անդառնալի լինել:

Տեղի ունեցածը եւս մեկ անգամ վկայում է, ընդհանրապես, երկրում, մասնավորապես եւ առաջին հերթին՝ իրավապահ մարմիններում, դատական համակարգում արմատական բարեփոխումներ կատարելու կենսական անհրաժեշտության մասին:

2018 թվականին Հայաստանում տեղի է ունեցել Թավշյա հեղափոխություն, տեղի է ունեցել առանց բախումների, առանց զոհերի ու ամենակարեւորը՝ առանց արյան, դա, ըստ էության, աշխարհում աննախադեպ հեղափոխություն էր, որը հնարավոր եղավ իրականացնել առանց մարդկային կորուստների: Ըստ ամենայնի՝ Հայաստանի ներսում եւ Հայաստանից դուրս որոշ ուժեր չեն կարողանում համակերպվել այդ աննախադեպ իրողության հետ եւ անում են ամեն ինչ՝ արյուն թափելու համար: Սա լրջագույն մարտահրավեր է Հայաստանի պետության եւ հասարակության առաջ, որը վերաբերում է առաջին հերթին իրավապահ մարմիններին: Սա ոչ միայն ներքին, այլեւ արտաքին անվտանգությանն ուղղված մարտահրավեր է, մարտահրավեր է ընդդեմ Հայաստանի անկախության եւ ինքնիշխանության: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արկադի Խաչատրյան:

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի տիկին փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, որպես մարդ, ով որեւէ պարագայում չի կարող անտարբեր լինել կրթության նկատմամբ, ես շատ կուզենայի, որպեսզի օբյեկտիվ լինելու համար, մենք այստեղ խոսենք ոչ միայն նախագծի դրական կողմերի մասին, որոնք ակնհայտորեն կան, խոսենք նաեւ այն ռիսկերի մասին, որոնք կարող են տեղ գտնել այս նախագծի ընդունման պարագայում:

Տեսեք, դրական կողմն այն է, որ մենք ունենք մի իրողություն, երբ շատ ու շատ ուսանողներ ստիպված են աշխատել՝ իրենց ուսման վարձը վճարելու համար, եւ սա մեխանիզմ է նրանց աջակցելու համար, ինչը ողջունելի է: Մյուս կողմից` սա լրացուցիչ մոտիվացիա է ուսումը շարունակելու, ինչպես նաեւ նոր մասնագիտություն նոր ուղղությամբ սովորելու եւ նոր կրթություն ստանալու համար, որը եւս դրական է, սակայն, եթե մյուս կողմից ենք դիտարկում, հարց է առաջանում. ի՞նչ քաղաքականության մասն է. եթե սա կրթության աջակցության քաղաքականության մաս է, ապա արդյո՞ք սա խթանում է կրթությունը, այլ ոչ թե ուսանողի աշխատանքը, արդյո՞ք այն չի ստեղծում լրացուցիչ մոտիվացիա, որպեսզի ուսանողը, որը նույնիսկ կարիքը չունի ուսման վարձը վճարելու, այսինքն` էդ սոցիալական անհրաժեշտությունը չունի, ստիպված մոտիվացվում է, որպեսզի գնա աշխատի եւ այդ ժամանակը ծախսի աշխատելու վրա, այլ ոչ թե կրթվելու եւ ապագա իր ավելի լավ աշխատանք ունենալու հնարավորությունները մեծացնելու համար:

Մյուս կողմից, եթե սա հարկային քաղաքականության մաս է, ապա ինչո՞ւ այն չի բխում Կառավարության որդեգրած հարկային ռազմավարությունից, որն այլ մոտեցում է որդեգրում այս բնագավառում:

Եվ երրորդը, եթե սա սոցիալական քաղաքականություն է, սոցիալական քաղաքականությունը պիտի լինի հասցեական եւ արդար, իսկ դա նշանակում է, որ սոցիալական աջակցություն պետք է ստանան այն մարդիկ, ովքեր ունեն սոցիալական կարիք: Արդյո՞ք ցանկացած աշխատող ուսանող ունի իրապես սոցիալական այդ կարիքը: Ի՞նչ անել էն դեպքերում, եթե երեխան իրապես ունի կարիք, սակայն չի կարողանում գտնել աշխատանք եւ ի՞նչ անել այն երեխաների դեպքում, եթե իրապես ուզում են աշխատել, ներողություն, ուզում են սովորել եւ չեն ուզում ժամանակը ծախսել աշխատելու համար, որովհետեւ դրա ժամանակը դեռ կգա: Սրանք համաձայնեք, որ մտորումների տեղիք են տալիս: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Գոռ Գեւորգյան:

Գ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, հարցս բարձրաձայնելու ժամանակ ես արդեն ասացի, որ գաղափարը շատ ողջունելի է եւ, առհասարակ, կարծում եմ, որ կրթության խրախուսումը ցանկացած կոմպոնենտի միջոցով չափազանց կարեւոր է մեզ համար, բայց ես էլ ունեմ մի քանի դիտարկումներ:

Նախ` պետք է Կառավարությանը հորդորենք, որպեսզի աշխատաշուկան շատ լավ ուսումնասիրի մասնագիտությունների պահանջարկության տեսակետից եւ, ըստ էության, դուրս բերի այն մասնագիտությունները, որոնք, եթե պայմանական անվանում ենք մեռնող մասնագիտություններ, բայց դրանք, այնուամենայնիվ, պետք են եւ անհրաժեշտ են մեր շուկային, ապա ուղղորդի, հավանաբար, այդ ուղղություններով: Դա կարող է լինել ֆիզիկան, դա կարող է լինել քիմիան, ես որեւէ հստակ մասնագիտություն չեմ մատնանշում` դա թողնելով Կառավարությանը:

Երկրորդը. էստեղ պրն Թունյանը, եթե չեմ սխալվում, ասաց` պայմանագրային աշխատողների մասին հարցը կկարգավորվի, եւ մենք պետք է հասկանանք` արդյո՞ք աշխատաշուկայում այն մարդիկ, ովքեր ունեն պայմանագրային աշխատանքային ծանրաբեռնվածություն կարող են այս բաղադրիչից օգտվել:

Եվ երրորդը. ես կարծում եմ, եթե չեմ սխալվում, պրն Արտակ Մանուկյանն այդ հարցը բարձրացրեց, IT ոլորտի մասնագիտություն ստանալու ուղղորդում: Ես կարծում եմ, որ սա այն բացառիկ ոլորտներից է մեր շուկայում, որը բավականին արագ զարգանում է եւ այն բոլոր բացերը, որտեղ անհրաժեշտություն կա, շատ արագ համալրվում են նաեւ:

Ընդհանուր վերցրած, պետք է ասեմ, որ այս նախագիծը հնարավորություն է ստեղծում, որպեսզի նախնական մասնագիտություն ստացած ցանկացած բարձրագույն կրթություն ավարտ կարողանա վերակողմնորոշվել եւ, ինչպես նշեց համահեղինակներից մեկը, կարողանա նոր մասնագիտություն ձեռք բերեք: Դիցուք, կան բազմաթիվ օրինակներ, երբ մարդը ստանում է մեկ այլ կրթություն, բայց շուկան առաջադրում է մեկ այլ պահանջ, եւ նա շատ արագ, դինամիկ ձեւով շուկային համահունչ՝ կարողանում է իր ոլորտի ուղղությունը փոխել եւ դառնալ շուկայում պահանջված մասնագետ: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, որպեսզի բոլորը հասցնեն խոսել, հետեւեք ժամանակին: Արթուր Դավթյան:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, իմ կարծիքով՝ շատ կարեւոր եւ լավ նախագիծ է ներկայացված, որը խրախուսելու է աշխատողների մոտ կրթվելը, իսկ կրթություն ստացողների մոտ` աշխատելը: Ես նույնիսկ կուզենայի, որ նախագծի հեղինակները չփոփոխեին իրենց ներկայացրած հիմնական նախագիծը, եւ բակալավրիատը նույնպես մնար, կարծում եմ` դա թե ուսանողների համար մեծ աջակցություն կլիներ, որոնք պարտադիր, կարծում եմ` լինելով ուսանող, կփորձեին աշխատել եւ դրանով համ փորձ ձեռք կբերեին, համ նրանց մասնագիտական գիտելիքներն ավելի կհմտանային, որովհետեւ, միանշանակ, մասնագիտությամբ աշխատելը եւ փորձ ձեռք բերելն ավելի խորացնում է ստացած գիտելիքները, որոնք ինքը բուհում ստանում է: Եվ կարծում եմ, որ միայն մագիստրատուրան, օրդինատուրան, ասպիրանտուրան քիչ է, կարելի է՝ սա համարենք էսօր քայլ առաջին, գնանք էս օրինագիծն ընդունելուն, բայց հետո, կարծում եմ` կարելի է նաեւ աշխատել եւ տեսնելով էս նախագծից ստացած պտուղները՝ հետագայում աշխատել: Նաեւ կարծում եմ` երիտասարդությանը մենք փողոցից հանելու ենք կամ դեպի կրթական շենքեր, կամ դեպի աշխատավայրեր, ես կարծում եմ` երկուսից մեկը հաստատ լինելու, եւ էդ օգուտը լինելու է:

Մենք ոչ ռեզիդենտների մասով միատեսակ ընդունում եք, որ տենց ճիշտ է, բայց կարծում եմ` սա կարելի է քննարկել, որովհետեւ եթե մենք գալիս մի իրավիճակի ենք հասնում, որ օտարերկրյա քաղաքացին Հայաստան է գալիս՝ կրթվելու, այսինքն` երբ ինքն էստեղ պիտի սովորի, ապրի, էստեղ աշխատի, էստեղ հարկեր վճարի, կարելի է մտածել նաեւ էդ նիշն էլ վերացնել, այսինքն` ոչ ռեզիդենտներն էլ կարողանան օգտվել այս օրենքից, նաեւ հնարավոր է, որ մենք ներգաղթ ապահովենք, ինչո՞ւ ոչ:

Ուստի, հորդորում եմ բոլորին եւ հույս ունեմ, որ ամբողջ խորհրդարանը միաձայն կողմ կքվեարկի այս նախագծին: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հիմա ես հերթը կտամ ընդդիմության ներկայացուցչին. Արթուր Գրիգորյան: Համեցեք:

Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, առաջին հայացքից այս նախագիծը բավականին լավ տպավորություն է թողնում, եւ խոսքը վերաբերում է այն արտոնությանը, որտեղ ուսանողները հնարավորություն են ունենալու ուսման վարձերի վերաբերյալ ունենալ, ինչպես նշեց մեր հարգարժան գործընկերը՝ համարելով դա բյուջետային ծախս, արտոնություն, որը կթեթեւացնի իրենց հոգսերը: Բայց երբ մի քիչ ավելի խորությամբ ես ուսումնասիրում նախագիծը, անձամբ ես տեսնում եմ, որ այստեղ կա խտրական վերաբերմունք ուսանողների նկատմամբ: Ուսանողն ուսանող է, եւ մենք ընդունում ենք օրենք, որը վերաբերում է ոչ բոլոր ուսանողներին: Ուսանողներ, որոնք ունեն կարիք, որոնք կարիքավոր ընտանիքից են, որոնք սոցիալապես գտնվում են ծանր վիճակում չեն կարող օգտվել այս արտոնությունից միայն այն պատճառով, որովհետեւ Կառավարությունը սահմանել է ցանկ, որտեղ իր մասնագիտությունը ներառված չէ: Իմ գործընկեր հարգելի Խաչատրյանը շատ ճիշտ նշեց, որ մենք պետք է հասկանանք, թե սա որ քաղաքականության է վերաբերում, սոցիալակա՞ն ուղղվածություն ունի սա, արտոնությո՞ւն է, թե՞ ուղղակի մենք ուսանողների նկատմամբ ցուցաբերում ենք բարի կամք:

Ես կցանկանայի, որպեսզի, տեսեք, նաեւ չմոռանամ նաեւ մեկ բան էլ ասել, մենք ընդունում ենք այս օրենքը, մասնագիտությունների ցանկի սահմանելը թողնում ենք Կառավարության վրա եւ Կառավարությանը դնելու ենք ծանր վիճակի մեջ. ո՞ր մասնագիտությունները պետք է ընտրվեն:

Ինչ մեղք ունի այն ուսանողը, որը սովորում է, ենթադրենք` պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում կամ ժողինստիտուտում, բայց նա չի ընդգրկվում այդ ցանկում, բայց նա գտնվում է կարիքավորի ընտանիքում, նա գտնվում է սոցիալապես ծանր վիճակում եւ ունի հնարավորություն եւ ձգտում է նաեւ ուսման հետ միաժամանակ աշխատել եւ փորձել ինչ-որ ձեւով թեթեւացնել իր հոգսը:

Շատ լավ նախագիծ է, ես միեւնույն ժամանակ համաձայն եմ նաեւ պրն Թունյանի հետ, եթե մենք սա համարենք պիլոտային ծրագիր փորձարկումն անենք եւ հետո ամբողջությամբ փորձենք ներառել նաեւ մեր բոլոր ուսանողներին:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տաթեւիկ Հայրապետյան: Խնդրեմ:

Հերթականությունն այնպես ենք արել, որպեսզի նաեւ ընդդիմությունը հավասարաչափ հնարավորություն ունենա՝ ելույթ ունենալ:

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, հարգելի քաղաքացիներ, եւ հատկապես ուսանող քաղաքացիներ, իրականում ես կարծում եմ, ինչպես իմ գործընկերները նշեցին, որ այո, մենք շատ կարեւոր օրինագիծ ենք քննարկում եւ այստեղ մի կողմից հնչող, այսպես ասած, մտահոգությունները, կրթության որակի հետ կապված իմ գործընկեր պրն Թեւոսյանը բարձրաձայնեց, բայց պրն Թեւոսյան, դուք էլ կհամաձայնեք, որ մի կողմից մենք, իսկապես, պետք է, այսպես ասած, պրոտեկցիոն լինենք կրթության եւ կրթության որակի նկատմամբ, բայց մյուս կողմից՝ պետք է մաքսիմալ մոտիվացնող լինենք աշխատանքի նկատմամբ եւ, այսպես ասած, նույնիսկ մեր ուսանողական տարիներին վերադառնալով՝ կհիշենք այդ իրավիճակը, երբ իսկապես կար իրավիճակ, երբ  մենք պետք է հասցնեինք եւ ուսումը եւ աշխատանքը եւ մենք դա անում էինք հնարավորինս լավ, որովհետեւ միայն լավ կրթություն ստանալով, լավ կրթության շնորհիվ եւ այդ ճանապարհով առաջ գնալով հնարավոր է հասնել հաջողությունների, բայց, միեւնույն ժամանակ, դա պետք է զուգահեռվի կիրառական փորձի հետ, եւ կարծում եմ` այս օրինագծի միջոցով մենք խրախուսում ենք հենց դա, քանի որ երբ կարդում ենք աշխատանքի վերաբերյալ հայտարարություններ, հաճախ տեսնում ենք, որ փնտրում են բազմաֆունկցիոնալ, տարբեր կարողությունների տիրապետող անհատների, եւ ես կարծում եմ` մենք սրանով հենց դա էլ խրախուսում ենք մի կողմից, ինչպես նշեցին, որովհետեւ իրականում եթե ուսանողը ցանկանա հասցնել եւ՛ կրթությունը, եւ՛ աշխատանքը, գտնելու է այդ ժամանակը եւ դրանք այն լավագույն տարիներն են, երբ որ 24 ժամը զուտ 24 ժամ չէ, այլ շատ ավելի երկար է տեւում եւ ինքնազարգացման կարեւոր փուլ է:

Ուստի, ես ողջունում եմ եւ կարծում եմ, որ, ինչպես նշեցինք, այս պիլոտային փուլում, հետո կհասկանանք՝ որքանով բակալավրիատում կլինի արդյունավետ, հատկապես, ինչպես պրն Գաբրիելյանը նշեց, բակալավրիատի վերջին ավարտական փուլում: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Գայանե Աբրահամյան: Խնդրեմ:

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Մեծարգո նախագահություն, հարգելի հայրենակիցներ, իրապես, չափազանց կարեւոր օրինագիծ է, եւ ես ուզում եմ սրա մի քանի շերտերին անդրադառնալ, որովհետեւ այն միայն սոցիալական խնդիր չի լուծում, այլ նաեւ, ուզում եմ հենց նաեւ շեշտադրել կրթության որակի վրա, սոցիալական խնդիր է լուծում այնքանով, որ, իրապես, սա ուսանողի համար հնարավորություն է՝ ինքն իր աշխատանքով ներդրում ունենալ հենց իր կրթության մեջ: Արդյո՞ք սա ազդելու է կրթության որակի վրա: Ես կարող էի, ընդհանրապես, միայն իմ օրինակը բերելով՝ ասել, որ չի ազդելու եւ ընդհակառակը, բայց ես նաեւ միջազգային փորձի եւ ուսումնասիրության օրինակներ կբերեմ: Ես ինքս աշխատել եմ երկրորդ կուրսից, աշխատել եմ գրեթե ամբողջ դրույքով եւ սովորել եմ բացարձակ գերազանց, բայց մյուս կողմից՝ ամերիկյան կազմակերպությունը` կրթության վիճակագրության կենտրոնը, մի քանի ուսումնասիրություններով եւ գրեթե ամեն տարի արված ուսումնասիրություններով փաստում է, որ 20 ժամ աշխատող ուսանողներն առնվազն 12 նիշով ավելի բարձր գնահատականներ են ապահովում, քան այն ուսանողները, որոնք չեն աշխատում: Եվ սա ունի իր պատճառները, որովհետեւ աշխատող ուսանողն ունի շատ ավելի լավ ժամանակի կառավարում, շատ ավելի կենտրոնացած է աշխատանքի վրա եւ այլ բաների վրա իր ժամանակը չի ծախսում: Բայց մեկ այլ խնդրի վրա եմ ուզում նաեւ ուշադրություն դարձնել, որ աշխատանքի այս հնարավորությունը նաեւ որոշակիորեն կրճատելու է ստվերը:

Այսօր մեր աշխատաշուկայում ուսանողները դիտարկվում են չգրանցված եւ այն էժան աշխատուժը, որոնց հիմնականում, կարելի է ասել, էքսպլուատացիայի են ենթարկում: Սա հնարավորություն է տալու հենց ուսանողությանը՝ իրենց իրավունքների պաշտպանությունն իրականացնել եւ պահանջել, որպեսզի իրենք գրանցվեն եւ իրականացնեն իրենց աշխատանքը:

Շնորհակալություն: Դեռ շատ բան ունեի ասելու, բայց սա շատ կարեւոր էր:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Վահագն Թեւոսյան: Խնդրեմ:

Վ.ԹԵՎՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահող, սիրելի գործընկերներ, այո, սա ամենաշատ քննարկված, երեւի, օրենսդրական նախագծերից մեկն է եւ մեր հանձնաժողովում էլ քննարկման ժամանակ, երբ հետ կանչվեց նախագիծը, հիմնական, էսպես ասած, մտատանջությունները մեզ պարուրել էին միայն` կրթական որակի վրա բացասական ազդեցության առումով: Կարծում եմ` էն տարբերակով, որ տարբերակով հիմա ներկայացված է նախագիծը, ըստ էության, այդ հարցը որոշակիորեն լուծված է, եւ էդ մտավախությունները կորել են, որովհետեւ եթե մենք խոսում ենք բակալավրերի մասին, ապա հաշվի առնելով գոյություն ունեցող իրականությունը, մի քիչ դժվար կլիներ զուգահեռ պատկերացնել եւ՛ սովորելը եւ՛ աշխատելը, բայց, ամեն դեպքում, մագիստրոսի, ասպիրանտի եւ օրդինատուրայում սովորողի առումով տարբերակը միանշանակ ընդունելի է, քանի որ, այո, խրախուսում է աշխատանքը, նաեւ հրաշալի դուռ է բացում Կառավարության համար եւ ուսանողների համար՝ իրար փոխօգնություն ցուցաբերելով՝ հասկանալ եւ ընդունել ինչ-որ խաղի կանոններ, թե ո՞ր մասնագիտություններն են մեզ մոտ գերակա եւ ո՞ր մասնագիտությունների դեպքում կարող է տրվել առավելություն:

Պրն Գրիգորյանի ասածին կուզեի անդրադառնալ, մասնավորապես, էն թեմայով, որ ի՞նչ մեղք ունի ուսանողը, եթե սովորում է ինչ-որ մի տեղ: Չունի ոչ մի մեղք նույն տրամաբանությամբ, որովհետեւ չունի մեղք, դրա համար իր նկատմամբ որեւէ տույժ, տուգանք կամ պատժամիջոց չի կիրառվում, ինքը, ուղղակի, մնում է իր կարգավիճակում, մնացածն ուղղակի խրախուսվում են:

Իսկ երբ բակալավրերի հետ կապված՝ խոսում ենք, օրինակ` չգիտեմ՝ դրան վերադառնալ արժե՞ երբեւէ, թե՞ չէ: Պրն Դավթյանն ասաց, որ լավ կլիներ, որ մնար, ես կարծում եմ, որ երբ կգա ժամանակը եւ էս պիլոտային ծրագիրն իրեն կարդարացնի, իսկ ես մեծ հույսեր ունեմ, որ կարդարացնի, եթե բակալավրերին հաստիքային աշխատանքի ընդունած գործատուները սոցիալական պատասխանատվություն կստանձնեն նաեւ նրանց կրթական առաջադիմության համար, էդ ժամանակ, գուցե, կխոսենք նաեւ բակալավրերի մասին: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Արտակ Մանուկյան, խնդրեմ, համեցեք:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, նախ` կարծում եմ` պրն Բաբաջանյանը մի փոքր շտապեց ասել բառեր, որովհետեւ ես նայեցի, որ արդեն իսկ, ըստ էության, վնասազերծվել է այդ անձը, բայց, այնուհանդերձ, հիմա ես փորձեմ անդրադառնալ բուն նախագծին: Ես 4 կարեւորագույն անկյունաքարային, իմ կարծիքով, մոտեցումներ եմ առանձնացրել:

Առաջինը` ծածկույթը, ո՞ւմ ենք մենք այս փորձում, շահառուների բանակը, կարծում եմ, էլի վերահաստատում եմ, որ մենք միանգամից պետք է առաջինից երկրորդ ընթերցում, նաեւ հնարավորինս այս օրենքով պայմանավորված՝ այդ հստակ եւ իմ կարծիքով՝ ավելի շատ մարդկային կապիտալի ստեղծող ուղղություններին, էն, որ համեմատաբար ցածր պահանջարկ է` արվեստ, գրականություն, էն նույնը, ինչ որ պետական մրցանակների համատեքստում մենք փորձում ենք կանոնակարգել:

Երկրորդը. ես, անկեղծ, մի փոքր ուզում եմ հասկանալ` սա կրթության զարգացմանը միտված նախաձեռնությո՞ւն է, թե՞ աշխատաշուկայի ստեղծմանը կամ զարգացմանը միտված նախաձեռնություն է ու կախված դրանից՝ ես մի դիտարկում եմ ուզում անել. մենք ընդունում ենք չէ՞, որ ասպիրանտուրա, օրդինատուրա, բոլոր նշված ուղղությունները, ըստ էության, ներդրում են, այսինքն` մարդիկ, որոնք ուզում են հավելյալ գիտելիք ստանալ եւ, ըստ էության, ավելի մեծացնել իրենց եկամուտները: Եթե մենք սա դիտարկում ենք որպես ներդրում, առնվազն, կարծում եմ, որ էլի առաջինից երկրորդ ընթերցում մենք ոչ թե ամբողջությամբ պետք է փոխհատուցենք, այլ, օրինակ` դիտարկենք 50 տոկոսը, որովհետեւ եթե սա ներդրում է, պետությունն իր վրա չի կարող էս ներդրման ամբողջական բեռը վերցնել: Ես հարցեր եմ ասում, բայց ես վերջում կասեմ` ինչու եմ ես կողմ:

Եվ երրորդը, որ ես առանձնացրել եմ. ժամկետը: Եթե մենք ասում ենք՝ համատարած եկամուտների հայտարարագրում, ապա, առնվազն, մենք պետք է էդ մասով հիմա էդ մեսիջը տանք, որ սա մինչեւ 2022 թվականի հունվարի 1-ն է, որ մենք փորձում ենք խրախուսել:

Ինչո՞ւ եմ ես կողմ. որովհետեւ, այնուհանդերձ, մի հատ կարեւոր բան կա, եթե դու ուզում ես մի բան զարգացնել, չես կարող առանց մոտիվացիայի, տրամադրելու զարգացնել, եւ մենք ուզում ենք, այո, որ կրթության միջոցով փող աշխատող մարդկանց զանգվածը մեր հանրապետությունում զարգանա, որովհետեւ աղքատության հաղթահարման, այդուհանդերձ, ամենակարեւոր ուղղությունը կրթությունն է: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ծովինար Վարդանյան` «Իմ քայլը» դաշինք, խնդրեմ:

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տվյալ նախագծի վերաբերյալ խոսվում է էն ուսանողների մասին, ովքեր աշխատում են, եւ փորձում ենք հասկանալ, որ խթանում է տվյալ ուսանողների աշխատանքը, սակայն եկեք չմոռանանք նաեւ էն մարդկանց մասին, ովքեր արդեն իսկ աշխատում են եւ ցանկանում են, ուղղակի, կրթություն ձեռք բերել, այսինքն` էս նախագիծը միտված է խրախուսելու թե՛ արդեն կրթություն ստացողին, որպեսզի նա աշխատի, եւ թե՛ էն մարդուն, ով աշխատում է, որպեսզի ստանա կրթություն: Եվ էստեղ, իհարկե, որոշ կարծիքներ են հնչում` ինչպե՞ս դիտարկել՝ որպես սոցիալակա՞ն, որպես ներդրո՞ւմ, որպես ծա՞խս եւ այլն, բայց ես կարծում եմ` եթե մի քիչ ավելի խորանանք, քանի որ կրթությունը միշտ ներդրում է, կրթության վրա արված ծախսը, միանշանակ, կարելի է որպես ներդրում դիտարկել:

Եվ ուզում եմ խոսքս եզրափակել սրանով, որ ես սովորաբար նման նախագծերին, որոնք եկամտային հարկից ինչ-որ բան են պահանջում, միշտ դեմ եմ խոսել եւ սա, երեւի, եզակի եւ բացառիկ դեպք է, որ ինձ համար էն գումարը, որը գնալու է կրթության ոլորտին եւ կրթության համար էդ միակ դեպքն է, որի համար ես պատրաստ եմ կողմ քվեարկել, եւ եկեք չմոռանանք, որ կրթված քաղաքացին պետության համար կապիտալ է, իսկ կրթված քաղաքացին, ով նաեւ պատասխանում է աշխատաշուկայի պահանջին, արդեն ակտիվ է: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հաջորդը` Սերգեյ Ատոմյան: Ես ներողություն եմ խնդրում, չէի նկատել, որ դուք դահլիճում եք, քանզի դուք ձեր տեղը փոխել էիք, ինձ թվաց` դահլիճը լքել էիք:

Սա վերջին ելույթն է, հարգելի գործընկերներ, դրանից հետո խմբակցության անունից մեկ ելույթ ունենք: Ժամանակի խնդիր ունենք, իմ քմահաճույքը չէ:

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Մի շատ կարեւոր նախագիծ ենք քննարկում, իրապես: Ինչպես արդեն նշեցի, ես` որպես պատգամավոր, առաջին նախաձեռնությունը եւ առաջին միտքը՝ որպես օրենսդրական նախաձեռնությամբ հանդես գալու, եղել է էս նախագիծը, ինչի՞ համար. ասեմ, որովհետեւ մայրս աշխատում է դպրոցում, եւ կան բազմաթիվ աշակերտներ, ովքեր չեն կարողանում ուսման գնալ, բարձրագույն ուսում ստանալ այն պատճառով, որովհետեւ գումարի խնդիրներ ունեն:

Երբ այս նախաձեռնությունն ինձ մոտ ծնվեց, ես մտածում էի նախ եւ առաջ` խրախուսել բակալավրիատը, սակայն քննարկումների արդյունքում փոքր-ինչ համոզումս փոխեցի, որովհետեւ հասկացա, որ որոշակի պրակտիկա պիտի անցնի այս նախաձեռնությունը եւ որոշակի շրջանառության մեջ դրվի, եւ դրանից հետո նոր կարողանանք հասկանալ` դա իր պտուղները տալի՞ս է, թե՞ ոչ, եւ անցնենք հաջորդ քայլերին:

Սկզբնական շրջանում կարծում էի, որ այդ նախաձեռնության առաջին ընդդիմախոսը կլինի Կառավարությունը, քանի որ բյուջեի վրա որոշակի ազդեցություն կարող է ունենալ, բայց այնուհետեւ փոխեցի կարծիքս` լսելով պրն փոխնախարարի մտորումները եւ հասկացա, որ Կառավարությունն անգամ խրախուսում է:

Այդ նախաձեռնությունը ոչ միայն ողջունելի է մեզ համար, այլ նաեւ մեր ընդդիմադիր գործիչների համար: Այդ նախաձեռնությունը բխում է նաեւ, կարող ենք ասել, «Իմ քայլը» խմբակցության նախընտրական խոստումներից, քանի որ մենք որոշել ենք եւ խոստացել ենք, որ պիտի քաջալերենք եւ ողջունենք կրթական համակարգը եւ այդ նախաձեռնությամբ մենք առաջին իսկ քայլերն ենք կատարում եւ կարողանում ենք խրախուսել կրթությունը:

Շնորհակալություն: Այսքանը, ուզում էի խոսել եւ ասել, որ շատ կարեւոր նախաձեռնություն է եւ կոչ եմ անում բոլորիդ` կողմ քվեարկել: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Մենք եւս մեկ ելույթի հնարավորություն ունենք:

Լիլիթ Ստեփանյան, խնդրեմ:

Լ.ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, թող մի անգամ էլ մի բախտը բերի, ես վերջինը խոսեմ: Ինչպես նշեցին իմ բազմաթիվ գործընկերներ, իրապես, այս օրինագիծն ամենաշատը քննարկվողներից է, եւ, չեմ վախենա ասել, ամենաշատ սպասված օրինագծերից մեկն է: Երբ ուսանողները, ովքեր կապ ունեն անընդհատ պատգամավորների հետ, արդեն անուն են դրել այս օրինագծին` աշխատող սովորողների եւ սովորող աշխատողների մասին:

Նախ` ասեմ, որ այս նախագիծն ընդամենը հնարավորություն է տալիս, ստեղծում է եւս մեկ մեխանիզմ, որ արդեն աշխատող ուսանողներն իրենց գրպանից կամ իրենց հավաքագրած գումարներով իրենց ուսման վարձի հարցը լուծեն, եւ այս օրենքն առանց չափազանցության, իսկապես, անմիջապես ազդելու է թե՛ սովորողի, եւ թե՛ սովորողի ծնողի կյանքի որակի վրա: Ելնելով այն դրույթներից, որ ներկայացրեց պրն Գաբրիելյանն աշխատաշուկայի ուսումնասիրությունների հիման վրա` կապված պահանջարկի եւ առաջարկի հետ, առանց ավելորդությունների այս նախագիծը կարելի է նաեւ ռազմավարական նշել:

Եվ ես ունեմ եւս 2 հարց, որ չհասցրեցի տալ, կարծում եմ` պրն Գաբրիելյանն իր ամփոփիչ խոսքում այս հարցերին կպատասխանի: Հնարավոր չէ արդյո՞ք կրթության երրորդ օղակի ժամանակ, ասպիրանտուրայից բացի, այս նախագծի դրույթները տարածել նաեւ հայցորդի ինստիտուտի վրա, քանի որ բազմաթիվ են հայցորդները, ովքեր միաժամանակ աշխատում են, եւ սա նրանց համար եւս մեկ հնարավորություն է:

Եվ վերջում ամփոփելով խոսքս՝ ասեմ, որ օրենքի իմպերատիվ նորմը մենք թողնում ենք, փաստորեն, կրթության օղակի աստիճանը եւ ոչ թե տարիքային սահմանափակումը եւ ստեղծում եւս մեկ հարթակ, որպեսզի այս հնարավորությունից օգտվեն բազմաթիվ մեր քաղաքացիներ, ովքեր ցանկություն ունեն իրենց մասնագիտական կարողությունները եւ հմտությունները զարգացնել:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ելույթների համար նախատեսված ժամանակն ավարտվեց: Ունենք մեկ ելույթ խմբակցության անունից: «Իմ քայլը» խմբակցության անունից ելույթ կունենա Հայկ Կոնջորյանը: Խնդրեմ, պրն Կոնջորյան, համեցեք:

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, վստահ եմ` բոլորդ արդեն տեղյակ եք, որ ժամեր առաջ «Էրեբունի Պլազա» բիզնես կենտրոնում զինված անձը մուտք է գործել եւ արձակել է կրակոցներ: Անմիջապես դեպքի ի հայտ գալուց հետո ոստիկանության համապատասխան ներկայացուցիչները մեկնել են դեպքի վայր, բանակցություններ են վարել տվյալ անձնավորության հետ, որը վնասազերծվել է, զենքն առգրավվել է, եւ վերջինս տեղափոխվել է ոստիկանություն, եւ, բարեբախտաբար, որեւէ տուժած չկա: Ես ցանկանում եմ առիթն օգտագործելով՝ շնորհակալություն հայտնել ոստիկաններին, որ կարողացել են նման օպերատիվ եւ առանց զոհերի իրավիճակը հանգուցալուծել:

Մյուսը. ցանկանում եմ հստակ ընդգծել, որ ՀՀ իրավապահ մարմիններն ամբողջությամբ, համապարփակ տիրապետում են իրավիճակին եւ այժմ իրականացվում են բոլոր գործողությունները՝ դեպքի բոլոր մանրամասները եւ հանգամանքները բացահայտելու համար:

ՀՀ իշխանությունները եւս մեկ անգամ վերահաստատում են, որ մեր երկրում բռնությունը տեղ չունի, որ բռնության ցանկացած դրսեւորում` անկախ որեւէ տեսակի պատճառաբանությունից, չունի որեւէ տեսակ արդարացում: ՀՀ իշխանություններն ունեն պողպատյա կամք` Հայաստանում կառուցել բռնությունից զերծ հանրություն:

Նաեւ ցանկանում եմ նշել, որ այդ դեպքից հետո արդեն իսկ սոցիալական ցանցերը եւ մեդիայի, այսպես կոչված, որոշ ներկայացուցիչներ սկսել են տարատեսակ աղավաղող եւ սպեկուլյատիվ հայտարարություններ անել: Պղտոր ջրում ձուկ որսացողների մի նոր խումբ կամ ավելի հայտնի խումբ արդեն իսկ սկսել է նորից մանիպուլյացիաների միջոցով խեղաթյուրել կատարվածը եւ կապել այս կամ այն քաղաքական գործընթացների հետ: Ցանկանում եմ նշել, որ բոլոր այս ջանքերն ապարդյուն են, որ ՀՀ իրավապահ համակարգն ամբողջությամբ բացահայտելու է տեղի ունեցածը, եւ որ բռնությունը մեզ համար անընդունելի է` ցանկացած հիմնավորմամբ:

Եվ վերջում ցանկանում եմ նաեւ կոչ անել մեր սիրելի հայրենակիցներին` պահպանել հանգստությունը, զգոնությունը: Վստահ եղեք ՀՀ իրավապահ համակարգի վրա, մենք ամբողջությամբ մեր ուշադրության կենտրոնում ենք պահում այս գործընթացը եւ ապոկալիպտիկ տրամադրությունների եւ որեւէ տեսակ խուճապի կարիք ամենեւին չկա: Ամեն ինչ գտնվում է վերահսկողության տիրույթում: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Կոնջորյան: Ես նաեւ ուզում եմ ավելացնել, որ ոստիկանապետն անձամբ է բանակցել եւ ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել նաեւ ոստիկանապետի պաշտոնակատարին լավ աշխատանքի համար:

Իսկ ելույթների համար նախատեսված ժամը վերջացավ, հիմա եզրափակիչ ելույթներին ենք անցնում:

Հարակից զեկուցող` ֆինանսների նախարարի տեղակալ Արման Պողոսյան, խնդրեմ:

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ԱԺ հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի պատգամավորներ, ըստ էության բավարար մանրամասնությամբ քննարկվեց այս նախագիծը՝ որպես շարունակություն երկու հանձնաժողովներում, այնուհետ դրանց հաջորդած քննարկումներում, սակայն սրանով, ըստ էության, գործընթացը նոր-նոր սկսվում է, որովհետեւ որոշակի իրավակիրառ հենք ապահովելու համար դեռեւս Կառավարության որոշմամբ պետք է ամրագրվի այն մասնագիտությունների ցանկը:

Ես պատրաստակամություն եմ հայտնում Կառավարության անունից՝ շարունակել նախագծի հղկման եւ բարելավման շուրջ իրականացվելիք աշխատանքները, իհարկե, եթե խորհրդարանն առաջին ընթերցմամբ հավանության կարժանացնի նախագիծը: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարակից զեկուցող` տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Հռիփսիմե Գրիգորյան: Հա՜, Բաբկեն Թունյան, համեցեք, խնդրեմ:

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Փորձեմ մի երկու դիտարկման անդրադառնալ, մեկը՝ խտրականության մասով: Պրն Գրիգորյան, իհարկե, ձեր ասածի տրամաբանությունը հասկանում եմ, բայց նույն կերպ, օրինակ` եթե տնտեսագիտական ֆակուլտետում եւ օրինակ` պատմական ֆակուլտետում ուսման վարձերը տարբեր են, դա նույնպես խտրականություն կարելի է դիտարկել կամ, օրինակ` ում քանի պետպատվերի տեղ են տալիս, դա նույնպես կարելի է խտրականություն դիտարկել: Էս դեպքում մենք մի քիչ ուրիշ տրամաբանությունից ենք գալիս ու էդ ցանկն արդեն Կառավարությունն ինքը կորոշի: Հիմա, եթե մենք գտնենք, որ էս, էս, էս մասնագիտությունները խթանելն ավելի կարեւոր է, դա ոչ թե խտրականություն է , այլ՝ քաղաքականություն:

Պրն Խաչատրյանի հարցին անդրադառնամ` ի՞նչ քաղաքականություն է սա, եթե հարկային քաղաքականություն է, նշեցիք, ինչո՞ւ սա չի բխում Կառավարության ընդհանուր հարկային քաղաքականությունից: Ես ի սկզբանե էդ հարցը փորձեցի կանխել: Կարճ կարող եմ ասել, որովհետեւ սա ոչ թե Կառավարության, այլ պատգամավորների նախաձեռնությունն է, եւ եթե մենք էս հարցը դիտարկենք զուտ միայն տնտեսագիտական, հարկային եւ այլ տեսանկյունից, մենք ինքներս կարող է բացասական եզրակացության արժանացնեինք ճիշտ նույն կերպ, ինչպես շատ այլ նախագծեր` սկսած առողջապահական ոլորտին վերաբերող եւ այլն, բայց, քանի որ  խոսքը վերաբերում է կրթությանը, էստեղ մեր մոտեցումը մի քիչ այլ է, ու կարծում ենք, որ կրթությունն ամենակարեւոր ներդրման ոլորտն է:

Քաղիրավական պայմանագրերի մասով, ըստ երեւույթին խոսքս սխալ հասկացվեց, էս փուլում ես ոչ թե ասում էի` էդ խնդիրը կլուծվի, այլ էս փուլում դա աննպատակահարմար է լուծել:

Եվ, վերջապես, կոռուպցիոն ռիսկերի հետ կապված: Դա ավելի շատ քաղաքակրթական խնդիր է, եթե մենք ամեն ինչը նայենք, որ մարդիկ տանելու են չարաշահելուն, որեւէ օրինագիծ չպետք է ընդունեք: Նույն բալային համակարգն ընդունելուց հետո տեսնում ենք` արդեն էստեղ list.am-ում բալեր են վաճառում, մենք պետք է փորձենք նաեւ հասարակությանը նախապատրաստելով տարբեր ռեֆորմներին՝ նաեւ էդ խնդիրը լուծել:

Շատ կարճ ամփոփեմ: Ես էս նախագծի դերը ո՛չ գերագնահատում եմ, ո՛չ թերագնահատում, կարծում եմ` սա մեզ համար շատ լավ փորձ է՝ հասկանալու համար, թե էն խնդիրները, որոնք նպատակ ունենք լուծել, լուծելո՞ւ են, թե՞ չէ, եթե լուծվելու են, արդեն հետագայում ավելի կոնկրետ գործիքակազմով դրանք կկատարելագործենք: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Եվ վերջին եզրափակիչ ելույթը: Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Սիսակ Գաբրիելյան: Խնդրեմ, պրն Գաբրիելյան:

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Հարգարժան նախագահող, հարգելի գործընկերներ, մի փոքր, պարզապես, մի քանի վայրկյան օգտվեմ: Պրն Կոնջորյան, ավելի, էսպես, արտառոց բան է հիմա շրջանառվում. արդեն հասկացան, որ էս երկու տարվա մեջ էստեղ բանակից տուշոնկա գողացողներ չկան, 10 քաղաքացիներին սպանելու հրաման տվողներ չկան եւ, օրինակ` նկուղում, շատ եմ սա ասում, ինչ-որ մեկի ճակատին սիգարետ հանգցնողներ չկան: Արդեն մի հատ տերմին է շրջանառվում` Նիկոլ Փաշինյանի աջակիցն էսինչ բանն է անում, այսինքն` ես ուզում եմ ասել, որ իշխանության աջակիցները շատ են, գոնե, վերջին ընտրություններով իրենք մոտ 1 միլիոն են, եւ կարծում եմ` էս էլ է վերանալու, ու արդեն գրելու են, օրինակ` Նիկոլ Փաշինյանի նկարը լայքողն էսինչն է արել, ծիծաղելի է: Ներողություն եմ խնդրում, պարզապես, շատ կայքեր միանգամից արտատպում են էդ վերնագրով, ինչը նաեւ ցավալի է:

Անդրադառնալով նախագծին, պրն Գրիգորյան, անկեղծ ասած, չհասկացա՝ ի՞նչ է նշանակում կարիքավոր ընտանիքի հանդեպ... Այսինքն` եթե մարդը կարիքավոր ընտանիքից է, ինքը չի՞ կարող աշխատել, եթե առողջական խնդիրների համար ասեիք, գուցե հասկանայի, բայց ասում եք` կարիքավոր ընտանիքի անդամ է եւ ինքը խտրական է: Չէ, թող ինքն աշխատի, այսինքն` ի՞նչ է նշանակում կարիքավոր ընտանիքի անդամ է, ինչո՞ւ, չի՞ կարող, օրինակ` ոչ կարիքավոր ընտանիքի անդամի նման աշխատել, ի՞նչն է խնդիրը, էլի:

Եվ խտրականության մասով: Այո, պրն Թունյանն էլ ասաց, օրինակ` իրավաբանական ֆակուլտետում չկա պետպատվեր, երեւի, միակ, ֆակուլտետներից է, որտեղ չկա պետպատվեր, որովհետեւ չգիտեմ... Կամ նույն ուսման վարձի գների հետ կապված՝ մեր ֆակուլտետում 1 մլն է ուսման վարձը, տեղ կա՝ 350-400 հազար է, այսինքն` ամեն ինչ կարող ենք դիտարկել: Եվ հետո, սա պարտադրանք չէ, արտոնություն է, կուզեն՝ թող աշխատեն, նորից եմ ասում` չհասկացա, ուղղակի, թե կարիքավոր հատվածն ի՞նչն էր, էլի: Նայեք, օրինակ` իմ օգնականն էլ, հիմա համալսարանում սովորելուն զուգահեռ համալսարանում կա կլինիկա, կոչվում է իրավաբանական կլինիկա, ինքը սովորելուն զուգահեռ՝ որոշակի աշխատանք է կատարում, հայցեր են գրում եւ այլն: Ես, որ ասում էի` բուհ-մասնավոր համագործակցություն, հենց էս նկատի ունեի, որ շատ մասնագիտությունների դեպքում էլ էնտեղ որոշակի կլինիկաներ կբացվեն, եւ ուսանողները հենց բուհում, հենց իրենց առարկաների հետ պայմանավորված աշխատանքը կկատարեն: Գուցե դրա դիմաց ստանան 100.000 դրամի կարգի աշխատավարձ` հասկանալի պատճառներով, բայց դրանից էլ կկուտակվի էդքան եկամտահարկ, եւ կկարողանան փոխանցել եւ, շատ կարճ, խնդրում եմ: Եթե ամբողջ աշխարհում հաջողվում է կրթությանը զուգահեռ աշխատել եւ վնաս չհասցնել, կարծում եմ` մեզ մոտ էլ պետք է հաջողվի: Աշխարհի լավագույն համալսարաններում էսօր իմ ընկերները, որ գնում եւ սովորում են, վերջերս  է վերադարձել, ասում է` մի պատի փակցված է` հարգելի ուսանող, էսինչ աշխատանքը կա, կարող եք դասերից հետո գնալ եւ աշխատել: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված՝ «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը:

Հիմնական զեկուցող` էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալ Վարոս Սիմոնյան: Խնդրեմ, պրն Սիմոնյան:

Վ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Մեծարգո նախագահություն, հարգելի ԱԺ պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ հաստատելուն:

Ուզում եմ տեղեկացնել, որ առաջին ընթերցման ժամանակ կատարված դիտողությունները, ինչպես նաեւ տնտեսական հանձնաժողովի կողմից իրականացված բոլոր առաջարկություններն ընդունվել են, երկրորդ քննարկումը կազմակերպվել է տնտեսական հանձնաժողովում եւ եւս մեկ անգամ կատարված բոլոր առաջարկություններն հաստատվել են, ընդունվել են: Օրենքի հիմնական նպատակն է ստեղծել պետական օժանդակության վերաբերյալ բոլոր մարմինները, հաստատել մարմինների տեսակը, պետական օժանդակության տեսակները, ինչպես նաեւ պետական օժանդակության վերաբերյալ շտեմարանի ստեղծումը, այսինքն` ապահովել գրանցամատյանի ստեղծումը: Օրենքի ներկայացրած...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, ես ներողություն եմ խնդրում ձեզանից, հարգելի պատգամավորներ, ես ձեզ խնդրում եմ զրույցները դահլիճից դուրս տեղափոխել: Շնորհակալություն, ներողություն եմ խնդրում ձեզանից, պրն Սիմոնյան:

Վ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Օրենքի հիմնական նպատակը թույլ կտա ուժեղացնել վերահսկողական մեխանիզմները տրամադրող պետական օժանդակության վերաբերյալ, ինչպես նաեւ ապահովել թափանցիկությունը եւ իրականացնել մոնիտորինգ, թե ինչպիսի պետական օժանդակություն է տրամադրվում պետական օժանդակություն տրամադրելու իրավունք ունեցող անձանց կամ մարմինների կողմից եւ արդյո՞ք դրանք ծառայում են իրենց նպատակին, թե՞ ոչ: Միեւնույն ժամանակ կուզենամ նույնպես ներկայացնել, որ սա հանդիսանում է նաեւ մեր կողմից ստանձնած միջազգային պարտավորությունների շրջանակներում, մասնավորապես  Հայաստան-Եվրոմիություն համապարփակ եւ խորացված համաձայնագրի շրջանակներում, ինչպես նաեւ Համաշխարհային բանկի հետ իրականացնող ծրագրի շրջանակներում: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Քանի որ պատգամավորները գրավոր առաջարկներ չեն ներկայացրել, հարցեր չեն կարող լինել, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հարակից զեկուցող` տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արկադի Խաչատրյան: Խնդրեմ, պրն Խաչատրյան, համեցեք:

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի պրն փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, օրենքի նախագիծը եւ դրա հիմնավորումները, ըստ էության, մանրակրկիտ ներկայացվեց, այն մանրամասն ներկայացվել է նաեւ հատկապես առաջին ընթերցմամբ քննարկումից առաջ տնտեսական հարցերի հանձնաժողովում, եղել են բազմաթիվ հարցադրումներ, առաջարկություններ, որոնց զգալի մասն ընդունվել է, եղել է նաեւ առաջինից երկրորդ ընթերցում նաեւ սկզբունքային համաձայնություն, որպեսզի որոշակի առաջարկություններ կային` կապված տուգանքի որոշ չափերի հետ, եւ ձեռք բերվեց սկզբունքային համաձայնություն` անդրադառնալ դրանց հետագայում, հետեւաբար` այսքանը: Կարծես թե` էս վիճակով նախագիծը բերված է ընդունելի տեսքի, կոչ եմ անում կողմ քվեարկել, եթե կան հարցադրումներ, եթե կարող են լինել, սիրով կպատասխանեմ: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Չէ, չեն կարող լինել, պրն Խաչատրյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, կարող է լինել մտքերի փոխանակություն, որի համար առաջարկում եմ գրանցվել:

Գրանցվել է 5 պատգամավոր: Սերգեյ Բագրատյան: Խնդրեմ, պրն Բագրատյան:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, օրենքի նախագծի հետ կապված՝ մենք առաջարկություններ արեցինք հանձնաժողովում աշխատելու ընթացքում, եւ, ճիշտն ասած, ես չտեսա, որ էդ առաջարկներն ընդունվել են: Կոնկրետ, հիմա էլ եմ ասում` գրանցամատյան պահելն ինքնանպատակ չպետք է լինի եւ անկախ դրանից, թե միջազգային կառույցներն ինչպե՞ս են այդ երեւույթներին նայում, այսինքն` անհրաժեշտություն են տեսնում գրանցամատյաններ վարելու, բայց մենք ավելի կարեւոր առաջարկ ենք անում, որ այդ գրանցամատյանները ոչ միայն պետք  է լինեն, պետք է վարվեն, այլ կոնկրետ տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովն իր գործառույթային նշանակության մեջ պետք է համար առաջին առաջնահերթություն դիտարկի, որ այդ բոլոր արտոնությունները, նախ եւ առաջ՝ պետք է անցնեին ՏՄՊՊՀ-ի ֆիլտրով: Եթե հիշում եք, մենք հանձնաժողվում էդ մասին խոսեցինք, որ սա կարեւորագույն գործառույթ է եւ մենք դրանով ամենամեծ օգուտը կտանք մեր տնտեսությանը` զուտ այն պարզ իմաստով, որ մենք գիտենք, որ եթե գրանցված լինելուց առաջ արտոնություն է տրվում որեւէ ոլորտի, ՏՄՊՊՀ-ը պիտի այդ ոլորտի արտոնության հետ կապված՝ հստակ նշի` արդյո՞ք դա հակամրցակցային չէ, այսինքն` հիմա բազմաթիվ, եթե չեմ սխալվում, տարբեր ընկերությունների եւ տարբեր ոլորտների 70-ից ավելի արտոնություններ էին Կառավարությունում գրանցված: Որեւէ մոնիթորինգ ունե՞նք, որ, օրինակ` երբ հանքային ջրի ոլորտում, որեւէ արտոնություն ենք տվել մի ընկերության, քանի՞ այլ ընկերության եւ ինչքա՞ն վնաս եք հասցրել: Մասնավորապես, կարող ենք ասել, որ էս վերջում արտոնություն տրվեց հայտնի ընկերություններից մեկին, որը կապում են կոռուպցիոն ռիսկերի հետ: Ի շահ լավագույն գործիքը, որ կա, հենց ՏՄՊՊՀ-ն է, որը պետք է հստակ արձանագրի, որ, հարգելի գործընկերներ, այս արտոնությունը տրվում է այս հիմնավորումներով, հաշվարկված է, որ տնտեսական մրցակցությանը վնաս չի հասցվելու, հաշվարկված է, որ արտոնությունը ծառայելու է պետական գերակա խնդիրների լուծմանը: Միայն ներդրումային ծրագիրը բավարար չէ, որովհետեւ այդ ներդրումային ծրագրերը երկարաժամկետի համար են: 30 տարի հետո արդյո՞ք կկատարի այդ ընկերությունը՝ այդ արտոնությունը ստանալով, թե՞ ոչ՝ մենք նման ապացույց չունենք: Դա կարող է անել այդ մարմինը: Խնդրում եմ դրա վրա ուշադրություն դարձնել:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արտակ Մանուկյան, խնդրեմ:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, նախ` ասեմ, որ էդ արտոնությունները 30 տարով չեն, մեծապես 2-3 տարվա ընթացքում են, բայց, այնուհանդերձ, օրինագծի մասով իմ կարծիքով բարելավելու տեղիք կա եւ ես կփորձեմ ներկայացնել: Եթե ես հիշում եմ, որ երբ քննարկում էին, ես նույնիսկ առաջարկությունները տնտեսական մեր հանձնաժողովին փորձել եմ ուղարկել, բայց հետո իմացա, որ ֆրակցիայով է եւ էս համատեքստում չեմ կարողացել օբյեկտիվորեն ներկայացնել, բայց, այնուհանդերձ, կարծում եմ, որ պետք է էլի փոփոխություն անել, բացատրեմ՝ ինչո՞ւ: Երբ ես մտածում էի, ասում էի` օքեյ, մենք էս տվյալները տվեցինք ՏՄՊՊՀ-ին, բայց մենք ունենք, ընդհանրապես, պետական, պրն Բագրատյան, էս մասը կարող է ձեզ էլ հետագայում հետաքրքրել, գիտեմ, որ ձեր զրույցը շատ կարեւոր է, բայց, այնուհանդերձ, լսեք, կարող է հետաքրքրել, էլի, ինչ կարող է, օրինակ` լինել նաեւ էն մարմինը, որն իրականացնում է արտաքին աուդիտ: Օրինակ` Հաշվեքննիչ պալատը, իմ կարծիքով՝ պարտավոր է էս բոլոր արտոնությունների մոնիտորինգն իրականացնել եւ երբ գնում է, օրինակ` ինքը մի մարմին, ինչպես տարեկան էս արտոնությունները վավերապայման են լինում որպես առանձին ուղղություն, իհարկե, ես գիտեմ, որ իրենք ունեն իրենց պլանը եւ այլն, բայց առնվազն, երբ տվյալները մենք տալիս ենք, հետեւաբար` կարողանում ենք նաեւ իրենց պլանում էս մասով առաջարկություններ անել, որ իրենք ներառեն, այսինքն` կարծում եմ` ինտեգրման առումով մենք մի կողմին` պետական մարմնին, տալիս ենք, բայց մյուս կողմին էլ՝ արտաքին աուդիտի մարմնին պետք է տանք, որպեսզի նրանք կարողանան նաեւ իրենց զեկույցներով ամրապնդել, որ հանրության համապատասխան գումարներն էս մասով ըստ արժանվույն են ծախսվում եւ արտոնություններն էլ, ըստ էության, վավերացնեն, որ սահմանաչափերով են, պարտավորությունները կատարված են եւ այլն:

Կարծում եմ` միջազգային մեր գործընկերները միայն գոհ կլինեն, եթե մենք էս հավելյալ նաեւ փոխզսպման մեխանիզմները ներդնենք էս համակարգում: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Բաբկեն Թունյան, խնդրեմ, համեցեք կենտրոնական ամբիոնի մոտ:

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Նախ` մի երկու բան պարզաբանեմ: Հանձնաժողովի նիստում, պրն Բագրատյան, իրոք մեր առաջարկներն ամբողջությամբ ընդունվել են ու փոփոխությունները կատարվել են, բացի մեկ առաջարկից: Մենք առաջարկել էինք արգելված պետական օժանդակության դեպքում, երբ տնտեսվարողին, այսինքն` ստացողին 5 մլն դրամով տուգանում են, էդ դրույթը պետք է հանվի, որովհետեւ անարդար է, եթե չինովնիկը սխալ որոշում է կայացրել, տնտեսվարողը դրա համար չպետք է տուժի: Մենք էդ բանավոր համաձայնությունն ունեցել ենք, բայց երկրորդ ընթերցումից առաջ հանձնաժողովի նիստում պարզվեց, որ որոշակի տեխնիկական պատճառներով դա չի արվել, բայց մենք պայմանավորվել ենք, որ շատ արագ առաջիկա մեկ-երկու ամիսների ընթացքում էդ պետք է շտկենք, եթե Կառավարությունը չարեց, մենք կանենք:

Ձեր առաջարկը քննարկվել է, այսինքն` ոչ թե ֆորմալ առաջարկ էր ներկայացվել, այլ խնդրի մասին խոսեցինք, ու, կարծեմ` ՏՄՊՊՀ-ի ներկայացուցիչը նշեց, որ ի սկզբանե էդ տարբերակը քննարկվել է, բայց, քանի որ դա որոշակի վարչարարական խնդիրներ կարող է առաջացնել, օրինակ` նույն էդ արտոնությունների տրամադրման հետ կապված, մաքսատուրքի գծով եւ այլն, էս պահին դեռեւս ձեռնապահ են մնում, որովհետեւ դեռ համակարգը դրան պատրաստ չէ, բայց սկզբունքորեն դեմ չեն, եթե հիշում եք, ես էլ խնդրեցի կոնկրետ ժամկետ նշել, ու էդ կոնկրետ ժամկետին ձեզ հետ միասին հետամուտ կլինենք, որ հնարավորինս արագ էդ փոփոխությունները կատարվեն: Թերեւս, այսքանը, շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն նաեւ ձեզ, պրն Թունյան: Միքայել Մելքումյան: Խնդրեմ, պրն Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, էստեղ մեկ-երկու դիտարկում ես կանեմ` Սերգեյ Բագրատյանի հարցը շարունակելով, երկրորդելով: Տեսեք, տալով արտոնություններ, մի մասին տալով, մի մասին չտալով՝ առաջին հայացքից թվում է, թե շուկայում անհավասար պայմաններ են ստեղծվում: Կան կարծիքներ, որ եթե մենք տալիս ենք, ասենք՝ ԱԱՀ-ի 3 տարվա արտոնությունը, օրինակը դրա վրա եմ բերում, բոլորին տալ, ոչ թե բերել Կառավարությունում քննարկել, ինչ-որ մեխանիզմ մշակել, որ պատկերը ցույց կտա եւ բոլորին տալ: Սա տարբերակներից մեկն է. ինչո՞ւ է գալիս Կառավարություն, ի՞նչն են քննարկում: Սա` մեկ:

Երկրորդ. էդ արտոնություն տալու հետեւից գնալու խնդիրը, այսինքն` եթե էնտեղ ներդրումների եւ աշխատատեղերի ստեղծման խնդիր կա, ես որեւէ անգամ, պրն Թունյան, չեմ լսել, որ ասեն` այ, էս արտոնությունների արդյունքում... Միշտ լսել եմ, որ ասում են` նախատեսվում է այսքան աշխատատեղ, բայց, փաստացի, ինչքա՞ն է ստեղծվել, ճիշտն ասած, չեմ լսել` կա տենց վիճակագրություն կամ Կառավարությունը կա՞, չկա՞: Պրն փոխնախարար, եթե կա, այսինքն` միշտ լսել ենք, որ էս ծրագրին տալիս ենք հավանություն՝ էսքան տարում էսքան ներդրում, էսքան աշխատատեղ, բայց ինչքա՞ն է դրանից ստեղծվել, ճիշտն ասած, եթե կա, ասեք:

Եվ պրն Բագրատյանի ասած հարցի շարունակությունը: Մրցակցության հանձնաժողովը լավ վերլուծություններ է անում, ես գիտեմ, հասկանանք, տեսնենք` էդ արտոնությունների հետեւանքով շուկայում կենտրոնացման աստիճանը, մասնաբաժինները եւ այլն, ինչ-որ բանով փոխվե՞լ են, այսինքն` արտոնություններ ստացած սուբյեկտները կոնկրետ էդ բիզնեսի գծով ինչ-որ առաջխաղացում ունեցե՞լ է, թե՞ դուրս են եկել, չգիտեմ, ի՞նչ է եղել: Սա էլ` երկրորդ, երրորդ հարցը:

Եվ մի հարց: Ժամանակս ավարտվում է, ես մի բան էլ ասեմ` ԵԱՏՄ-ի ինտեգրացիոն խնդիրների հետ կապված, ուղղակի, կիսվում եմ մտքերով, թող լինի՝ հրապարակային, Ռուսաստանի Դաշնության Պետական Դումայում շրջանառվում է մի նախագիծ, գիտեք, որ էնտեղ երեկոյան ժամը 11-ից հետո սուպերմարկետներում ցանկացած տիպի ալկոհոլի վաճառքն արգելված է: Նույնիսկ ես կապվել եմ մեր պրոֆիլային հանձնաժողովի գործընկերների հետ, ձեզ կոչ եմ անում` դուք ուշադիր նայեք դրանք, քանի որ դուք եք նաեւ համակարգում էդ ոլորտը, 11-ից հետո թույլատրել միայն հայրենական, այսինքն` իրենց արտադրության ալկոհոլային խմիչքները, այսինքն` մենք հասկանանք` էդտեղ որոշակի արգելքներ առաջանո՞ւմ են, թե՞ չեն առաջանում:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Եվ վերջին ելույթը` Սոֆիա Հովսեփյան, խնդրեմ, համեցեք: Սոֆիա Հովսեփյանն է խոսում:

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Ներողություն եմ խնդրում, ես պետք է նախորդ նախագծի հետ կապված իմ դիտարկումներն անեմ, էս նախագծի հետ կապված որեւէ առաջարկ չունեմ: Տեսեք, երբ եկամտահարկի հետ կապված էդ օրենքը բերվեց կրթության հանձնաժողով՝ քննարկման, բավականին մեծ ոգեւորություն է առաջացրել, եւ, իրապես, էս նախագիծն այն նախագիծն է, որին սպասում են հասարակության լայն շերտերը եւ նախագծի անցնելը շատ կարեւոր է եւ խրախուսական է, բայց ես կարծում եմ, որ նախագծում պետք է հաշվի առնել մի շարք հարցեր:

Նախ` առաջին հերթին, որ մենք առաջարկել էինք հաշվի առնել ուսանողների մասնագիտական որակական գնահատականը, այսինքն` ՄՈԳ-ի շեմը պետք է հաշվի առնեն, եթե ոչ, ապա ուսանողն ուղղակի կընդունվի ու մի կերպ կսովորի` հետն էլ աշխատելով:

Երկրորդը. երբ մենք ասում ենք` Կառավարությունը պետք է ընտրի մասնագիտությունների ցանկը: Հիմա, եթե Կառավարությունը պետք է ընտրի մասնագիտությունների ցանկը, նշանակում է` պետք է այդ մասնագիտություններն ընտրվեն` ելնելով երկրում պահանջարկից, հենց աշխատատեղերի պահանջարկից: Միեւնույն ժամանակ, ասվում է, որ ազատ է թողնվում, թե ուսանողն ի՞նչ է աշխատելու, այսինքն` էստեղ կա երկու հակասություն. եթե ուսանողը չպետք է լրացնի այն բացը տվյալ ժամանակահատվածում, որը մեր պետությունն այս պահին ունի, ապա խնդիր է առաջանում: Նախընտրելի կլինի, որ ուսանողն աշխատի այն մասնագիտությամբ, որը տվյալ պահին երկրում առաջնահերթություն կա, եթե այդպես չէ, ապա հնարավորությունը տան ոչ թե Կառավարությանը՝ ընտրելու որոշակի մասնագիտություններ, ապա բոլոր ուսանողներին տրվի այդ հնարավորությունը, որպեսզի օգտվեն այս իրավունքից:

Եվ, վերջապես, սոցիալապես անապահովության հետ կապված հարցը, որ քննարկվեց: Ես կարծում եմ, որ, վերջապես, պետք է մենք սոցիալապես անապահովությունն անընդհատ չխրախուսենք, որովհետեւ կրթության ոլորտում բոլոր հնարավոր ձեւերով խրախուսվում է հենց սոցիալապես անապահով ուսանողը` թե՛ անվճար կրթության առումով, թե՛ իրենց բնակարանների վարձերի առումով, էս դեպքում, գոնե, իրենք նաեւ աշխատանքի ժամանակ կունենան եկամտահարկ:

Խնդրում եմ, պրն Գաբրիելյան, շնորհակալ եմ, որ եկաք, էս հարցերը հաշվի առնել:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց: Եզրափակիչ ելույթներ: Սկզբից Արկադի Խաչատրյանինն է իրավունքը, հակառակ հերթականությամբ է գնում: Ես մի անգամ էդ սխալն արել եմ վարելիս, ինձ ուղղել են:

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես ուզում եմ միայն որոշ պարզաբանումներ անել՝ կապված իմ գործընկերոջ` պրն Բագրատյանի հնչեցրած հարցադրման հետ: Պրն Բագրատյան, էն հարցադրումները, որ արեցիք, մասնավորապես, որը վերաբերում է ՏՄՊՊՀ-ի կողմից պարտադիր եզրակացություն տալուն, հիշո՞ւմ եք, որ էդ հարցը բարձրացրեցինք: Այո, բարձրացնողներից մեկը նաեւ ես էի, սկզբունքայնորեն ես համարում եմ, որ, այո, դա էդպես պետք է լինի: Այսօր նորմատիվ իրավական ակտերի ազդեցության գնահատումը մրցակցության վրա ազդեցության մասով, իրականացնում է էկոնոմիկայի նախարարությունը, սակայն պետական օժանդակության այդ ռեեստրի վարումն իրականացվելու է հանձնաժողովի կողմից, այդ թվում` սանկցիաների կիրառումը, դրա դիտարկումը եւ գնահատականներ տալը, այդ թվում` իրավական հետեւանքների մասով եւս, այդ լիազորությունները պատկանում են հանձնաժողովին: Եվ մենք, այո, այդ քննարկումն ունեցանք, թե ինչու միանգամից տնտեսական մրցակցության հանձնաժողովը չի իրականացնում այդ ազդեցության գնահատումը եւ տալիս եզրակացություն նորմատիվ ակտերի քննարկումից առաջ, որպեսզի նաեւ որոշում կայացնող մարմինները, այդ թվում` Կառավարությունը, ենթաօրենսդրական նորմատիվ ակտ ընդունող մարմինները եւ այդ թվում, ինչո՞ւ ոչ, ԱԺ-ը պետք է տեսնեն այդ եզրակացությունը, նոր կայացնեն քաղաքական որոշում: Եվ էստեղից նաեւ պետական օժանդակության գնահատման եւ դրա իրավական հետեւանքների նաեւ խնդիրն է ի հայտ գալիս, որովհետեւ պրն Թունյանը, որը նշում է, որ պետք է տուգանքը դուրս գա, էս բոլոր հարցերը մեկը մյուսի հետ կապված են, սակայն քանի որ նախագիծը վերաբերում էր բացառապես այդ գրանցամատյանը վարելուն, հետեւաբար` քանի որ նաեւ էդ առաջարկությունը՝ կոնցեպտուալ քննարկման եւ նոր լիազորության, էստեղ հանձնաժողովի կարողությունների հարց կա եւ այլն, մենք որոշեցինք չանդրադառնալ այս նախագծի շրջանակներում, սակայն այդ հարցը մնացել է բաց, որին ես կարծում եմ, որ, անպայմանորեն, պետք է անդրադառնալ հետագայում: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Սիմոնյան, համեցեք:

Վ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Սկսեմ հարցերից: Նախ` պրն Խաչատրյան, շնորհակալություն ներկայացման համար, նաեւ պրն Բագրատյան, ձեր հարցերի մասով գրեթե բոլոր մյուս հարց տվողները պատասխանեցին, բայց փոքր անդրադարձ կատարեմ: Իհարկե, բոլոր հարցերը քննարկվել են հանձնաժողովի նիստի ժամանակ, նաեւ առաջին ընթերցման ժամանակ, եւ պրն Մելքումյանը նույնպես նշեց, որ արտոնություն մեկին տալի՞ս ենք, թե՞ չենք տալիս, այսինքն` պետք է դիմեն, որ որոշում կայացվի, արտոնություն ստանան, թե՞ ոչ:

Իսկ ձեր կոնկրետ ներկայացրած դեպքի մասով ընկերությունը դիմել է, ընկերությունը գնահատվել է, գնահատվել է ոչ միայն էկոնոմիկայի նախարարության կողմից, այլ Կառավարության կողմից սահմանված կարգով՝ ֆինանսների նախարարության, ՊԵԿ-ի եւ էկոնոմիկայի նախարարության կողմից համապատասխան գնահատումը ստացել է, այսինքն` ներդրումային նախագիծը դրական արդյունք ստացել է, դրանից հետո գնացել է Կառավարություն եւ հաստատվել է: Եթե մեկ այլ ընկերություն դիմեր ու թեկուզ էդ ընթացակարգով անցներ եւ չստանար, էդ պարագայում, միգուցե, առաջանար այնպիսի մոտեցում, որ Կառավարությունը լրացուցիչ նենց արտոնություն է տվել եւ մյուսի նկատմամբ հակամրցակցային գերիշխող պայման, բայց եթե մյուս ընկերությունը կամ ոլորտի համանման ընկերություն չի դիմել ու էդ ընկերությունը զուտ դիմել է ու ստացել է տենց, իրականում, էն ժամանակ էլ պատասխանեցի, մենք խնդիր չենք տեսնում:

Հիմա էս ամեն ինչի նպատակը, օրենքի հենց փիլիսոփայությունը, ինչպես կոլեգաները նույնպես նշեցին, կայանում է նրանում, որ մենք փորձենք գրանցել արտոնության տեսակները, արտոնության տրամադրված ձեւերը եւ դրանից հետո հաջորդ փուլը կլինի արդեն իսկ մոնիտորինգը: Մոնիտորինգի շրջանակում բոլորը կարող են մասնակցել, այսինքն` էդտեղ կլինի էդ ինֆորմացիան, հնարավոր մեծ մասը կլինի հանրային բաց եւ մյուս մասը` արդեն վերլուծական երկրորդ փուլով, եթե հիշում եք, հանձնաժողվում քննարկում էինք, որ կա իրոք կարողությունների խնդիր, պետք է կարողություններն ավելացվեն, եւ երկրորդ փուլը կլինի արդեն եղած, հավաքագրված տեղեկատվության խորքային վերլուծությունը, որը պետք է ծառայի բոլորի համար եւ դա նաեւ լինելու է քաղաքական ուղենիշներ տվող փաստաթուղթ, այսինքն` արդյո՞ք կա որոշակի արտոնություն, արտոնությունների պետական օժանդակության ձեւերը շատ են, բայց էկոնոմիկայի նախարարություն էդ մի տեսակն է տալիս, այսինքն` ավելացած արժեքի հետաձգում 3 տարով, ոչ ավելի եւ ներմուծված մաքսատուրքի զրոյացում:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, ձեր ժամանակը սպառվել է: Շնորհակալություն, հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք ԱԺ պատգմավորներ Արտակ Մանուկյանի եւ Բաբկեն Թունյանի կողմից ներկայացված՝ «Էներգետիկայի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջի ընթերցմամբ ընդունելու մասին» հարցը:

Հիմնական զեկուցող ԱԺ պատգամավոր Արտակ Մանուկյան: Համեցեք, պրն Մանուկյան:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, երբ էս օրենքի ձեւավորման գաղափարը եւ գաղափարախոսությունն իմ գործընկեր պրն Թունյանի հետ մենք քննարկում էինք, օրինակ` «Ընդերքի մասին» օրենքով, որով մենք սահմանաչափեր դրեցինք, այսինքն` փորձեցինք իրական սեփականատերերին նաեւ մինչեւ հունվարի 31-ը, ըստ էության, հնարավորություն տալ, որ դրանք թափանցիկ լինեն: Քննարկում էինք, որ եթե մենք էս մոտեցումները, որոնք ամրագրված են Կառավարության ծրագրով` թափանցիկություն, հաշվետվողականություն, կիրառում ենք հանքարդյունաբերության ոլորտի նկատմամբ, ի՞նչն է տրամաբանությունը, եթե մենք սա չկիրառենք հանրային ռեսուրսներ տնօրինող եւ քաղաքացիների բարեկեցության վրա անմիջականորեն ազդող եւ սակագնի ձեւավորման վրա նաեւ էդ առումով ազդող օբյեկտների նկատմամբ: Եվ էս մեր առաջարկի տրամաբանությունն էն էր, որ, օրինակ` ՀԷՑ-ը, բոլոր այն ՋԷԿ-երը, ՀԷԿ-երը, բոլոր էն մարմինները, ըստ էության, որոնց գործունեության արդյունքում որոշակի ազդեցություն է կամ ձեւավորում է սակագինը, սրանք եւս պետք է լինեն թափանցիկ եւ հաշվետու եւ էդ տրամաբանությամբ, երբ օրենքով դրված էր այդ 10 տոկոսանոց շեմը, մենք նույն կարգավորումները նաեւ առաջարկել ենք «Էներգետիկայի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարել եւ էս սուբյեկտներին եւս հաշվետու դարձնել:

Մի բան էլ ես կուզենամ ասել, որ, իհարկե, գաղափարը մենք կարողանում ենք գեներացնել, բայց միշտ չէ, որ մենք կարողանում ենք այդ իրավական տեխնիկային հստակ ապահովել էդ ընթացակարգերը, եւ, ըստ այդմ, նաեւ Կառավարությունը ներկայացրել է, կամ քննարկման արդյունքում նաեւ ՀԾԿՀ-ից մենք մի շարք առաջարկություններ ենք ստացել, որոնք որ ներառել ենք եւ էն լրամշակված տարբերակը, որը կայքում կա, մենք այնտեղ էլ գործունեության ժամկետն էլ ենք երկարացրել, որպեսզի մարտի 1-ից, ըստ էության, լինի:

Բայց մի հանգամանք էլ կա, որ ես կուզենամ սրա մասին խոսել: Կարծում եմ, որ նաեւ մենք պետք է այդ առաջին հրապարակումից հետո սկսենք քննարկել, որ էս 10 տոկոսի շեմն էլ մենք հանենք: Բացատրեմ՝ ինչո՞ւ. որովհետեւ 10 տոկոսը, իմ կարծիքն եմ ես ասում, իհարկե, նախագծում դեռեւս մենք ամրագրել ենք նույն մոտեցումները, որովհետեւ կարծում ենք` մոտեցումները համահունչ պետք է լինեն, որովհետեւ վարչարարության տեսանկյունից էդ 10 տոկոս պահելը եւս, ըստ էության, ծախս է, այսինքն` մեկը պետք է լինի, որ նայի` ով է 10 տոկոսից էս յան, էդ չհրապարակի, ով է 10 տոկոսից էս կողմ` հրապարակի, եւ եթե դրանք էլեկտրոնային են, կարծում եմ` որեւէ բան չկա, որ մենք ընդհուպ մինչեւ ռեժիմ հիմա 10 տոկոսով սահմանենք առաջինից երկրորդ ընթերցում եւ ֆիքսենք ժամանակահատված, երբ դա հասանելի կլինի, որովհետեւ էս են բնագավառներն են, որտեղ պարբերաբար հանրությունն ունեցել որոշակի անվստահություն եւ, հատկապես, մեր հետաքննող հատվածը շատ ցանկացել է այդ սեփականատերերին տեսնել` ովքեր են դրանք, հատկապես ՀԷԿ-երի մասով եւ այլն: Եվ կարծում եմ` սա համահունչ լինելով Կառավարութան հիմնական սկզբունքներին, որոնք մենք ամրագրել ենք` թափանցիկություն, հաշվետվողականություն, սա է ծառայել հիմք, որ իմ գործընկեր պրն Թունյանի հետ մենք ներկայացրել ենք այս օրենքը ձեր դատին:

Ըստ այդմ, եթե հարցեր կան, ես պատրաստ եմ պատասխանել: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցերի համար խնդրում եմ հերթագրվել, հարգելի պատգամավորներ: Հերթագրվել է 4 պատգամավոր: Միքայել Մելքումյան, խնդրեմ:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Մանուկյան, իհարկե, էդտեղ խնդիր չկա, ամեն ինչ նորմալ է, եւ եթե էլի ոլորտներ կան, ես մի անգամ էլ եմ ասել, շարունակել, կարելի է շարունակել էդ նույն սխեմայով, պարզեցնել: Քանի որ դուք, ես գիտեմ նաեւ էներգետիկայի հարցերով ակտիվ զբաղվել եք եւ զբաղվում եք, միգուցե, մի քիչ չի առնչվում, բայց էսպիսի հարց. ի՞նչ եք կարծում, վերցնում եմ բնական մենաշնորհ հանդիսացող էլեկտրական ցանցերը եւ հետո պարզվի, որ շատ արտադրող կայաններ նաեւ սերտորեն փոխկապակցված են: Սա` մեկ, այսինքն` դուք ոնց եք նայում, այսինքն` երբ պարզաբանում ենք, տեսնում ենք, որ էդ, որ բացենք, ի հայտ են գալու, սա ազդելու է էներգետիկ մեր անվտանգության վրա կամ դրա հետ շաղկապված: Սա` մեկ:

Եվ երկրորդ հարցը. կարծեմ` «Էներգետիկայի մասին» օրենքում ես նաեւ, եթե առիթ լինի, հարց կտամ փոխնախարարին, արձանագրված էր վաղուց, որ ՀԷՑ-ի միջոցով կարող է ցանկացած արտադրող սուբյեկտ արտահանել էլեկտրաէներգիա, բայց պրակտիկորեն, ինչքան ես գիտեմ, դեռեւս տենց դեպք չկա, որ արտահանի: Կարո՞ղ է՝ ինչ-որ վարչարարական խնդիրներ կան, հայտնի՞ է ձեզ էդ, որ մենք գրել ենք օրենքում. արդեն. կարծեմ` մի երկու տարի կա, եթե ոչ ավելի, բայց ի՞նչն է խնդիրը, որ մասնակի ազատականացման էդ խնդիրը, ըստ էության, չի գործում, եթե ձեզ հայտնի է, դա էլ մի հատ քննարկենք:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես փորձեմ ասել՝ ինչն է ինձ հայտնի, որովհետեւ ակնհայտ է, որ կարող են որոշակի զարգացումներ լինել, որ իմ ուշադրությունից վրիպած լինեն, բայց էն վերջին կտորը, երբ մենք ասում ենք` արտահանում, էդտեղ նաեւ մենք պայմանագիր ունենք Վրաստանի հետ, որ փոխհոսքերի կառավարում է իրականացվում, եւ սեզոնայնության մասով սակագներն էլ են, ըստ էության, ֆիքսված, եւ երբ մենք ենք կարիքը դրա ունենում, դիմում ենք եւ համապատասխանաբար՝ նրանք: Հիմա, եղե՞լ է դա, թե՞ չէ, անկեղծ ես ինքս սպասում եմ, երբ որ ՀԾԿՀ-ն իր կայքում, էս պահի դրությամբ միայն 9 ամսվա հաշվետվություններն են տեղադրված, երբ տարեկանը լինի, մենք մանրամասն կփորձենք նաեւ էդ խնդիրը հստակ ձեզ ասել, որովհետեւ էս պահի դրությամբ 9 ամսով ես չեմ կարող, բավարար տվյալներ չկան, որ ես ձեզ ասեմ:

Իսկ ինչ վերաբերում է էն մասով, որ ինչ-որ առումով ազդի, կարծում եմ` ոչ, որովհետեւ մենք, եթե մի պահ դիտարկենք, որ էներգետիկ հատվածը, ճիշտ եք նշում, բնական մենաշնորհ, բայց բնական մենաշնորհն ամենահակվածն է հենց նաեւ, օրինակ` IPO-ների միջոցով նաեւ հանրության գումարները, ըստ էության, էս ոլորտում ներդրումներ կատարելու եւ դրանք վերադարձնելու: Եթե արձագանքեք...

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Պրն Մանուկյան, երեւի էդ երկրորդ վերջին հատվածը բան չարեցիք, ես ոչ թե էդ Վրաստանի հետ կապված սեզոնայնության հետ, դա ես գիտեմ, որ երբ դեֆիցիտային ինչ-որ փուլում Վրաստանից ստանում ենք կամ տալիս ենք, օրենքում արձանագրված է հստակ, որ սուբյեկտները, այսինքն` փոքր ՀԷԿ է կամ ինչ-որ մի բան կարող է ՀԷՑ-ի միջոցով կոնկրետ վճարի դիմաց արտահանել արտերկրիր, բայց ինչքան ես հետաքրքրվել եմ էդպիսի բան չկա, դեռ ոչ մեկ չի արտահանել, այսինքն` միգուցե, դրան պրն Հակոբ Վարդանյանը կպատասխանի: Ըստ երեւույթին, ինչ-որ վարչարարական արգելքներ կան: Ես ուզում եմ՝ հասկանանք, որ եթե օրենքում գրել ենք, անցել է 2 տարի կամ ավելի, ի՞նչն է խնդիրը, որ գրել ենք, ու դա պրակտիկ չի իրականացվում:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Անկեղծ էդ 2-րդ մասով պրն Վարդանյանը կպատասխանի, բայց ես փորձեմ էդ եմ... Կարծում եմ` դուք էլ ինձ հետ համակարծիք կլինեք, որ ապագայում մենք պետք է էս ոլորտները նաեւ բաժնետիրացմանն ուղղենք եւ եթե բաժնետիրացման ենք ուղղում, ամենակարեւոր գործիքը վստահությունն է, իսկ վստահությունն առանց թափանցիկության եւ հաշվետվողականության չի լինում եւ նաեւ դրան է միտված, որ մենք փորձում ենք աստիճանաբար էս ոլորտների նկատմամբ իրենց ինչ-որ առումով ազդակներ տալ, որ լինեն թափանցիկ, որ հետագայում նաեւ կարողանան հավելյալ փոխառու միջոցներ նաեւ տարատեսակ մեխանիզմներ, ինչո՞ւ չէ, հենց մեր քիչ առաջ ներկայացրած օրենքի շրջանակներում պարտատոմսեր թողարկելու միջոցով եւս ներգրավել: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Կարինե Համբարձումյան: Կներեք, Կարեն Համբարձումյան:

Կ.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Մանուկյան, իրականում նախագիծն իմ կողմից նույնպես ողջունելի է, բայց ես ուզում եմ հասկանալ գործիքակազմը եւ արդյո՞ք այս գործիքակազմը բավարար է, մենք կարո՞ղ ենք միանալ օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո ենթադրենք` ովքեր են «Որոտան» կասկադի սեփականատերերը, «Սեւան-Հրազդան» կասկադի սեփականատերերը, 5-րդ բլոկի եւ այսպես շարքը, եւ այնտեղ նաեւ ունենք փոքր եւ միջին ՀԷԿ-եր, թեկուզ, այդ փոքր եւ միջին ՀԷԿ-երի սեփականատերերը:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Եթե մենք դիտարկում ենք` կարո՞ղ ենք ունենալ, մենք կարծում ենք, որ նախագծի նպատակը հենց էն է, որ մենք ունենանք այդ մոտեցումները, եւ, ի դեպ, սա համահունչ է... Ես մի բան էլ մոռացա ասել, հակակոռուպցիոն քաղաքականությանը, որովհետեւ մենք նաեւ պրն Բադասյանն այստեղ ներկայացնում է, իրական սեփականատերերի, ԶԼՄ-ների մասին էինք խոսում եւ եթե ԶԼՄ-ների համար մենք պետռեգիստրի տվյալները, ըստ էության, թափանցիկ ենք դարձնում, խոսում ենք հաջորդ փուլում իրական շահառուների կամ սեփականատերերի մասով նաեւ բացահայտման տրամաբանության մասին, հենց էդ նույն տրամաբանությամբ էլ պայմանավորված է այս նախագծով, որպեսզի մենք կարողանանք սա եւս՝ հանրության հետաքրքրող տեղեկատվությունը դարձնել նաեւ մատչելի, որպեսզի զանգվածային լրատվամիջոցներն էլ, ինչպես պետռեգիստրի տվյալները բացելով, այս տվյալները եւս նրանց համար լինեն ուսումնասիրության առարկա:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք խնդրեմ, պրն Համբարձումյան:

Կ.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Մանուկյան, խոսքն իրական սեփականատերերի մասին է, այս օրենքի ուժի մեջ մտնելուց հետո կոնկրետ մենք կարո՞ղ ենք իմանալ` ովքեր են «Որոտան» կասկադի կամ «Սեւան-Հրազդան» կասկադի սեփականատերերը եւ ովքեր ինչքան բաժնեմաս ունեն էնտեղ:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Պրն Համբարձումյան, եթե մենք կարող ենք իմանալ, թե ընդերքի մասով ովքեր են այդ իրական սեփականատերերը, որոնք ձեր նշված ոլորտներից բացի, նաեւ անդրադառնում են, օրինակ` հանքավայրերի մասով այդ սեփականատերերին, ապա նույն տրամաբանությամբ կարող ենք իմանալ նաեւ, թե էս օրենքի շրջանակներում ովքեր են ձեր նշած օբյեկտների իրական սեփականատերերը, այսինքն` նույն մոտեցումներն առկա են նաեւ էն օրենսդրությամբ եւ եթե էն օրենսդրությունով մենք գրել ենք եւ ասել ենք, որ կարող ենք ունենալ, ապա, այո, կարծում եմ, որ մենք կարող ենք նաեւ այստեղ էլ ունենալ:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հաջորդ ելույթը` Վահե Հովհաննիսյան, խնդրեմ:

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Մանուկյան, ես ուզում եմ շարունակել գործընկերոջս` Կարեն Համբարձումյանի հարցը. ես նույնպես ողջունում եմ օրենքի գաղափարը` խնդիրը վերաբերում է նաեւ ձեր մատնանշած հանքերի իրական սեփականատերերին: Տեսեք, պետռեգիստրում ինֆորմացիա կա, որ, օրինակ` էս ինչ հանքի կամ էս ինչ ՀԷԿ-ի 10 տոկոս բաժնեմասը պատկանում է նախկին պատգամավորի կամ նախկին նախարարի մորաքրոջ տղային, իմացանք՝ ով է իրական սեփականատերը պետռեգիստրով, ով է իրականում դեյուրե էդ բաժնետոմսերի սեփականատերը, բայց դե ֆակտո մենք գիտենք կամ ենթադրում ենք կամ չգիտենք` ում են պատկանում էդ բաժնետոմսերը: Օրենքի նախագծում կամ այլ օրենքով հնարավոր է ներդնել մեխանիզմ, որով իրապես մենք կիմանանք` ովքեր են էդ սեփականատերերը: Ես մեխանիզմը մատնանշեմ հետեւյալ ձեւով. եթե օրինակի համար մատնանշվում է... Լավ դուք պատասխանեք, ես հետո կշարունակեմ:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, եթե մենք դիտարկում ենք ձեր ասած մոտեցումները, այսինքն` երբ մի պահ ենթադրենք՝ չկար էս կարգավորումը եւ մենք էլի իմանում էինք մամուլից կամ այլ տեղերից, որ էսինչ մարդունը կամ այս էն ձեր նշած սուբյեկտներինն է, բայց դրան որեւէ բան չէր կարող հետապնդել, որեւէ իրավական տեսանկյունից նորմ չկար, երբ որ մենք օրենքով նրանց պարտադրում ենք, որ նրանք բացահայտեն իրենց սեփականատերերին, եւ, ըստ էության, նրանք ներկայացնում են իրականությունից շեղվող տեղեկատվություն, սա արդեն հիմք է հանդիսանում լիցենզիան կասեցնելու, այլ տրամաբանություն, մոտեցումների մասով, այսինքն` եթե մենք չենք կանոնակարգում եւ հիմա առաջարկում ենք կանոնակարգել, կանոնակարգելու պարագայում այդ նման շեղումները եւ. եթե ինչ-որ մի հետաքննություն լինի, որ սա ներկայացված է մորաքրոջ տղայի միջոցով, բայց հետո էլ ինչ-որ օֆշորային տեղերից գալիս է էդ նույն սեփականատիրոջը, ապա այս նույն տեղեկատվության բացահայտումն արդեն օրենքի առկայության պայմաններում հիմնավորում է, որ դու կարողանաս համապատասխան ընթացակարգեր իրականացնել:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք:

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Մենք ողջունեցինք, պրն Մանուկյան, հանկարծ տպավորություն չլինի, որ մենք օրենքի կանոնակարգման սահմանների դեմ ենք խոսում, ուղղակի, խնդիրը կայանում է հետեւյալում. ես մեխանիզմ եմ ուզում տեսնել, որը ցույց կտա իրական սեփականատիրոջը: Մեխանիզմն իմ պատկերացմամբ հետեւյալն է. հայտարարագրվեց իրական շահառուն, իրական շահառուն չգիտեմ ինչ-որ մեխանիզմով ցույց տա իր եկամուտները` որտեղի՞ց էդ բաժնետոմսներն իրեն կամ, չգիտեմ, որտեղից էդ ներդրումների գումարն իրեն, որ կասկած չառաջանա հանրության մոտ, որովհետեւ օրենքի նպատակը հենց դա է:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ուղղակի, ձեր ասածը նաեւ կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի համատեքստում մենք ընդհանրապես եկամուտների հայտարարագրման մեխանիզմների համատեքստում պետք է քննարկենք: Սրանք հենց էն ուղղություններն են, որ ինչպես մենք անենք, որ իրավական տեխնիկայի տեսանկյունից ամբողջական դաշտը ծածկենք, եւ ես ակնկալում եմ ինչպես ձեր, այնպես էլ Կառավարության մեր գործընկերների աջակցությունը, եթե օրենքն առաջինից երկրորդ ընթերցում էդ ռեժիմով կարողանանք մենք էս հատվածում եւ եթե, իհարկե, առաջին ընթերցումը դրական եզրակացություն ստանա, էդ մասերով ավելի կանոնակարգված մոտեցումներ անենք, բայց, էլի եմ ասում, առաջինը մենք ներկա պահին ուզում ենք էդ գաղափարը կյանքի կոչել:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Եվ վերջին հարցը. Գուրգեն Բաղդասարյան:

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Պրն Մանուկյան, ԱԺ աշխատանքի փորձից արդեն պարզ է լինում, որ հետագայում կարող է նորից անդրադառնանք այս 10 տոկոսի շեմն իջեցնելու գաղափարին, որովհետեւ փաստացի այդպիսի պրոցես տեղի է ունեցել: Հիմա խնդրում եմ պարզաբանեք` ինչն է պատճառը, որ հենց էս պահին այդ 10 տոկոսի շեմը միանգամից ամբողջությամբ չենք բացում: Եթե էս գործն անում ենք, ամբողջությամբ բացենք, թող մարդիկ իրենց հանրային բարիքի իրական տերերին ճանաչեն, իմանան, հետո անհրաժեշտություն չլինի մի երկու ամիս հետո ինչ-որ մի այլ օրենքում կարգավորում բերել: Եթե հիշում եք, «Հանքերի մասին» օրենքում այլ տեղ կարգավորում արեցինք: Միգուցե, էս 10 տոկոսը տենց սինխրոն պահում եք հանքերի օրենքի հետ, որ համահունչ լինի, չգիտեմ՝ ինչի՞ համար ենք հիմա 10 տոկոսը նշում:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Չէ, ուղղակի, որ շնորհակալություն չեն ասում, ավարտում...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Չէ, դուք այդտեղ կանգնած եք, որպեսզի պատասխանեք հարցերին:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Բայց ես ասում եմ` կարող է՝ իրենց ժամանակահատվածը...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Չի կարող, դուք պատասխանեք:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Նախ` ես ինքս ասացի, որ 10 տոկոսի մասը պայմանավորված է սինխրոնիզացման մոտեցումներով, եւ ինչո՞ւ ենք մենք նաեւ պրն Թունյանի հետ ժամանակահատվածը ֆիքսել մարտի 1-ը, որովհետեւ հունվարի 31-ին ակնկալվում է, որ էդ տեղեկությունը 10 տոկոսի մասով արդեն պետք է հրապարակվի եւ եթե հրապարակվի, ու մենք տեսնենք, որ մեծ քանակով էս տեղեկատվությունը ծածկույթ կա, կարող է տրամաբանորեն ընդունելի լինել 10 տոկոսը թողնելը, եթե չէ, ապա կարծում եմ, որ իմաստ ունի, որ նաեւ առաջինից երկրորդ ընթերցում ձեր բոլորի հետ համատեղ նաեւ էս մասով քննարկենք:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ:

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Փաստացի, մարդիկ հիմա աշխատանք են կատարելու, դուք էլ նշեցիք դա, եւ կարծում եմ` էդ աշխատանքի ընթացքում կարող են էդ գործը միանգամից անել, էլ երկու հատ գործ չանել: Չստացվի, որ հետո ինչ-որ տեղից ինչ-որ բան լսենք, բերենք օրենքը 10-ից էլ իջեցնենք: Թող միանգամից բացվի ու բոլորի համար պարզ լինի: Լրացուցիչ ինչ-որ գաղտնիք պահելու բան չկա, կարծում եմ:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Ուղղակի իմ բոլոր եւ համահեղինակի բոլոր ցանկությամբ հանդերձ էլ մենք հիմա ներկայացնում ենք էն նախագիծը, որը հավանության է արժանացել հանձնաժողովում: Այ, ձեր ասած հավելյալ փոփոխությունների կտորը հենց էն հանգամանքն է, որ մենք, եթե հիմա էս դահլիճում էլ կոնսենսուսի գանք, որ մենք պետք է էսպես անենք, այնուհանդերձ, քննարկում ենք էն նախագիծը, որն էս պահին հավանություն է ստացել:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Վերջ, շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցել ձեր տեղը: Եթե դեմ չեք, ես էլ նիստն ավարտեմ: Շնորհակալություն: Նիստն ավարտված է, կհանդիպենք վաղը, հարգելի գործընկերներ:




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS