National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
28.10.2010

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03
04 05 06 07 08 09 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՉՈՐՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ՈՒԹԵՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 41

28 հոկտեմբերի 2010

Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ՀՈՎԻԿ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ՍԱՄՎԵԼ ՆԻԿՈՅԱՆԸ  ԵՎ ՍԱՄՎԵԼ ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆԸ
 

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ նախապատրաստվել գրանցման։ Գրանցում։ Համակարգիչների հետ գրանցման խնդիրներ կան, քարտուղարությանը խնդրում եմ... Գրանցվել է 99 պատգամավոր, 3 նախագահություն է, եւ 86-ը գրանցվել են, 89 պատգամավոր, քվորում ունենք, սկսում ենք մեր աշխատանքները։

Հարգելի պատգամավորներ, առաջարկում եմ քվեարկել երեկ քննարկված հարցերը։ Քվեարկության է դրվում կառավարության ներկայացրած  «ՀՀ մաքսային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ 1-ին մաս, 22-րդ հարց։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 67
Դեմ՝  8
Ձեռնպահ՝ 11

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության ներկայացրած  «Հարկերի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ դրան կից նախագծերի փաթեթը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ 1-ին մաս, 16-րդ հարց։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 69
Դեմ՝  1
Ձեռնպահ՝ 18

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության ներկայացրած «Հարկերի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ 3-րդ մաս, 58-րդ հարց։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 75
Դեմ՝ չկա
Ձեռնպահ՝ 11

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության ներկայացրած «Հարկերի մասին» օրենքում փոփոխություն եւ լրացում կատարելու մասին», «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «Կազմակերպությունների եւ ֆիզիկական անձանց հարկային հաշվառման վերցնելու եւ հարկային հաշվառումից հանելու մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ 3-րդ մաս, 67-րդ հարց։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 75
Դեմ՝ չկա
Ձեռնպահ՝ 14

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության ներկայացրած «ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ «ՀՀ դատական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ 1-ին մաս, 15-րդ հարց։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 81
Դեմ՝  7
Ձեռնպահ՝ 1

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության ներկայացրած «Կրթության մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ «Բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ 1-ին մաս, 14-րդ հարց։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 88
Դեմ՝ չկա
Ձեռնպահ՝ 2

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ պատգամավորներ Ստյոպա Սաֆարյանի, Լարիսա Ալավերդյանի, Անահիտ Բախշյանի, Վարդան Խաչատրյանի, Արմեն Մարտիրոսյանի, Զարուհի Փոստանջյանի եւ Րաֆֆի Հովհաննիսյանի կողմից ներկայացված «ԼՂՀ-ն ճանաչելու մասին» օրենքի նախագիծը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ 3-րդ մաս, 14-րդ հարց։

Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Գալուստ Սահակյան, 1-ին խոսափող։

Գ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ

-ՀՀԿ-ի, «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության եւ «Օրինաց երկիր» կուսակցության խորհրդարանական խմբակցությունների համատեղ հայտարարությունը՝

«ՀՀԿ-ն, «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը եւ «Օրինաց երկիր» կուսակցությունը համոզված են, որ «ԼՂՀ-ի միջազգային  ճանաչումն այլընտրանք չունի։ Արցախի ժողովրդի ինքորոշման իրավունքի լիակատար իրացումը համայն հայության երազանքն ու նպատակն է։ Պաշտպանելով ԼՂՀ-ի միջազգային  ճանաչմանն ուղղված գործադրվող ջանքերն ու նախաձեռնությունները՝ մենք համոզված ենք, որ ՀՀ կողմից ԼՂՀ-ի միակողմանի ճանաչման քայլն այս պահին չի բխում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում ընթացող բանակցային գործընթացում ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյանի որդեգրած կառուցողական դիրքորոշումից, որին եւ զորակցում է խորհրդարանական կոալիցիան։

Անցած 18 տարիների ընթացքում ՀՀ-ն մշտապես շահագրգիռ մոտեցում է ցուցաբերել բանակցային գործընթացին՝ համոզված լինելով, որ ԼՂ-ի հիմնախնդրի խաղաղ եւ արդարացի կարգավորումը հնարավոր է միայն ԵԱՀԿ հիմնարար սկզբունքների ազնիվ ու հետեւողական կենսագործման պայմաններում։

Միաժամանակ համոզված ենք, որ Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման եւ սեփական պետություն ունենալու իրավունքն այն բարձրագույն արժեքն է, հանուն որի ՀՀ ԱԺ-ն մշտապես պատրաստ է գնալ առավել վճռական քայլերի, եթե բանակցային գործընթացը ձախողվի՝ վտանգելով Արցախի ժողովրդի հիմնարար իրավունքներն ու անվտանգությունը, ընթացող բանակցային գործընթացի ձախողման պայմաններում՝ մենք՝ թե՛ ինքներս կնախաձեռնենք ԼՂՀ-ի ճանաչման քայլը, թե՛ կսատարենք դրանով մտահոգ ցանկացած այլ քաղաքական ուժի նախաձեռնությունը»։

Այս պահին իշխող քաղաքական կոալիցիան հայտարարում է, որ չի մասնակցելու ԼՂՀ-ի ճանաչմանը վերաբերող օրենքի նախագծի քվեարկությանը։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ՝  Րաֆֆի Հովհաննիսյան, 3-րդ խոսափող։

Ր.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն խոսնակ, հարգելի գործընկերներ, հիրավի ԼՂՀ-ի ճանաչման հարցը, օրինագծի քվեարկությունը մեր ճշմարտության պահն է, թե՛ առանձին, որպես պատգամավոր-քաղաքացիներ, թե՛ որպես քաղաքական ուժ։

Երեկ խոսնակի մոտ հրավիրված խորհրդակցության ընթացքում կոալիցիոն գործընկերներն առաջարկեցին Աստանայի առաջիկա խորհրդաժողովի համատեքստում մի փոքր հետաձգել, տեղափոխել այս օրինագծի քվեարկությունը։

Հիմա ասում եմ, որ խիստ անհավանական է, որ որեւէ բան փոխվի մինչեւ Աստանան կամ դրանից հետո, մեր մեջ ինչ-որ բան պետք է փոխվի։ Եվ եթե մեծամասնության համար մի փոքր ժամանակ է պետք, մենք դեմ չենք, ուստի մենք համաձայն ենք ճշմարտության մեր պահը տեղափոխել 2 քառօրյա անց, մինչեւ հինգշաբթի, դեկտեմբերի 9-ը։ Այլեւս մեզնից չեք լսի մեծ օրակարգ մտցնելու պահանջ, համաձայնություն, փոխզիջում, որովհետեւ քաղաքական մեծամասնության փաստարկները մենք ընդունում ենք, որ սա գտնվում է մեծ եւ քառօրյա օրակարգում եւ կմնա այդպես մինչեւ քվեարկությունը, դեկտեմբերի 9-ին։ Այդ օրը 1-ին ընթերցմամբ միաձայն ընդունելով այս օրինագիծը՝ մենք նաեւ կհրավիրենք նոր շրջան՝ հայոց խորհրդարանական եւ ազգային քաղաքականության մեջ, որովհետեւ դեկտեմբերի 10-ին Արցախի հանրաքվեի 19-ամյակն է, այսինքն՝ մտնում է 20-րդ տարվա մեջ։ Անհրաժեշտ է, որ դրանից հետո մինչեւ հաջորդ տարվա 20-րդ տարեդարձի տոնակատարությունը Արցախը, Սփյուռքը, Հայաստանն ամբողջական լարումով, միասնական ջանքերով, ինչ-որ տեղ մեղքերի քավությամբ տանեն ծրագրավորված, նպատակասլաց քաղաքականություն, արշավ միջազգային հանրության եւ իր առանձին անդամների ճանաչման համար։

Մինչեւ դեկտեմբերի 9-ը Մշո սուլթան Սուրբ Կարապետ մեզի լինի օգնական։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Պրն Հովհաննիսյան, դուք առաջարկում եք, որ մենք քվեարկենք որոշում հետաձգելու մասին, ձեւակերպեք ձեր առաջարկը։

Ր.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հավանաբար, ըստ օրենք-կանոնակարգի նման քվեարկության անհրաժեշտություն չկա։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-ԱԺ-ն պետք է որոշում կայացնի, եթե հետաձգում ենք։

Ր.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Ելնելով ձեր երեկվա դիմումից, որը հղում կատարեց ԵԱՀԿ առաջիկա գագաթաժողովին, փաստորեն, տեղափոխել 2 քառօրյա անց, մենք ընդառաջում ենք հարգանքով, եւ առաջարկում ենք քվեարկությունը դնել վերջնականապես, առանց փոփոխության, դեկտեմբերի 9-ին։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հիմա ես կդնեմ քվեարկության «Հետաձգման մասին» որոշման նախագիծը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 77
Դեմ՝  չկա
Ձեռնպահ՝ չկա

Որոշումն ընդունվել է։

Ներկայացնեմ քննարկվող հարցերի հերթականությունը, հետո կանցնենք ընդհատված հարցին։

Կառավարության ներկայացրած «Պետական տուրքի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ 1-ին մաս, 5-րդ հարց։

Կառավարության ներկայացրած «Ճանապարհային երթեւեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքում լրացումներ եւ  փոփոխություններ կատարելու մասին», «Գույքահարկի մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին», «Պետական տուրքի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին», «Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» եւ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ 1-ին մաս, 6-րդ հարց։

Կառավարության ներկայացրած «ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ 3-րդ մաս, 63-րդ հարց։

Հարգելի պատգամավորներ, նախորդ նիստում քննարկում էինք կառավարության ներկայացրած «Ոստիկանությունում ծառայության մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ «ՀՀ ոստիկանության կարգապահական կանոնագիրքը հաստատելու մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ 1-ին մաս, 4-րդ հարց։

Հարցի հիմնական զեկուցող կառավարությանն առընթեր ոստիկանության պետի տեղակալ Արթուր Օսիկյանն ավարտել է իր ելույթը։ Այժմ հարակից զեկուցման համար ձայնը տրվում է պաշտպանության, ազգային անվտանգության եւ ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Լարիսա Ալավերդյանին։

Դահլիճում չէ՞ Լարիսա Ալավերդյանը։ Հրայր Կարապետյան, համեցեք, հանձնաժողովի նախագահ։

Հ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, ԱԺ պատկան հանձնաժողովը քննարկել է 2-րդ ընթերցման վերաբերյալ նշված նախագիծը, եւ առաջարկում է, որպեսզի դրական քվեարկությամբ հաստատենք օրենքի փոփոխությունը։

Ինչպես ասացի, 1-ին ընթերցման ժամանակ այս փոփոխությունները բխում են ՀՀ ոստիկանության բարեփոխումների ծրագրից, ինչպես նաեւ մի շարք այլ փոփոխություններ։ Ես առաջարկում եմ, որպեսզի վավերացնի խորհրդարանը։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Այժմ հերթագրում՝ ելույթների համար։ Հերթագրվածներ չկան։ Ամփոփիչ ելույթի անհրաժեշտություն կա՞, չկա։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք կառավարության ներկայացրած «Պետական տուրքի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ կառավարությանն առընթեր ոստիկանության պետի տեղակալ Արթուր Օսիկյան, խնդրեմ։

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, «Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 1-ին ընթերցումից հետո սահմանված ժամկետում որեւէ առաջարկություն կամ դիտողություն չենք ստացել։

Կառավարության կողմից կատարվել է միայն մեկ խմբագրական փոփոխություն։ Հաշվի առնելով, որ հոդված 1-ի եւ 2-ի փոփոխությունները կատարվել են միեւնույն հոդվածի մեջ, հոդված 14-ում, այստեղ զուտ տեխնիկական առաջարկ է եղել եւ երկու հոդվածները միացվել են իրար։

Քանի որ որեւէ լրացում չենք կատարել, առաջարկվում է օրենքի նախագիծն ընդունել 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Քանի որ պատգամավորների կողմից առաջարկություններ չեն եղել, հարցեր չեն լինի։ Հարակից զեկուցման համար խոսափողի մոտ է հրավիրվում պաշտպանության, ազգային անվտանգության եւ ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Հրայր Կարապետյանը։

Հ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, ինչպես հիշում եք, նշված օրենքի փոփոխությունը լուծում է սոցիալական խնդիրներ ի օգուտ սոցիալապես անապահով խավերին եւ նաեւ դեռահասներին, ուստի նաեւ այն խմբագրական առաջարկությունը, որ կառավարությունը ներկայացրել է, կողմ լինելով դրան՝ հանձնաժողովն առաջարկում է դրական քվեարկել օրենքի փոփոխությանը։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Այժմ հերթագրում՝ ելույթների համար։ Հերթագրվել է 1 պատգամավոր, Լարիսա Ալավերդյան, խնդրեմ։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Ելույթիս թեման եւ պատճառն այն է, որ չնայած, որ այս օրինագիծն իր մեջ պարունակում է անհրաժեշտ հոդվածներ, որը վերաբերում է նոր տրանսպորտային միջոցներն օրինական դաշտ մտցնելուն, բայց  այստեղ մի խնդիր կա։ Խոսքը վերաբերում է այն հոդվածի մասին, որտեղ խոսվում է ժառանգաբար փոխանցելու մասին, այն աճուրդով ձեռք բերված, գեղեցիկ, 2 թվանշանից բաղկացած մեքենաների համարներից։

Կառավարությունը մինչեւ անգամ այստեղ արել է փոփոխություն ոչ թե մերժելով այդ բացասական սոցիալական սովորույթը, ես կրկնում եմ, որ ծանոթ ենք, որ որոշ երկրներում դա կա, բայց Հայաստանում դա ստացել է բացասական սոցիալական...

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Տիկին Ալավերդյան, ես ներողություն եմ խնդրում, ձեր ելույթը վերաբերում էր ճանապարհային երթեւեկության անվտանգությանը։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Կներեք։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Այո, միմյանց փոխադարձաբար ներեցինք, ես խնդրում եմ, որ մեզ չճնշեք։ Ելույթներն ավարտվեցին։ Ամփոփիչ ելույթների անհրաժեշտություն կա՞, չկա։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք կառավարության ներկայացրած «Ճանապարհային երթեւեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքում լրացումներ եւ  փոփոխություններ կատարելու մասին», «Գույքահարկի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին», «Պետական տուրքի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին»  եւ մի շարք այլ օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ կառավարությանն առընթեր ոստիկանության պետի տեղակալ Արթուր Օսիկյան։

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, այս օրենքի նախագծերի փաթեթը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելուց հետո առաջարկություններ չեն ստացվել, սակայն այստեղ հանձնաժողովի նիստից հետո առաջարկություններ ենք ստացել պատգամավոր Ստյոպա Սաֆարյանի կողմից։ Միաժամանակ կառավարությունն ունի մի շարք առաջարկություններ, որոնք ձեւավորվել են 1-ին ընթերցման ժամանակ մի շարք պատգամավորների կողմից հնչեցված առաջարկությունների հիման վրա։

1-ին օրենքի նախագիծը դա «Ճանապարհային երթեւեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքի նախագծի հետ է կապված։ Կառավարությունն առաջարկում է, որպեսզի աճուրդով ձեռք բերված համարանիշները... եւ մինչեւ աճուրդը ձեռք բերված համարանիշների իրավական ռեժիմի հավասարեցում տեղի ունենա։ Եթե հիշում եք, մենք այստեղ նախաձեռնել էինք, որ աճուրդով ձեռք բերված համարանիշները կարող էին որպես ցանկալի համարանիշներ, որոնց չափանիշները հաստատել էր կառավարությունը, առանձին դեպքերում կարող էին փոխանցվել նաեւ իրենց հարազատներին օգտագործման իրավունքով։ Այստեղ զուտ հավասարեցման խնդիր է դրված։

Հաջորդը՝ դա օրենքի նախագծի 12 հոդվածով վերաշարադրվող, գործող օրենքի 28 հոդվածի փոփոխությամբ, վարորդական վկայականների կարգերի եւ ենթակարգերի բաժանմանն է վերաբերում։ Այստեղ առաջարկվում է, մասնավորապես, համապատասխանեցվում է մեր գործող օրենսդրությունը Վիեննայի 1968 թվականի կոնվենցիային այն մասով, որ առաջարկվում է լրացնել a, b, c, d, e կարգերից բացի, a-1, b-1, c-1 եւ այլն։

Օրինակ, եթե այսօր որեւէ մեկը ցանկություն ունի համապատասխան կարգի, մինչեւ 16 տեղանոց նստատեղ ունեցող տրանսպորտային միջոց վարելու համար կարգ հանել, նա պետք է ստիպված լինի, որ նաեւ քննություն հանձնի 16-ից ավելի նստատեղ ունեցող տրանսպորտային միջոցի համար։ Այստեղ տարբերակում է մտցվում։ Ինչո՞վ է թեթեւանում վարորդների կյանքը, այսպես թույլ տվեք ասել, որ նրանք ավելի փոքր ծավալի դասընթացներ կանցնեն։ Այստեղ ենթակարգի համար նրանք 20-25 օրվա ընթացքում համապատասխան դասընթացներ կանցնեն, այդ դասընթացների արդյունքում կստանան վկայականներ։ Սա ամբողջությամբ բխում է միջազգային մեր կողմից ստանձնած պարտավորություններից, որ ցանկացած անդամ պետություն պարտավոր է նաեւ նախատեսել կարգեր եւ նաեւ համապատասխան ենթակարգեր։

Կառավարության հաջորդ առաջարկությունը վերաբերում է ծխելն արգելելու վերաբերյալ դրույթներին, որը, կարծում եմ, լայնորեն պաշտպանվում է մեր հասարակության լայն շրջանակների կողմից։ Այո, գիտեք, շատ են դեպքերը, երբ որ տրանսպորտային միջոց վարողը համապատասխան ընթացքի ժամանակ օգտագործում է ծխախոտ,  այդ ընթացքում որոշակի ռիսկեր են առաջանում, վթարներ եւ այլն։

Այս փոփոխությունը միտված է համապատասխանեցնելու նաեւ գործող Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքին, որովհետեւ արգելող նորմը կա, բայց հաշվի առնելով, որ նորմը բլանկետային է՝ «մայր» օրենքում, այսինքն՝ «Ճանապարհային երթեւեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքում արգելող, եւ որպես պարտականություն նախատեսող դրույթ նախատեսված չէր վարորդների համար։ Այստեղ մենք վարորդների պարտականությունների մեջ, սահմանափակումների մեջ ավելացնում ենք նաեւ ծխելն արգելելու վերաբերյալ դրույթ։

Հաջորդ առաջարկությունը դա գործող օրենքի շրջանակներից դուրս է բերվում «տրամվայ» հասկացությունը։ Այս առաջարկությունը մենք կատարել ենք պատգամավոր Լարիսա Ալավերդյանի կողմից հնչեցված առաջարկության հիման վրա։ Մենք դա պաշտոնապես չենք ստացել, բայց 1-ին ընթերցման ժամանակ հնչեցված միտքը՝ որպես կառավարության առաջարկություն ընդունում ենք։ Առաջարկում ենք լրացում կատարել եւ ամբողջ տեքստից հանել համապատասխան բառերը։

Հաջորդ առաջարկությունը բխում է միջազգային ստանդարտներից։ Առաջարկվում է, որ այն վարորդական վկայականները, որոնք տրվել են առանց ժամկետի... առաջարկվում է, որ այն վարորդական իրավունքները, որոնցում նախատեսված չէ համապատասխան ժամկետ, դրանց գործողության ժամկետ սահմանել մինչեւ 2011 թվականի դեկտեմբերի 31-ը։ Այստեղ խնդիրը կայանում է նրանում, որ դեռեւս խորհրդային տարիներից, 1975 թվականից ի վեր մինչեւ 2000 թվականը վարորդական իրավունքի վկայականները տրվել են առանց ժամկետի։ Կառավարությունն այսօր որեւէ իրավական լծակ, կամ ճանապարհային ոստիկանությունը չունի, որպեսզի նրանց ստիպի կամ առաջարկի, որպեսզի նրանք փոխեն իրենց վարորդական վկայականները։

Այս առաջարկությունից բխում է երկու կարեւոր հանգամանք, մեկը դա միջազգային ստանդարտն է, որ որոշակի ժամանակի ընթացքում պետք է վարորդական իրավունքը փոխվի։ 1-ինը պայմանավորված է մարդու ֆիզիոլոգիական որոշակի փոփոխություններով, տարիքի հետ պայմանավորված, շատ դեպքերում, ուղղակի, հնարավորություն չի լինում, որպեսզի անձին, որը 30 տարի առաջ ստացել է վարորդական իրավունք, նույնականացնել, այն դեպքում, երբ որ որոշակի ֆիզիոլոգիական փոփոխություններ են տեղի ունեցել մարդու մոտ, բնական։

Եվ 2-րդը՝ առողջապահական փորձաքննական խնդիրն է։ Գիտեք, որ որոշակի հիվանդությունների պայմաններում անձն իրավունք չունի վարել տրանսպորտային միջոց, սակայն հաշվի առնելով, որ 2-րդ անգամ կամ հաջորդ անգամ համապատասխան տեղեկանքի կամ բուժզննության փորձաքննության անհրաժեշտություն է առաջանում միայն վարորդական իրավունքը փոխելու դեպքում, իսկ այս դեպքում վարորդական իրավունքի վկայականներն անժամկետ են եւ կարող են չփոխել, այստեղ մենք կարեւորում ենք հենց այս հանգամանքով առաջարկվող փոփոխությունը։

Հաջորդ առաջարկությունը դա  պատգամավոր Ստյոպա Սաֆարյանի առաջարկությանն է վերաբերում։ «Ճանապարհային երթեւեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքում պատգամավորն առաջարկել է, որպեսզի օրենքի նախագծի 5-րդ հոդվածի 4-րդ կետում «տրանսպորտային միջոցի վարորդի մոտ» արտահայտության փոխարեն գրել՝ «քարշակով տրանսպորտային միջոցի տեխնիկական զննության...» բառերը։

Խնդիրն ինչի՞ն է վերաբերում։ Այսօր մենք առաջարկել ենք, որ քարշակով տրանսպորտային միջոցի վարորդի մոտ լինի կցորդի համար նախատեսված համապատասխան տեխզննության կտրոնը։ Առաջարկվում է, որպեսզի ոչ թե քարշակով տրանսպորտային միջոցի վարորդի մոտ լինի, այլ փակցվի այն տեխնիկական զննության կտրոնի կողքին, որը նախատեսված է հենց քարշակովի համար։

Առաջարկությունը մեր կողմից չի ընդունվում՝ հաշվի առնելով, որ այդ նույն կցորդը կարող է քարշակվել ոչ միայն այն քարշակով տրանսպորտային միջոցի կողմից, որը տվյալ պահին ամրացված է, այլ նաեւ հետագայում, իսկ ամրացման դեպքում, ուղղակի, տեխնիկապես դառնում է խոտանված, եւ քաղաքացին ստիպված կլինի մեկ անգամ եւս դիմել եւ ստանալ նոր տեխզննության կտրոն։ Առաջարկության իմաստը հասկանալի է, բայց հաշվի առնելով որոշակի տեխնիկական խնդիրները՝ մենք առաջարկությունը չենք ընդունել։

Հաջորդ առաջարկությունը նույնպես Ստյոպա Սաֆարյանի առաջարկությունն է, որով առաջարկվել է նախագծի 11-րդ հոդվածի «մոտոցիկլներով եւ այլ տրանսպորտային միջոցներով» արտահայտության փոխարեն գրել՝ «մոտոցիկլներով կամ այլ մոտոտրանսպորտային միջոցներով» արտահայտությունը։ Առաջարկությունը դրական է, այստեղ հենց նույն վարողների անվտանգության շահերից է բխում, ամբողջությամբ ընդունվել է։

Հաջորդ առաջարկը՝ «նստատեղ» բառի փոխարեն գրել «նստելատեղ» բառը։ Հաշվի առնելով, որ հոդվածում եւ ընդհանրապես, օրենքի այլ դրույթներում օգտագործվում է «նստատեղ» բառը, մենք առաջարկում ենք, որպեսզի այս բառը չփոփոխվի, հետեւաբար, առաջարկությունը չի ընդունվել։

Հաջորդ առաջարկը՝ նախագծի 13 հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 2-րդ կետն առաջարկվել է շարադրել հետեւյալ բովանդակությամբ՝ «տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի վկայական ստանալու համար որակավորման քննություններին, օրենսդրությամբ սահմանված կարգով կարող են մասնակցել նաեւ ինքնուս անձինք»։ Մենք նախատեսել ենք դրույթ, որ  a եւ b կարգերի համար կարող են նաեւ մասնակցել առանց համապատասխան դասընթացներ անցած անձինք, որոնք ինքնուս են։

Պատգամավորն առաջարկում է նախատեսել համապատասխան... եւ նախատեսել նաեւ c, d եւ e կարգի տրանսպորտային միջոց վարելու համար ինքնուս անձանց, հնարավորություն տալ նաեւ այս ճանապարհով ստանալ, որակավորման քննություններին մասնակցել եւ ստանալ վկայական։ Կառավարությունը դեմ է այս առաջարկությանը հետեւյալ տրամաբանությամբ, որ եթե a եւ b կարգի տրանսպորտային միջոցներն իրենց ծավալով եւ վտանգավորության աստիճանով ավելի փոքր են, այսպես, պայմանական ասեմ, որ փոքր են, ապա  c-ն դա բեռնատարն է, d-ն՝ ավտոբուսը, e-ն՝ քարշակ կարգերի տրանսպորտային միջոցների դեպքում ինքուս լինելը կարող է հետագայում որոշակի խնդիրներ առաջացնել։ Այս առաջարկությունը չենք ընդունում, գտնում ենք, որ պետք է սահմանված կարգով անցնեն, որակավորման քննություններ հանձնեն, նոր դրանից հետո միայն ստանան վարորդական վկայականներ։ Հասկանալի է առաջարկը, որպեսզի հավասարեցվի նաեւ այս դեպքում, վտանգավորության աստիճանը գիտակցելով՝ մենք այս առաջարկությունը չենք ընդունում։

Հաջորդը դա պատգամավորի առաջարկն է, որպեսզի ուժի մեջ մտնելու դրույթը, «10-րդ օրվանից» բառերի փոխարեն գրել՝ «10-րդ օրը»։ Այս առաջարկն ընդունելի առաջարկ է, մեր կողմից ընդունվել է պատգամավորի առաջարկությունը։

Փաթեթի մյուս օրենքի նախագծի հետ կապված նշեմ, որ տեխնիկական բնույթի փոփոխություն է կատարվել։ Խոսքը  «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի 123.6 հոդվածի մասին է, այստեղ վերնագիրը համապատասխանեցվել է բովանդակությանը։ Նշեմ, որ 1-ին ընթերցման ժամանակ մեզ մոտ կար այս մտահոգությունը, եւ այս մասին նաեւ առաջարկություն էր ներկայացրել պատգամավոր Կորյուն Նահապետյանը, իհարկե, ոչ գրավոր, բայց մենք ընդունել ենք, այս փոփոխությունը կատարված է։

Առաջարկություն էր կատարվել պատգամավոր Ստյոպա Սաֆարյանի կողմից «Պետական տուրքի մասին» օրենքում։ Առաջարկվող «համարանիշներ» բառն առաջարկվել է փոխարինել «համարանիշ» բառով։ Սա նույնպես մեր կողմից ընդունվել է՝ հաշվի առնելով, որ օրենքի տրամաբանությունից է բխում։

Եվ փաթեթում ներկայացված բոլոր նախագծերում ուժի մեջ մտնելու ժամկետը մեր կողմից փոխվել է՝ հաշվի առնելով պատգամավորի առաջարկությունը։

Հարգելի պատգամավորներ, սրանք էին տեղի ունեցած փոփոխությունները 1-ից մինչեւ 2-րդ ընթերցում։ Առաջարկվում է ներկայացված տեսքով ընդունել 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Պրն Օսիկյան, մի հարց կա, պարզաբանենք։ Հոդված 4-ում, որ կա, մենք այստեղ ավելացնում, ասում ենք, եթե նայում ենք 2-րդ կետը՝ «տրանսպորտային միջոցը փոխելիս մեծ պահանջարկ ունեցող... եւ այլն», այստեղ մենք ասում ենք՝ «ներկայացնում է սեփական իրավունքով իրեն պատկանող այլ տրանսպորտային միջոց, ապա այդ հաշվառման համարանիշները տրամադրվում են  օգտագործողին կամ մերձավոր ազգականին՝ հաշվառման համարանիշների հատկացման համար, օրենքով սահմանված պետական տուրքի վճարում»։ Պետական տուրքը ես չեմ հիշում, ինչքա՞ն էր, 10-12 հազա՞ր, թե՝ մեծ էր։

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-Պրն Աբրահամյան, խոսքը վերաբերում է հաշվառման համարանիշների համար օրենքով նախատեսված 12 հազ. դրամ...

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Ես չեմ հարցնում, թե ինչի համար է, չափն ինչքա՞ն է։

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-12 հազ. դրամ։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Դա հաստատ է, չէ՞, եթե 12 հազար չի, մեծ պրոբլեմ է այստեղ առաջանալու։

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-12 հազ. դրամ է։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Եթե շարունակությունը նայեք, այնտեղ դուք ասում եք, որ նաեւ «մեկնարկային գնի վճարմամբ», դա նույն բանն է, եթե... փաստորեն, 2 անգամ նույն համարանիշը վաճառում ենք քաղաքացուն, եթե տուրքը 10-12 հազար է, նորմալ է, իսկ եթե մեծ գումար է, խնդիր է առաջանալու, դրա համար ես խնդրում եմ, որ մի հատ ճշտեք։

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-Շատ լավ, պրն Աբրահամյան։ Այստեղ պետական տուրքը 12 հազար դրամ է եւ մեկնարկային գինը նույնպես վճարվում է։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Տուրք է վճարում եւ մեկնարկային գի՞ն։

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-Այո, եթե նախկին սեփականատերը, ում պատկանում էր մեքենան, վճարը չի կատարել, ապա այն անձը, ում փոխանցվում է, վճարում է։ Եթե վճարվել է մեկնարկային գինը, ապա չի վճարում։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Պրն Սաֆարյան, քանի որ դուք եք առաջարկություններ ներկայացրել, այժմ հարց տալու ցանկություն ունե՞ք։ Խնդրեմ։

Ս.ՍԱՖԱՐՅԱՆ

-Նախ ուզում եմ մեկ ճշգրտում մտցնել, եթե կառավարությունը դա սխալ է հասկացել, ապա խոսքը վերաբերում է հետեւյալին։ Մյուս կարգերի պարագայում երբ մենք առաջարկում ենք, որպեսզի նրանք նույնպես ստանան այդ վկայականը, առանց համապատասխան դասընթացներին հաճախելու, ամենեւին չի նշանակում, որ թույլ տալ ինքնուս մարդկանց վարելու համապատասխան տրասնպորտային միջոցներ։ Այստեղ մոտեցումը պետք է մեկը լինի, եթե վերջնական թույլտվություն տվողը որակավորման հանձնաժողովն է լինելու, ապա տվյալ պարագայում չպետք է կապ ունենար՝ նա ինքնուս է սովորե՞լ դա, թե՝ հաճախել է ԴՕՍԱՖ-ի որեւէ դասընթացների։ Սա է եղել մոտեցումը, մենք ասում ենք, որ անկախ  նրանից, թե նա ինքնուս է սովորել, թե որեւէ որակավորման դասընթացում է սովորել, եթե նա հանձնում է որակավորման քննությունները, ապա նա պետք է ստանա դա։ Ճշգրտում մեկ։

2-րդը՝ խմբագրական բնույթի փոփոխության հետ կապված, «նստատեղ», այո, ճիշտ եք ասում, օրենքում հանդիպում ենք, բայց կարծում եմ, որ ժամանակն է փոխելու այդ բառը «նստելատեղ»-ով, որովհետեւ գրական եւ ճշգրիտ համարժեքը դա է։

Մեր մյուս առաջարկի հետ կապված, երբ որ մենք ասում էինք, որ տեխզննման վկայականին համահունչ դրվի, փակցվի մեքենայի վրա։ Մենք խնդիրներ ենք տեսնում նաեւ ձեր առաջարկի պարագայում, որովհետեւ եթե այդպես լինի, ապա հնարավոր է, որ վարորդը տանը մոռացած լինի քարշակի համար թույլտվությունը, եւ կստացվի, որ նա տուգանվում է, Ես նաեւ հասկանում եմ ձեր մոտեցումը, որ կարող են ծագել անհրաժեշտ դեպքեր, երբ նույն կցորդը կարող էր կցվել այլ մեքենաների։ Այլ լուծում տեսնու՞մ եք, անկեղծ ասած, ես հիմա, այս պահին չունեմ առաջարկ, բայց միգուցե այնպիսի տարբերակ լինի, որովհետեւ 2 մոտեցումներն էլ, իմ կարծիքով, ունեն թերություններ։

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-Շատ լավ։ Մենք ճիշտ ենք հասկացել ձեր առաջարկությունը, նորից պնդում եք... առաջարկությունը։ Մենք գտնում ենք, որ անկախ նրանից, թե ինչքանով է ինքնուս, ինչքանով է ընդունակ անձը, որը փորձել է ինքնուրույն սովորել եւ հետագայում հանձնել որակավորման քննություններ, կարծում ենք, որ սա այն դեպքն է, որ մասնագիտացված կազմակերպության կողմից անցկացվող դասընթացներին մասնակցելուց հետո միայն կարող են մասնակցել որակավորման քննություններին։

2-րդը՝ կցորդի մասով, այո, մենք այս պահին լուծում չունենք, բայց մեր լուծումը, կարծում եմ, ձեր կողմից առաջարկվող լուծումից ավելի խելամիտ է այն առումով, որ ցանկացած դեպքում նույն վարորդը կարող է մոռանալ իր տրանսպորտային միջոցի տեխզննության կտրոնը կամ վկայականը։ Հետեւաբար, մենք առաջարկում ենք, որպեսզի լրացուցիչ բարդություններ չառաջանան, գտնում ենք, որ  մեր կողմից առաջարկվող տարբերակն ավելի նպատակահարմար է։

Մյուս առաջարկությունը՝ «նստատեղ» կամ «նստելատեղ»-ի հետ կապված։ Հաշվի առնելով, որ ձեր առաջարկությունը դուք սահմանված ժամկետում չէիք ներկայացրել, մենք ուշ ենք ստացել, հանձնաժողովի նիստից հետո։ Մեր կողմից հնարավորություն չի եղել ամբողջությամբ... հաշվի առնելով, որ բազմաթիվ տեղերում են օգտագործվում այս հասկացությունները, հնարավորություն չի եղել ամբողջությամբ համեմատել եւ ներկայացնել առաջարկություններն այդ կոնտեքստում։ Եթե գտնում եք, որ անհրաժեշտ է, դուք կարող եք նախաձեռնություն ներկայացնել, կառավարությունն իր դիրքորոշումը կարտահայտի։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին, պրն Օսիկյան։ Այժմ հարակից զեկուցման համար խոսափողի մոտ է հրավիրվում պաշտպանության, ազգային անվտանգության եւ ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Լարիսա Ալավերդյանը։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Ես պետք է ասեմ, որ հանձնաժողովում այս հարցը քննարկվել է բավականին մանրամասն, անգամ 2-րդ ընթերցման համար եկած այս փոփոխությունները, քանի որ իրենք կրում են ոչ թե խմբագրական... կամ լրացումներ, այլ էական նշանակություն, դա բավականին մանրամասն քննարկվել է։

Ես պետք է ասեմ, որ այդ դրական որոշումն ընդունվել է, դրական կարծիքով, մենք... 2-րդ ընթերցմամբ մտնի դա քառօրյայի քննարկման ընթացքում։

Ես պետք է շնորհակալություն հայտնեմ պրն Օսիկյանին, որ չնայած... անգամ այս փաթեթի մեջ չկան թե՛ պատգամավոր Սաֆարյանի, թե՛ պատգամավոր Նահապետյանի առաջարկությունները, ես ցավում եմ, բայց բավականին լավ ընգրկվել է, բացի, կարող է պրն Սաֆարյանի որոշ առաջարկությունները։ Այսպիսով, այն մասով, որ պետք է ասեմ հանձնաժողովի կարծիքը, ես սրանով ավարտեմ։

Ինչ վերաբերում է պրն Սաֆարյանի «նստատեղ», «նստելատեղ»-ով, ես կարծում եմ, սա կարելի է խմբագրական համարել, եւ մինչեւ 3-րդ ընթերցում դա բերել։ Բոլոր դեպքերում ես առաջարկում եմ, որ կառավարությունը նայի եւ՛ այս հնարավորության դեպքում, եւ ԱԺ-ից հայցենք այդ թույլտվությունը, որովհետեւ դա բավականին հասկանալի, այդպիսի մի բան է։

Ես իմ անձնական կարծիքը հայտնելու իրավունքով սկսեմ նրանից, ինչից ես շփոթվեցի...եւ մյուս օրենքի։ Ինչպես ասացի, ոչ միայն կառավարության համար լսելի չէր իմ առաջարկությունը, որ մենք այդ սոցիալական նեգատիվը, ես համոզված եմ, բացասական սովորույթին վերաբերող հոդվածը հանվի, այլ հակառակը՝ դա ավելի ընդլայնվել եւ տարածվել է, եւ մինչ այդ այդպիսիների, ես չասեմ, թե ինչպիսի անվանում է կրում այդ համարները ժողովրդի մեջ, բայց ես գտնում եմ, որ այսպիսի ընդլայնումը, այսպիսի իրավունքի տրամադրումը չի բխում մեր արժեհամակարգի կայացման տեսակետից։ Ես դրան մեծ նշանակություն եմ տալիս, եւ էլի դիմելով կառավարության ներկայացուցչին՝ ես չեմ բացառում, որ կարող է մենք հանդես գանք այդպիսի առաջարկությամբ, որովհետեւ, կներեք, էլի, նեղ ու բավականին ծանր ժամանակներ են ապրում քաղաքացիների մեծ մասը, հիմա ԱԺ-ն եկել, քննարկում է գեղեցիկ կոչված, այսպես, չակերտներով, համարների հարցը։  Այստեղ ես տեսնում եմ այդ հանդուրժողականության դաշտի ընդլայնումը, ես կասեի, ոչ տեղին կամ ոչ ժամանակին, օրինագծով, եւ այստեղ որեւէ մի բան մենք չէինք կորցնի։

Ինչ վերաբերում մնացած դիրքորոշումների, կներեք, այն բովանդակային ավելացումներին, աս պետք է ողջունելի համարեմ, որովհետեւ ի վերջո, օրենքի մեջ մտցվում է, օրենքի ներքո են սկսում գործել, եւ հայտնվում են այնպիսի  գործողություններ, այնպիսի տրանսպորտային միջոցներ, որոնք մինչ այսօր չեն եղել։ Ես քվեարկությամբ կարտահայտեմ իմ դժգոհությունն այս մեկ հարցով, մնացածն ԱԺ պատգամավորները, ես կարծում եմ, քվեարկությամբ կարտահայտեն իրենց կարծիքը։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Այժմ հերթագրում՝ ելույթների համար։ Հերթագրվել է 1 պատգամավոր՝ Արա Նռանյան, խնդրեմ։

Ա.ՆՌԱՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, կան օրինագծեր, որոնք չունեն ոչ քաղաքական ենթատեքստ, ոչ էլ տնտեսական, եւ առնչվում են մեր հասարակության գրեթե բոլոր անդամներին։ Կարծում եմ, այսպիսի խնդիրները պետք է առանձնահատուկ ուշադրության արժանանան մեր ԱԺ բոլոր պատգամավորների կողմից, որովհետեւ մեր քաղաքացիների անմիջական կյանքին առնչվող հարցերը մենք չպետք է փորձենք քաղաքականացնել, առավել եւս, եթե տնտեսական բաղադրիչ չկա, պետք է փորձենք ավելի օբյեկտիվ լինել։

Ես ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել մի քանի խնդիրների վրա, որոնք կապված են այս օրենքի նախագծի հետ, եւ ընդհանրապես, այս ոլորտում առկա որոշակի փոփոխությունների հետ, որոնք տեղի են ունեցել մեր կողմից ընդունված օրենսդրական փաթեթներում։

Ես ուզում եմ հիշեցնել, որ մի քանի ամիս առաջ, մայիսին, թե՝ հունիսին մենք ընդունեցինք մի փաթեթ, որով փաստացի կյանքի կոչեցինք «ավտոմեքենաների սեփականության վկայական» հասկացողությունը։ Պրն Նիկոյանը պետք է լավ հիշի, որովհետեւ ինքն էլ այդ քննարկման ակտիվ մասնակիցներից էր, եւ բոլորս ունեինք մտահոգություն, որ դա կարող է հանդիսանալ լրացուցիչ բյուրոկրատական խոչընդոտ, լրացուցիչ դժվարություն մեր քաղաքացիների համար։ Մեզ հավաստիացնում էին, որ այդ վկայականը տրվելու է 1 օրվա ընթացքում եւ առանց որեւէ լրացուցիչ վճարի։ Ես կարծում եմ, պատգամավորները կհիշեն այդ քննարկումը։ Սակայն կյանքը ցույց տվեց, որ այսօր այս դաշտում խայտառակ իրավիճակ է, եթե նախկինում 1 օրվա ընթացքում կարելի էր հաշվառումից հանել մեքենան եւ գրանցել, այսօր այդ գործընթացը տեւում է 2-ից 3 օր, հերթերի կուտակումներ են տեղի ունենում եւ նաեւ լրացուցիչ վճար է գանձվում թե՛ ստվերային կարգով, թե՛ օրինական ճանապարհով։ Նորից այդ նույն վկայականը ստանալու համար մեր քաղաքացիների մեքենաների նույնականացման կոդն է ստուգվում, շարժիչի համարն է նայվում, բոլորի համար էլ 1000, 1000 դրամ։ Գրավի բացակայության վերաբերյալ տեղեկանք է պահանջվում, գործարքը կատարելու համար, որի համար, ինչքան ես գիտեմ, 3000 դրամ է գանձվում։ Այսինքն՝ մենք, կարծես թե, ուզում ենք ինչ-որ մի բան անել՝ հանուն բանկային համակարգի, որովհետեւ ավտոմեքենաները գրավ դնելու պայմաններում բանկերը չէին կարողանում վերահսկել դրանց շարժը։

Մի քանի բանկի համար մենք ամբողջ մեր հասարակությանը գցեցինք մի նոր  պատմության մեջ, որից տուժողն է նաեւ ոստիկանության համակարգը, ճանապարհային ոստիկանության համակարգը։ Երբ քաղաքացիներն ավտոմեքենան գրանցելուց կամ հաշվառումից հանելուց բողոքում են այս իրավիճակից, լրիվ իրավացիորեն, այդ գրանցող մարմիններն ասում են՝ ԱԺ-ն է մեղավոր, որովհետեւ իրենք են ընդունել այդ օրենսդրական փաթեթը, որովհետեւ ես չեմ կարծում, որ լրացուցիչ պրոբլեմ այսօր պետք էր։ Հիմա մենք ունեցանք մի իրավիճակ, որ լուրջ մտահոգություն կար։ Բոլորս հիշում ենք, որ լուրջ քննարկում եղավ, եւ կասկածներ ունեինք, որ լավ չի լինելու եւ կյանքը ցույց տվեց, որ այնքան էլ լավը չէ։

Հիմա ես կուզենայի, որ ամփոփիչ խոսքում պրն Օսիկյանը գնահատական տար ընդամենը 3, թե 4 ամիս առաջ ընդունված փաթեթին։ Մեր այն բոլոր հարցադրումները, որ կարելի է 1 փաստաթղթով ամրագրել, կարելի է այլ ճանապարհով գնալ, մենք մտցրեցինք 2-րդ փաստաթուղթը մեքանայի գրանցման, եւ ունեցանք լուրջ պրոբլեմներ։

Ես այս պրոբլեմները տեսնում եմ նաեւ այս փաթեթում։ Տեսեք, 1-ից 2-րդ ընթերցում այնքան փոփոխություններ են կատարվել, ընդ որում, կառավարության կողմից, որ տպավորությունն այնպիսին է, որ կառավարությունը մեզ դրել է անելանելի վիճակի մեջ։ Մենք այդ առաջարկությունների վերաբերյալ գուցե ունենայինք լրացուցիչ փոփոխությունների առաջարկություն, սակայն չենք կարող անել։ Ես կարծում եմ, որ 1-ից 2-րդ ընթերցում, նախեւառաջ, փոփոխությունները պետք է բազա ընդունելով, 1-ին ընթերցման ներկայացված փաթեթը, փոփոխություններ ներկայացնեն պատգամավորները, սակայն 50%-ով փոխվել է ամբողջ փաթեթը կառավարության կողմից։ Այսօր մենք որեւէ հնարավորություն չունենք այդ փաստաթղթի վրա աշխատելու։

Վարորդական իրավունքի փոխանակման վերաբերյալ 2-րդ կարծիք չի կարող լինել։ Հին վարորդական իրավունքները պետք է փոխանակվեն։ Դրա համար բազմաթիվ հիմնավորումներ կան, պրն Օսիկյանը ներկայացրեց, սակայն ուզում եմ հարց տալ՝ փաստացի կիրառումը, եկեք, մենք փորձենք պատկերացնել օրենքի փաստացի կիրառումը։ Մինչեւ 2011 թվականի ավարտը, եթե մենք այս գործընթացն իրականացնենք, եկող տարվա ընթացքում ահավոր իրավիճակ է ստեղծվելու այդ վկայականների փոխանակման առումով։ Չեն հասցնելու, որովհետեւ հին վկայականների քանակը, հավանաբար, ավելի շատ է, քան նոր տիպի վկայականների թիվը, էլ չեմ ասում, որ նաեւ 2011 թվականին վկայականները փոխանակելու են նրանք, ովքեր ստացել են 10 տարի առաջ։ Փոխանակման այս 2 գործընթացին գումարելով 1 տարվա ընթացքում Խորհրդային Միության տարիներին բոլորի ստացած վկայականների փոխանակումը, դուք պատկերացնու՞մ եք, թե ինչ է կատարվելու, նորից հերթեր, ժողովրդի դժգոհություն, եւ անհասկանալի մի իրավիճակ։ Մենք անընդհատ բերում ենք մի իրավիճակ, երբ քաղաքացին անտեղի պետք է դժգոհություն հայտնի պետական մարմիններից։ Ես համոզված եմ, որ կապրենք, կտեսնենք, այս փաթեթը եթե ընդունվեց, եկող տարի լուրջ պրոբլեմներ են լինելու։

Նույնը վերաբերում է այդ վկայականների փոխանակման հետ կապված գործընթացին։ Մենք նոր վկայականներ ենք տալիս, բայց մենք չկարգավորեցինք հին վկայականների տրամադրման հարցը։ Այո, մենք հանել ենք նորից քննություն հանձնելու պարտադիր պահանջը, եթե չեմ սխալվում, սակայն այդ նարկոդիսպանսերից կամ հոգեբուժարանից մի հատ թուղթ բերելը, որ հաշվառման չես գրանցվել, նորից մնացել է։

Ես ասում եմ, Եվրոպական Միությունում, ԱՄՆ-ում այս գործընթացը տեւում է 5 րոպեից մինչեւ 30 րոպե։ 21-րդ դարում, համակարգչային դարում, երբ կարելի է այդ բազան, պարզապես, վկայական փոխանակող մարմիններն ունենան իրենց համակարգչի մեջ, եւ բազայում ճշտեն, այդ մարդը հաշվառման կանգնա՞ծ է հոգեբուժարանում կամ նարկոդիսպանսերում, թե՝ ոչ, մենք քաղաքացուն ուղարկում ենք, նորից այդ բոլոր ատյանները գնալու, ընդ որում, եթե նախկինում մոտ 2000 էր, հիմա 5000 դրամ են դրա համար գանձում։ Այսինքն՝ այդ 2 տեղերից էլ տեղեկանքներ է հավաքում, այդ բոլոր կաբինետներով անցնում է վկայականը փոխանակելու համար, արդյունքում ստացվում է, որ ոչ մի բան չի փոխվել, պարզապես, թղթաբանությունն է շատացել։ Ստացվում է, որ մենք գնում ենք, կարծես թե, լավ ճանապարհով, սակայն արդյունքը չենք ունենում, այնինչ, կարելի է այդ ամեն ինչը կազմակերպել 1 օրվա ընթացքում, պրն Օսիկյան։ Մի՞թե չի կարելի ՀՀ-ում, որտեղ ընդամենը 300 հազար մեքենա կա, այդ հաշվառումը սիրուն կազմակերպել, ի վերջո, 10 տարին մեկ փոխանակելու համար, ես կարծում եմ, մեզ համար պետք է դժվար չլինի, այդ համակարգչային ցանցի կիրառման միջոցով այդ ամենն իրականացնել։

Հիմա մենք եթե այս ամենը չենք անում, եւ դրա հետ բերում ենք հների փոխանակումը, դրան էլ գումարում ենք արդեն ստացվածների փոխանակումը, մենք մշտական ունենալու ենք նույն հերթերը եւ դժգոհությունը։

Դրա համար ես առաջարկում եմ, որ մենք ժամկետի մասով մի քիչ վերապահումներ անենք, գուցե ինչ-որ ժամանակահատված տանք, այս տարիներին ստացվածները փոխանակեն 2011-ին, մյուս տարիներին ստացածը փոխանակեն 2012 թվականին, փուլային գնանք։

Միաժամանակ առաջարկում եմ լրջորեն քննարկել այդ տեղեկանքների հանելու հարցը։ Եթե պետք է քաղաքացին գնա, այդ բոլոր տեղեկանքները հանի, ստացվում է, որ ոչ մի բան չի փոխվել, պարզապես, այդ  վարորդական իրավունքի ձեւն է փոխվել։

Մի խնդիր էլ կապված... գիտեք, ես ուզում եմ, որ մենք ավելի թարմ մոտեցումներ ցուցաբերենք։ Տեսեք, Խորհրդային Միությունից մի օրինակ էլ բերեմ եւ ավարտեմ սրանով։ Օրինակ՝ մենք ունենք մի ձեւակերպում, որ տեխզննման կտրոնը պետք է անպայման փակցված լինի դիմապակու վերեւի աջ անկյունում, կներեք, ներքեւի աջ անկյունում։ Հարց եմ տալիս՝ իսկ ինչու՞ ներքեւի աջ, այլ ոչ թե վերեւի կամ կենտրոնում, այսինքն՝ դա մի ձեւակերպում է, որը մնացել է խորհրդային տարիներից, որովհետեւ խորհրդային տարիների մեքենաների դիմապակին դուք գիտեք, թե ինչ... այսօրվա ժամանակից մեքենաների վրա, շատերի մոտ պարզապես անհարմարություն է դա։ Կան բաներ, որոնք մնացել են խորհրդային տարիներից, մենք պետք է, որքան կարող ենք, արագ ազատվենք դրանցից, որպեսզի ավելի թեթեւացնենք մարդկանց կյանքը։

Հիմա գալիս է նաեւ այդ ապահովագրության կտրոնը փակցնելու խնդիրը։ Այսինքն՝ փորձենք, որ ավելի հեշտացնենք քաղաքացիների կյանքը, որտեղ ուզում է, թող փակցնի, եթե ունի՝ փակցնում է, շատ շնորհակալ ենք, հիմա, թե որ անկյունում է փակցնում, ի՞նչ կարեւոր է։

Նույնը վերաբերում է վկայականին։ Մարդը որեւէ խախտում չի արել, հանցագործություն չի կատարել, որեւէ հիմք չկա իրեն մերժելու, հաշվառման էլ կանգնած չէ, եկեք բազայով նայեք եւ տեղեկատվական բազայի հիման վրա արագ-արագ, կես ժամվա ընթացքում իր վկայականը փոխանակեք։

Եթե դրա համար գումարներ են պետք, պրն Օսիկյան, ես համոզված եմ, որ 131 պատգամավորները միանշանակ պատրաստ են մի որոշակի գումար պետական բյուջեից հատկացնել, եթե իմանան, որ ՀՀ-ի 300 հազար կամ ավելի քաղաքացիներ, իսկ դա նշանակում է, որ այդքան ընտանիքներ ավելի հեշտ են օգտվելու պետական մարմինների ծառայություններից։

Ես, որ տեսնում եմ այս ամբողջ ծավալի փոփոխությունները, նաեւ մի քիչ վախենում եմ, այսքան տեսակի վարորդական վկայականներ, այսքան, չգիտեմ, մենք գնում ենք բարդացմա՞ն ճանապարհով։ Եթե մենք փորձենք, յուրաքանչյուր օրենքի փաստացի կիրառումով փորձենք պատկերացնել, երեւի թե, կպարզվի, որ այդ օրենքն այդքան էլ պարզեցման չի բերում, գուցե եւ բերում է հակառակը, բարդացման։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Նռանյան։ Ելույթներն ավարտվեցին։ Ամփոփիչ ելույթի անհրաժեշտությու՞ն, խնդրեմ, ոստիկանության պետի տեղակալ Արթուր Օսիկյան։

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-Նախ, սկսեմ տիկին Լարիսա Ալավերդյանի առաջարկներից, «նստատեղ», «նստելատեղ» հասկացությունների հետ կապված ես նշեցի, որ ժամանակի խնդիր է։ Եթե մենք գնայինք այդ փոփոխությանը, նոր հոդվածներ էին ավելանալու, որովհետեւ բազմաթիվ հոդվածներ կան, որտեղ անհրաժեշտություն կառաջանա փոփոխություն կատարել, հետեւաբար, 2-րդից 3-րդ ընթերցման ռեժիմի խնդիր կառաջանար։

Ձեր հաջորդ հարցը, եթե հիշում եք, հանձնաժողովում մենք քննարկեցինք ժամկետի հետ կապված դրույթը, նաեւ անուղղակիորեն պրն Նռանյանի բարձրացրած հարցերին է դա առնչվում, տեղափոխել առանց ժամկետի վկայականները մինչեւ 2011-ի դեկտեմբեր։ Ձեր առաջարկությամբ մենք արդեն իսկ համապատասխան հանձնարարական կտանք օրենքի ընդունումից հետո, որպեսզի նորից չսպասեն մինչեւ 2011 թվականի դեկտեմբերի 31-ը, նաեւ հետագայում հերթերից խուսափելու համար՝ մեր բոլոր, համապատասխան ԶԼՄ-ների միջոցով ակտիվ լուսաբանում կիրականացնենք, մարդկանց կիրազեկենք, որ անհրաժեշտ է փոխել իրենց վարորդական վկայականները։

Դրանով, տիկին Ալավերդյան, ձեր առաջարկությունն ընդունելի է, միաժամանակ անուղղակի պատասխան պրն Նռանյանի մտահոգությանը։

Ինչ վերաբերում է այլ խնդիրներին, պրն Նռանյանի կողմից բարձրացված։ Այն ինստիտուտը, որը ներդրվեց, բազմաթիվ խնդիրներ է լուծում, որը վերաբերում է մեքենաների սեփականության գրանցմանը։ Խնդիր կա, հնարավոր է, որ լինի՝ հաշվի առնելով, որ համակարգը նոր է ներդրվում։

Խնդիր 1-ին. ես նշեմ, որ հոկտեմբերի 16-ից է ուժի մեջ մտել, պրն Նռանյան, եթե դրա համար ձեզ մոտ թարմ են մտահոգությունները, որ արտահայտվել են, բայց պետք է նշեմ, որ հոկտեմբերի 16-ից ուժի մեջ մտած այս կարգը մեր կողմից իրագործվում է եւ որեւէ ժամկետի սահմանափակում կամ չարաշահում տեղի չի ունեցել։ Եթե կլինի անգամ 1 դեպք, ես ձեզ հավաստիացնում եմ, որ ամեն մի կոնկրետ դեպքում, ահազանգի դեպքում կիրականացվի ծառայողական քննություն եւ մեղավոր անձինք անպայմանորեն պատասխանատվության կենթարկվեն թե՛ ժամկետը խախտելու համար, եւ թե՛ ավել լրավճար ուզելու համար։ Սա մեզ համար նույնպես սկզբունքային է՝ հաշվի առնելով նաեւ ԱԺ-ում տեղի ունեցած քննարկումներն առ այն, որ որեւէ լրացուցիչ գումար չի գանձվելու վարորդներից՝ համապատասխան գրանցման վկայականներ ստանալու համար։ Ես ձեզ հավաստիացնում եմ։ Դուք՝ որպես պատգամավոր, եթե ունեք նման ահազանգ, կարող եք փոխանցել։ Օգտվելով առիթից, նաեւ մեր լայն հասարակությանն եմ կոչ անում, եթե որեւէ տեղ որեւէ խնդիր կառաջանա՝ կապված վարորդական իրավունքների այս գործընթացի ապահովման հետ, թե՛ հաշվառման վկայականների, վկայագրերի, եւ թե՛ սեփականության իրավունքի գրանցման խնդիրների  հետ, ապա կարող են դիմել ոստիկանության թեժ գիծ, եթե ցանկություն չունեն, նաեւ որոշակի իմաստով հետագայում բարդություններ ունենալ, ես խոստանում եմ, ուղղակի, պաշտոնապես հայտարարում եմ, որ բոլոր նմանատիպ դեպքերը պաշտոնապես քննության կառնվեն։ Ինստիտուտը, որը ներ է դրվել, շատ կարեւոր ինստիտուտ է։ Գիտեք, որ բազմաթիվ չարաշահումներ էին տեղի ունենում մինչ այդ, մասնավորապես, 1 մեքենան 2 կամ 3 անձանց վաճառելու, օտարելու, հետագայում դատական խնդիրներ, վարկավորման լուրջ խնդիրներ։ Սա նաեւ հնարավորություն է տալիս մեր քաղաքացիներին, այն բանկերի կողմից, որոնք ռիսկեր էին տեսնում ավտոտրանսպորտային մեքենաների վարկավորման հետ կապված, նաեւ շուկայի ակտիվացման իմաստով հնարավորություն է տրվում, որպեսզի բանկերն իրենց ռիսկը նվազագույնի հասցնեն սրանով եւ գնան այս ճանապարհով, իսկ ցանկացած նոր ինստիտուտի կիրառումը, իհարկե, դժվարությամբ է լինում։ Բնական է, հերթեր կարող են լինել, բայց ինձ փոխանցված համապատասխան տեղեկատվության համաձայն հերթեր լինում են, բայց որեւէ ժամկետ չի խախտվում։

Ես նշեմ, որ Երեւանում, մոտավորապես, յուրաքանչյուր ստորաբաժանում միջին օրականն իրականացնում է 80-ից մինչեւ 100 գործարք, թե՛ վկայականների տրամադրում, թե՛ փոխանակում  եւ այլն։ Այս պայմաններում ծանրաբեռնված աշխատանք է, բայց բոլոր դեպքերում որեւէ մեկի կողմից, որեւէ ծառայողի կողմից չպետք է խախտվեն ժամկետները։

2011 թվականի դեկտեմբերի 31-ի հետ կապված դուք նշեցիք, որ ծավալը մեծ է, ժամկետը կարճ, իսկ մենք գտնում ենք, որ ժամկետը կարճ է, բայց կարծում եմ, որ կարելի էր ավելի մոտ ժամկետ նախատեսել։ Վտանգը կայանում է նրանում, որ այսօր շատ են դեպքերը, երբ որ ճանապարհային ոստիկանն արձանագրություն է կազմում որեւէ իրավախախտողի կողմից, հետագայում պարզվում է, որ այն անձը չէ, ում կողմից ներկայացվել է վարորդական վկայականը, որովհետեւ եթե հնարավոր է, որ մարդու ձեռքին լինի վկայական, որն ունի 30 տարվա վաղեմություն, դուք պատկերացրեք, թե  այդ մարդու արտաքինում ինչքան փոփոխություն տեղի ունեցած կլինի, եւ նույնականացնելը, միգուցե պետք է բարդ համակարգչային տեխնիկայի միջոցով նույնականացնել անձին։ Մենք այստեղ խնդիր ունենք, իսկապես, շատ դեպքերում անձինք են լինում, որոնք միգուցե հետախուզման մեջ են, եւ տեղում կողմնորոշվելու եւ ստուգելու խնդիր է առաջանում, իսկ մարդը շատ ազատ կարող է օգտագործել մեկ այլ անձի վարորդական վկայական, որն ունի, նշեցի բավականին երկար վաղեմություն։

Ինչ վերաբերում է վճարներին, ապա ես պետք է նշեմ, որ երբ որ կփոխանակեն վկայականները, այնտեղ 12 հազար դրամ է նախատեսվելու, ոնց որ սովորական կարգով։ Այսինքն՝ մենք անհավասար պայմանների մեջ ենք այսօր դրել մարդկանց, ովքեր ստացել են 2000 թվականից հետո եւ մինչ այդ։ Մարդիկ պետք է անցնեն թե՛ բժշկական համապատասխան քննությունը, հանձնաժողովային, եւ թե՛ նաեւ փոխանակեն համապատասխան վկայականը։

Ձեր մտահոգությունը, որ հնարավոր են հերթեր, ես ընդունում եմ, բայց մենք պետք է կոչ անենք, որպեսզի մարդիկ ավելի շուտ, չսպասեն, վերջին օրը բոլորը միասին գնան ճանապարհային ոստիկանություն եւ փոխանակեն իրենց վարորդական վկայականը։ Սա է խնդիրը։

Իսկ եթե կլինեն որոշակի մտահոգություններ առ այն... ես նշեմ, որ մոտավորապես 20-ից 30 հազար նման վկայականներ կան, որոնք անհրաժեշտ է, որ փոխանակվեն։ Եթե, իսկապես, կլինի որեւէ լուրջ խնդիր, հնարավոր է, որ հետագայում վերանայվի, բայց եթե մենք այդ հնարավորությունն այսօր նայենք, ըստ էության, մեր դիրքորոշումն այն է, որ չպետք է փոխվի ժամկետը։ Այն անձինք, որոնք նման ժամկետանց վկայականներով կվարեն, դրա համար կտուգանվեն։ Այդտեղ... 5 հազար դրամ է տուգանքը, եթե փոխանակված չէ, եւ ինչու ոչ, եթե դա իրենից մեծ վտանգ է ենթադրում, չփոխանակելը։

Ինչ վերաբերում է փոխանակման խնդրին, այսօրվա վկայականների, ես ձեզ հետ համաձայն եմ, որ այսօրվա 3 օրը մեծ ժամկետ է։ Դուք բերում եք ԱՄՆ-ի փորձը, իհարկե, այն հնարավորությունները, տեխնիկական, որոնք կան այնտեղ, ես չեմ կարծում, որ մեզ մոտ այսօր բավարար են են, բայց ես նշեմ, որ հենց ոստիկանությունում իրականացվող Բարեփոխումների ծրագրի շրջանակներում, Ճանապարհային ոստիկանությունում իրականացվող բարեփոխումների շրջանակներում նախատեսվում է, որ հաջորդ տարվա ավարտին տեխնիկական հնարավորությունը մեծացնել։ Այսօր նայեք, թե ինչպիսի իրավիճակ է։ Կա ընդամենը 1 տպող սարք, որը տպում է համապատասխան նմուշի վարորդական վկայական, եւ տեղադրված է կենտրոնական գրասենյակում կամ Ճանապարհային ոստիկանության վարչությունում։

Բոլոր տարածքային ստորաբաժանումները տեղեկատվությունը մուտքագրում են համակարգիչ, տեղեկատվությունն էլեկտրոնային կարգով մուտք է լինում կենտրոնական այն ստորաբաժանում, որտեղ տեղադրված է, ընդամենը 1 տպիչ սարքի մասին է խոսքը։ Բնական է, շրջաններում, անգամ Երեւան քաղաքում տեղեկատվությունը կամ փոախնակումը 1-օրյա ժամկետում հնարավոր չի լինի ապահովել։

Ապագայում նախատեսված այդ բարեփոխումների շրջանակներում մենք անելու ենք ամեն ինչ, որպեսզի այդ ժամկետները հնարավորինս կարճ լինեն, առավելագույնը 1 օր, եթե ոչ նույն պահին, ինչպես մենք դա անում ենք անձնագրային համակարգում, եւ այդ ճանապարհով մարդկանց հոգսը կթեթեւանա։ Այսօր մենք տալիս ենք նրան փոխարինող փաստաթուղթ, որ օգտագործի, բայց 3 օրը, կարծում եմ, երկար ժամկետ է, չնայած այն, որ այս հարցով էլ մենք չենք ունեցել որեւէ դժգոհություն, բայց համոզված եմ, որ չպետք է սպասել դժգոհություններին, եթե հնարավոր է, այսօր իսկ պետք է ձեռնամուխ լինենք։ Ես նշեցի, որ մենք արդեն ձեռնամուխ եղել ենք։

Ինչ վերաբերում է կտրոնի տեղադրմանը դիմապակու ներքեւի աջ անկյունում, նշեմ, որ սա միայն խորհրդային համակարգից եկող խնդիր չէ, սա տեխնիկական անվտանգության խնդիր է, տրանսպորտային միջոցների, եւ համաձայն այդ ստանդարտների՝ դիմապակին հնարավորինս պետք է բաց լինի  վարորդի համար։ Ըստ այդ ստանդարտների, անվտանգության տեսանկյունից դիմապակու աջից ներքեւի անկյունում ավելի անվտանգ է, քան վերեւի մասում։

Սա այսօրվա տեխնիկական ստանդարտ է, եթե դուք այլ հիմնավորում կբերեք ապագայում, եւ ամբողջ այս դաշտը, որը գոյություն ունի միջազգային եւ ներպետական... ձեր առաջարկությունը կընդունվի, պրն Նռանյան, ուրեմն, կհետեւենք, այսօր այդպես է վիճակը։ Այսքանը, թերեւս։ Կարծում եմ, ես սպառեցի ձեր բոլոր մտահոգությունները, եւ թե՛ տիկին Ալավերդյանի։

Մենք նորից մնում ենք մեր համոզմանը եւ առաջարկում ենք ընդունել 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ։  Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Ամփոփիչ ելույթներն ավարտվեցին, հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Ես ներողություն եմ խնդրում, ուղղակի, դուք ցանկություն չհայտնեցիք։ Այո, լավ, խնդրեմ։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այսօր երեւի մի քիչ շփոթվելու օր է։ Ես ուզում եմ մի փոքր հայտարարության նման բան անեմ։ Այստեղ բարձրացված հարցերը, եւ պրն Նռանյանի կողմից, բավականին կարեւոր են։ Դրանք մասամբ հնչեցվել են նաեւ հանձնաժողովի նիստի ժամանակ։

Խնդիրը հետեւյալն է, ես օրինակ բերեմ, որ մեր քառօրյայի օրակարգում 33.36-ի տակ եւս մեկ նախագիծ կա, որի հեղինակը ես եմ, Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ... եւ բացի դրանից, մենք ունենք բազմաթիվ օրենքներ, որոնք վերաբերում են թե՛ ճանապարհային անվտանգությանը եւ այլն։ Հանձնաժողովն ունի հստակ որոշում՝ անցկացնել լսումներ։ Պետք է լինեն խորհրդարանական լսումներ, որտեղ կլսվեն, կքննարկվեն բազմաթիվ օրենքներ, որոնք վերաբերում են այդ ոլորտին։

Կարծում եմ, որ այս հարցը հասունացած է, եւ պրն Օսիկյանին դիմելով, էլի, իմ բոլոր ասածների հետ միասին, ինչպես ասացի, կա  նախաձեռնությունների մեծ պահանջ։ Միշտ չէ, որ հատվածական այդ մոտեցումը բերում է այն դրական արդյունքներին, որոնք մենք կարող ենք ակնկալել։ Դա արդյունավետ չէ անգամ խորհրդարանական աշխատանքի տեսակետից։ Այնպես որ, բոլոր այս հարցերը պետք է քննարկվեն, այդ խորհրդարանական լսումները կազմակերպվեն։ Ես հուսով եմ, որ կառավարությունը եւս դրան ակտիվ մասնակցություն կցուցաբերի։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք կառավարության ներկայացրած «ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ ՀՀ կառավարությանն առընթեր ոստիկանության պետի տեղակալ Արթուր Օսիկյան, խնդրեմ, պրն Օսիկյան։

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-Հարելի պատգամավորներ, ներկայացված օրենքի նախագիծը կառավարության կողմից մանրամասն քննարկվել է։ Պետք է նշեմ, որ այս օրենքի նախագիծը բխում է ՀՀ-ի կողմից ստանձնված մի շարք պարտավորություններից, մասնավորապես, թե՛ Եվրախորհրդի շրջանակներում, թե՛ ՄԱԿ-ի շրջանակներում ՀՀ-ն վավերացրել է համաձայնագրեր, մասնավորապես, ՄԱԿ-ի կոնվենցիան անդրազգային կազմակերպական... դեմ, եւ դրան լրացվող մարդկանց, հատկապես կանանց եւ երեխաների առեւտրի կանխարգելման.... մասին արձանագրությունը։ Միաժամանակ Եվրախորհրդի «Մարդկանց շահագործման թրաֆիքինգի դեմ պայքարի մասին» կոնվենցիան։

Այս կապակցությամբ կառավարության շրջանակներում ստեղծվել էր փոխվարչապետի գլխավորությամբ համապատասխան հանձնաժողով, որտեղ ներգրավված են եղել բոլոր շահագրգիռ գերատեսչություններից ներկայացուցիչներ։ Բավականին աշխատանք է կատարվել նախագծի մշակման հետ կապված։ Հետագայում նախագիծը քննարկվել է նաեւ ԱԺ պետաիրավական հանձնաժողովում։ Հանձնաժողովի կողմից եղել են մի շարք առաջարկություններ, որոնք ներառվել են մեր նախագծում։ Նախագիծը դրանով հանդերձ դարձել է ավելի կատարյալ։ Իհարկե, կատարյալ ասածը, թերեւս, մի քիչ ավելի մեծ հնչի, բայց բոլոր դեպքերում հանձնաժողովի առաջարկություններն էապես բարելավել են նախագիծը։

Նախագծով, հոդված 1-ով առաջարկվել է, որպեսզի թրաֆիքինգի հոդվածներին առնչվող, մասնավորապես, մարդու թրաֆիքինգը եւ երեխաների կամ հոգեկան խանգարման հետեւանքով, իր արարքի նշանակությունը չգիտակցող անձանց հետ կապված, թրաֆիքինգի համար որպես վաղեմության ժամկետ, ընդհանրապես, պատժի հետ կապված ժամկետն ավելի խստացնել։

Նախատեսվում է, որ ավելի վաղաժամ ազատելը բացառել, եթե անձը չի կրել իր պատժի երրորդ քառորդը։ Սա խստացվել եւ հավասարեցվել է, եւ այս հանցագործությունը ծանր եւ առանձնապես ծանր այն հանցագործությունների թիվն է լրացրել, որոնք իրապես մեծ հասարակական վտանգավորություն են իրենցից ներկայացնում։ Այս առաջարկությունը հնչել է հանձնաժողովի շրջանակներում, որը մեր կողմից ընդունվել է։

Հաջորդ առաջարկությունը դա գործող օրենսգրքի 126 հոդվածն ուժը կորցնելուն է վերաբերում։ Խոսքը վերաբերում է մարմնի մասեր կամ հյուսվածքներ տալուն, հարկադրելուն։ Հաշվի առնելով, որ ինքնին այս գործողությունը կամ արարքը համարվում է շահագործման ձեւ, մենք այդ առումով լրացում ենք կատարել նախագծի 132 հոդվածում առաջարկվող փոփոխության մեջ, եւ Հայաստանից թրաֆիքինգի օբյեկտիվ կողմը նկարագրող հատկանիշ է դարձել մարմնի մասերի հյուսվածքներն օգտագործելը։ Հետեւաբար, 126 հոդվածի առ այսու այլեւս չկա, մանավանդ որ կա մեկ այլ հոդված՝ դա 125 հոդվածն է, ըստ էության, կարգավորվում է մեկ այլ հոդվածով։

Հաջորդ առաջարկությունը դա 3-րդ հոդվածին է վերաբերում,  ամբողջությամբ նոր խմբագրությամբ է տրվում 132 հոդվածը։ 1-ին մասի օբյեկտի կողմից հանցագործությունը բնութագրվում է ակտիվ գործողություններով, որոնք գործում են հարկադրանքի եղանակներով։

2-րդ մասը նախատեսում ենք մենք ակտիվ գործողություններ։ Եվ ամենից կարեւոր փոփոխությունն է այստեղ, որ նաեւ միջազգային փաստաթղթերի պահանջներից է բխում։ Մենք 18 տարին չլրացած անձանց մասով նախատեսում ենք, եւ հոգեկան խանգարման հետեւանքով իր արարքի բնույթն ու նշանակությունը չգիտակցող անձանց մասով տեղափոխում ենք նոր հոդված, առաջարկվում է նոր 132 հոդվածը, նախատեսվում է կարգավորել այդ հարցերը համապատասխան հոդվածով։

Եվս մի դրույթ, որը նույնպես միջազգային իրավական փաստաթղթերից է բխում։ Առաջարկվում է, որ այս հոդվածով, այսինքն՝ թրաֆիքինգի եւ երեխայի թրաֆիքինգի մասով նախատեսված հանցագործությունից տուժած անձն ազատվում է իր կողմից կատարված ոչ մեծ կամ միջին ծանրության այն հանցագործությունների համար քրեական պատասխանատվությունից, որոնցում ներգրավված է եղել իր նկատմամբ իրականացված թրաֆիքինգի կամ շահագործման ընթացքում, եւ այդ արարքները կատարել է հարկադրանքի ներքո։

Այստեղ մենք կատարել ենք որոշակի խմբագրում հիմք ընդունելով պետաիրավական հանձնաժողովի առաջարկությունները։ Այստեղ մենք սահմանափակում ենք ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցագործություններ կատարելու հանգամանքը՝ հաշվի առնելով, որ անձը կարող է ներգրավվել ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործությունների մեջ։ Այստեղ ուղղակիորեն ազատելը, հնարավոր է, որ ունենան ոչ ցանկալի հետեւանքներ։

Հաջորդ առաջարկությունը, ես նշեցի, դա նոր հոդված է, որ ավելացել է, դա 132 հոդվածն է, որը վերաբերում է երեխաների թրաֆիքինգին։ Մենք այստեղ վերանայել ենք, նախատեսել ենք նոր ուղղություններ, եւ որակյալ տեսակները համապատասխանեցվում են սովորական թրաֆիքինգի, չափահասների թրաֆիքինգի տեսակներին։ Այն դեպքերում, երբ որ կլինեն 2 կամ ավելի անձանց կամ պաշտոնական դիրքն օգտագործելու դեպքեր, ապա այս դեպքում մենք գտնում ենք, որ պետք է ավելի խիստ պատժվի հանցանք կատարած անձը։

Հաջորդ հոդվածը դա 132.3 ցուցիչ հոդվածն է։ Սա նորույթ է մեր քրեական օրենսդրության մեջ։ Հաշվի առնելով, որ նոր հոդված է ավելացվում, դա շահագործման վիճակում գտնվող անձի ծառայությունից օգտվող անձանց քրեական պատասխանատվությանն է վերաբերում։ Պետք է նշեմ, որ նորից հանձնաժողովի առաջարկությամբ այստեղ լրացվել է՝ «եթե այդ անձը շահագործման վիճակում լինելը, նաեւ, ով թրաֆիգինքի զոհ է, գիտակցվում է այդ ծառայությունից օգտվող անձի կողմից», հակառակ դեպքում, որոշ դեպքերում կարող են խնդիրներ առաջանալ, մարդիկ չգիտակցելով կամ չիմանալով, որ օգտվում են շահագործման մեջ գտնվող անձի ծառայությունից, եւ այդ ծառայությունից օգտվելուց հետո քրեական պատասխանատվության կարող են ենթարկվել։ Սա հանձնաժողովի նախագահ պրն Դավիթ Հարությունյանի առաջարկն է եղել, որպեսզի ավելացվի նաեւ՝ «եթե անձը գիտակցում է, որ ինքն օգտվում է այդ ծառայություններից», եւ եթե չեմ սխալվում, նաեւ  պրն Կորյուն Նահապետյանի առաջարկությունն էր դա։

Միաժամանակ մենք նախատեսում ենք խրախուսող նորմ, որ ՀՀ իրավապահ մարմիններին տուժողի մասին կամովի տեղեկություն հանձնած անձն ազատվում է նախատեսված քրեական պատասխանատվությունից, եթե նրա փաստացի կատարած արարքը հանցանքներ չի պարունակում։ Կարծում ենք, որ սա նույնպես շատ էական փոփոխություն է, որոշ դեպքերում, իսկապես, հնարավոր է, որ հանցագործների բացահայտմանը նպաստի։

Հաջորդ առաջարկությունը դա գործող Քրեական օրենսգրքի 165 հոդածում է կատարվել։ Սա նույնպես հանձնաժողովի առաջարկությունն է՝ պատիժների համաչափությունը պահպանելու հետ կապված։

Մենք փոփոխություն ենք կատարել գործող օրենսգրքի 166 հոդվածում։ Մենք առանձնացրել ենք որոշակի դեպքեր։ Նրանք, ովքեր թրաֆիքինգի համար... ստեղծող, այսպես, իրավախախտումներ են, մենք նախատեսել էինք դրանք 166 հոդվածում, իսկ ոգելից խմիչքների օգտագործմանը, ուժեղ ներգործող, թափառաշրջիկության եւ մուրացկանության հետ կապված գործողություններ կատարելու հոդվածը տեղափոխել ենք, փաստորեն, մեկ այլ հանցակազմով ենք նախատեսել առանձին հոդվածով։

Միաժամանակ մեր կողմից փոփոխություն է առաջարկվում գործող օրենսգրքի 167 հոդվածում։ 1-ին մասում «կամ երեխայի փոխելը» բառերից հետո նախատեսվում է, եթե բացակայում է 132.2 հոդվածով նախատեսված հատկանիշները, խոսքը երեխայի թրաֆիքինգին է վերաբերում, եւ գտնում ենք, որ բոլոր դեպքերում, եթե կլինեն որոշակի, երեխային ծնողից բաժանելու դեպքեր կամ երեխային փոխելու, եթե կա   թրաֆիքինգի հանցակազմի հատկանիշներ, ապա արարքը պետք է որակվի համապատասխան հոդվածով։

Հաջորդ առաջարկությունը վերաբերում է Քրեական օրենսգրքի 168 հոդվածին, դա երեխայի առքուվաճառքն է։ Այսօրվա հոդվածն ունի հետեւյալ խմբագրումը՝ «Երեխայի առքուվաճառքը, եթե բացակայում են օրենսգրքի 132 եւ 132.1 հոդվածով նախատեսված հանցակազմերի հատկանիշները»։ Սկզբնական տարբերակով մենք այստեղ վերապահել էինք, որպես հանցագործության սուբյեկտ՝ նախատեսել էինք միայն երեխայի ծնողին, բայց հաշվի առնելով հանձնաժողովի առաջարկությունները, մենք խմբագրեցինք հանձնաժողովի առաջարկությամբ։ Ներկայումս հետեւյալ տեսքն ունի առաջարկությունը՝ «Խնամքը ստանձնելու նպատակով երեխայի առքը եւ ստանձնողի խնամքին հանձնելու նպատակով երեխայի վաճառքը...», եւ մնացածը նույնը, եթե բացակայում են համապատասխան, խոսքը երեխայի թրաֆիքինգի մասին է, հանցագործության... նախատեսված հատկանիշներն են։ Բոլոր դեպքերում, եթե խնամքին հանձնելու նպատակ է հետապնդում հանցագործը եւ չկան թրաֆիքինգի հատկանիշներ, ապա արարքը չի որակվի թրաֆիքինգի հոդվածով։

Որոշակի, նոր խմբագրությամբ է շարադրվել գործող օրենսգրքի 261 հոդվածը, դա շահադիտական նպատակով այլ անձի... ներգրավելն է։ Այստեղ նույնպես որոշակի խմբագրումներ են արվել, հղումը կատարվում է, որ եթե բացակայում են 132 հոդվածով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներ։ Այստեղ մենք նախատեսել էինք նաեւ որակյալ տեսակներ, մասնավորապես, պետական սահմանը հատելով, անձի տեղափոխումը կազմակերպելու միջոցով։ Իհարկե, այս դեպքում չպետք է լինեն թրաֆիքինգի հանցակազմի հատկանիշներ, հակառակ դեպքում արարքը կորակվի այդ հոդվածով։ Մենք այստեղ՝ որպես որակյալ տեսակներ ենք նախատեսել։ Նախատեսել ենք այլ որակյալ տեսակ, 2 կամ ավելի անձանց նկատմամբ իրականացվող, որպեսզի յուրաքանչյուր դեպքում, եթե խոսքը գնում է 1-ից ավելի անձանց մասին, կամ 2 կամ ավելի անձանց մասին, ապա արարքը որակվի ավելի խիստ։

Հաջորդ առաջարկը դա հոդված 262-ին է վերաբերում։ Այստեղ մենք խմբագրել ենք, համապատասխանեցնելով նախորդ հոդվածի տրամաբանությանը, որպեսզի որակյալ տեսակների դեպքում կամ հնարավոր, ավելի ծանրացնող հանգամանքների առկայության դեպքում արարքը մեկ հարթության վրա չորակվի։

Հաջորդը դա օրենսգրքի 263 հոդվածի վերնագրում եւ 1-ին մասում... այստեղ հանվել է «ապօրինի» բառը, ինչպես նաեւ  «պատրաստել» բառից հետո լրացվել է՝ «եթե բացակայում են թրաֆիքինգի հատկանիշներ», հաշվի առնելով, որ պրակտիկայում հնարավոր չեն օրինական նման դեպքեր։ Բնական է, այստեղ «ապօրինի» բառի անհրաժեշտությունը չկար։ Այս առաջարկությունն ամբողջությամբ ընդունվել է։

Հարգելի պատգամավորներ, սա էր օրենքի տրամաբանությունը, եւ առաջարկվող փոփոխությունները։ Եթե կան հարցեր, սիրով կպատասխանեմ։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում։ Հերթագրվել է 3 պատգամավոր, Կորյուն Նահապետյան, 1-ին խոսափող։

Կ.ՆԱՀԱՊԵՏՅԱՆ

-Պրն Օսիկյան, ընդհանուր առմամբ դրական եմ համարում կառավարության շարունակական ջանքերը թրաֆիքինգի դեմ պայքարի ոլորտում օրենսդրական դաշտը կատարելագործելու առումով։ Հատկապես ՀՀ-ի ստանձնած միջազգային պարտավորությունների շրջանակում եւ այս շրջանակում «Անդրազգային կազմակերպված հանցավորության» 2000 թվականի կոնվենցիային կից՝ «Մարդկանց, հատկապես կանանց եւ երեխաների առեւտրի կանխարգելման, արգելման եւ պատժի մասին» Պալերմոյի արձանագրության եւ Եվրախորհրդի 2005 թվականի մայիսի 16-ի «Մարդկանց թրաֆիքինգի դեմ պայքարի մասին» կոնվենցիայի պահանջների համապատասխանությունն ապահովելու տեսանկյունից։

Ողջունելի է նաեւ կառավարության վերջերս ընդունած որոշումը՝ «ՀՀ-ում 2010-2012 թվականներին մարդկանց շահագործման թրաֆիքինգի դեմ պայքարի կազմակերպման» ազգային ծրագիրը, որտեղ նախատեսված են նաեւ օրենսդրական բնույթի լայնամասշտաբ միջոցառումներ։ Թեեւ այս միջոցառումները, չեմ կարծում, որ ամբողջապես լուծում են այն խնդիրները, որոնք առաջադրված են նաեւ այս ոլորտի օրենսդրությունը բարելավելու տեսանկյունից։

Դուք քիչ առաջ նշեցիք, որ հանձնաժողովում օրենքի նախագիծը հանգամանորեն  քննարկվել է։ Իսկապես, մի շարք առաջարկություններ ընդունվել են ձեր կողմից, բայց նշվեց նաեւ, որ որոշ առաջարկություններ ներկայացվել են հանձնաժողովի անդամների կողմից, մինչդեռ իրականում դա այդպես չէ։ Խոսքը վերաբերում է հատկապես թրաֆիքինգի զոհերին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու դեպքերին, երբ նրանք կատարում են ցանկացած տեսակի հանցագործություն, եւ այդ հանցանքները կատարել են հարկադրանքի ազդեցության տակ։

Ես չեմ հիշում քննարկումների ընթացքում, որ հանձնաժողովի որեւէ անդամ առաջարկել է նշել հատկապես «ոչ մեծ եւ միջին ծանրության հանցագործություններ»։ Այսօրվա գործող Քրեական օրենսգրքով, անկախ հանցագործության տեսակից, եթե թրաֆիքինգի զոհը կատարում է որեւէ հանցանք հարկադրանքի ազդեցության տակ, գտնվելով այդ վիճակում, ապա նա ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից։

1-ին հարցս հետեւյալն է՝ ինչո՞վ է պայմանավորված ոչ մեծ եւ միջին ծանրության հանցագործությունների առանձնացումը թրաֆիքինգի զոհերի քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հարցում՝ հաշվի առնելով հատկապես այն կարեւոր հանգամանքը, որ այսօր մարդկանց շահագործման, թրաֆիքինգի դեմ պայքարի ոլորտում գերակա ուղղություն է համարվում թրաֆիքինգի զոհերի իրական պաշտպանությունը։

Պատկերացրեք մի իրավիճակ, երբ թրաֆիքինգի զոհը կատարելով ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործություն, գտնվելով հարկադրանքի ազդեցության տակ, նա չի ազատվում քրեական պատասխանատվությունից։ Ես ուզում եմ հիշեցնել Քրեական օրենսգրքի արարքի հանցավորությունը բացառող այն հանգամանքը, որը վերաբերում է ֆիզիկական կամ հոգեկան հարկադրանքին։ Եթե անձը նման վիճակում կատարում է որեւէ քրեական օրենքով արգելված արարք, եւ զրկված է իր գործողությունը կամ անգործությունը ղեկավարելու հնարավորությունից, ապա նա օրենքի ուժով ենթակա չէ քրեական պատասխանատվության։ Եվ տվյալ հանցանքը կատարելու դեպքում կատարող է համարվում այն անձը, որը որ օգտագործել է տվյալ անձին։

 Այս իմաստով, կարծում եմ, որ պետք է եւս մեկ անգամ անդրադառնանք։ Ես կուզենայի լսել ձեր հիմնավորումն այդ մասով։

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-Շատ լավ, պրն Նահապետյան։ Իսկապես, այս հարցը հաշվի առնելով, որ նորույթ է մեր Քրեական օրենսգրքում, լայնածավալ քննարկումների առարկա է դարձել։ Ձեր կողմից հիշատակված իրավական փաստաթղթերը, խոսվում է, որ պետք է թրաֆիքինգի զոհին ազատել քրեական պատասխանատվությունից, իհարկե, հնարավորության սահմաններում, օրենսդրությամբ նախատեսված դեպքերում։

Այս առաջարկությունը մեր կողմից քննարկվել է նաեւ հանձնաժողովում։ Խնդիրը կայանում է նրանում, որ ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործություններ կատարելու հետ կապված մենք բավականին քննարկումներ ենք ունեցել նաեւ միջազգային փորձագետների հետ։ Մեզ հայտնի են դեպքեր, երբ որոշ դեպքերում թրաֆիքինգի զոհերն օգտագործվում են ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործությունների մեջ կամ ներառվում են այդ կազմակերպված հանցագորությունների մեջ։ Մասնավորապես, ահաբեկչական ակտեր, համապատասխան հրկիզումներ՝ պայթյուններ իրականացնելու ձեւերով եւ այլն, ինքնին, սա վտանգավոր է, մեր կարծիքով։ Հաշվի առնելով, որ այստեղ նորմն իմպերատիվ է գրվում, եւ բոլոր դեպքերում հնարավորություն է տալիս հետագայում, կամ դժվար է լինելու ապացուցել հարկադրանքի պահը, այդ ամենը հաշվի առնելով՝ մենք փորձել ենք, որ այստեղ ներկայումս շատ զգույշ վերաբերվենք այս նորմին, եւ նախատեսել այս արգելող նորմը։ Նշեմ, որ միջազգային պրակտիկայում նման դեպքեր արձանագրվել են։ Հիմա ես չեմ նշի այդ դեպքերը, բայց զգուշավորություն ցուցաբերելով, մենք ձեռնպահ ենք մնացել ծանր կամ առանձնապես հանցագործությունների մասին հիշատակելուց։

Այլ բան է, իհարկե, արարքի հանցավորությունը բացառող այն հանգամանքը, որ նախատեսված է Քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում։ Ցանկացած դեպքում, եթե հիմնավոր, ինչպես գիտեք, որ բոլոր դեպքերում արարքի հանցավորությունը բացառող բոլոր ինստիտուտների համար կան որոշակի շրջանակներ, այսինքն՝ իրավաչափության պայմաններ։ Եթե այդ  իրավաչափության պայմանների շրջանակներում հնարավոր կլինի ապացուցել, որ եղել է ֆիզիկական կամ հոգեկան լուրջ հարկադրանք, այդ պայմաններում արդեն իսկ նորից կդրվի անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հարցը։

Այստեղ՝ որպես հատուկ նորմում նախատեսելու, ուղղակի,    թրաֆիքինգի հետ կապված բոլոր դեպքերում նախատեսելը մեր կողմից որոշակի մտահոգությունների խնդիր էր առաջացնելու, մենք ձեռնպահ ենք մնացել։  Բայց ես համաձայն եմ, որ մինչեւ 2-րդ ընթեցման ներկայացնելը մեկ անգամ եւս այս նորմը քննարկել նաեւ կառավարության  շրջանակներում, նաեւ այստեղ միջազգային փորձն ուսումնասիրել։ Մեր կողմից կատարված փորձի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ պարտադիր չէ, որ բոլոր տեսակի հանցագործությունների համար, բայց մեկ անգամ եւս խոստանում եմ քննարկել, եթե ձեր կողմից կլինեն առաջարկություններ, ձեզ հետ համատեղ քննարկելու համար։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Պարզաբանման համար՝ Կորյուն Նահապետյան։

Կ.ՆԱՀԱՊԵՏՅԱՆ

-Պրն Օսիկյան, ես իմ ելույթում կանդրադառնամ, այդ հանգամանքի հետ կապված իմ մոտեցումները կշարադրեմ։ Օգտվելով հնարավորությունից՝ կուզենայի նաեւ 2-րդ հարցադրումս հնչեցնել, որովհետեւ կապված է նույն խնդրի հետ։

Քրեական օրենսգրքով նախատեսված է պատասխանատվություն երեխայի առքուվաճառքի համար, եթե բացակայում են  թրաֆիքինգի հատկանիշները։ Դուք առաջարկում եք լրացնել համապատասխան դրույթը՝ «երեխայի խնամքին հանձնելու նպատակով» կամ «խնամքին հանձնելու նպատակով առք եւ ստանձնելու նպատակով վաճառք»։

Ուզում էի իմանալ, թե ինչով է պայմանավորված այս լրացումը, հաշվի առնելով նաեւ այն հանգամանքը, որ եթե բացակայում է թրաֆիքինգի հատկանիշը, ապա հնարավոր են նաեւ այլ իրավիճակներ, երեխայի առքուվաճառքին վերաբերող։ Արդյունքում մենք ունենում ենք այնպիսի կարգավորում, որ նման առքուվաճառքի պարագայում առհասարակ քրեական պատասխանատվություն չի նախատեսվում։

Օրինակ՝ կարող են երեխային գնել, մուրացկանության մեջ ներգրավելու նպատակով, որը ամենեւին էլ կապված չի լինի թրաֆիքինգի հետ։ Եվ բազում այլ, հնարավոր իրավիճակներ կարող են լինել երեխայի առքուվաճառքի հետ կապված, որն ամենեւին կապված չէ խնամքը ստանձնելու նպատակի կամ խնամքին հանձնելու նպատակի հետ։ Արդյոք, մենք նման հանցակազմի համար, սուբյեկտի կողմում նպատակ արձանագրելով չենք սահմանափակու՞մ հնարավորությունը, գործնական կյանքում առկա, որ կարող են նաեւ լինել իրավիճակներ, որի կապակցությամբ մենք չենք կարող քրեական հետապնդման ենթարկել երեխաների առքուվաճառքի համար։

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-Շատ լավ։ Պրն Նահապետյան, եթե հիշում եք, սկզբնական տարբերակը, որ ներկայացվել էր հանձնաժողովի քննարկմանը, այս հանցագործության սուբյեկտ նախատեսվում էր միայն ծնողին։ Մենք գտնում ենք, որ եթե ծնողի կողմից է կատարվել երեխայի առքուվաճառքը, եւ, ընդ որում, կատարվել է խնամքին հանձնելու նպատակով, ապա միայն այդ դեպքում կարելի է արարքը որակել այս հոդվածով։ Մնացած բոլոր դեպքերում ցանկացած անձի կողմից, անգամ խնամքին հանձնելու նպատակով երեխայի առքուվաճառքը մենք դիտարկում ենք թրաֆիքինգ։

Սակայն հաշվի առնելով նաեւ հանձնաժողովի մտահոգությունը, որ հնարավոր է՝ ոչ ծնողի կողմից առքուվաճառք, եւ հնարավոր է խնամքին հանձնելու նպատակ, ապա այս դեպքում հոդվածով հնարավորություն է տրվում, որպեսզի արարքը որակվի ոչ թե որպես թրաֆիքինգ, այլ գործող օրենքի 160 հոդվածով։

Ինչ վերաբերում է ձեր այն հարցին, թե հնարավոր է, որ ոչ խնամքին հանձնելու նպատակ, այլ նպատակ, ապա մենք գտնում ենք, որը նաեւ միջազգային իրավական փաստաթղթերի պահանջ է եւ պրակտիկան է այդպես, որ ցանկացած դեպքում, եթե չկա խնամքի նպատակով երեխայի առքուվաճառք, ցանկացած հակաիրավական վարքագծի կամ ոչ հակաիրավական վարքագծի մեջ ներգրավելու նպատակով, արարքը պետք է որակել որպես երեխայի թրաֆիքինգ, որովհետեւ համաձայն նույն կոնվենցիաների՝ երեխայի տեղափոխումը, ինքնին, կամ հանձնումը, ինքնին, համարվում է թրաֆիքինգ։ Սա է խնդիրը, որ մեր կողմից բոլոր դեպքերում նախատեսում ենք, որ ծնողի կողմից, նման տարբերակով, ցանկացած անձի կողմից, եթե առկա է միայն խնամքին հանձնելու խնդիրը։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար ձայնը տրվում է Լարիսա Ալավերդյանին։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Պրն Օսիկյան, իմ 1-ին հարցը վերաբերում է նրան, թե այսօրվա վիճակով այդպիսի հանցագործություններն ի՞նչպիսի վիճակում են Հայաստանում։ Ինչի՞ց է բխել օրենքի փոփոխությունը, միայն միջազգային փաստաթղթերից, պրակտիկայից, թե՝ արդեն Հայաստանում կա, հստակ ձեզ մոտ կուտակված այդպիսի հարցերի բավականին, այսպես, երեւացող փաթեթ։

 2-րդ հարցս՝  ես ուշադիր նայեցի, բայց չտեսա, թե ինչպիսի՞ն է տարբերությունը երեխայի հանդեպ, նույնանուն հանցագործության, եւ ոչ երեխայի հանդեպ։ Այդ տարբերությունը կա՞, թե՝ ոչ։ Եվ նորմալ, հոգեկան վիճակում գտնվողի հանդեպ եւ ոչ նորմալ, հոգեկան վիճակում գտնվողի հանդեպ։ Ինչպիսի՞ն են մոտեցումները, եթե կա այդ տարբերությունը։

Նույնը վերաբերում է կանանց եւ հղի կանանց։ Կա՞ սանդղակ, որին մենք կարող ենք հենվել եւ ասել, որ այս փոփոխությունները կբերեն այդ հարցի կարգավորմանը։

3-րդ հարցս վերաբերում է արդեն հնչեցված այդ տուժածի կամ զոհի, նրա ոչ միայն չպատժելիության, այլ փոխհատուցման այն վնասներին, որոնք ինքը կրում է։ Հնարավոր է, որ այստեղ չէ, որ պետք է արտացոլվի, բայց եթե կա այսպիսի նախաձեռնություն, արդյոք, դուք տեղին չեք գտնու՞մ, որ այս նույն փաթեթի մեջ լինի եւ դա, որովհետեւ Հայաստանը բավականին հետ է մնում թե՛ օրենսդրական, թե՛ պրակտիկայում, այդ տուժածին փոխհատուցում...

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Տիկին Ալավերդյան, ընդմիջում է, ընդմիջումից հետո կարող եք շարունակել, դուք 1 րոպե ունեք։ Ընդմիջում։


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ՀՈՎԻԿ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՍԱՄՎԵԼ ՆԻԿՈՅԱՆԸ
 

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Պարոն Օսիկյան, ձեզ հրավիրում ենք կենտրոնական ամբիոնի մոտ: Տիկին Ալավերդյան, դեռ դուք մեկ րոպե ժամանակ ունեք հարցը հնչեցնելու: 3-րդ խոսափող:

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Իմ հարցս վերաբերում էր փոխհատուցմանը: Այսինքն` ինչպե՞ս եք դուք տեսնում` արդյոք մենք պետք է այդ հարցն այստեղ սրացնենք կամ վերանայենք:

Եվ վերջին հարցս հետեւյալն է` Հայաստանում վաղուց ինչ-որ հայտարարել են նրա մասին, որ կա այդպիսի ծառայություն, ինչպիսին է երեխաներ ծնվելու համար երիտասարդ կանանց խրախուսել բերել, նրանք անունիմ ունենան երեխաներին` հետագայում որդեգրելու համար: Արդյոք կա՞ այս ուղղությամբ պետական վերահսկողություն, որովհետեւ ձեր բոլոր հարցերը, որոնք որ դուք հիմա թվարկել եք, փաստորեն, ուղղակի, վերաբերում են եւ այդ ոլորտին: Շնորհակալություն:

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Ալավերդյան: Ես սկզբից պատասխանեմ ձեր հարցերին, դուք տվեցիք, ընդհանուր առմամբ, 4 հարց:

Առաջին հարցը դա` ի՞նչ տարբերություն կա գործող նախագծի 132 հոդված` դա մարդու թրաֆիքինգի կամ շահագործման հոդվածն է, եւ 132.2 ցուցիչ հոդվածը` խոսքը երեխայի կամ հոգեկան խանգարման հետեւանքով իր արարքի բնույթը, նշանակությունը չգիտակցող անձանց մասով է:

Տարբերություն մեկ` դա կայանում է նրանում, որ ի տարբերություն մարդու թրաֆիքինգի կամ շահագործման, որտեղ պարտադիր է կյանքի կամ առողջության համար բռնությունը, կամ ոչ վտանգավոր բռնությունը, երեխայի թրաֆիքինգի դեպքում բռնության առկայությունը պարտադիր չէ, անգամ տեղափոխումը, հանձնումը եւ այլն, արդեն իսկ դիտարկվում է թրաֆիքինգ:

2-րդ տարբերությունը` դրանք սանկցիաների մեջ են, պատիժների, երեխայի թրաֆիքինգի համար նախատեսվում է ավելի խիստ պատասխանատվության միջոցներ` նախագծով:

Մյուս ձեր հարցադրումը կապված էր, ըստ էության, վիճակագրության հետ: Նման հոդվածները, որոնք մենք ձեզ ներկայացնում ենք, ես ձեզ կարող եմ ասել, իմ ձեռքի տակ կա 2008, 2009, 2010 թվականների վիճակագրությունը` քննարկվող կամ ներկայացվող հոդվածներով, տարեկան միջինը, ընդ որում, տարեցտարի ավելանում է, դա թերեւս պայմանավորված է նաեւ թե մեր աշխատակիցների` այս առումով մասնագիտացումը, որովհետեւ ամեն տարի մենք ունենում ենք դասընթացներ, ունենում ենք նաեւ ուսումնական այցեր, տարբեր երկրների փորձի փոխանակում, ուրեմն, տարեցտարի թվաքանակը` հայտնաբերումների, ավելանում `է միջինը 2-3 տոկոսով, միջին տարեկան 10, 15 դեպք այդպես ունենում ենք հայտնաբերած:

Նշեմ նաեւ, որ, ըստ էության, կա նաեւ համապատասխան, 3-րդ հարցի հետ կապված` ձեր, նշեմ` փոխհատուցման մասով, կա կառավարության որոշում, դա 2008 թվականի կառավարության որոշումն է, որը կոչվում է Ազգային ուղղորդման կարգ, եւ այստեղ պետությունը, նաեւ այս կարգով կառավարությունը սահմանել է, որ թրաֆիքինգի զոհերը, տուժողները, կան համապատասխան ռեաբիլիտացիոն կենտրոններ, որտեղ ուղղվում են այս զոհերը, այսինքն` նրանց համապատասխան այդ դիմումները, կամ մարդկանց ընդհանրապես մենք ուղղորդում ենք այնտեղ, եւ նրանք կարող են այդ կենտրոնի միջոցով ստանալ աջակցություն: Խոսքն իրավական աջակցության մասին է, առողջապահական խնդիրների մասին է:

Միաժամանակ այդ կենտրոնները համապատասխան իրավական աշխատանքներում, ծառայություններում են օգնում, հայցեր են նախապատրաստվում, եւ այն անձանցից, ում, փաստորեն, գործողությունների հետեւանքով տուժող է ճանաչվել, նրանցից քաղհայցի կարգով հետագայում փոխհատուցումներ ստանալու համար:

Եվ 4-րդ հարցը` կա՞ արդյոք որոշակի վերահսկողական մեխանիզմներ որդեգրման կարգերի հետ կապված` երեխաների: Այն, որ նման ինչ-որ կոչեր են եղել կամ խրախուսող նորմեր, որ երեխաները ծնվեն, հետագայում որդեգրեն, ես նման, ուղղակի, տեղեկություններ չունեմ:

Ինչ վերաբերում է վերահսկողությանը, ընդհանուր առմամբ, այո, կա կառավարության նաեւ համապատասխան հանձնաժողով` միջգերատեսչական արդարադատության նախարարի գլխավորությամբ եւ, գիտեք, նաեւ կա բավարար հսկողություն` թե՛ համապատասխան օրենսգրքով, եւ թե՛ նաեւ կառավարության որոշումներով այս հսկողությունն իրականացնելու համար, այսինքն` որդեգրման գործընթացի նկատմամբ հսկողություն իրականացնելու համար:

Այսքանը, ես կարծում եմ, բոլոր ձեր հարցերին պատասխանեցի:

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-3-րդ խոսափող` արձագանքելու համար:

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Այն փաստը, որ ես նշեցի, որ կա այդպիսի խրախուսող, եւ մինչեւ անգամ կա հասարակական կազմակերպության անվան տակ հանդես եկող: Եղել է հրապարակում «Նովայա վրեմյա» թերթում` ամառվա, ես հիմա չեմ կարող հաստատ ասել, որ հրավիրվում են երիտասարդ կանայք, որոնք խրախուսվում են բավականին մեծ գումարով, որոնք որ պետք է ունենան այդ երեխաներին` հետագայում այդ որդեգրման կամ այլ բանի համար:

Ես, իրոք, կցանկանայի` դուք ինքնուրույն այդ հարցն ուսումնասիրեիք` հենց դիմելով այդտեղ, իմանալով` դա ո՞ր մի թերթում է եղել եւ ինչպե՞ս է, որովհետեւ իմ փորձերն այդքան հաջող չէին:

Իմ այս հարցը, որը որ վերաբերում էր տարբերություններին, ճիշտն ասած, առնչվում է ձեր վերջին այդ բացատրության մեջ, 21-րդ հոդվածում, որտեղ որ հանվում է ինչ-որ հոդված, որովհետեւ կան այլ հոդվածներում: Իմ ասածը հետեւյալն է` երեխաների վրա ավելի ազդեցիկ է լինում նույն բանը, քան մեծի վրա: Այսինքն` նույն այդ ոգելից խմիչք կամ ուժեղ ազդող եւ այլն, կամ թե չէ այդ...

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-Շատ լավ, տիկին Ալավերդյան, շնորհակալություն տեղեկատվության տրամադրման համար` «Նովայա վրեմյա» թերթի հետ կապված: Մենք ունենք համապատասխան ստորաբաժանում, ովքեր հիմնականում այս նմանատիպ հանցագործների հետ կապված գործերով են ուսումնասիրություններ, քննություն կատարում: Կհանձնարարվի, նրանք անպայման քննության կառնեն` այդ համապատասխան կազմակերպության գործունեության օրինականության հետ կապված:

Ինչ վերաբերում է տարբերությանը, ապա, ես ճիշտն ասած, եթե ճիշտ հասկացա, իսկապես, եթե երեխա է, այսինքն` երեխային ոգելից խմիչքների օգտագործմանը կամ ցանկացած այլ խիստ ներգործող, թմրեցնող նյութերի ներգրավմանը, ներգրավելը սա, իհարկե, համարվում է հանցագործություն` հաշվի առնելով, թե երեխան, եթե հոգեկան հիվանդները, որոնք իրենց գործողություններն ամբողջությամբ չեն կարողանում գիտակցել, եւ ղեկավարել իրենց գործողությունները, բնական է, նրանք ավելի իրավական պաշտպանության անհրաժեշտություն ունեն:

Մասնավորապես Հայաստանը միացել է նաեւ «Երեխաների իրավունքների մասին» կոնվենցիային, ինչը ենթադրում է, որ մենք այստեղ պետք է, նաեւ քրեական իրավունքի սկզբունք է սա, որ անչափահասների նկատմամբ նման դեպքերում, իհարկե, պետք է լինի համապատասխան քրեաիրավական պաշտպանության մեխանիզմներ: Սա է թերեւս ձեր հարցի պատասխանը:

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Արծվիկ Մինասյան` 3-րդ խոսափող:

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Պարոն Օսիկյան, իսկապես, կարեւոր նախաձեռնություն է եւ, կարծում եմ, շատ անհրաժեշտ է նաեւ խորն ուսումնասիրել այն, որովհետեւ մենք գրեթե ամեն օր ոչ միայն թերթերի հրապարակումներում, նաեւ նույն ոստիկանության կողմից ներկայացվող հաղորդագրություններում հանդիպում ենք այսպիսի դեպքերի:

Ես ունեմ մի քանի հարցեր:

Առաջինը վերաբերում է հետեւյալին` Քրեական օրենսգրքում առաջարկվող այս փոփոխությունն արդյոք գնահատվե՞լ է կոռուպցիոն ռիսկի տեսակետից: Ձեր կարծիքով որքանո՞վ է սա խոցելի` կոռուպցիան այս ուղղությամբ ավելի խորացնելու ուղղությամբ:

2-րդ հարցս վերաբերում է 132 հոդվածին` Քրեական օրենսգրքի, կամ առաջարկվող նախագծի 3-րդ հոդվածին: Վերնագիրն օգտագործվում է «Մարդու թրաֆիքինգը» կամ «Շահագործում» արտահայտությունը, սակայն տեքստում թրաֆիքինգի մասին խոսք չկա, ավելին` թրաֆիքինգի բացատրությունն էլ այստեղ չկա:

Որքանով էլ որ մենք ունենանք համաձայնագիր կամ կոնվենցիա, որտեղ որ թրաֆիքինգ սահմանվում է, արդյոք նպատակահարմար չե՞ք գտնում այստեղ հստակ ամրագրել, խոսվում է միայն շահագործման մասին:

2-րդ հարցը վերաբերում է «ծառայություն» հասկացությանը: Հոդված 6-ում` նախագծի, օգտագործվում է «ծառայություն» արտահայտությունը: Արդյոք նպատակահարմար չէ՞, եւ նաեւ դա հոդված 3-ում էլ է օգտագործվում, այս հասկացությունը նույնպես առավել մանրամասնել, իսկ եթե դա թողել եք դատական պրակտիկային, ապա կխնդրեի հրապարակեիք գոնե նվազագույն ցանկը:

Մյուս հարցը վերաբերում է հոդված 9-ին` թափառաշրջիկություն ներգրավել կամ մուրացկանության հետ կապված գործողություններ կատարելուն ներգրավելը:

Այստեղ հարցս հետեւյալն է` դրդման գործողությունը դիտարկվո՞ւմ է ընդհանուր քրեական պատասխանատվության համատեքստում, թե, այնուամենայնիվ, դուք նպատակահարմար կգտնեք դրդումը որպես առանձին հանցատեսակ դիտարկելու հարցում: Եվ նույն համատեքստում նաեւ` իսկ, եթե երեխային չէ, որ ներգրավում են, այլ չափահասին են ներգրավում մուրացկանության մեջ, արդյոք դա չի՞ դիտարկվում որպես քրեական հանցագործություն:

Եվ հոդված 11-ը` նախագծի, որով առաջարկվում է 168 հոդվածի նոր խմբագրություն: Օգտագործվում է խնամքը ստանձնելու նպատակով երեխային առքը, եւ ստանձնողի խնամքի հանձնելու նպատակով` երեխայի վաճառքը: Այնուամենայնիվ, չե՞ք գտնում, որ այստեղ հսկայական մի հատված կարող է բաց մնալ` հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ, պարզապես, խնամքը ստանձնելու նպատակ կարող է չհետապնդի երեխայի առքը, բայց առքն ինքնին արդեն դատապարտելի է:

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-Շատ լավ, պարոն Մինասյան, շնորհակալություն հարցերի համար: Ուրեմն, առաջին հարցը` արդյոք այս փոփոխությունները, որ առաջարկվում են, ինքնին կոռուպցիոն ռիսկեր պարունակո՞ւմ են, թե` ոչ: Ճիշտն ասած, այստեղ չէի ցանկանա ես առանձնացնեի մյուս Քրեական օրենսգրքով առկա հոդվածների հետ: Այսինքն, եթե, ընդհանուր առմամբ, կոռուպցիոն ռիսկեր, խոսքը դատավարության, երեւի թե, պրոցեսի ընթացքում հնարավոր կոռուպցիոն ռիսկերի մասին է, այստեղ այդ տեսանկյունից չի դիտարկվի, իհարկե, հարցը, բայց, բոլոր դեպքերում, այն համաչափությունը` պատիժների համար նախատեսված, որոնք նախատեսված են մյուս հանցագործների համար` պատիժների համագործակցության հետ կապված, կամ թե արարքների որակման իմաստով, կարծում եմ, էստեղ որոշակի օրենսդրական երկիմաստություններ օրենքում, կամ բացեր չկա նախատեսված:

Այսինքն` պատիժների մասով, կարծում եմ, համաչափությունը պաշտպանված է այստեղ, եւ չկան հարաբերական անորոշ այստեղ սանկցիաներ:

Եվ մյուս կողմից` ինչ վերաբերում է հասկացություններին, որոնք կարող են չարաշահվել հետագայում իրավապահ մարմինների կողմից, նույնպես, կարծում եմ, էստեղ նման կարգի, թերեւս, հասկացություններ չկան` մեր տեսանկյունից: Եթե կան, դուք գտնում եք` որեւէ այստեղ կա բառ, որը կարող է հետագայում խնդիրներ առաջացնել, թերեւս, կարելի է հստակեցնել:

Բայց ձեր 3-րդ հարցը` ծառայությունից օգտվելու հետ կապված, թերեւս, կարող է այստեղ ընդհանուր եզրեր լինեն` ձեր հարցադրման եւ այս 3-րդ հարցադրման  հետ` ինչ ասել է ծառայությունից օգտվել: Հաշվի առնելով, որ Քրեական օրենսգրքով հնարավոր չէ սպառիչ ցանկը սահմանել` ծառայություններից օգտվելու, իսկ Քրեական օրենսգրքում, եթե մենք սպառիչ սահմանենք ցանկը, մեկ այլ ծառայություն կամ տեսակ ի հայտ գա, այդ դեպքում մենք, ուղղակի, հնարավորություն չենք ունենա քրեական պատասխանատվության` անձանց, ենթարկելու:

Օրինակ, ծառայության մեկ օրինակ, եթե դուք ուզում եք նշվի, օրինակ` սեռական համապատասխան շահագործման ընթացքում, եթե անձը ենթարկվում է համապատասխան շահագործման, նրանից համապատասխան, այդ անձի ծառայություններ ստանալը կամ օգտվելն այդ ծառայություներից, թերեւս, մեկ օրինակ: Բայց, էլի եմ նշում, սպառիչ ցանկ տալը, կարծում եմ, էստեղ ի վնաս կլինի հենց մեր այս առումով իրականացված բարեփոխումներին կամ փոփոխություններին, որովհետեւ հնարավոր չի, իսկապես, սպառիչ նախատեսել:

Մյուս ձեր առաջարկը վերնագրին էր վերաբերում` թրաֆիքինգի եւ շահագործման, ես ձեր հետ համաձայն եմ: Նախ նշեմ, որ Եվրոպայի Խորհրդի կողմից ընդունված կոնվենցիայում հենց հասկացությունը, որը տրվում է` թրաֆիքինգի, նշվում է թրաֆիքինգ, շահագործում: Այսինքն` փակագծերի մեջ բացում է շահագործումը:

Այստեղ մենք նախատեսել ենք կամ շահագործում, իսկ ամբողջ թրաֆիքինգի հասկացությունն ինքնին հենց այն դիսպոզիցիան է, որը նկարագրված է հոդվածի տեքստում: Բայց, բոլոր դեպքերում, ես ձեր առաջարկությունն ընդունեմ ի գիտություն եւ, կարծում եմ, մինչեւ 2-րդ ընթերցում մենք վերնագիրը կխմբագրենք, կամ կթողնենք թրաֆիքինգ, շահագործումը` փակագծերի մեջ կամ, ուղղակի, շահագործումը կհանենք` հասկանալու համար, որ ամբողջ տեքստը վերաբերում է թրաֆիքինգին: Առաջարկությունն ընդունելի է` մասամբ վերախմբագրելու մասով:

Հաջորդ ձեր առաջարկությունը դրդությանն էր վերաբերում, երեխայի ոգելից խմիչքներ օգտագործմանը եւ այլ դեպքերով դրդությանը: Ես կարծում եմ, այստեղ առանձին առանձնացնել դրդությունը չարժի, որովհետեւ ընդհանուր մասում նախատեսված է, հանցակցության բոլոր ձեւերը եւ տեսակները նախատեսված են: Կոնկրետ այս դեպքում թե’ դրդությունը, թե’ օժանդակությունը, թե’ որպես կազմակերպիչ` հանդես գալով որպես հանցակցության ձեւ, կարգավորված է եւ լրացուցիչ նախատեսելու անհրաժեշտություն չկա եւ, եթե կլինի դրդիչ, ապա Քրեական օրենսգրքի այս հոդվածով եւ ընդհանուր մասին համապատասխան հոդվածով, եթե չեմ սխալվում, 38 հոդվածն է` Քրեական օրենսգրքի, նա նույնպես, տվյալ անձը, դրդիչը նույնպես այս հանցագործության համար պատասխանատվության կենթարկվի:

Ձեր վերջին հարցը` խնամքի հետ կապված: Եթե ասում եք` խնամքին հանձնելու կամ խնամքը ստանձնելու նպատակով չի իրականացվում, ես նշեցի իմ ելույթում, որ, բոլոր դեպքերում, երբ որ չի լինի խնամքին հանձնելու կամ խնամքը ստանձնելու նպատակով երեխայի առք ու վաճառք, այս արարքը պետք է որակվի որպես թրաֆիքինգ, հակառակ դեպքում, խոսքը երեխայի մասին է, իհարկե, հակառակ դեպքում մեր այն փոփոխությունը, որը սկզբնական տարբերակում նախատեսված էր, հիշում եք, ես նշեցի` ծնողների կողմից էր միայն նախատեսվում, ուղղակի, մենք այստեղ կունենանք բաց դաշտ, եւ երեխան որպես առավել խոցելի խումբ` թրաֆիքինգի զոհը դառնալու, իսկապես, պաշտպանված չի լինի:

Մենք, բոլոր դեպքերում, դիտարկում ենք, որ միջազգային պրակտիկայից է նորից բխում: Երեխայի ցանկացած տեղափոխում, հանձնում, եթե չկա նշված հանգամանքները, պետք է դիտարկել որպես թրաֆիքինգ: Այսքանը, շնորհակալություն:

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-3-րդ խոսափող:

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Օսիկյան, բացատրությունների, պարզաբանումների համար: Խնդիրը նա է, որ կոռուպցիայի տեսակետից կարեւոր է նաեւ հասկացությունների այնպիսի հստակ ներկայացումը, որ ոչ միայն իրավապահ մարմինները, դատական համակարգը, այլ նաեւ ընդհանրապես հասարակությունը կարողանա ճշգրիտ հասկանալ` իր ո՞ր վարքագիծն է, որ կարող է բերել այդպիսի պատժի:

Այս տեսակետից է հարցն ուղղված եւ, իհարկե, ընդհանուր կարելի է դիտարկել, բայց խնդիրը տվյալ դեպքում այս օրինագծի շրջանակներում էր, որպեսզի ավելի կարողանանք չափելի դարձնել այդ վարքագիծը:

Իսկ ինչ վերաբերում է երեխայի թրաֆիքինգի մասով, որ դուք պարզաբանում տվեցիք, պարզապես, դիսպոզիցիայում նկարագրված է, եթե բացակայում են սույն օրենսգրքի 132.2-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հատկանիշները, ինքնին արդեն բացառվում են մի քանի դեպքեր, որոնք որ կարող են, ըստ էության, դատապարտելի լինել: Սակայն այս հոդվածի ներկայացմամբ, պարզապես, քրեական պատասխանատվության չենթարկվել: Կարող ենք այդպիսի մի քանի օրինակ բերել, ուղղակի, ժամանակը սպառվեց:  Շնորհակալություն:

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-Շատ լավ, ես կարճ... Պարոն Մինասյան, շնորհակալություն հարցի համար: Նորից ես ասեմ, որ բացառությունը, որ նախատեսվում է, այսինքն` սա ենթադրում է` անգամ, եթե խնամքի նպատակով է հանձնվում եւ, եթե կա թրաֆիքինգի հատկանիշներ, նորից արարքը որակվելու է թրաֆիքինգ:

Այսինքն` խնդիրը նաեւ այս տեսանկյունից պետք է նայել, անգամ, եթե առք ու վաճառքը ծնողի կողմից է կատարվում, կամ խնամակալի կողմից եւ կա, սակայն նաեւ խնամքին հանձնելու նպատակ, եթե լինեն թրաֆիքինգի հանցակազմի հատկանիշներ, բոլոր դեպքերում, արարքը որակվելու է թրաֆիքինգ:

Ինչ վերաբերում է կոռուպցիոն ռիսկերին, համաձայն եմ, որ միշտ էլ ցանկացած հասկացություն յուրովի մեկնաբանության տեղիք կարող է տալ Քրեական օրենսգրքում, դրա համար գոյություն ունեն, իհարկե, նաեւ դատական իշխանություն, դատարաններ, որոնք ամեն մի կոնկրետ դեպքին, եթե վարույթ իրականացնող մարմինը մինչդատական վարույթում սխալ որակման խնդիր է տվել, գոյություն ունեն դատարան, դատական ատյաններ, որտեղ հնարավոր է հստակեցվի:

Համաձայն եմ ձեզ հետ նաեւ, որ թերեւս լավ կլիներ ծառայության այս հասկացությունը հստակեցվեր, որպեսզի որոշակի խնդիրներ չառաջանա: Բայց այստեղ մի կարեւոր հանգամանք կա, որի վրա կցանկանայի ուշադրությունը հրավիրել ձեր: Խոսքն այն դեպքերի մասին է, երբ որ անձը, ով ծառայություններից օգտվում է, գիտակցում է, որ գործ ունի թրաֆիքինգի զոհի հետ եւ նրա կողմից մատուցվող ծառայության հետ:

Այսինքն` այստեղ արդեն մենք, կարծես թե, այն մտահոգությունը որոշ իմաստով փարատում ենք, որ այն դեպքերում, երբ որ անձը չի գիտակցում, որ օգտվում է թրաֆիքինգի զոհի ծառայությունից, նա չի կարող քրեական պատասխանատվության ենթարկվել, իսկ, եթե գիտակցում է, բնական է, նաեւ պետք է գիտակցի, որ թրաֆիքինգի զոհ է, եւ պետք է գիտակցի, թե ինչ ծառայությունից է նա օգտվում:

Բոլոր դեպքերում, եթե դուք առաջարկ ունենաք` հստակեցնելու ծառայության հասկացությունը, մենք պատրաստ ենք քննարկել միասին: Շնորհակալություն:

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հարակից զեկուցող` պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ պարոն Հարությունյան: Համեցեք:

Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Հարգելի խորհրդարան, նախագիծը քննարկվում է հուլիս ամսից սկսած, եւ մենք ունեցել ենք քննարկման 3 փուլ, յուրաքանչյուր անգամ նախագիծն ինչ-որ չափով փոխվել է: Հիմա մանրամասն ներկայացվել է նախագիծը, եւ ես չեմ տեսնում անհրաժեշտություն, որ նորից ներկայացնեմ նախագծի հիմնական դրույթները: Հայտնեմ ձեզ, որ հանձնաժողովը դրական եզրակացություն է տվել այս նախագծին, իսկ ես պատրաստ եմ պատասխանելու ձեր հարցերին:

Միաժամանակ ուզում եմ ընդգծել, որ սա այն նախագիծն է, որը, կարծում եմ, դեռեւս փոփոխությունների կենթարկվի առաջինից մինչեւ 2-րդ ընթերցում, ուղղակի, մենք համարեցինք, որ այս փուլում այն պատրաստ է հայեցակարգային առումով քննարկման:

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Ավարտեցի՞ք, պարոն Հարությունյան:

Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Այո, ես ավարտեցի:

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցերով դիմելու համար, խնդրում եմ, հերթագրվել: Հերթագրում: Հերթագրվել են 2 պատգամավոր: Լարիսա Ալավերդյան` 3-րդ խոսափող:

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պարոն Հարությունյան, ես, ճիշտն ասած, մեկ հարց միայն ունեմ: Արդյոք չե՞ք գտնում, որ սա այն օրենքն է, որտեղ մանրամասնելը, այսինքն` ավելի երկար օրենք գրելը, տարանջատելը, ձեւերի եւ պատժամիջոցների հստակեցումը հենց վերաբերում է տվյալ դեպքում այս օրենքին: Ես կրկնում եմ, որովհետեւ սա առանձնահատուկ հանցագործությունների մասին է գնում, եւ այստեղ, կարծես թե, ավելորդ պետք է չթվա մեզ այդ աշխատանքը:

Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Չեմ գտնում, հակառակը` համարում եմ դա արմատական սխալ: Ինչքան էլ մենք փորձենք նկարագրել դեպքերը, այնուամենայնիվ, մենք ի վիճակի չենք լինի նկարագրելու բոլոր մանրամասները` իրավիճակի: Ձեր ասածի ծայրահեղ, այսպես ասենք, մոտեցումներից մեկն այն է, երբ ժամանակին կար մի խումբ` գիտնականների, որոնք իրենց ուսերին ստանձնեցին մի բեռ, որը, իհարկե, հնարավոր չէր իրականացնել, հնարավորին չափ մանրամասնեցնել նկարագրությունը, դիսպոզիցիաները եւ ֆիքսել ժամկետները շատ հստակ, այսինքն` չթողնելով որեւէ սանդղակ դատարանին:

Նման ավտոմատիզմը պրակտիկորեն չի կարող գոյություն ունենալ եւ, իհարկե, դիսպոզիցիաները պետք է տարանջատել, բայց կլաստերիզացիայի առումով, որտեղ պետք է կանգ առնել, սա մեծ հարց է: Ես չեմ կարծում, որ մենք սրանից ավել պետք է տարանջատում մտցնենք: Բայց, եթե, այնուամենայնիվ, մեր հայացքից վրիպել է ինչ-որ մի ենթախումբ, որը ճիշտ կլիներ առանձնահատուկ ճանաչել, մենք պատրաստ ենք դա քննարկելու:

Կուզենայի մեկ անգամ եւս ամրագրել` մենք քննարկել ենք հնարավորին չափ մանրամասնեցնելու տարբերակները, սակայն համարել ենք, որ այս կետում պետք է արդեն կանգ առնել:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-3-րդ խոսափող:

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պարոն Հարությունյան, խոսքը բացարձակապես չի գնում այդ ժամկետների այդ տարածքը, որ կա, բացարձակապես: Ես, ուղղակի, ուզում էի էլի ձեր կարծիքն իմանալ: Օրինակ` այն դեպքերում, երբ որ մի խումբ անձանց կողմից է նախնական համաձայնությամբ կամ պաշտոնական դիրքի, այսինքն` խոսքը գնում է մինչեւ անգամ այդ երկուսն էլ, որ ընթերցեցի, կա այդտեղ նմանություն, որովհետեւ մի խումբ` անպայման մեկը լինում է պաշտոնական դիրքի:

Այսինքն` ես ուզում եմ, որ մասնավորը եւ այդ խումբը, արդյոք չե՞ք գտնում, որ դա տեղին կլինի: Պարզապես, ես, իրոք, փորձելու եմ նախաձեռնությամբ հանդես գալ, բայց ձեր կարծիքն ինձ համար կարեւոր է:

Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Ճիշտն ասած, ոչ, ես համաձայն չեմ, որ մի խումբը միշտ ենթադրում է, որ մեկը, պաշտոնական դիրքը չարաշահելով, մասնակցել է այս ամենին, որովհետեւ մի խումբը կարող է լինել բացարձակապես առանց ներգրավելով պաշտոնատար անձանց:

Այնուամենայնիվ, քանի որ հընթացս պարզ չի ինձ ձեր առաջարկությունը, ես համաձայն եմ քննարկելու ձեր առաջարկությունը, եւ պատրաստ եմ ժամանակ տրամադրելու դրան: Այս պահին, կարծում եմ, որ հիմա, ուղղակի, արձագանքելու կամ լրացուցիչ բան ասելու կարիք, ուղղակի, չկա: Առաջարկեք, եւ մենք կքննարկենք:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը` Արծվիկ Մինասյան, 3-րդ խոսափող:

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Պարոն Հարությունյան, երկու հարց ունեմ: Մեկը վերաբերում է 166.1 հոդվածով ներկայացվող մուրացկանության ներգրավելու գործողությանը, ինչի...

Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Մի քիչ ավելի բարձրաձայն, էլի՞, որ լսեմ:

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-...ինչի մասին նաեւ պարոն Օսիկյանին հարցրեցի: Իսկ, եթե մուրացկանության մեջ ներգրավումն իրականացնում է ոչ երեխայի մասնակցությամբ, այսինքն` երեխաներին չի ներգրավում, այլ չափահաս մարդու է ներգրավում, դրա համար արդյոք ճիշտ չէ՞ պատասխանատվություն նախատեսելը:

Եվ 2-րդը` հոդված 11-ը, այնուամենայնիվ, առաջարկվող փոփոխությունը` 168 հոդվածի, ինչպե՞ս կվերաբերեք այն հարցին, որ ընդհանրապես հանվի «խնամքը ստանձնելու նպատակ» կամ «ստանձնողի խնամքին հանձնելու նպատակով» բառերը, ընդհանրապես երեխայի առք ու վաճառքի մասին խոսք լինի նաեւ դիսպոզիցիայի մեջ, որովհետեւ, եթե, օրինակ` մարդ որեւէ շահ ունենալու կամ ակնկալելու նպատակով գնում է երեխայի առքի` առանց շահագործման նպատակ ունենալով, կամ առանց խնամքի նպատակ հետապնդելով, այդ դեպքում, կարծեք թե, այդ վարքագիծը, այդ արարքը դուրս է մնում այստեղից եւ նաեւ շահադիտական շահագործման նպատակով երեխայի առք ու վաճառքի հոդվածի դիսպոզիցիայից:

Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Բարի: Չգիտեմ, պետք է ասեմ հետեւյալը, այսինքն` պետք է կրկնեմ այն, ինչ ասել է պարոն Օսիկյանը, որովհետեւ ամբողջովին համաձայն եմ պարոն Օսիկյանի դիրքորոշմանը:

Ընդհանրապես հանցակցությունը մի վերսալ ինստիտուտ է, որն օգտագործվում է քրեական իրավունքում, եւ Քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում այն մանրամասն նկարագրված է: Սակայն, որոշ դեպքերում, երբ ընդհանուր կանոնը` հանցակցության, մենք համարում ենք ոչ բավարար, մենք սահմանում ենք առանձին դիսպոզիցիա` նկարագրելով այս կամ այն տեսակը որպես առանձին հանցագործություն:

Ուրեմն, գոյություն ունի ընդհանուր կանոն` հանցակցության, գոյություն ունի ընդհանուր կանոն հանցակցության պարագայում` ինչպես պետք է նշանակվի պատիժը, եւ գոյություն ունի բացառություն, երբ մենք փորձում ենք այդ բացառություններն առանձին հոդվածներով նկարագրել: Եվ 161.1 հոդվածը հենց այդ բացառությունն է, երբ մենք փորձել ենք հստակ նկարագրել հանցակցության մի դեպք:

Ինչ վերաբերում է մյուս բոլոր դեպքերին, երբ խոսքը չի վերաբերում երեխային, ապա, ես կարծում եմ, որ էստեղ, ընդհանրապես ցանկացած հանցագործության պարագայում, միեւնույնն է գործում է ընդհանուր ինստիտուտը, որը նկարագրված է ընդհանուր մասում:

Ինչ վերաբերում է 168 հոդվածին, դարձյալ ես համամիտ եմ պարոն Օսիկյանի դիրքորոշմանը, որ մենք ունենք ընդամենը երկու դեպք` երեխայի առք ու վաճառքի: Ուշադրություն դարձրեք, որ երեխան սրանով է երեխա, որ նա չի գիտակցում, թե ի՞նչ է իր հետ տեղի ունենում, եւ տվյալ պարագայում իր հետ վարվում են որպես իր: Մի դեպքը` դա խնամքը ստանձնելու նպատակն է, մյուս բոլոր դեպքերը` դա արդեն մենք համարում ենք թրաֆիքինգ:

Եթե ձեր կարծիքով, այսինքն` մոտեցումն այդպիսին է, եւ մոտեցումը` ընդունված տարբեր միջազգային կառույցներում, մեկնաբանությունները վկայում են դրա մասին: Եթե դուք համարեք, որ մեր թրաֆիքինգի սահմանման մեջ բացակայում է ինչ-որ մի տարր, որը հնարավորություն չի ընձեռի մյուս բոլոր մնացած դեպքերը դիտարկել թրաֆիքինգ, ես պատրաստ եմ քննարկելու եւ լրացնելու թրաֆիքինգի սահմանումը, բայց կարեւորը դուք իմանաք, թե որն է եղել մեր դիրքորոշումը:

Երեխայի առք ու վաճառքը լինում է երկու ձեւով: Առաջինը` խնամքի համար, որ խնամքը հանձնելու համար, 2-րդ դեպքն արդեն թրաֆիքինգն է, 3-րդ դեպք պետք է գոյություն չունենա: Եկեք մեկ անգամ եւս վերլուծենք թրաֆիքինգի հոդվածը եւ, եթե անհրաժեշտ է լրացումը կատարենք այնտեղ:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Արձագանքման համար 3-րդ խոսափող:

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Պարոն Հարությունյան, արագ ասեմ, որ խոսքն առաջին դեպքում մուրացկանության մեջ ներգրավելու հետ կապված հարցս հետեւյալն էր` կա՞ արդյոք նախատեսված առանձին հանցագործություն ոչ թե երեխաների, այլ չափահասներին մուրացկանության մեջ ներգրավելը դատապարտելու համար, դրա մասին է:

2-րդը, եթե ուշադիր հետեւենք «շահագործում» հասկացությանը, որ տրված է, եւ հոդված 168-ում ձեւակերպումը, օրինակ` անձնական շահ ստանալու նպատակով, առանց ունենալու նպատակ` խնամքի վերցնելու երեխային, այսպիսի գործողությունը, օրինակ` որդեգրում եմ մի երեխա, կամ ցանկանում եմ երեխա իմ մոտ բերել, որպեսզի սոցիալական ապահովության ծրագրերից օժանդակություն ստանամ, բայց իմ նպատակն ամենեւին երեխայի խնամքը չէ: Դա շահագործում չէ ըստ այս սահմանման, մյուս կողմից նաեւ նպատակ չի հետապնդել երեխային խնամել:

Այսպիսի գործողությունները, եթե դատապարտելի են, կարծում եմ, այդ կոնտեքստում անհրաժեշտ է, պարզապես, փոփոխությունների ենթարկել:

Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Ուրեմն, նայեք, առաջին մասով պատասխանս հետեւյալն է` ոչ, առաջին մասով, եթե դա շահագործում չէ, ես, օրինակ` համարում եմ դա շահագործում, որովհետեւ երեխայի շահագործումն անպայման չի ձեռքը մի բան տալ, ասել` վազիր ջուրը բեր, ջուրը տար: Շահագործումը դա ինքնին կոչվում է երեխայի շահագործում, որովհետեւ վաղը, եթե այդ երեխային մարդը մտադիր էր վաճառել մեկ ուրիշին, դարձյալ ֆորմալ երեխան չի շահագործում, բայց դա երեխայի շահագործում է:

Հիմա, եթե ձեր կարծիքով «շահագործում» բառը չի ընդգրկվում, տվեք առաջարկություն: Մեր նպատակը հետեւյալն է` ձեր նկարագրած դեպքը պետք է կոչվի թրաֆիքինգ: Այն դեպքը, որը դուք նկարագրեցիք, պետք է կոչվի թրաֆիքինգ: Եթե դուք համարում եք մեր սահմանումը բավարար չէ, տվեք առաջարկություն, որ ձեր նկարագրված դեպքը այսուհետ եւս կոչվի թրաֆիքինգ: Ես ավարտեցի:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Հարությունյան, հարցերն ավարտվեցին դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Այժմ հերթագրում ելույթների համար: Հերթագրվել են 3 պատգամավոր: Առաջինը` Լարիսա Ալավերդյան, խնդրեմ:

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես պետք է նախապես ասեմ, որ իմ ելույթը վերաբերելու է կոնցեպտուալ առումով նրան, որ ես կարծում եմ, այն, ինչ տեղի է ունենում այս վերաբերմունքի նկարագրած այս կամ այն դիսպոզիցիայով, ես կարծում եմ, պետք է խստացվի` դա առաջինը:

2-րդը` այդ ժամկետների այդ տարբերությունը, ասենք, 3-8 տարի, կամ տուգանք, եւ առավելագույնը` 5 տարի ազատազրկում, դա բավականին մեծ է, այդ հնարավորությունը, եւ այստեղ հարցերում հնչեցվեցին, ինչքան էլ ցավալի է, բայց այս ոլորտում եւս կոռուպցիայի ամենամեծ վտանգն այստեղ կարող է լինել:

Ես միայն, երեւի թե, շատ չերկարացնեմ, մեկ հոդված բերեմ, որը որ որպես այդպիսինը հստակ երեւում է, դա նախագծի 6-րդ հոդվածում, որտեղ գրված է այսպիսի բան, ասենք թե... Կներեք, դա մի մասով, եւ 2-րդը` դա բանաձեւերը: Օրինակի համար` ակնհայտ անչափահասի նկատմամբ, ակնհայտ հղի կնոջ: Իսկ, եթե ակնհայտ չէ, եւ դա, բոլոր դեպքերում, այդպիսին է, ոչ այդքան ակնհայտ, դա ո՞վ է որոշելու` ակնհայտ է, թե` ոչ:

Մեկի համար աղջիկը կամ տղան երեւում է, ակնհայտ չի` 15 տարեկան, մյուսը լավ էլ տեսնում է, որ փոքրամարմին` 18 տարեկան: Այսինքն` այդ ակնհայտ խոսքն ինձ համար եւս այդպես մի տեղ է, որտեղ ես կասկածներ ունեմ, որ արդյոք այստեղ կարող է գործել օրենքը միատեսակ, դա եղել է հոդված 6-րդը, որը ես ընդգծեցի:

Մյուսը` դա, ինչպես ասացի, այդ ժամկետների շատ մեծ տարբերությունը, թեկուզ միշտ ես կողմնակից եմ, որ լինի այդ տարբերությունը: Հոդված 7-րդում, օրինակ` «2-ից 6 տարի» բառերով: Այսինքն 2-6 տարի, 3 անգամվա տարբերություն է դա, ոչ միայն 4 տարվա տարբերություն է: Այսինքն, եթե մենք նայում ենք, բավականին մեծ է: Արդյոք դա  միջազգային պրակտիկայի՞ց է վերցվել, թե ինչ-որ ունենք մենք դրա տակ այլ հիմնավորում, որով մենք կարող ենք ասել, որ դա այն է, ինչ որ պետք է:

Հոդված 9-րդ-ում, 3-րդ մասը` եթե զուգորդվել է բռնություն գործադրելով: Արդյոք մեզ պետք չէ՞ ոչ միայն, ուղղակի, բռնություն, այլ դաժան վերաբերմունք: Ընդհանրապես Հայաստանում դաժան վերաբերմունք, կտտանք, խոշտանգում, կարծես թե, մեր օրինագծերում, էսպես, չեն տարբերակվում եւ չի պատժվում:

Արդյոք այստեղ պե՞տք է, թե` ոչ, թեկուզ Քրեական օրենսգրքում կա այդպես մեկ, երկու հոդված, բայց այստեղ, երբ որ վերաբերում է հարցը հենց այս ոլորտին` պետք է, թե պետք չէ:

Եվ կար այստեղ հոդված, որը վերաբերում էր տուգանքից, ինչպես ես ասացի, այնտեղ 100-ապատիկից 200-ապատիկ, կամ 5 տարի ազատազրկում: Արդյոք շատ մեծ չի այդ մեծ տարբերությունը եւ, եթե դա մի հոդվածի մեջ է, եթե դա պետք է լինի 2 հոդված, իմ հարցերից մեկը հենց դա էր, եկեք մենք հոդվածները եւ դիսպոզիցիաներն ավելի հստակեցնենք:

Ճիշտն ասած, ես մի հարց ունեմ, որը կապված է, մի կոնֆերանսում ես մասնակցել եմ, զուտ նորածիններին վերաբերող հարցեր էին քննարկվում` սկսած թրաֆիքինգից, վերջացրած այդ շատ զազրելի, խորշելի այդ մարմնի մասեր կամ հյուսվածքներ, որովհետեւ այդտեղ բավականին հստակ հնչեցվեցին` մասնավորապես բժիշկ-իրավաբանների կողմից, անհրաժեշտությունը զուտ առանձնացնել ոչ միայն, ինչպես մենք անում ենք այստեղ` 18 տարեկան կամ հոգեկան, եւ այլն, զուտ նորածին, այսինքն` մինչեւ մեկ տարեկան, կամ այնտեղ քննարկվում էր մինչեւ 3 տարեկանը:

Դա ինձ համար, ուղղակի, հարցեր են, ես այդտեղ մասնակցել եմ որպես մարդու իրավունքների պաշտպանող, էսպես, համայնքի ներկայացուցիչ, հասարակական կազմակերպություն, եւ ես կցանկանայի լսեի կառավարության ներկայացուցչի այս կարծիքը:

Եվ այսպիսի մի... Բոլոր այն հոդվածները, որտեղ որ, օրինակ` գրվում է մահի մասին, եւ օգտագործվում է անզգուշությամբ: Այսինքն` նախապես ինքը, գործողությունը եղել է անօրինական` դա լինի երեխայի փոխելը, դա լինի ինչ-որ այլ, այստեղ կա եւս մի բնութագիր, եւ հետո գրված է, եթե այդ հյուսվածքները կամ եւ այլն, եւ այլն, եթե անզգուշությամբ մահ է վրա հասել այդ երեխային, ապա մենք ինչ-որ նրան 3 տարով ազատազրկում ենք տալիս:

Ես այստեղ խնդիր եմ տեսնում, ճիշտն ասած: Եթե մահը մահ է, ես չեմ կարծում, որ փոքր երեխայի մահն ավելի քիչ պետք է պատժելի լինի, քան մեծ մարդու սպանությունը, որովհետեւ մահը վրա է հասնում ոչ թե ինքնին, այլ...

Եվ վերջին հարցս` արդյոք, օրինակ` այստեղ հստակ երեւում է, օրենքների մեջ, որ, եթե այդ մահը վրա է հասնում ոչ թե անմիջապես, այլ տարիներ անց, դուք էլ եք հասկանում` դա այն նմանությունն է, եթե մարդ խեղում է ստացել աշխատանքի ժամանակ, բայց դա կարող է արտահայտվի տարիներ հետո, դա հաշվի է առնվում: Հիմա արդյոք մենք այստեղ ունե՞նք հստակեցում այս առումով` ոչ թե անմիջապես է վրա հասնում մահը կամ, էլի չեմ տեսել խեղումը, որ հստակ երեւա, որ դա ցանկացած տիպի խեղում` անգամ մի մատի կորուստը, ես հասկանում եմ, որ այդտեղ տարբերակումն անհրաժեշտ է, բայց, կրկնում եմ, այստեղ կա այդ հակամշակույթը` այդ դաժան վերաբերմունքի, եւ մարդուն որպես արժեք չտեսնելու այդ խնդիրը:

Այսինքն` ես կարծում եմ, որ Հայաստանում ավելի հստակ պետք է լինի, այդպես եմ միշտ կարծում` որպես քրիստոնեությունն առաջինը պետականորեն ընդունած երկիր: Ես կարծում եմ, մենք մարդ էակի` որպես Աստծո կողմից արարված այս էակի հանդեպ մեր օրենքը եւս պետք է լինի ավելի հստակ, եւ ինչո՞ւ ոչ` օրինակելի: Շնորհակալություն:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Ալավերդյան: Հաջորդը` Կորյուն Նահապետյան:

Կ.ՆԱՀԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի խորհրդարան, իրավամբ ներկայացված օրենսդրական նախաձեռնությունն անչափ կարեւոր է մարդկանց շահագործման, թրաֆիքինգի ոլորտում` ՀՀ-ի ստանձնած միջազգային պարտավորությունների շարունակական համապատասխանությունն ապահովելու տեսակետից:

Թեեւ այս հանգամանքը կարեւորվում է օրենքի նախագծի քննարկման շրջանակներում, բայց կա նաեւ մեկ այլ խնդիր, որը պայմանավորել է այս օրենքի նախագծի ներկայացմանը: Խոսքը վերաբերում է իրավակիրառական պրակտիկայում ծագող այն խնդիրներին, որոնք հատկապես վերաբերում են մարդկանց թրաֆիքինգի եւ հարակից հանցակազմերի սահմանազատման հետ:

Այս ոլորտում արդյունավետ օրենսդրական միջոցների սահմանումը եւ դրա պատշաճ կիրառումը, ուղղակի, անհրաժեշտություն է` հաշվի առնելով մարդկանց թրաֆիքինգը` որպես անդրազգային կազմակերպված հանցավորության տեսակ եւ մի ահռելի սոցիալական չարիք, որ 21-րդ դարում ծառացած է ամբողջ միջազգային հանրության առջեւ:

Եվ բոլոր այն ջանքերը, որոնք գործադրում ենք մենք` թե՛ ԱԺ-ն, եւ թե՛ կառավարությունը, պետք է նպատակաուղղված լինեն նվազագույնի հասցնելու այս սոցիալական չարիքի ոչ միայն հետեւանքները, այլ նաեւ վերհանելու այն պատճառները, որոնք նպաստում են այս երեւույթի տարածմանը, իսկ որ երեւույթը տարածում ունի ոչ միայն մեր երկրում, այլ աշխարհի գրեթե բոլոր երկրներում` թե՛ զարգացած, եւ թե՛ զարգացող, ակնհայտ է բոլորիս: Դա են վկայում նաեւ այն վիճակագրական տվյալները, որոնք առկա են այս ոլորտում:

Անկեղծ ասած, ես կուզենայի տեսնել ոչ միայն բավարար եւ անհրաժեշտ օրենսդրական քայլեր այս ոլորտում, այլ նաեւ հետեւողականություն` թրաֆիքինգի դեմ պայքարի ոլորտում` հատկապես դեպքերը բացահայտելու, կանխարգելելու, արդյունավետ քննություն, հետապնդում իրականացնելու առումով:

Կարծում եմ, այս հարցում դեռ մենք ունենք լրջագույն խնդիրներ, եւ պետք է ձեռնարկվեն համարժեք քայլեր, որպեսզի, իսկապես, բացահայտվեն բոլոր այն երեւույթները, որոնք առնչվում են մարդու թրաֆիքինգի խնդրին:

Ինչ վերաբերում է իրավակիրառական պրակտիկայում ծագող խնդիրներին` այս մասով, ապա, կարծում եմ, որ իրականում մենք որոշակի շեղումներ ունենք գործող օրենսդրության պահանջներից: Եվ հիմնավորման մեջ ես նկատեցի, որ կան անգամ հարցադրումներ, որ գործող օրենքները, Քրեական օրենսգրքի առանձին հոդվածներ, պարզապես, թույլ են տալիս իրարամերժ մեկնաբանություններ եւ մոտեցումներ: Խոսքը վերաբերում է թե՛ երեխայի առք ու վաճառքը մարդու թրաֆիքինգից սահմանազատելու, թե՛ պոռնկության ներգրավելու հանցակազմը թրաֆիքինգից սահմանազատելու հարցում:

Առաջին մասով ասեմ, որ այսօրվա գործող Քրեական օրենսգիրքը սահմանում է երեխայի առք ու վաճառք, եթե բացակայում են մարդու թրաֆիքինգի հատկանիշներ, եւ դրա համար նախատեսված է առանձին քրեական պատասխանատվություն: Եվ այս դեպքում որեւէ խոսք անգամ չկա երեխային խնամքին հանձնելու նպատակով` վաճառքի, կամ խնամքը ստանձնելու նպատակով` առքի մասին:

Ի՞նչ է տալիս լրացուցիչ այս հատկանիշի օրենսդրական ամրագրումը: Սա, ուղղակի, բարդեցնում է իրավիճակը, մենք սրանով չենք լուծում մարդկանց թրաֆիքինգի սահմանազատման խնդիրը: Ինչո՞ւ: Փորձեմ նկարագրել, ներկայացնել 3 իրավիճակ:

Առաջին իրավիճակը վերաբերում է երեխայի առք ու վաճառքին, եթե դա շահագործման նպատակ ունի: Իսկ թե ի՞նչ է շահագործումը, դա պարզաբանված է ոչ միայն միջազգային իրավական փաստաթղթերով` մասնավորապես «Պալերմոյի» արձանագրությամբ, եւ Եվրոպայի խորհրդի 2005 թվականի մայիսի 16-ի «Մարդկանց թրաֆիքինգի դեմ պայքարի մասին» կոնվենցիայով, այլ նաեւ ՀՀ քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածով, որտեղ նշված է, որ մարդու շահագործումը դա պոռնկության շահագործումն է, սեռական շահագործման այլ ձեւերն են, հարկադիր աշխատանք կամ ծառայություններ, մարդու օրգաններ կամ հյուսվածքներ վերցնել, եւ սպառիչ թվարկված են բոլոր այն դեպքերը, որոնք դիտարկվում են որպես մարդու թրաֆիքինգ:

Մենք այստեղ լրացնելու որեւէ խնդիր չունենք, որովհետեւ իրականում այն ձեւակերպումը, որ ամրագրված է Քրեական օրենսգրքով, լիովին համապատասխանում է մեր ստանձնած միջազգային պարտավորություններին:

Երբ մենք լրացնում ենք առք ու վաճառքի հետ կապված խնամքի ստանձման կամ խնամքին հանձնելու նպատակը, դրանով իսկ բացառում ենք հնարավոր բոլոր այն իրավիճակները, երբ կարող ենք քրեական պատասխանատվության ենթարկել երեխայի առք ու վաճառքի համար: Ինչո՞ւ, որովհետեւ վարույթն իրականացնող մարմինը, որպես ապացուցման ենթակա պարտադիր հանգամանք պետք է պարզի նաեւ` արդյոք երեխայի առք ու վաճառքը նպատակ ունի որեւէ մեկի խնամքին հանձնելու կամ խնամքը ստանձնելու: Իսկ այստեղ արդեն իսկ ներկայացվեցին նաեւ օրինակներ, որ երեխայի առք ու վաճառքը կարող է իրականացվել անգամ առանց նման նպատակի, եւ նման պարտադիր հատկանիշ նախատեսելը Քրեական օրենսգրքում, կարծում եմ, ուղղակի, առաջացնելու է ավելորդ իրավիճակ, եւ նաեւ խոչընդոտելու է այն անձանց արարքները որակել Քրեական օրենսգրքով, որոնք, իսկապես, զբաղբվում են երեխայի առք ու վաճառքով:

Օրինակ` իմ գործընկերները բազմիցս հարցեր բարձրացրեցին, տեսակետներ ներկայացրեցին, որ չի կարող լինել որեւէ այլ իրավիճակ, որը մարդու թրաֆիքինգ չէ, եւ խնամքի ստանձնելու կամ խնամքին հանձնելու նպատակ չի հետապնդում: Ասեմ, որ կյանքը շատ ավելի բազմազան է, կարող է լինել բազում այլ իրավիճակներ` երեխայի առք ու վաճառքի հետ կապված, որոնք ամենեւին էլ նման նպատակ չունենան:

Որպես օրինակ կարող եմ ներկայացնել այն իրավիճակը, երբ երեխային կարող ես գնել` որեւէ մեկին ժառանգությունն ստանալու նպատակով եւ, պարզապես, ժառանգությունն ստանալուց հետո, ուղղակի, առանց հսկողության թողնես երեխային` ամենեւին նպատակ չունենալով խնամքը ստանձնելու: Արդյոք նման առք ու վաճառքը մենք քրեորեն հետապնդելի չենք համարում: Կարծում եմ, պետք է ավելի ճկուն մոտեցում ցուցաբերել եւ, իսկապես, այս բառերը, այս նպատակը, ուղղակի, հանել Քրեական օրենսգրքի 168-րդ հոդվածից, ինչը որ ներկայացված է նախագծով եւ, պարզապես, նախատեսել երեխայի առք ու վաճառքը, եթե բացակայում են մարդու թրաֆիքինգի հատկանիշները:

Ինչ վերաբերում է դրանց սահմանազատմանը, եւ գործնականում առաջացող այն խնդիրը, որ շատ դեպքերում մեր իրավակիրառողները որակում են հանցագործների համակցությամբ, այլ ոչ հանցակցությամբ` որպես երեխայի առք ու վաճառք, եւ որպես երեխայի թրաֆիքինգ, ապա, կարծում եմ, որ իրավակիրառական պրակտիկան չի բխում այսօրվա գործող օրենսդրության պահանջներից, եթե այդպիսին են լուծումները, որովհետեւ, եթե մենք ունենք երեխայի շահագործում ցանկացած ձեւով` դա լինի սեռական շահագործում, հարկադիր աշխատանք, ծառայություն կամ օրգան վերցնել, ապա այս դեպքում մենք արարքը լրացուցիչ չենք որակելու որպես երեխայի առք ու վաճառք:

Եթե նման որակում է տեղի ունենում, համակցությամբ է որակվում, ապա դա օրենսդրության պարզագույն խախտում է եւ, կարծում եմ, մեր իրավակիրառական պրակտիկան պետք է համապատասխանեցնել օրենքի պահանջին, այլ ոչ թե հակառակն անել: Ելնելով իրավակիրառական պրակտիկայում առաջացած լուծումներից, մենք փորձենք օրենքը հարմարեցնել այդ պրակտիկային: Այս իմաստով, կարծում եմ, մոտեցումը, պարզապես, սխալ է:

2-րդ խնդիրը, որի կապակցությամբ կուզենայի ձեր ուշադրությունը հրավիրել, վերաբերում է թրաֆիքինգի զոհերի կողմից կատարվող հանցագործների համար քրեական պատասխանատվությունից ազատելու դեպքերին:

Այսօրվա գործող Քրեական օրենսգիրքը ըստ հանցագործության տեսակի չի սահմանազատում, թե ինչպիսի հանցագործություն պետք է կատարի թրաֆիքինգի զոհը, որպեսզի ազատվի նա քրեական պատասխանատվությունից: Նախագծով ներկայացված է բոլորովին այլ համակարգ: Թրաֆիքինգի զոհն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից բացառապես ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցագործությունների համար, այսինքն` դիտավորությամբ կատարվող այն հանցագործությունների համար, որի համար նախատեսված է առավելագույնը 5 տարի ժամկետով ազատազրկում:

Եթե թրաֆիքինգի զոհը կատարել է ծանր հանցագործություն, օրինակ` մի խումբ անձանց կողմից պետական սահմանն ապօրինաբար հատել են, որի համար նախատեսված է գործող Քրեական օրենսգրքով 3-7 տարի ժամկետով ազատազրկում: Ի՞նչ է, ստացվում է, որ մենք թրաֆիքինգի զոհ հանդիսացող այս անձին չենք կարող քրեական պատասխանատվության ենթարկել, որովհետեւ նման օրենսդրական սահմանափակո՞ւմ ենք նախատեսում:

Մեր նպատակը, կարծում եմ, ամենեւին էլ այն չէ, որ մենք պայքարենք թրաֆիքինգի զոհերի դեմ: Մեր նպատակն այն է, որպեսզի մենք պայքարենք թրաֆիքինգով զբաղվող անձանց դեմ, եւ նախատեսենք արդյունավետ իրավական միջոցներ, եւ ոչ միայն իրավական, այլ նաեւ սոցիալ հոգեբանական եւ այլ համարժեք միջոցներ, որպեսզի թրաֆիքինգի զոհ հանդիսացող անձանց վիճակը մենք բարելավենք, իսկ որ այդ անձինք ծայրահեղ ծանր վիճակում են հայտնվում` ելնելով այն վիճակից, որում նրանք գտնվում են, ակնհայտ է բոլորիս:

Այդ իմաստով, կարծում եմ, պարզապես, պետք է, ուղղակի, նախագծից հանել նման սահմանափակումը, որոնք վերաբերում են ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցագործություններին, եւ նախատեսել, որ, եթե թրաֆիքինգի զոհ հանդիսացող անձը կատարել է ցանկացած տեսակի հանցագործություն` գտնվելով այդպիսի վիճակում, եւ այդ հանցագործությունները կատարել է հարկադրանքի ազդեցության տակ` լինի ֆիզիկական, թե հոգեկան, ապա եւ՛ Քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթների ուժով, եւ՛, բնականաբար, հատուկ մասի համապատասխան դրույթով նա պետք է ազատվի քրեական պատասխանատվությունից, որովհետեւ նա զրկվում է իր գործողությունը կամ անգործությունը ղեկավարելու հնարավորությունից:

Բնականաբար, կարող է հարց առաջանալ` իսկ այդ դեպքում ո՞վ է ենթակա քրեական պատասխանատվության, եթե թրաֆիքինգի զոհ հանդիսացող անձը կատարել է ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանք: Ենթակա է պատասխանատվության այն անձը, ով ներգրավել է տվյալ անձին հանցագործության կատարմանը, որովհետեւ թրաֆիքինգի զոհ հանդիսացող անձն օրենքի ուժով այլեւս ենթակա չէ քրեական պատասխանատվության, իսկ ներգրավող անձը հանդես է գալիս արդեն հանցագործության կատարող: Այս իմաստով, կարծում եմ, նույնպես նախագիծը էական փոփոխման կարիք ունի:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Նահապետյան, ձեր ժամանակը սպառվեց, ցավոք սրտի, սպառվեց: Ելույթի համար ձայնը տրվում է Արծվիկ Մինասյանին:

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահող, հարգելի գործընկերներ, նախ ես պետք է ասեմ, որ համաձայն եմ պարոն Նահապետյանի առաջարկությունների հետ, ում սուր աչքը եւ ճկուն միտքը, իմ կարծիքով, բավական տեղին դիտարկումներ իրականացրեց: Եվ կարծում եմ, որ սա այն ոլորտն է, որ չպետք է, պարզապես, հերթական քրեական օրենսդրության փոփոխությունների համատեքստում դիտարկենք, որովհետեւ մենք գործ ունենք, իսկապես, լուրջ հանցագործությունների հետ, որը ոչ միայն անդրազգային մակարդակում, այլ նաեւ նույն հանրապետական ներքին մակարդակում ներկայումս բավական տարածված երեւույթ է` սկսած հարկադիր աշխատանքից, երբ զանգվածաբար բազմաթիվ անձինք օգտագործում են աշխատանքը, մարդուն, քաղաքացու, Հայաստանի քաղաքացու` ՀՀ-ի ներսում, դրա դիմաց չեն վճարում, ավելին` ճնշմամբ, հարկադրանքով պահում են այդ մարդուն ստրկության վիճակի մեջ, որպեսզի նա շարունակի աշխատել:

Եվ, եթե մենք, իսկապես, այս երեւույթների բացառման ուղղությամբ կոնկրետ եւ իրական քայլեր կատարենք, սա կնպաստի նաեւ ՀՀ-ում քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության մակարդակը, էլ չասած այն դեպքերը, երբ մենք, պարզապես, այսօր գործ ունենք այս ոլորտում կազմակերպված այնպիսի հանցագործությունների հետ, երբ հայ մարդը թրաֆիքինգի է ենթարկվում եւ այլ երկրներ է տեղափոխվում, կամ շահագործման է ենթարկվում նաեւ այլ երկրներում` լինի կին, թե` տղամարդ:

Ինչպես ասացի, համաձայն եմ պարոն Նահապետյանի առաջարկությունների հետ, եւ երեխայի առք ու վաճառքի մասով գործող օրենսդրությունը թեեւ հենց այդպես էլ կոչվում էր, միայն երեխայի առք ու վաճառքի դեպքն էր նկարագրված, սակայն հիմնավորման մեջ ներկայացված փոփոխությունը, կարծում եմ, այս դեպքում այնքան էլ տեղին չէ:

Միգուցե կա ավելի լուրջ հիմնավորումներ, որոնք կարելի է ներկայացնել, սակայն հիմնավորման մեջ ես տեսա, որ գործող 168 հոդվածում առաջարկվող փոփոխությունը, որտեղ երեխայի խնամքի նպատակ կամ այդպիսի փոխանցելու, ստանձնելու նպատակի բառակապակցություն է ավելացվել, սակայն հսկայական հատված` հանցագործությունների, կամ արարքներ, որոնք դատապարտելի են, դուրս են մնում, որովհետեւ այն ձեւակերպումը, որ տրված է «շահագործում» արտահայտության ներքո, պարզապես, անձնական շահադիտական նպատակներով կամ շահ ստանալու նպատակով այդպիսի գործողությունները չի ներառում իր մեջ, եւ ստացվում է, որ այդ հսկայական զանգվածը մենք բաց ենք թողնում:

Իհարկե, երկու լուծում կարող է լինել, ինչպես պարոն Հարությունյանն առաջարկեց: Մեկը կարող է «շահագործում» հասկացությունն ընդլայնվել, ինչը, ես կարծում եմ, այս դեպքում կարող է տեղին չլինել, որովհետեւ շահագործումը, այնուամենայնիվ, նաեւ միջազգային իրավունքի շրջանակներում ավելի հստակ ներկայացված է:

Եվ 2-րդ մոտեցումը, պարզապես, այս հոդվածում փոփոխությունն այնպես կատարենք, որ կոնկրետ նպատակը չնշվի, իսկ, եթե պետք է նշվի այդպիսի նպատակը, ապա ավելացնենք 2-րդ, մի նոր պարբերություն` անկախ այդ նպատակից: Պարզապես, այդ դեպքում վերնագրում նպատակները հանվում են, առաջինը մնում է որպես նպատակը, առաջինի դիսպոզիցիան` իր սանկցիայով, եւ ավելացվի 2-րդ մի պարբերություն, որ անկախ այդ նպատակից, եթե այդպիսին կա, եթե մենք նպատակ ունենք նաեւ տարանջատել պատժատեսակները, պատժաչափերը:

Եվ վերջապես մյուս խնդիրը, որի վրա կուզենայի, այնուամենայնիվ, հրավիրել ձեր ուշադրությունը` «ծառայություններ» հասկացությունը, իսկապես, բացելու կամ առնվազն որոշակի դեպքեր առանձնացնելու անհրաժեշտություն ունեմ: Այլ բան է, երբ մենք դիտարկում ենք մեկ բաժակ ջուր խմելը որպես ծառայություն, երբ բերում է, ջուր ես խմում, եւ գիտես ակնհայտորեն, որ ստրկության վիճակում է գտնվում անձը, այլ բան, երբ փորձում ես այլ բնույթի, հա՞, ասենք, նույն ստրկության վիճակում գտնվող անձին ֆիզիկական կամ այլ հոգեկան տանջանքների գնով ծառայություններ ստանալը:

Այսինքն` կան տարբեր բնույթի ծառայություններ, որոնք որ, կարծում եմ, առնվազն ամենավտանգավորները կամ ամենադատապարտելիները կարելի է գոնե ներկայացնել, մնացած դեպքերը տեղափոխել արդեն դատաիրավական պրակտիկայի դաշտ, եւ դրանց համար նաեւ նախատեսել պատժաչափերի առանձնահատուկ մոտեցումներ:

Սա էր, որ կուզենայի ասել, եւ նաեւ ուզում եմ գոհունակություն հայտնել, որ այս ոլորտում մեծ աշխատանք է կատարվել, եւ հուսով եմ, որ կզարգացվի այս ոլորտում օրենսդրությունը` ի շահ եւ ի փառս հայ ժողովրդի եւ Հայաստանի քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության: Շնորհակալություն:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Մինասյան: Ելույթներն ավարտվեցին: Ամփոփիչ ելույթների անհրաժեշտություն, այո:

Պարոն Օսիկյան, եթե կարելի է նաեւ ձեր ելույթում անդրադարձեք հետեւյալ մտքին, որ պարոն Նահապետյանը հնչեցրեց: Խոսքը վերաբերում է նրան, որ թրաֆիքինգի զոհը պետք է ազատված լինի որեւէ կատարած հանցագործության պատժվելուց: Այսինքն` նա, թրաֆիքինգի զոհը կարո՞ղ է թրաֆիքինգով զբաղվել կամ այլ ուրիշ բաներ կատարել, եւ մնալ անպատիժ:

Ներողություն: Ես ներողություն եմ խնդրում, մենք կարգը խախտել ենք, պարոն Օսիկյան:

Պարոն Հարությունյան, դուք պետք է ցանկություն հայտնեք, որպեսզի ես նկատեմ, որ դուք ուզում եք...

Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Ես ձեռքս թափահարեցի:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Ես չեմ նկատել, որ դուք ձեռք եք թափահարել:

Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Բարի: Նախ ես շնորհակալ եմ շահագրգիռ քննարկման համար, կուզենայի արձագանքել առաջարկությունների մի մասին: Նախ ասեմ, որ առաջարկությունները ես պայմանականորեն կբաժանեի` առաջարկություններ, որոնք արված են հընթացս, եւ առաջարկություններ, որոնք նախապատրաստված են եւ խորապես մտածված:

Հընթացս արված առաջարկությունների վերաբերյալ ոչինչ չեմ ուզում արձագանքել, որովհետեւ, կարծում եմ, որ, երբ սկսեք նախապատրաստել ձեր առաջարկությունները, եւ դիմեք փորձագետների, առաջարկությունների մի մասը միանգամից կանհետանա, չեմ ուզում անդրադառնալ յուրաքանչյուրին առանձին-առանձին: Ներող եղեք, բայց, կարծում եմ, որ սկսեք նախապատրաստել գրավոր ձեր առաջարկությունը, եւ խնդիրների մի զգալի մասն այդ փուլում արդեն կվերանա:

Երկու առաջարկության եմ ուզում անդրադարձ կատարել, եւ առաջարկություններից մեկը, որը վերաբերում է 168 հոդվածին` երեխայի առք ու վաճառքին: Նայեք, մենք գտնվում ենք առաջին ընթերցման փուլում, եւ այստեղ կարեւորը հայեցակարգն է: Խնդիրն ընդամենը հետեւյալն է, ես ավելի պարզ նկարագրեմ, որտե՞ղ ենք մենք գծում սահմանը` թրաֆիքինգի:

Այն, ինչ առաջարկվում է նոր հայեցակարգով, հետեւյալն է` այն, ինչ խնամք չէ, թրաֆիքինգ է` երեխայի պարագայում: Հավանաբար, իմ խորին համոզմամբ, դա բավականին հստակ է գրված, բայց, եթե այստեղ մեր գործընկերներն այդ հստակությունը չեն տեսնում, ուրեմն ինչ-որ հարցում մենք ենք թերացել, եւ դրա համար, հավանաբար, մենք պետք է փոխենք մոտեցումը, ձեւակերպումը, ոչ թե մոտեցումը, բայց պահպանելով, որդեգրելով նույն մոտեցումը, որ ես ասացի:

Այդ թրաֆիքինգի սահմանման մեջ, ուղղակի, կգրենք ինչպես նաեւ երեխայի առք ու վաճառքը` ոչ խնամքի նպատակով: Այդ դեպքում, կարծում եմ, կփակվեն բոլոր այն ձեր մտահոգությունները, պատասխանված կլինեն բոլոր այն ձեր մտահոգությունները, որ կան դեպքեր, երբ, այնուամենայնիվ: Այստեղ կարեւորը հայեցակարգն է, համաձա՞յն ենք արդյոք մենք այդ հայեցակարգին:

Ես` որպես հանձնաժողովի նախագահ, ներկայացնում եմ ձեզ հանձնաժողովի դիրքորոշումը: Հանձնաժողովը համաձայն է այն մոտեցմանը, որ երեխայի ցանկացած առք ու վաճառք, բացի խնամք ստանձնելու նպատակներից, համարվում է թրաֆիքինգ: Իսկ ձեւակերպումները, ինչպես ես ասացի, կարող ենք այլ ձեւով շտկել, եւ այդ դեպքում, կարծում եմ, փարատվում են բոլոր կասկածները:

2-դ հարցը, որը վիճելի հարց է, եւ ինքս էլ դեռեւս չեմ գտել վերջնական պատասխանն այդ հարցի, դա տուժողին քրեական պատասխանատվությունից ազատելն է: Ես խորապես համոզված եմ, որ, այո, տուժողը չպետք է ենթարկվի քրեական պատասխանատվության: Խնդիրն ընդամենը վերաբերում է այն ստանդարտները ստուգելուն, երբ նա չպետք է ենթարկվի քրեական պատասխանատվության:

Ինչպես գիտեք, ընդհանուր մասում նախատեսված կա նորմ, երբ անձը կատարել է հանցագործություն` բարոյական, ֆիզիկական եւ այլն, ճնշման, եւ այնտեղ կան մի քանի լրացուցիչ պահանջներ, որոնք անպայման պետք է ստուգվի, որպեսզի որոշում կայացվի` անձը ենթակա է քրեական պատասխանատվության, թե ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից: Ուրեմն, մի շարք ստանդարտներ կան ընդհանուր մասում:

Ինչումն է այս նորմի առանձնահատկությունը: Այս նորմն ավելի մեղմ ստանդարտներ է նախատեսել քրեական պատասխանատվությունից ազատվելու համար: Այսինքն` ասում է, որ, եթե խնդիրը վերաբերում է ոչ ծանր հանցագործություններին, ապա պետք չէ ստուգել բոլոր ստանդարտները, միանգամից ազատեք քրեական պատասխանատվությունից:

Եթե խնդիրը վերաբերում է ծանր հանցագործությունների, ապա դա նշանակում է` ստուգեք ընդհանուր մասով բոլոր այն ստանդարտները, որոնք այնտեղ նշված են, որոնք պետք է հատ-հատ ստուգվեն` անձի հետ կապված, նոր որոշում կայացվի` անձն ազատվո՞ւմ է քրեական պատասխանատվությունից, թե` ոչ:

Այս փուլում մենք կանգ էինք առել այս մոտեցման վրա, եւ հիմնական փաստարկը սա է, սակայն, կարծում եմ, այս մասը դեռեւս ենթակա է լրացուցիչ քննարկման առաջինից 2-րդ ընթերցման ընթացքում:

Ընդհանուր առմամբ, ես ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել բոլոր 3 ելույթ ունեցողներին, որովհետեւ իրենց ելույթներն իրենց քաղաքացիական, այսպես ասենք, դիրքորոշման արտահայտությունն են, իրենց մտահոգությունն է` այս արատը վերացնելու հարցում:

Այդ առումով ես ուզում եմ ձեզ շնորհակալություն հայտնել, եւ ակնկալում եմ մեր համագործակցությունն առաջինից մինչեւ 2-րդ ընթերցում, եւ ձեր ելույթներից ես ընդամենը եզրակացության հանգեցի, որ մենք պետք է, իսկապես, պետք է կողմ քվեարկենք` առաջին ընթերցմամբ, այս նախագծին: Շնորհակալություն:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Հարությունյան:

Ամփոփիչ ելույթի համար` Արթուր Օսիկյան: Խնդրեմ, պարոն Օսիկյան:

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Միանգամից ես ասեմ, որ ամբողջությամբ կիսում եմ պարոն Հարությունյանի կողմից ներկայացված հարցադրումների պատասխանները եւ հիմնավորումները, բայց, բոլոր դեպքերում, ես կփորձեմ նաեւ այլ հարցադրումների նկատմամբ իմ տեսակետն արտահայտել:

Մասնավորապես տիկին Ալավերդյանը ներկայացրեց, որ այստեղ կա որոշակի անհամաչափություն: Օրինակ` նախատեսված է տուգանք եւ ազատազրկում թրաֆիքինգի հանցակազմերի մասով: Ես նշեմ, տիկին Ալավերդյան, այդ «մկրատ» ասածը` պայմանական, թերեւս թրաֆիքինգի հանցակազմերի համար նախատեսված չէ, եւ թրաֆիքինգի, եթե ուշադրություն դարձնեք, հանցակազմը հիմնականում ծանր հանցագործություն է դիտարկում կամ միջին ծանրության, իսկ այլ հոդվածներում` մասնավորապես անչափահասներին ներգրավելու հետ կապված, իհարկե, հնարավոր են դեպքեր, երբ որ, օրինակ` ալկոհոլային խմիչքների օգտագործման մեջ է ներգրավվում, թերեւս, սա կարելի է ավելի նվազ վտանգավոր դիտարկել, կամ ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն դիտարկել, եւ դրա համար ավելի մեղմ պատիժ նախատեսել, քան այն դեպքում, երբ որ, օրինակ` խիստ ներգործող կամ թմրեցնող նյութերի օգտագործմանն է ներգրավում:

Այսինքն` սա հնարավորություն է տալիս, ուղղակի, հանցագործների եւ անհատականացման սկզբունքի կիրառման համար Քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասում նախատեսված, որովհետեւ ամեն կոնկրետ դեպքում առանձին գնահատման անհրաժեշտություն կա, եւ չի կարելի բոլոր դեպքերում խիստ պատիժներ նախատեսել, կամ բացարձակ որոշ պատիժներ նախատեսել:

Դրանով պայմանավորված` այստեղ հնարավորություն է տրվել նաեւ այն մարմնին, մասնավորապես դատարանին, որը պատիժ է նշանակելու, այստեղ կիրառի պատժի անհատականացման սկզբունքը:

Մյուս ձեր հարցադրումը «ակնհայտ» բառի հետ էր կապված` ակնհայտ հղի կնոջ կամ ակնհայտ անչափահասի: Ես ձեզ, ուղղակի, ասեմ, որ սա լայնորեն կիրառվում է քրեական օրենսդրության մեջ: Ակնհայտ հղի կնոջ ասելով այստեղ պետք է հասկանալ հանցավորի համար ակնհայտ: Այսինքն, եթե անգամ տեսանելի աչքով հնարավոր չէ պարզել` հղի է, թե` ոչ, եթե հանցավորը գիտի, որ, օրինակ` կինը գտնվում է երկու շաբաթական կամ երեք շաբաթական հղիության վիճակում, ինչը տեսանելի աչքով, նորից ուզում եմ կրկնեմ, չի երեւում, բայց, բոլոր դեպքերում, արարքը պետք է որակել որպես ակնհայտ հղի կնոջ նկատմամբ կատարված: Նույնը եւ անչափահասի պարագայում, սա Քրեական իրավունքի, ուղղակի, այբուբեն է:

Մյուսը` զուգորդվել է բռնությամբ: Դուք առաջարկում եք նաեւ նախատեսել դաժան վերաբերմունք` առանձին տեղերում: Նշեմ, որ այդտեղ գրված է բռնությամբ կամ դրա իրականացման սպառնալիքով: Ձեզ պետք է ասեմ, որ բռնությունը լինում է 2 տեսակ` հոգեկան եւ ֆիզիկական: Ամեն կոնկրետ դեպքում հնարավոր է դաժանության դրսեւորում թե՛ ֆիզիկական բռնության, կամ թե՛ հոգեկան  բռնության, սա գնահատողական հասկացություն է` նույնպես քրեական իրավունքի տեսության մեջ շատ հայտնի:

Բոլոր դեպքերում, իրավապահ մարմիններն են որոշում` եղե՞լ է արդյոք դաժանության դրսեւորում, թե` ոչ: Նաեւ էստեղ տուժողի, իհարկե, ընկալման պահն է:

Միաժամանակ նշեցիք երեխայի մարմնի մասերի, օրգանների, հյուսվածքների վերցնելու հետ կապված: Ինքնին սա, տիկին Ալավերդյան, շահագործում է համարվում եւ թրաֆիքինգ է համարվում: Այսինքն` անկախ ամեն ինչից, եթե վերցվում է մինչեւ 1 տարեկանի կամ 2, կամ 3, կապ չունի, էստեղ, բոլոր դեպքերում, սա համարվում է թրաֆիքինգ եւ, եթե երեխայի նկատմամբ է կիրառվում, արդեն գիտենք, ավելի խիստ է պատժվում, քան ասենք, չափահաս մարդու նկատմամբ:

Ինչ վերաբերում է` «անզգուշությամբ մահ է պատճառել» հասկացությանը, իսկապես, հնարավոր են դեպքեր, երբ որ հանցագործի, հանցավորի դիտավորյալ գործողությունների հետեւանքով, ինչին ուղղված  է նրա արարքը, դրա հետեւանքը կարող է մահ լինել` անզգուշությամբ: Համաձայն Քրեական մեր օրենսգրքի ընդհանուր մասի, եթե ուղղակիորեն նախատեսված չէ, որ հետեւանքի նկատմամբ կարող է անզգույշ մահ լինի, այլ կամավոր դիտավորությամբ կատարված, դրանով պայմանավորված, այստեղ «անզգուշությամբ» բառը ավելացված է, իսկ անզգուշությամբ մահ պատճառելը, տիկին Ալավերդյան, դա սպանություն չի, դա, ուղղակի, անզգուշությամբ մահ պատճառել է: Սպանությունը դա դիտավորությամբ կյանքից զրկելն է, դրա համար այտեղ ավելի թեթեւ ռեժիմ է նախատեսվում, պայմանական ասենք:

Եվ մյուսը` պատճառահետեւանքային կապը պետք է առկա լինի: Ձեզ նշեմ, եթե դուք նշում եք, որ, եթե տարիներ հետո կամ որոշակի ժամանակից հետո է մահանում, եթե, իհարկե, կարճ ժամանակի ընթացքում գործը քննվում է, պարզ չի լինի, պարզ է, բայց, եթե կլինի ծանր հետեւանք, նույնպես կորակվի, իսկ որպես կանոն խնդիրը` մահվան եւ կատարվածի, միշտ գոյություն ունի պատճառահետեւանքային կապ: Եթե հետեւանքը գործողության կամ արարքի հետեւանք է, բնական է, այստեղ հանցավորը դրա համար պատասխանատվություն կկրի:

Պարոն Նահապետյանի, ըստ էության, մտահոգությունները ես չեմ ուզում նորից կրկնել, պարոն Հարությունյանի դիտարկումները, որովհետեւ ամբողջությամբ համաձայն եմ եւ, ուղղակի, ես կնշեմ մի բան, որ, եթե անգամ ժառանգություն ստանալու նպատակով երեխային գնում են, այս դեպքում սա նույնպես համարվում է շահագործում: Այսինքն` շահագործման ձեւ է, երբ որ երեխային գնում են հետագայում որոշակի շահույթ ստանալու համար եւ այլն, այսինքն` երեխայի հետ վարվում են ինչպես առարկայի:

Հետեւաբար, դա պետք է, բոլոր դեպքերում, սահմանը` մեր կողմից, առաջարկը, կարծում եմ, հստակ է: Եթե զուտ խնամք է ենթադրում` չկա երեխայի առք ու վաճառքի որակում 168 հոդվածով, եթե առք ու վաճառք է` որոշակի շահ ստանալու, շահագործելու կամ ցանկացած այլ ձեւ, այստեղ մենք գործ ունենք թրաֆիքինգի հետ: Ավելին ասեմ` կան երկրներ, որ, եթե անգամ երեխայի առք ու վաճառքը տեղի է ունենում խնամքին հանձնելու նպատակով, արարքը որակվում է որպես թրաֆիքինգ:

Բոլոր դեպքերում, մեր կողմից առաջարկը, կարծում եմ, միջանկյալ լուծում է, եւ առաջարկել ենք սահմանը գծել այս ձեւով, ինչպես նշեց պարոն Հարությունյանը:

Իրավակիրառական պրակտիկա է, դուք նշեցիք հանցագործների համակցության որակմանը: Մենք այդպիսի խնդիր չենք ունեցել, պարոն Նահապետյան: Այսինքն` ավելի շատ խնդիրը, առաջարկը, ոչ թե պայմանավորված է իրավակիրառական պրակտիկայի համակցություն կիրառել կամ չկիրառելուն, այլ ես նշեցի` նաեւ միջազգային որոշակի պարտավորությունների հետ:

Եվ թրաֆիքինգի զոհերի հետ կապված նույնպես ձեր առաջարկը, որպեսզի վերացվի, պարոն Հարությունյանը շատ հիմնավոր նշեց, ես իմ զեկույցում նույնպես ասացի, որ ոչ մեծ եւ միջին ծանրության հանցագործությունների համար մենք ավելի թեթեւ ռեժիմ ենք նախատեսում:

Մենք ընդհանուր մասի արարքի հանցավորությունը բացառող հանգամանքների, ընդ որում հնարավոր է ոչ միայն հոգեկան եւ ֆիզիկական բռնության տակ կատարել հանցանք եւ ազատվել, նաեւ ծայրահեղ անհրաժեշտության իրավիճակում նույն սահմանը հատել եւ այլն:

Եվ մենք էստեղ ոչ թե թրաֆիքինգի զոհին ենք ներդիտարկում որպես թրաֆիքինգ կատարող, այլ այն անձին, ով ինձ ներգրավել եւ իրականացրել է, իսկ զոհը, բնական է, հետագայում, եթե ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կկատարի, այս դեպքում, ուղղակի, հարկադրանքի ապացուցվելու դեպքում, ավտոմատ հիմքով կազատվի եւ, եթե կլինի ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործություն, ապա այստեղ ավելի մանրամասն հաշվի առնելով, որ հնարավոր է դուք ինքներդ էլ պատկերացնում ենք, թե ինչ բան է առանձնապես ծանր հանցագործությունը, եւ Քրեական օրենսգրքով ինչպիսի ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործություններ կան:

Այստեղ, կարծում եմ, բոլոր իրավաչափության պայմանները ծանր ու թեթեւ անելուց հետո միայն, թերեւս, կարելի է գնահատական տալ` արարքի հանցավորությունը բացառող հանգամանք կա, թե` ոչ:

Եվ մյուսը, պարոն Նահապետյան, շատ դեպքերում, շատ երկրներում, ես նշեցի, ունենք տեղեկատվություն, որ չարաշահվում է այն նորմը այն երկրներում, որտեղ որ անգամ ծանր հանցագործությունների համար, կամ առանձնապես ծանրի համար թրաֆիքինգի զոհերն ազատվում են: Նրանք օգտագործում են բազմաթիվ ծանր հանցագործությունների կատարման մեջ այն հույսով եւ խոստումներով, որ նրանք հետագայում` որպես հարկադրանքի տակ գտնվելու, ազդեցության տակ կատարված, ավտոմատ, ուղղակի, ազատվելու են պատասխանատվությունից:

Բայց, բոլոր դեպքերում, ես կառաջարկեմ, որ առաջարկությունները ներկայացվեն գրավոր, մենք միասին կքննարկենք նորից` առաջինից 2-րդ ընթերցման ռեժիմի ընթացքում, այդ հատվածում, եւ նորից շնորհակալություն եմ հայտնում առաջարկների համար:

Ինչ վերաբերում է պարոն Մինասյանի առաջարկություններին, քանի որ դուք ամբողջությամբ համաձայն ենք պարոն Նահապետյանի առաջարկների հետ եւ հարցադրումների, ես, կարծես թե, պատասխանեցի:

Միայն ես ծառայության մասով, թերեւս, ասեմ: Պարոն Հարությունյանը նույնպես նշեց, որ չի կարելի սպառիչ նախատեսել: Ինչ վերաբերում է ձեր օրինակին, օրինակ` ջուր խմելը դա ծառայությո՞ւն է, թե` ոչ: Եթե որեւէ անձը շահագործվում է, թրաֆիքինգի զոհ է եւ նրա շահագործման բնույթը ջուր մատուցելն է` մշտապես, նա անազատության մեջ է եւ ստրկական, ստրկացուցիչ վիճակում է գտնվում, թերեւս, այս դեպքը նույնպես ծառայությունից օգտվել է: Կարեւորն այստեղ հանցավորի կողմից գիտակցելն է: Եթե անձը, ով օգտվում է ծառայությունից, նա գիտակցում է, որ օգտվում է շահագործման մեջ գտնվող անձի ծառայությունից, թրաֆիքինգի զոհի, բնական է, այստեղ մենք նորից գործ կունենանք այս հանցագործության հետ:

Այսքանը: Առաջարկում եմ սահմանված ժամկետում ներկայացնել բոլոր առաջարկությունները, եւ նախագիծն ընդունել առաջին ըներցմամբ: Շնորհակալություն:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Պարոն Նահապետյան, վարման կարգի վերաբերյալ` առաջին խոսափող:

Կ.ՆԱՀԱՊԵՏՅԱՆ

-Քանի որ իմ անունը հնչեց, բոլոր դեպքերում, ես կուզենայի անդրադարձ կատարել վերջին այդ դատողություններին, եւ ասել հետեւյալը, որ Եվրոպայի խորհրդի համապատասխան կոնվենցիան` 2005 թվականի, խոսելով պատժից ազատելու հնարավորության մասին, թրաֆիքինգի զոհերի, ուղղակիորեն նշում է, որ որեւէ նշանակություն չունի, թե այդ անօրինական գործունեությունը, որի մեջ իրենք ներգրավված են եղել, ինչ բնույթ է կրել:

Նորից եմ ուզում ասել, որ անկախ նրանից, թե ինչ տեսակի հանցագործություն է կատարել, եթե նա կատարել է հարկադրանքի ազդեցության տակ, ապա մենք պետք է միարժեքորեն այդ խնդրին հստակ օրենսդրական լուծում տանք: Շնորհակալություն:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Ո՞ր իրավունքով: Նրա անունը հնչեցվել էր: Ձեր անունն է՞լ է հնչեցվել: Վարման կարգի վերաբերյալ` 3-րդ խոսափող:

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես ուզում եմ ասեմ, ես կարող եմ ասել, որ «սպանություն» խոսքը ես օգտագործել եմ ոչ իրավաբանական իմաստով, բայց խոսքը գնում է նրա մասին, որ ինչ-ինչ գործողությունների հետեւանքով մենք կորցնում ենք մարդ: Զուտ դա է:

Այսինքն` այստեղ ես չէի հետապնդում իրավաբանական այդ ճշմարիտ լեզուն, ինչքան որ դա... Եթե դա վրա է հասնում, դրանից հետո մարդու կորուստը, ես, բոլոր դեպքերում, կարող է դաժան է երեւում իմ կողմից, բայց, ես կարծում եմ, նա արժանի է ավելի խիստ պատժի: Շնորհակալություն:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք կառավարության ներկայացրած «ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին», «Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունների մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին», «Պետական տուրքի մասին», «Անհատ ձեռնարկատիրոջ մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին» եւ մի շարք օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը:

Հիմնական զեկուցող` արդարադատության նախարար Գեւորգ Դանիելյան:

Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ԱԺ-ի հարգարժան փոխնախագահ, հարգարժան պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում թվով 7 օրենսդրական ակտերում «Փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրինագծերի փաթեթը, որը նվիրված է գործարարության գրանցման ոլորտում իրավական ակտերի բարելավմանը:

Մասնավորապես առաջարկվում է մի տարբերակ, որը, կարծես թե, իրատեսական է դարձնելու եւ գործնական հիմքերի վրա է դնելու մեկ պատուհան կանգ առի սկզբունքը:

Դեռեւս տարուկես առաջ, երբ ձեզ ներկայացվում էր այս ամբիոնից դարձյալ այս օրենսդրական ակտերում փոփոխությունների մի փաթեթ, մենք խոստացանք, որ որոշակի ժամկետ անց, ժամանակ անց, մենք կներկայացնեք նաեւ 2-րդ փուլի բարեփոխումներին նվիրված օրենսդրական ակտերի նախագծերը, որոնք ավարտուն տեսքի կբերեն այս ոլորտում գործարարության գրանցումը:

Սկզբնական փուլում մենք առաջարկում ենք մասնավորապես մի տարբերակ, որով կանոնադրության գրանցումն էր նախ մատչելի դառնում, եւ կանոնադրությանը ներկայացվող պահանջները եւս վերանայվում էին եւ, ըստ էության, նաեւ սահմանափակում էին եւ սահմանափակվեցին, գիտեք, արդյունքում պետական լիազոր մարմնի իրավական հնարավորությունները, կանոնադրությունը ստուգելու եւ ընդհանրապես ներկայացվող փաստաթղթերի իսկությունն ստուգելու առումով:

Այս փուլն արդեն առաձնանում է վարչարարության ոլորտում, կարծես թե, արմատական բարեփոխումներ ամրագրելով, որն առաջին քայլն է կոնկրետ գործարարության ոլորտում, բայց, կարծում եմ, սա կունենա նաեւ իր շարունակությունը, եւ վարչարարության բոլոր մյուս բնագավառներում եւս կորդեգրվի այն սկզբունքը, որ, եթե ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը դիմում է որեւէ վարչական մարմնի, պետական մարմնի, ապա նա պարտավորված չի լինելու մեկ այլ պետական կամ վարչական մարմնից ստացված տեղեկատվություն, փաստաթղթեր ներկայացնելու:

Խնդիրն այն է, որ պետական մարմինները պետք է իրենք փորձեն միմյանց հետ լուծելու այս խնդիրը եւ, եթե որեւէ պետական մարմին, այդ թվում նաեւ օրենքով նախատեսված դեպքերում, հայտը քննարկելիս կարիք ունի տեղեկատվության կամ փաստաթղթի, որը գտնվում է մեկ այլ պետական մարմնի տնօրինության ներքո, ապա պետք է փորձի իր հնարավորության շրջանակներում այդ փաստաթուղթը ձեռք բերել, եւ այդ պարտավորությունը մենք փորձում ենք այլեւս չդնել ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձի վրա:

Ինչո՞ւմն է այն այս փուլով, որովհետեւ հասկանալի պատճառներով այսպիսի խնդիրների լուծումն ուղեկցվում է որոշակի տեխնիկական հնարավորությունների առկայությամբ, որը նաեւ, բնականաբար, ուղեկցվում է ֆինանսական լուրջ ծախսերով:

Այս պահին արդեն մենք գտնում ենք, որ կառավարությունը պատրաստ է, արդեն նախնական աշխատանքներ են կատարվել այս ուղղությամբ` ենթակառուցվածքների նաեւ կտրվածքով եւ, կարծում ենք, որ օրինագիծն ընդունելու դեպքում մենք ի վիճակի կլինենք կատարելու մեր խոստումը, եւ գործարարության գրանցումը, իսկապես, դարձնել հնարավորինս մատչելի եւ զերծ անհարկի բյուրոկրատական քաշքշուկներից:

Առ այսօր ուսումնասիրությունը, մասնավորապես «Դուինգ» բիզնեսը Հայաստանում ծրագրի շրջանակներում կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ընդհանուր առմամբ բոլոր երկրների մեջ ՀՀ-ն գրավում է 66-րդ տեղը: Դա, իհարկե, վատ տեղ չի` մեծ հաշվով, բայց, այնուամենայնիվ, այս տեղը գրավելը պայմանավորված է նրանով, որ, թերեւս, մինչեւ 18 օր է տեւում գործարարության գրանցումը, իրավաբանական, ֆիզիկական անձանց գրանցումը, եւ անցնում է 9 փուլ:

Եվ ըստ մասնագետների հնարավոր է կրճատել եւ այս ժամկետը` նկատելի չափով, եւ այն փուլերը, որոնցով անցնում է գործարարության գրանցումը: Այն նախագծերը, որոնք ներկայացված են ձեր քննարկմանը, ենթադրում է, որ այս փուլերի թվաքանակը կկրճատվի, եւ ժամկետը կհասնի մոտավորապես առավելագույնը 5 օրվա: Սա, իհարկե, փաստաթղթային գրանցվելու կամ հաշվառելու դեպքում, իսկ, եթե մենք կարողանանք մինչեւ ապրիլ ամիսը, որը նաեւ նախատեսված է այս օրինագծով, կանոնագրել եւ ներդնել նաեւ էլեկտրոնային եղանակով գրանցման ընթացակարգ, ապա գրանցումը եւ հաշվառումը հնարավոր կլինի իրականացնել ընդամենը մեկ օրում, մեկ օրվա ընթացքում:

Սա, կարծես թե, մեծ ժամկետ չի մեզ համար, որովհետեւ նկատի ունեցեք ծրագրային արդեն նախապատրաստական աշխատանքներն սկսվել են, հատկացված միջոցներ կան դրա համար, եւ շինարարական աշխատանքները, որոնք անհրաժեշտ են նաեւ այս բնույթի աշխատանքներին ապահովելու համար, երաշխավորելու համար, կարծես թե, իրականացման ճանապարհին են, կատարման ճանապարհին են:

Սկզբնական շրջանում պետական իրավական հանձնաժողովում մենք ներկայացրել էինք 5 օրենսդրական ակտերում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու վերաբերյալ օրինագծեր: Քննարկման արդյունքներով հնչեց շատ, մեր կարծիքով, կարեւորագույն նկատառում այն առումով, որ, եթե մենք քաղաքացիների, ֆիզիկական անձանց համար ներդնում ենք ոչ թե գրանցման, այլ հաշվառման ինստիտուտը, նպատակահարմար է, որպեսզի փաթեթում ներառենք նաեւ, հենց այս փաթեթում եւ ոչ թե հետագա օրենսդրական ակտերում, ներառենք նաեւ փոփոխություններ` համապատասխանաբար Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքում եւ Քրեական օրենսգրքում, որոնց հոդվածներով, մասնավորապես Քրեական օրենսգրքի 157, 188 եւ 212, Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի` 169, եւ մի շարք այլ հոդվածներում դրանք հիմնավորումների մեջ հանգամանորեն կան, դրա վրա թույլ տվեք ժամանակ չծախսել, նախատեսված է պատասխանատվություն` իրավաբանական անձանց գրանցումից եւ հաշվառումից խուսափելու համար, կամ ապօրինի ձեռնարկատիրության համար, երբ առանց գրանցման իրականացվում է ձեռնարկատիրական գործունեություն:

Առաջարկվեց պատասխանատվություն սահմանել նաեւ առանց հաշվառման ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնելու համար, որովհետեւ այս դեպքում իրավական հիմքն արդեն ֆիզիկական անձանց դեպքում կլինի ոչ թե գրանցումը, այլ հաշվառումը:

Թույլ տվեք հանգամանորեն կանգ չառնել օրենսդրական ակտերի տեխնիկական բնույթի փոփոխությունների եւ լրացումների վրա, որովհետեւ դրանք մեծամասամբ փոխկապակցված են, եւ հիմնականում հետեւյալ առանցքային հարցադրումներն են այստեղ քննարկման առարկա դարձել եւ իրավական կարգավորման ենթարկվել:

Առաջինը, որ փորձել ենք այնպիսի իրավական կարգավորումներ ներմուծել, որը հնարավորություն կտա, իսկապես, գործարարության գրանցման ոլորտում ներդնել մեկ պատուհան կանգառի սկզբունքը: Սա նշանակում է, որ ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, եթե դիմում են գրանցման կամ հաշվառման համար, այլեւս որեւէ այլ պետական մարմնի չի դիմելու` այդ թվում հարկային հաշվառման կանգնելու համար:

Հետեւյալ ընթացակարգն է ամրագրված` հարկային մարմինները, տվյալ դեպքում Պետեկամուտների կոմիտեի համապատասխան ստորաբաժանումները սահմանված կարգով տեղեկատվություն են փոխանցում` որոշակի պարբերականությամբ, Արդարադատության նախարարությանը, այդ թվում նաեւ հերթական հաշվարկային հաշիվների վերաբերյալ, որոնք տրվում ենք իրավաբանական անձանց, գրանցման կանգնած իրավաբանական անձանց եւ ձեռներեցներին, անհատ ձեռներեցներին, եւ գրանցման կամ հաշվառման կանգնելու պահից արդեն տվյալ սուբյեկտը, իրավունքի սուբյեկտը համարվում է նաեւ հարկային մարմնում հաշվառման կանգնած: Այսինքն` իրեն արդեն կարիք չկա, որպեսզի որոշակի ժամանակ անց դիմի նաեւ հարկային մարմիններին հաշվառման կագնելու համար:

Կնիքի հետ կապված հարաբերությունները մենք արդեն, կարծես թե, կարգավորել էինք նախկին օրենսդրական ակտերով: Այն է, որ կնիքի առկայությունը պարտադիր չի համարվում, եւ փոքր-ինչ նաեւ փորձել ենք ավելի հստակ ձեւակերպել այս նորմերը` մի շարք օրենսդրական ակտերում:

Միաժամանակ պետական իրավական հանձնաժողովում հնչեց մի նկատառում, որպեսզի մենք ընդհանրապես հետագա մեր բարեփոխումների ընթացքում ուշադրություն դարձնենք մի հանգամանքի վրա, որ թեպետ գրանցման, հաշվառման համար կնիք ներկայացնելը, կնիքի առկայությունը պարտադիր չէ, սակայն բազմաթիվ օրենսդրական ակտերով գործարքներ վավերացնելու համար, գործարքներ կնքելու համար կնիքի անհրաժեշտությունը պարտադիր է:

Եվ, որպեսզի մենք կարողանանք մեր այս նախաձեռնությունը դարձնել համալիր, ամբողջական, եւ ինչ-որ մի տեղ նաեւ տրամաբանական ավարտ ունենա մեր այս նախաձեռնությունը, առաջարկվեց, որպեսզի մենք հետագայում նաեւ քննարկման առարկա դարձնենք բոլոր այն օրենսդրական ակտերը, որոնք կնիքի առկայությունը համարում են պարտադիր, եւ փուլ առ փուլ, աստիճանաբար վերացնենք այդ պահանջը, որտեղ որ դա, իսկապես, հնարավոր է:

Այս նկատառումը մենք եւս համարում ենք արժեքավոր, եւ ձեռք է բերվել պայմանավորվածություն, մանավանդ որ, գիտեք, կառավարության ռազմավարությանը դա եւս համահունչ է` հետագայում այս ուղղությամբ աշխատանքներ տանելու համար:

Կարեւոր ենք համարում նաեւ այս նախաձեռնության մեջ էլեկտրոնային տարբերակով գրանցումները: Սա, իհարկե, կգործի ապրիլի 1-ից, ավելի ճիշտ մինչեւ ապրիլի 1-ը: Հնարավոր է, որ մենք կկարողանանք եւ՛ տեխնիկական խնդիրները, եւ՛ իրավական կարգավորումները ենթաօրենսդրական ակտի հարթության վրա լուծել ավելի շուտ, իսկ նման խնդիր, իսկապես, մեր առջեւ դրված է, ապա կստացվի, որ մի քանի ամսից անց մենք արդեն մեր քաղաքացիներին, իրավաբանական անձանց հնարավորություն կտանք արդեն զուտ էլեկտրոնային եղանակով իրականացնելու գրանցում կամ հաշվառում:

Կարեւոր ենք համարում նաեւ այն, որ կանոնադրություններին ներկայացվող պահանջները եւս վերանայվել են, ըստ էության: Միջազգային փորձագետները եւս այս առնչությամբ իրենց մտահոգությունն ունեին, որ այն պարտադիր պահանջները, որոնք վերաբերում են կանոնադրություններին, պետք է հնարավորության շրջանակներում սեղմվեն: Այսինքն` նույնիսկ առաջ էր քաշվում 2 տարբերակ` կամ ընդհանրապես չի լինում կանոնադրություն, ինչը կարծում ենք այս փուլում դեռ լուծելի խնդիր չէ, կամ, եթե լինում է կանոնադրություն, ապա կանոնադրության ծավալը չպետք է գերազանցի մեկ էջից:

Դուք այս պահին գիտեք, որ կանոնադրությանը ներկայացվող պահանջներն այնքան շատ են, որ երբեմն դրանք կազմում են 10, 12 թերթ: Սա չի նշանակում, իհարկե, որ իրավունքի սուբյեկտը չի կարող իր կամահայտնությամբ ավելի բարդ, ասենք, կանոնադրություններ ունենալ, իր կանոնադրությունում ներառել այնպիսի տվյալներ, որոնք ինքը նպատակահարմար կհամարի, մենք, պարզապես, ասում ենք, որ օերնսդրությամբ այդպիսի պահանջ չենք ներկայացնում, բայց, եթե դուք ցանկություն կունենաք կանոնադրություն ներառելու հարցադրումներ, եւ այդ հարցադրումներին տրված իրավական կարգավորումներով ղեկավարվել, ապա դրա համար որեւէ իրավական արգելք չի ստեղծվի:

Դա է պատճառը, որ մենք մի շարք օրենսդրական ակտերում տվել ենք կանոնկարգումներ, որոնք այս պահին վերաբերում էին կանոնադրությանը: Եթե կողմերը կցանկանան այլ դիրքորոշում, իրավական այլ կարգավորումներ, ապա իրենց տրված է հնարավորություն` շրջանցելով, եթե կարելի է այսպես ասել, օրենսդրական ակտում ամրագրված դրույթները, եւ ամրագրելու իրենց կանոնադրությունում այնպիսի մոտեցումներ, որոնք իրենք կհամարեն առավել իրենց համար նախընտրելի:

Մեկ օրինակ բերեմ` ժառանգության հետ կապված: Որպես կանոն բաժնեմասի նկատմամբ իրավունքները փոխանցվում են ժառանգին միայն մյուս բաժնետերերի համաձայնությամբ, բայց, բնականաբար, եթե բաժնետերերը ժամանակին կանոնադրությունը հաստատելիս գտնում են, որ այս համաձայնության կարիքը չկա, իրենք դա կարող են ներառել, այդ պայմանը կանոնադրության մեջ, եւ այս դեպքում կգործի ոչ թե օրենքի պահանջով, որը իմպերատիվ չէ, բնականաբար, որտեղ հղում է արվում, պայմանագրի վրա էլ, պայմանագրում ամրագրված դրույթը:

Հետագայում մենք կկարողանանք հասնել նրան, որ, իսկապես, ցանկացած ոլորտում այս նախաձեռնությունը կդառնա իրատեսական, որովհետեւ մենք ընդունելի չենք համարում, երբ քաղաքացիները ստիպված են լինում դիմելու զանազան վարչական մարմինների, պետական մարմինների` իրենց դատվածության մասին տեղեկանքներ վերցնելու, իրենց բնակության վայրի եւ այլն, եւ այլն:

Նկատի ունեցեք նաեւ, որ այս նախաձեռնության շրջանակներում մենք քաղաքացուն վերապահում ենք պետական հաշվառման կանգնելու` ինչպես իր բնակության վայրում, այնպես էլ հաշվառման վայրում, պետական հաշվառման վայրում:

Այսքանով մենք տվել ենք այլընտրանքային հնարավորություն այս դեպքում քաղաքացուն, ընդ որում սա համարվում է իր համար մշտական գրանցում, մշտական հաշվառում, եւ վկայականն ուժի մեջ է, ինչպես ասում են, ցմահ: Նա կարող է հետագայում իր ձեռնարկատիրական գործունեությունը դադարեցնել, բայց սա չի նշանակում, որ դադարում է նաեւ իր հաշվառումը, եւ ցանկացած պահի կարող է հայտարարություն ընդամենը ներկայացնել իրավասու մարմիններին, եւ սկսել իր ձեռնարկատիրական գործունեությունը:

Որպեսզի իրավական առումով բոլոր վարչական մարմինները կարողանան նաեւ միմյանց փոխանցել տեղեկատվություն, այս օրինագծերում մենք առաջարկել ենք, որ մի շարք դեպքերում Արդարադատության նախարարությունը համատեղ մի շարք գերատեսչությունների կամ նախարարների հետ` արձակում է հրամաններ:

Ինչու ենք սա օրենսդրական ակտում նախատեսել, թեպետ կարող ենք նաեւ կառավարության որոշմամբ անել, բայց գտնում ենք, որ սա ընդամենը տեխնիկական բնույթի հարց է, բայց եւ չամրագրելը հնարավոր չէր լինի, որովհետեւ «Իրավական ակտերի մասին» օրենքի համաձայն նախարարությունները, նախարարները եւ գերատեսչությունների ղեկավարները կարող են համատեղ հրամաններ ընդունել միայն օրենքով, հատուկ դրա համար նախատեսված դեպքերում, օրենսդրությամբ նախատեսված դեպքերում:

Ընդհանուր առմամբ սա էր: Կարծում եմ, եթե հարցեր ծագեն, կփորձենք ավելի հանգամանորեն անդրադառնալ հարցերի շրջանակներում: Շնորհակալություն:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Պարոն Դանիելյան:

Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Պարոն Նիկոյան, ավարտեցի:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Ավարտեցի՞ք: Շնորհակալություն:

Այժմ հերթագրում հարցերի համար: Հերթագրվել է 4 պատգամավոր: Առաջինը` Արաիկ Հովհաննիսյան, առաջին խոսափող:

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Նախ ուզում եմ սկսել երեկվանից, որովհետեւ այս հեշտացնելու գործընթացը, կարծում եմ, սկսվել է երեկվանից, դեռ հարկային ոլորտի հետ կապված այդ օրենսդրական փոփոխությունները, եւ ուզում եմ նաեւ շարունակել պատգամավոր Հերմինե Նաղդալյանի երեկվա արտահայտությունը, իսկապես, ողջունելի օրենսդրական նախաձեռնություն է, որոնք որ, կարծես թե, շատ հանգիստ է, եւ մթնոլորտն այնպիսին  է, որ ամենօրյա է:

Ողջունում ենք, շատ կարեւորագույն օրենսդրական փոփոխությունների փաթեթ է ներկայացված, որոնք որ միտված են իրավաբանական անձանց եւ անհատ ձեռնարկատեր հիմնադրելու գործընթացը հեշտացնելուն: Կարծում եմ, այս գործընթացը, իսկապես, իր կարեւորությամբ չի զիջում մնացած բոլոր այն հիմնավոր խնդիրներին, որոնք որ առաջացել էին այս բնագավառում:

Միաժամանակ մի քանի տեխնիկական եւ խմբագրական բնույթի հարցադրումներ կան, խնդրում եմ, պարոն Դանիելյան, եթե հնարավոր է` ձեր պարզաբանումները: Մասնավորապես «Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունների մասին» օրենքի նախագծի հոդված 3 6-րդ կետում նշված է` ընկերության ստեղծման, հիմնադրման մասին հիմնադրի, հիմնադիրների որոշումը, կամ ընկերության հիմնադիր ժողովի արձանագրությունը ստորագրում են ընկերության բոլոր հիմնադիրները:

Չե՞ք կարծում, որ կարելի է այստեղ նույնպես հստակեցնել, այսինքն` պահանջը լինի կամ որոշումը, կամ արձանագրությունը: Առավել եւս, որ մյուս օրենսդրական նախաձեռնության մեջ, փաթեթի մյուս օրենքի մեջ նշված է նույնիսկ օրինակելի ձեւը, որ դուք տրամադրում եք եւ, ուղղակի, այնտեղ անհրաժեշտ է միայն լրացնել որոշակի տվյալներ: Կարծում եմ, որ այստեղ նույնպես կարելի է սա օգտագործել:

Մյուսը, ուրեմն, այդ հոդված 11-ի 2-րդ պարբերության մեջ նշված է` ընկերության մասնակցի բաժնեմասը նրա ժառանգներին կամ իրավաբանական անձանց, իրավահաջորդներին անցնելու համար ընկերության մասնակիցների համաձայնությունը համարվում է ստացված, եթե ընկերության մասնակիցներին դիմելուց հետո, 30 օրվա ընթացքում, կամ ընկերության կանոնադրությամբ սահմանված այլ ժամկետներում ստացվել է մասնակիցների գրավոր համաձայնությունը:

Արդյոք այստեղ նույնպես հստակեցման խնդիր չկա, որովհետեւ պարզ չի` 30 օրվա ընթացքում եւ ընկերության կանոնադրությամբ սահմանված այլ ժամկետ: Չի՞ կարող կանոնադրությամբ նշված ժամկետն այս 30 օրվա հետ որոշակի տարաձայնություն առաջացնել, առավել եւս, որ մյուս օրենսդրական փոփոխություններում այս դեպքերի համար, իսկապես, նշված է շատ ավելի հստակ, որտեղ նշված է` դրանից ոչ քիչ, կամ դրանից ոչ ուշ:

Նույն օրենքի հոդված 16 6-րդ` 20-ից ավելի մասնակից ունեցող ընկերություններում վերստուգիչ հանձնաժողովի ստեղծումը պարտադիր է: Ընկերության վերստուգիչ հանձնաժողովի անդամ կարող է լինել նաեւ ընկերության մասնակից չհանդիսացող անձ: 20 եւ 20-ից պակաս ունեցող ընկերություններում կանոնադրությունը կարող է նախատեսել, որ ընկերության վերստուգիչ հանձնաժողով չի ստեղծվում: Արդյոք այստեղ խնդիր չի՞ առաջանա, եթե ուրիշ անձ ներգրավեն եւ, եթե կանոնադրությամբ պետք է լինի, իմաստը ո՞րն է, որ նորից նշենք, որ կարող է լինել: Շնորհակալություն:

Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Գիտեք, մի դեպքում մենք խոսում ենք ժողովի որոշման դեպքում, մի դեպքում` ընդամենն արձանագրության, հիմնադիրների կողմից արձանագրություն կազմելու մասին: Դրանք տարբեր փաստաթղթեր են, եւ ինչպես ես արդեն ասացի, մենք տալիս ենք այլընտրանքային հնարավորություն բոլոր տեսակի իրավաբանական անձանց փաստաթղթեր ներկայացնելիս չկաշկանդվել ստույգ իրավական լուծումներով: Այս դեպքում մենք ասում ենք` 2 փաստաթղթերն էլ իրավաչափ են լինելու գրանցումն իրականացնող մարմնի համար:

Եթե հիմնադիրների ժողով կլինի, ապա ժողովը, խնդրեմ, կարող է ներկայացնել որոշում, դա հիմք ընդունվի, եթե ժողով չեք անի, պարզապես, հիմնադիրները կկազմեն արձանագրություն, մեզ համար դա էլ է բավարար հիմք գրանցելու համար: Չեմ կարծում, թե դրանցից մեկը հանելով` մենք ավելի կհստակեցնենք խնդիրը:

Եվ նկատի ունեցեք, այս կարգի հարցերը քննարկվել է նաեւ գործարարների հետ, եւ իրենք էլ շատ հաճախ բարձրացնում են խնդիր, որ հնարավորության սահմաններում իրենց տրվի այլընտրանքային տարբերակներ, եւ կարողանան իրենք ընտրություն անել դրանցից որեւէ մեկի մեջ եւ, կարծում ենք, այս դեպքում մենք գոնե խնդիր չունենք, վարչական նորմերի համար այս առումով, կարծես թե, խնդիր չի առաջանալու:

Ինչ վերաբերում է ժամկետներին, մենք ասում ենք, քանի որ այստեղ նախապատվությունը տրվում է իրավաբանական անձին, որովհետեւ ի սկզբանե, տեսեք, իրենց համաձայնությունը պետք է: Հիմա, եթե իրենց համաձայնությունը պետք է, առանց այդ համաձայնության հնարավոր չի, որպեսզի, ասենք, ժառանգը կարողանա ձեռք բերի բաժնեմասի նկատմամբ իրավունքներ, ասում ենք` կանոնադրությամբ նախատեսված կարգով:

Հիմա կարելի է մտածել, հետաքրքիր գաղափար է, որ, եթե մենք այդ ժամկետը չենք նախատեսում կանոնադրությամբ, ապա հիմք ենք ընդունում 30 օրը, իսկ, եթե նախատեսում ենք կանոնադրությամբ, ապա ինչ-որ մի առավելագույն ժամկետ, որն իրատեսական լիներ, բայց սրանով, կարծես թե, դարձյալ մենք պետք է հիմնադիրների իրավունքները ինչ-որ մի տեղ սահմանափակենք:

Խնդիր չեմ տեսնում,  եթե դուք ավելի կոնկրետ առաջարկություն ներկայացնեք, մենք կքննարկենք եւ կփորձենք այնպես անել, որ կանխատեսելի լիներ այս հարաբերությունների կարգավորումը եւս:

Ինչ վերաբերում է ոչ մասնակիցներին, սա եւս գործարարների խնդրանքն է, նրանց միջնորդությունն է, որպեսզի հատկապես վերահսկողության ոլորտում ցանկալի է, ոչ թե խնդիրներ է առաջացնում, ընդհակառակը` իրենք գտնում են, որ վերահսկողության ոլորտում, եթե անգամ անդամը մասնակից չէ, հիմնադիր չէ, դա նույնիսկ ավելի նախընտրելի է, որովհետեւ, կարծես թե, այս դեպքում անաչառություն է պահպանվում, դրա համար էլ մենք եւս ընդառաջ ենք գնացել այդ իրենց առաջարկությանը եւ ասել ենք, որ եւս նպատակահարմար ենք համարում, հնարավոր ենք համարում այն անձանց ներգրավումը, որոնք չեն համարվում մասնակիցներ կամ հիմնադիրներ:

Ինչ վերաբերում է նորամուծությանը, ես էլի եմ ասում, գաղափարը վաղուց կար, բոլորս էլ հասկանում ենք, որ սա, իսկապես, լուրջ խոչընդոտ է գործարարության գրանցման առումով, որովհետեւ 18 օրը թեպետ համարվում է դեռ միջին ցուցանիշ, որովհետեւ 66-րդ տեղն արդեն հուշում է այն մասին, որ շատ երկրներում ավելի մեծ սա ժամկետ է ենթադրում, եւ ավելի շատ փուլեր ընդհուպ, միջինն այսօր 15, 16 փուլ է, բայց ոչ թե ցանկության բացակայություն կա, այլ տեխնիկական հնարավորությունների խնդիր կար, եւ բյուջետային ծախսեր:

Ես ասեմ` լուրջ բյուջետային ծախսեր ենք արել այս ուղղությամբ, բայց գտնում ենք, որ, եթե գործարարությունը գոնե այս ոլորտում խնդիրներ չունենա, այդ գումարներն ինչ-որ մի տեղ պետք է, որ վերադարձվեն: Շնորհակալություն:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Ավարտեցի՞ք դուք: Արձագանքման համար առաջին խոսափող` Արաիկ Հովհաննիսյան:

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Դանիելյան, պատրաստակամության համար: Նաեւ մեկ կարեւոր բանի մասին դուք ձեր խոսքի մեջ արդեն իսկ նշեցիք` կապված կնիքների հետ: Ես նույնպես կարեւորում եմ այդ հանգամանքը, դուք, ուղղակի, կանխեցիք այդ հարցադրումը նույնպես, որպեսզի մնացած բոլոր օրենքների հետ համահունչ լինի այս խնդիրը եւս:

Եվս մեկ կարեւոր բանի մասին, ուղղակի, ուզում եմ անպայման նշել, որ հոդված 5-ում գրված է, որ օրենքն ուժի մեջ է մտնում 2011 թվականի հունվարի 1-ից, բայց մինչ այդ բոլոր հաշվառված անձինք, ովքեր արդեն մինչեւ այդ հաշվառված էին, պարտավոր չեն հաշվառվել:

Կարեւորագույն խնդիր է, որովհետեւ շատ դեպքերում փոփոխություններ առաջանալով հանդերձ` անընդհատ իրենց նորից վերահաշվառման, վերագրավման խնդիր է լինում: Կարեւորագույն խնդիր է նշված, ողջունում եմ եւ շատ կարեւորում: Շնորհակալություն:

Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Շատ կարճ ասեմ, որ նախկին փորձը, իսկապես, ցույց տվեց, որ մենք անհարկի սոցիալական դժգոհությունների տեղիք ենք տալիս, եւ փոխում ենք իրավիճակը, փոխում ենք իրավական հիմքերը, եւ պարտավորեցնում ենք անցնել վերագրանցման, վերահաշվառման:

Մենք ասում ենք, որ ոչ, ինչ որ ներկայացրել եք, դա հիմք ենք համարում, եւ ձեզ համարում ենք վերահաշվառված եւ վերագրանցված: Որեւէ նոր` ձեզ համար, պարտավորություն ատյաններով, ուրեմն, գնալու, դիմելու բացարձակապես խնդիր չի առաջանալու:  Շնորհակալություն:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, հայտարարվում է ընդմիջում մինչեւ 16:30: 


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՍԱՄՎԵԼ ՆԻԿՈՅԱՆԸ
 

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, սկսում ենք մեր աշխատանքները։ Հաջորդ հարցը՝ Վահագն Մախսուդյան, 2-րդ խոսափող։

Վ.ՄԱԽՍՈՒԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Օրենսդրական նախաձեռնությունը բավականին լավ կողմեր ունի, ահագին հեշտացնում է գործարարների այդ բերված օրենսդրական նախաձեռնություններով։ Հարցը վերաբերում է հետեւյալին։ «Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունների մասին» օրենքի հոդված 16։ Ընկերության կանոնադրական կապիտալի բաժնեմասներն անցնում են ընկերության մասնակից քաղաքացիների ժառանգներին եւ իրավաբանական անձանց իրավահաջորդներին միայն ընկերության մնացած մասնակիցների համաձայնությամբ։ Ընկերության կանոնադրությամբ կարող են նախատեսվել, որ կարող են անցնել։ Թույլատրվում է առանց մնացած մասնակիցների համաձայնության։ Եթե համաձայնությունը չկա, այդ ՍՊԸ մասնակիցները կարող են որոշել, որ ժառանգին վճարեն եւ ինքը դուրս գա այդ ՍՊԸ-ից՝ անկախ, թե նա քանի՞ տոկոս է ժառանգել այդ ընկերությունում։ Դա ինձ թվում է, որ սեփականության իրավունքի կոպիտ խախտում է։ Ես այդպես եմ հասկանում։ Ինձ թվում է, որ այս կետը պետք է վերանայվի եւ եթե ժառանգություն է, ժառանգը չի հրաժարվում իր ժառանգությունից եւ ուզում է մասնակցել այդ ընկերությունում որպես բաժնեմաս, մենք ի սկզբանե կասկածի տակ ենք դնում նրան որպես գործարար լինել կամ չլինելը։ Այդ հարցին խնդրում եմ պատասխանեք։

Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախ, ոչ թե անկախ նրանից, թե որքան է նրա բաժնեմասը, տրվում է ինչ-որ մի վճար, այդպես չի։ Բնականաբար, տրվում է արժեքին համապատասխան։ Այսինքն՝ հաշվի է առնվում, թե բաժնեմասը որքան է։ Կայուն վճարման չափ գոյություն չունի։

Հարցը հետեւյալն է։ Մենք ասում ենք, որ սա սեփականության իրավունք է եւ Սահմանադրության 31-րդ հոդվածի համաձայն, իսկապես, սեփականության իրավունքն օգտագործում է յուրաքանչյուր ոք իր հայեցողությամբ։ Բայց, երբ Սահմանադրությունն է նախատեսում որոշ վերապահումներ, որը, կարծես թե հենց համահունչ չէ այն տարբերակին, որը մենք ձեզ առաջարկում ենք։ Իմիջիայլոց, առաջարկը ոչ թե ամբողջությամբ նորովի է, մենք ընդամենը կանոնակարգման առաջնահերթությունն ենք փոխում։ Հիմա փորձեմ պարզեցնել միտքս։

Ասում են, որ դու ձեր սեփականության իրավունքը իրականացնելիս պետք է իրականացնեք այնպես, որ չխաթարվի այլոց սեփականության իրավունքները։ Շատ դասական իրավիճակ է, եւ փաստորեն ունենք գույքի նկատմամբ մի քանի անձանց սեփականության իրավունքը, բաժնետերերի սեփականության իրավունքը։ Սա, բնականաբար, ընդհանուր բազային սեփականություն է եւ պետք է այս սեփականության տնօրինումը, օգտագործումը եւ տիրապետումը լինի չափազանց կանխատեսելի։ Այսինքն՝ եթե իրավունքի սուբյեկտները միավորվում են, ստեղծում են սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն, նրանց համար պետք է կանխատեսելի լինի, թե հատկապես ո՞ր հիմնադիրների, ո՞ր մասնակիցների հետ են իրենք իրականացնում գործարարություն։ Եթե հիմնադիրը փոխվում է, իրենք ասում են, որ սա պետք է լինի մեր համաձայնությամբ։ Բայց նախապես ասում ենք, որ եթե դուք խնդիր եք տեսնում եւ գտնում եք, որ համաձայնությունը տվյալ դեպքում պատադիր չի, որեւէ մեկը ձեզ չի արգելում, որովհետեւ նույն 16-րդ հոդվածում ամրագրում ենք, որ կանոնադրությամբ կարող եք նախատեսել այլ կարգ եւ ամրագրել, որ առանց ձեր համաձայնության էլ կարող է գույքի իրավահաջորդ ժառանգը ստանալ այդ գույքի, այդ բաժնեմասի նկատմամբ իր իրավունքները։

Այսինքն՝ մենք ոչ թե ընդհանրապես բացառում ենք այս իրավիճակը, այլ ասում ենք որպես կանոն գործում է օրենքով նախատեսված սկզբունքը, որի համաձայն պետք է հիմնադիրների եւ մասնակիցների համաձայնությունը։ Բայց, եթե նախապես դուք մտավախություն ունեք, որ ձեր գործընկերները կարող են նման համաձայնություն չտալ, բայց դուք ձեր համար ուզում եք ձեր սեփականության իրավունքի տնօրինումը լինի կանխատեսելի, դուք հենց սկզբից հարց եք բարձրացնում, որ կարո՞ղ ենք մենք այդ համաձայնությունը համարել չեղյալ, որ հետագայում ժառանգորդը  կարողանում  է ստանալ այդ գույքը առանց մեր համաձայնության։ Եթե ի սկզբանե ձեր հետ չեն համաձայնվում, արդեն հասկանալի է, որ չեն համաձայնվի նաեւ հետագայում։ Այսօր էլ օրենսդրությունը դա նախատեսում է, ասում է, որ որպես կանոն տրվում է առանց համաձայնության, բայց, եթե կանոնադրությամբ նախատեսվեց, որ առանց իրենց համաձայնության չի կարող փոխանցվել, ուրեմն չի փոխանցվի։

Այսինքն՝ մենք ոչ թե նոր մոտեցում ենք առաջարկում, այլ ասում ենք, որ կանոնադրության տեքստը հնարավորության սահմաններում փոքրացնելու համար ասում ենք սա թողնում ենք օրենքի կարգավորման շրջանակներում։ Բայց կողմերն ունենում են իրավունք։ Նախապես գործընկերները, որոնք իրար լավ ճանաչում են եւ վստահության քվե պետք է ունենան, եթե չունեն, ապա կարող է ստացվի մի պահ, որ համաձայնություն չտաք, ուրեմն, եկեք սկզբից կանոնադրությունը հաստատելիս կամ փոփոխելիս այս հարցը դարձնենք քննարկման առարկա, որ յուրաքանչյուր բաժնետիրոջ համար կանխատեսելի լինի հետագա զարգացումները։ Այսինքն՝ սա է խնդիրը։ Թե չէ ստացվում է այնպես, որ դուք ներկայացնում եք, թե հենց արգելում ենք ու վերջ։ Չենք արգելում, ասում ենք թող կողմերը իրենց հայեցողությամբ որոշեն։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Արձագանքման համար Վահագն Մախսուդյան, 2-րդ խոսափող։

Վ.ՄԱԽՍՈՒԴՅԱՆ

-Պրն Դանիելյան,  ես մի օրինակ եմ բերում։ Ենթադրենք ժառանգորդը ունեցել է 50 տոկոսի բաժնեմաս, աշխատել է, մնացածը չեն ուզում, կարող է ծույլիկ են, այդ մարդը իր հետ բոլորին աշխատացրել է։ Այսօրվա դրությամբ ասում են դրա ժառանգորդն էլ իր նման կլինի։ Սպասի իրեն վճարենք, դուրս գա, մենք մեր ձեւով աշխատենք։ Ո՞նց կլինի։

Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Նորից եմ կրկնում, պրն Մախսուդյան, եթե նման մտավախություն կա, դրա լուծման եղանակը եւս առաջարկում ենք։ Ասենք դուք ունեք 50 տոկոս եւ մտավախություն, որ մյուս բաժնետերերի իրավահաջորդները վատ են աշխատում։ Ի սկզբանե հարցը դրեք եւ քննարկման առարկա դարձրեք եւ լուծում տվեք դրան։ Որեւէ մեկը ձեզ չի արգելում։ Ուրիշ բան է, եթե ասենք օրենսդրությամբ արգելում ենք ու որեւէ մեկը, այդ թվում՝ կանոնադրությամբ այլեւս այս հարցին անդրադառնալ չի կարող։ Բայց մենք ասում ենք, որ ոչ, նախապես ձեզ համար կանխատեսելի դարձրեք ու՞մ հետ եք գործընկերություն անում եւ ի՞նչ հետեւանքներ եք կանխատեսում։ Եթե վստահ չեք, ամրագրեք կանոնադրությունով, եթե վստահ եք, ձեր խնդիրն է։ Վերջին հաշվով, միանշանակ չի, իմպերատիվ լուծում տրված չի սրան։ Եթե իմպերատիվ լուծում տրված լիներ, ձեզ հետ լիովին կհամաձայնվեի, կասի, որ ինչ-որ մի տեղ ճանապարհը փակել ենք։ Բոլորն էլ մահկանացու են, չկա այլ եղանակ։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար ձայնը տրվում է Արծվիկ Մինասյանին, 3-րդ խոսափող։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն նախարար, նախ պետք է ասեմ, որ իսկապես, ինչպես հայտարարեցիք հետեւողական եք ձեր գործողություններում։ Եվ մի որոշ ժամանակ առաջ, երբ բերել էիք օրենքի նախագիծ ասացիք, որ զարգացումներ են հետեւելու օրենսդրական փոփոխությունների։ Բնականաբար, այս փաթեթը, ինչպես ձեր խոսքի սկզբում նշեցիք, հենց այդ շարունակության մի հատվածն է։

Քանի որ թե ՍՊԸ-ը եւ թե տնտեսական ընկերությունների տարբեր տեսակների ոլորտում օրենսդրության կարգավորումը այսօր անհրաժեշտություն է ՀՀ-ում, ունեմ մի քանի հարց։ Ունեմ նաեւ ելույթ, որտեղ կներկայացնեմ առաջարկությունները։ Պարզապես այստեղ մի քանի պարզաբանող բնույթի հարցեր տամ։

1-ինը վերաբերում է հետեւյալին։ «Քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի հոդված 4-ում առաջարկվում է՝ «Հակառակ դեպքում այն մեկ տարվա ընթացքում վերակազմավորվում է ԲԲԸ կամ առեւտրային կոոպերատիվի։ Եթե նշված ժամկետում ընկերությունը չվերակազմավորի կամ նրա մասնակիցների թիվը չպակասի մինչեւ սույն կետում սահմանված քանակը, ապա ընկերությունը ենթակա է լուծարման։ Կխնդրեի պարզաբանել, թե ու՞մ կողմից կարող է ներկայացվել լուծարման պահանջ եւ ո՞վ է իրավասու այդ որոշումը կայացնել։ Բնականաբար, եթե մարմինը, ընդհանուր ժողովը չի գումարվում, կնշանակի առնվազն դատական կարգով պետք է գնա։

2-րդ հարցը վերաբերում է նախապատվության իրավունքի իրացմանը։ Նույն նախագծի 8-րդ հոդվածում առաջարկում եք բացառություն սահմանել «Բանկերի, վարկային կազմակերպությունների, ներդրումային ընկերությունների եւ ապահովագրական ընկերությունների սնանկության մասին» օրենքով սահմանված դեպքերի վրա։ Կխնդրեի, որպեսզի ներկայացնեիք, թե ո՞րն է այն առանձնահատկությունը, որ սեփականության իրավունքի իրացման եւ նախապատվության իրավունքի իրականացման շրջանակում սա այնպիսի առանձնահատկություն է, որը հնարավոր չէ չսահմանել որպես բացառություն։

Եվ վերջին հարցը կապված է ոչ վաճառքի դեպքում ՍՊԸ բաժնեմասի փոխանցման ժամանակ, օրինակ, փոխատվության, նվիրատվության կամ այլ ձեւով բաժնեմասը փոխանցելու դեպքում իրացման նոր մեխանիզմ առաջարկելու վրա, որով առաջարկվում է սահմանափակել այդպիսի փոխանցումը առանց նույնիսկ մասնակիցների համաձայնության։ Եթե սա կիրառելի է այս դեպքում, ապա չե՞ք գտնում, որ  անհրաժեշտ է նաեւ տնտեսական ընկերության այլ տեսակների համար էլ սա սահմանել։ Շնորհակալություն։

Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ 1-ին հարցով մենք չենք գրել նվազագույն քանակը՝ նկատի ունենալով, որ «ՍՊԸ մասին» օրենքում այդ նվազագույն սահմանաքանակը կա՝ 49 է։

Ինչ վերաբերում է ձեր ենթահարցին, թե ի՞նչ կարգով եւ որքան հասկացա ո՞ր մարմինը իրավասու է նախաձեռնելու լուծարման գործընթաց։ Այդ հարցը եւս կանոնակարգված է։ Տվյալ դեպքում այդ իրավասությունը վերապահված է պետռեգիստրին, քանի որ գրանցող մարմինն ինքն է եւ հետեւում է իր մոտ եղած տեղեկատվության համաձայն գրանցումից հետո բաժնեմասերի քանակին։ Եվ եթե տեսնում է, որ այդ նվազագույն քանակից իջնում է, բայց այստեղ որեւէ մեկին նաեւ կոոպերատիվն ենք ավելացրել, որովհետեւ գործարարներն են սա խնդրել, որ երբեմն ԲԲԸ փոխարեն իրենք նախընտրում են ստեղծել կոոպերատիվներ եւ օրենքով իրենց համար վերապահենք մի լրացուցիչ տարբերակ, որ իրենք պարտադրված չլինեն ստեղծելու հատկապես գյուղատնտեսությամբ զբաղվելու դեպքում ԲԲԸ ստեղծեն կոոեպարտիվներ։ Կարծում եմ սա ընդունելի տարբերակ է, դրա համար մենք սա ընդունել ենք։

Ինչ վերաբերում է նրան, թե ո՞վ, կարծում եմ դա օրենքով կարգավորված է։ Եթե գտնում եք, որ այստեղ եւս կա, խնդրեմ, մենք կանդրադառնանք այդ հարցին, որովհետեւ իրավական տեսանկյունից նաեւ գործարարների համար բարդ է, երբ իրենք մի հարցի պատասխանը չեն կարողանում տեսնել մի օրենսդրական ակտում, հարկադրված են լինում կռահել։ Կամ գոնե հղում տանք, թե ո՞ր օրենսդրականը։ Եթե անգամ չկրկնենք, գոնե հղում տանք, որ հարցը լուծում ստանա։

Ինչ վերաբերում է առանձնահատկություններին, դուք գիտեք, որ առանձնահատկությունները կան սնանկության գործընթացի հետ կապված  ավանդատունների մասով, պետության կողմից ստանձնած պարտավորությունների մասով։ Եվ սա է պատճառը, որ ցանկացած դեպքում, երբ խոսքը գնում է բաժնետերերի իրավունքների եւ պարտականությունների մասին, ինչպես նաեւ կազմակերպությունների սնանկության մասին, մենք միշտ հաշվի առնելով «Բանկերի, վարկային կազմակերպությունների սնանկության մասին» օրենքը ասում ենք, որ «Սնանկության մասին» օրենքը եւ դրա հետ առնչվող հարաբերությունները չեն կարող կիրառելիք լինել բանկերի, վարկային կազմակերպությունների համար։

Ինչ վերաբերում է այլ տնտեսական կազմակերպություններին, քանի որ ձեր հարցը չկրկնվեց պրն Աշոտյանի այն հարցին, թե ինչու՞ մենք չենք կարող առանց համաձայնության, մենք ասում ենք, որ դա կապ չունի, դա ժառանգության իրավունքով կփոխանցվի, թե իրացման որեւէ այլ եղանակով, պետք է բաժնետերերը իրենց համաձայնությունը տան, եթե իհարկե, կարող են կանոնադրությամբ նախատեսել, որ դա կարող է իրականացվել առանց համաձայնության։ Բայց դուք ասում եք, որ սա կիրառենք նաեւ մյուս դեպքերում, մյուս տնտեսական ընկերակցությունների դեպքերում։ Տեսեք, որ օրենսդրությունը եւ ԲԲԸ-ի եւ ՓԲԸ-ի համար հստակ կանոններ է նախատեսել։ «Փակի» դեպքում արդեն լրիվ կանոններ են գործում, «բացի» դեպքում այդպիսի սահմանափակումներ չկան։ Եվ չեմ կարծում, թե մյուս ընկերությունների դեպքում այս կանոնը կիրառելի կլինի, բայց ընդունում եմ, որ ասօր այդ խնդիրը կա, որ բավարար չափով հստակ չի բաժնեմասերի տնօրինման, տիրապետման, այդ թվում՝ ժառանգության իրավունքով հարաբերությունների կարգավորումը եւ շատ հաճախ քաղաքացիական օրենսդրությունը տալիս է ընդհանուր կարգավորումներ, ճյուղային օրենսդրական ակտերում դրանք բավարար չափով բացված չեն։ Այս առումով միգուցե մենք անդրադարձ չունենանք, բայց հետագայում մեր ծրագրերի մեջ կա, որ հնարավորինս այդ հարաբերությունները հստակեցնենք։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝ Լարիսա Ալավերդյան։ Հրաժարվու՞մ եք։ Հարցերն ավարտվեցին, պրն Դանիելյան։ Դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Այժմ հարակից ելույթի համար խոսափողի մոտ է հրավիրվում պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արա Սիմոնյանը։ Խնդրեմ, պրն Սիմոնյան։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, նախաձեռնությունը շատ գովելի է եւ տեղին, քանի որ հեշտացնում է նոր բիզնեսի հիմնադրման ընթացակարգերը։ Շատ մանրակրկիտ ուսումնասիրվել է պետաիրավական հարցերի հանձնաժողովում, տրվել է դրական գնահատական, չնայած որոշ մտահոգությունների։ Ընդ որում ասեմ, որ մտահոգությունները անմիջապես օպերատիվ կերպով հենց մյուս օրը արդարադատության նախարարության կողմից որոշ փոփոխություններով լրամշակված տարբերակը մեզ մոտ եկավ եւ տրվեց դրական գնահատական։

Կան, իրոք, մտահոգություններ, որոնք կարծում եմ 1-ից 2-րդ ընթերցման ընթացքում կշտկվեն։ Այդ թվում՝ շահագրգիռ կողմերի մասնակցությամբ եւ մտահոգություններն, ընդ որում, պրն Մախսուդյանի տված հարցի հետ կապված կային, որ ինչպես կարող է բաժնեմասը չժառանգվել, անմիջապես իմպերատիվ ձեւով, այլ թողնել կամարտահայտությանը մյուս մասնակիցների։

Մյուս կողմից կառավարության, ի դեմս պրն Դանիելյանի հիմնավորումների, նույնպես ընդունելի է։ Այնպես որ սա քննարկման հարց է։ Նորից եմ կրկնում 1-ից 2-րդ ընթերցման ընթացքում շահագրգիռ կողմերը եւ ձեր մասնակցությունը կլինի եւ կնայենք, որովհետեւ մյուս կողմից էլ ասվում է, որ մարդը նոր բիզնես է հիմնադրում տվյալ անձանց հետ, նա բոլորովին չի ենթադրում, որ մեկ այլ մարդ, նույնիսկ տվյալ մարդու ժառանգները կարող են շարունակել։ Ասենք չի ուզում նրա հետ շարունակել այդ բիզնեսը։

Այնպես որ սա քննարկման առարկա է, որը կարծում եմ, որ 1-ից 2-րդ ընթերցման ընթացքում մենք կնայենք այս հարցերը։ Իսկ ընդհանուր առմամբ պետաիրավական հարցերի հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակացություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Սիմոնյան։ Այժմ հարակից զեկուցողին հարցեր տալու համար հերթագրում։ Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր՝ Արծվիկ Մինասյան։ Այո, ինչպես երեւաց, նա կատակել է։ Հարցերն ավարտվեցին։

Հարգելի գործընկերներ, այժմ հերթագրում ելույթների համար։ Հերթագրվել է մեկ պատգամվոր՝ Արծվիկ Մինասյան։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ներկայացվել է մի նախագիծ, որը բիզնես միջավայրի բարելավմանն է ուղղված եւ, բնականաբար, մեր բոլորի ուշադրության կենտրոնում այն պետք է լինի։

Ինչո՞վ է պայմանավորված այս նախագծի կարեւորությունը կամ առվելությունը։ Նախ, ես չեմ անդրադառնա այն հարցին, որ իսկապես հեշտացվում է իրավաբանական անձանց եւ անհատ ձեռնարկատերերի հաշվառման ընթացակարգը։ Սա միանշանակ ողջունելի է, թեեւ գործունեության առանձին տեսակների համար նաեւ բարդեցված կամ որոշակի դժվարին ընթացակարգը պարտադրվում է նաեւ այլ օրենսդրությամբ, ինչպիսին, օրինակ, փողերի լվացման ընթացակարգի պահպանությունն է եւ այլն։

Բայց ես կանդրադառնամ մի շարք խնդիրների, որոնք կապված են տնտեսական ընկերությունների եւ հատկապես այս ընկերություններում սեփականության իրավունքի հարաբերությունների հետ։

«Քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը անդրադառնում է հիմնականում ՍՊԸ-ի ստեղծման եւ գործունեության կազմակերպմանը։ Այստեղ մի շարք դրույթներ կան, որոնք ուղիղ առնչություն ունեն այն նախաձեռնության հետ, որը իրականացրել է ՀՅԴ դեռեւս մեկ տարի ավելի եւ ես առաջին առաջարկությունը հենց պրն նախարարին, կառավարությանը անում եմ այդ ձեւաչափում։ Կխնդրեի, որ անպայման ուսումնասիրվեն նաեւ այն առաջարկությունները, որոնք մենք ներկայացրել ենք, պրն նախարար։ Մասնավորապես, երեք օրենքներում փոփոխությունների առաջարկություն է ՀՅԴ դրել շրջանառության մեջ։ «Քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին», «ՍՊԸ մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «Բաժնետիրական ընկերությունների մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին», որտեղ անդրադարձ կա մասնավորապես այս հարցերին, որոնք առնչվում են ներկայումս ներկայացված նախագծում։

Առաջինը վերաբերում է հետեւյալին, որ իսկապես կանոնադրությունը պետք է ավելի մեծ տեղ գրավի ՍՊԸ-ի գործունեության ոլորտում, որովհետեւ կանոնադրությունը ինքը դա մասնակիցների համաձայնության արտացոլումն է։ Եվ եթե կանոնադրություններով մենք կարողանում ենք բիզնես միջավայրում մեր գործընկերների հետ որոշակի հարաբերություններ հաստատել, ապա դա պետք է լինի կարեւոր նորմ եւ գնահատելի պետք է համարել, որ օրենքը տա այդ հնարավորությունը, որ մասնակիցները կանոնադրությամբ ամրագրեն խաղի այն կանոնները, որոնք իրենց հետեւելու են։ Սակայն առաջարկվող փոփոխությամբ, մասնավորապես Քաղաքացիական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածով, երբ առաջարկվում է հանել, օրինակ, ընկերության կառավարման մարմինների իրավասության եւ նրանց որոշումների ընդունման կարգի մասին դրույթը, որը անպայման պետք  է լինի կանոնադրության մեջ, ես կարծում եմ, որ սա մի քիչ վտանգավոր մոտեցում է նաեւ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ի վերջո պարզեցված կանոնադրություն կարող է ունենալ պետական լիազորված մարմինը, որտեղ նախատեսված չլինի այս որոշումների ընդունման հնարավորությունը եւ պարզապես մարդիկ իրենց բիզնեսի արագ սկսելու նպատակով արագ որոշեն այդ հնարավորությունից օգտվել։ Ավելի լավ է թող սա լինի, լինի ստանդարտ մի ձեւ լիզորված մարմնի կողմից սահմանված։ Եթե մասնակիցները կկարդան եւ կուզենան փոխել դա, այդ հնարավորությունը տանք, որ իրենք կարողանան փոխել։ Հետեւաբար, որոշ խմբագրումներով հոդված 5-ի ներկայացված ձեւակերպումը, կարծում եմ, անհրաժեշտ է վերանայել։

2-րդ կարեւոր հարցը՝ պրն նախարարն անդրադարձավ բանկերի, վարկային կազմակերպությունների, ներդրումային ընկերությունների եւ ապահովագրական ընկերությունների սնանկության առանձնահատկությունների վրա։ Ես կարծում եմ, եթե մենք հաշվի ենք առնում այդ առանձնահատկությունները, որոնք կան սնանկության գործում գտնվող ընկերությունների համար, ապա այն պետք է կիրառելի լինի ոչ միայն ֆինանսական սեկտորում աշխատող կազմակերպությունների, այլ ընդհանրապես սնանկության վարույթում գտնվող բոլոր կազմակերպությունների համար։ Կամ այդ առանձնահատկությունները կան բոլորի համար, կամ չկան այդպիսի առանձնահատկություններ։ Թե չէ մենք սկսել ենք վարկային ֆինանսական սեկտորին շատ արտոնություններ տալ ընդհանուր խաղի կանոններից, եւ հետեւանքը այն է լինում, որ այս կազմակերպությունները սկսում են արդեն ինքնուրույն վարքագծեր դրսեւորել։ Պրն նախարար, դրա համար այս միասնական մոտեցումն եմ առաջարկում։

Մյուս հարցը կապված է սեփականության իրավունքի իրացման հետ։ Քանի որ Մարդու իրավունքների պաշտպանն էլ բարեբախտաբար այս պահին ներկա է գտնվում մեր նիստի ժամանակ, ես ուզում եմ հատկապես ուշադրություն հրավիրեմ այս հարցին։ Ցավոք, վերջերս ՀՀ Սահմանադրական դատարանը կայացրեց մի որոշում, որով փոքր բաժնետերերի իրավունքները որոշակի ձեւով ենթարկվում են լուրջ ռիսկային վտանգների։ Դա այն դեպքերն են, երբ խոշոր բաժնետերերը կարող են որոշում կայացնել եւ փոքր բաժնետերերին մի լավ առավոտ ասել, որ գիտեք, դուք այլեւս բաժնետեր չեք, գնացեք բանկից ձեր գումարները ստացեք։ Սա կարծում եմ, շատ վատ հիմքեր է ստեղծվում սեփականության իրավունքների պաշտպանության ուղղությամբ։ Բայց ՍՊԸ մասով ներկայացված մոտեցումը այս փոփոխությունների շրջանակում, որտեղ առաջարկվում է, որ, օրինակ, ժառանգության դեպքը, ինչի մասին պրն Մախսուդյանը հարցրեց՝ կապված ժառանգներին բաժնեմասի փոխանցման հետ, պետք է արդարացիորեն ասել, որ այսօր գործում է Քաղաքացիական օրենսգրքի 1248 հոդվածը, որտեղ գրված է, որ ՍՊԸ, ավելի ճիշտ, տնտեսական ընկերությունների եւ ընկերակցությունների ձեւերից մեկը ՍՊԸ են։ Մասնակցի ժառանգներին կարող է անցնել բաժնեմասի նկատմամբ սեփականության իրավունքը, եթե կանոնադրությամբ այլ բան նախատեսված չի։  Այլ կերպ ասած, ներկայումս գործող օրենսդրությունը նախատեսում է հնարավորություն, որ կանոնադրությունը կարող է սահմանափակել անձի սեփականության իրավունքը իր ժառանգներին փոխանցելու այդ բաժնեմասերը, եթե մնացած մասնակիցների համաձայնությունը չկա եւ դրա մասին ամրագրված է ընկերության կանոնադրության մեջ։ Այլ կերպ ասած՝ ընկերության կանոնադրությունը դառնում է բոլոր մասնակիցների համաձայնության արտահայտողը։ Եվ եթե այդ մասնակիցները համաձայն են խաղի այդ կանոններին, ապա այդ բաժնեմասի  փոխանցումը պետք է իրականացվի այդ ձեւով։

Կուզենայի, պրն նախարար, ձեր ուշադրությունը հրավիրել այս հարցի վրա եւ նախագծում առաջարակված փոփոխությունը այս ձեւաչափով տանելու, որովհետեւ մի քիչ ոնց որ տարբերություն կա։ Այլ կերպ ասած գրված է, որ ի սկզբանե չի կարող փոխանցվել, եթե կանոնադրությամբ այլ բան նախատեսված չէ, ուղղակի համապատասխանեցման տեսանկյունից։

Մյուս կարեւոր հարցը վերաբերում է բաժնեմասերի առանց վաճառքի դեպքում սեփականության իրավունքի փոխանցման նախապատվության իրավունքի իրացմանը։ Ինչպես գիտեք, ՍՊԸ եւ ՓԲԸ դեպքում, երբ բաժնետերը որոշում է իր բաժնետոմսերը վաճառել որեւէ երրորդ անձի, մյուս բաժնետերերն ունեն այդ բաժնեմասերը ձեռք բերելու նախապատվության իրավունք։ Բայց հաճախ այս իրավունքը շրջանցվում է՝ ելնելով նրանից, որ չի ցանկանում վաճառել տվյալ ընկերության մյուս բաժնետերերին եւ ձեւակերպվում է որպես նվիրատվություն կամ փոխանակում։ Հիմա կառավարությունն առաջարկում է այս հարցի լուծումը տալ սահմանափակելով այդ իրավունքը կամ հնարավորությունը։ Սա եւս լուծում է։ Բայց կա նաեւ երկրորդ լուծումը որի էությունը հետեւյալն է՝ տանք հնարավորություն մասնակիցներին դրա մասին ամրագրելու կանոնադրության մեջ։ Եթե իրենք ցանկանում են, որ չփոխանցվի որեւէ երրորդ անձի, դրա մասին թող նշեն կանոնադրության մեջ։ Իսկ եթե իրենք պատրաստ են ազատորեն փոխանցելու երրորդ անձի, ապա այդ ազատությունը տանք իրենց, չսահմանափակենք, որովհետեւ սա էլ լրացուցիչ բյուրոկրատական քաշքշուկներ կառաջացնի։

Մյուս առաջարկությունը վերաբերում է քաղաքացիական օրենսգրքի 100-րդ հոդվածին, որտեղ նշվում է, որ ՍՊԸ-ն կարող է վերակազմավորվել որեւէ այլ ընկերության, բաժնետիրական ընկերության կամ առեւտրային կոոպերատիվի, միաձայն որոշմամբ մասնակիցների։ Ոչ թե ընդհանուր ժողովին մասնակցող անձանց, այլ ընդհանրապես մասնակիցների միաձայն որոշմամբ։ Մինչդեռ «ՍՊԸ մասին» օրենքը ամրագրում է, որ քվորում ունի ընկերությունը, եթե 51 տոկոսը ներկա են եւ վերակազմավորման ժամանակ բավարար է 75 տոկոսի կողմ ձայները։

Այստեղ կա հստակ հակասություն երկու օրենսդրական ակտերի միջեւ, սակայն բիզնեսի տեսակետից առավել նախընտրելի է ՍՊԸ օրենքով ամրագրված մոտեցումը, երբ 75 տոկոսը կամ որակյալ մեծամասնությունը որոշում է, որ պետք է վերակազմավորվի ինքը այլ ընկերության։ Այդ դեպքում համապատասխանեցումը պետք է իրականացվի Քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու միջոցով, այլ ոչ թե «ՍՊԸ մասին» օրենքը փոփոխելով։

Բազմաթիվ այլ հարցեր կան։ Ինձ մնաց 10 վայրկյան, ես պետք է ուղղակի վերջնական խնդրեմ նախարարին, որպեսզի մեր ֆրակցիայի կողմից ներկայացված նախաձեռնությունը, որի վերաբերյալ կառավարությունը կտրուկ մերժում չի տվել, որոշակի առաջարկություններ է տվել, կուզենայի տեսնել այս նախաձեռնության մեջ իրացված։ Իսկ եթե չէ, ապա առնվազն բավարար հիմնավորումներով, թե ինչու՞ չեք ցանկանում այստեղ իրացնել։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մինասյան։ Ելույթներն ավարտվեցին։ Ամփոփիչ ելույթների անհրաժշետություն կա՞։ Պրն նախարար, ամփոփիչ ելույթի ցանկություն ունե՞ք։ Ոչ։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի գործունեության երկրում մարդու իրավունքների, հիմնարար ազատությունների խախտման մասին Մարդու իրավունքների պաշտպանի 2009թ. տարեկան զեկույցը։ Հիմնական զեկուցող՝ Մարդու իրավունքների պաշտպան Արմեն Հարությունյան։ Խնդրեմ, պրն Հարությունյան։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Կներեք, արդրադատության նախարարի հետ մի քանի մարդու իրավունքների հետ կապված հարցեր կային, հազիվ քննարկում էինք։ Թույլ տվեք շնորհավորել բոլորիդ այս նոր դահլիճի կապակցությամբ, որովհետեւ առաջին անգամ եմ ես ելույթ ունենում այս դահլիճում։ Քանի որ բավականին երկար ժամանակ է արդեն զեկույցը դուք ունեք, ձեր թույլտվությամբ ընդհանուր համառոտակի կներկայացնեմ հիմնական կոնցեպտուալ խնդիրները եւ, եթե հարցեր կլինեն, մեծ հաճույքով կպատասխանեմ։

2009թ. հունվարի 1-ից մինչեւ դեկտեմբերի 30-ը ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանին դիմել է 4683 անձ՝ 3782 դիմումով։ Դիմումների քանակը մի քիչ պակաս է, որովհետեւ մենք դիմումներ ենք ունենում, որոնք կոլեկտիվ են։ Այսինքն՝ մեկ դիմումով կարող է 150-200 մարդ դիմի։ Դրա համար մենք եւ անձով ենք հաշվարկում, եւ դիմումների քանակով։ Նշված ժամանակահատվածում դրական լուծում է ստացվել եւ վերականգնվել է մոտ 378 անձանց խախտված իրավունքներ։ Պետք է հաշվի առնենք, որ այդ 4683-ը ոչ բոլորն էին, որ խախտված էր։ Մի մասը մեր մանդատից դուրս էր, մենք նրանց իրավախորհրդատվություն էինք անում, մի մասը պարզվում էր, որ խախտում չի եղել։ Այսինքն՝ ընդհանուր առմամբ դա խախտվածների միջին տոկոսը պետք է հաշվի առնենք։

Երեւան քաղաքից բողոքների քանակը եղել է 61,4 տոկոս։ Ցավով պետք է նշեմ, որ սա մեծ տոկոս է։ Ընդհանրապես սկզբնական շրջանում մոտ 10-12 տոկոս էր։ Այն բանից հետո, երբ մենք օրենքում փոփոխություն մտցրեցինք եւ բանավոր բողոքի ինստիտուտը մտցրեցինք, որը նույն կարգավիճակում, ինչ որ գրավոր եկավ 30 տոկոսի հասավ, բայց դրանից չի ավելանում։ Սա նշանակում է, որ ինչ-որ տեղ մարզերի բնակչության հետ կապված խնդիրներ ունենք։

Գրավոր դիմում-բողոքները, ըստ հանրային մարմինների, ամենաշատը բողոքել են ոստիկանություն, դատարաններ, ՀՀ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարություն, Երեւանի քաղաքապետարան, արդարադատության նախարարություն եւ այլն։ Սա ըստ բողոքների։ Իսկ ըստ դիմած անձանց ոստիկանություն, Երեւանի քաղաքապետարան, կրթության եւ գիտության նախարարություն, դատարաններ, աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարություն։ Իհարկե, պետք է օբյեկտիվության համար նշեմ, որ սա առաջին դեպքն էր, որ կրթության եւ գիտության նախարարության դեմ այսքան բողոք կար, բայց դա պայմանավորված էր բարեփոխումներով։ Մարդիկ պարզապես դժգոհ էին բարեփոխումներից։ Բայց, ըստ էության, այս 233 բողոքների ուսումնասիրության հիմքում որեւէ իրավունքի խախտում չհայտնաբերվեց։ Պարզապես գիտեք, որ յուրաքանչյուր բարեփոխում բերում է նրան, որ մարդիկ սովոր են ինչ-որ մի համակարգի եւ այդ անհարմարություններից բողոքում են։ Այսինքն՝ սա ինչ-որ տեղ արհեստական թիվ է։

Հիմնականում, իհարկե, խնդիրները նույնն են, ինչ որ եղել է մյուս տարիներին։ Որոշ հարցեր ու խնդիրներ կան։ Ես ձեզ հակիրճ ներկայացնեմ ըստ մարմինների։

ՀՀ ոստիկանություն նախորդ տարվա համեմատ ՀՀ ոստիկանության համակարգի դեմ ուղղված դիմում-բողոքների թիվը 2009թ. 2008թ. համեմատ աճ է նկատվել, սակայն դրանց բովանդակությունը չի փոխվել։

ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցների գործունեությունների եւ որոշումների դեմ ուղղված դիմում-բոողքները վերաբերել են քաղաքացիներին ՀՀ ոստիկանության տարբեր բաժիններ անհիմն բերման ենթարկելուն եւ անազատության մեջ պահելուն։ Այդ ընթացքում ոստիկանության աշխատակիցների կողմից դրսեւորված անմարդկային վերաբերմունքին եւ խոշտանգումներին, հանցագործությունների մասին հաղորդումների, քրեադատավարական օրենսդրությամբ նախատեսված կարգով  բնույթ չտալով որպես մեղադրյալ ներգրավված անձանցից բռնությամբ եւ սպառնալիքի ազդեցությամբ ցուցմունքներ կորզելու, քաղաքացու օրինական պահանջով անձնագիր չտրմադրելուն։ Հիմնական հարցերը սրանք են եղել։ Եվ այս պրոբլեմները  եղել ու շարունակվում են։

ՀՀ դատախազություն։ ՀՀ Սահմանադրության 103 հոդվածի համաձայն դատախազություն օրենքով նախատեսված դեպքերում եւ կարգով հսկողություն է իրականացնում հետաքննության եւ նախաքննության օրինականության նկատմամբ։ Պետք է նշել, որ դատախազության մարմինների հսկողության թերացման հետեւանքով է նաեւ, որ առ այսօր ոստիկանության բաժինները հանցագործությունների վերաբերյալ հաղորդումներ ստանալու դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 181-րդ հոդվածով նախատեսված պահանջներով չեն ղեկավարվում։ ՀՀ դատախազության դեմ բերված բողոքները հիմնականում վերաբերել են քրեական գործերի նախաքննության ընթացքում քննադական եւ այլ դատավարական գործողությունները օրենքի պահանջների խախտումներով կատարելուն, գործով ձեռք բերված ապացույցների բազմակողմանի եւ օբյեկտիվ հետազոտման չենթարկելուն, օրենքի խախտմամբ ձեռքբերված ապացույցները գործող մեղադրանքի հիմքում դնելուն, ինչպես նաեւ նշված գործունեության օրինականության նկատմամբ ոչ պատշաճ դատախազական հսկողություն իրականացնելուն։

Հետուկ քննչական ծառայություն։ Հատուկ քննչական ծառայության անգործունեությունը մեր կողմից  հիմնականում դիտարկվել է ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից անձանց բերման ենթարկելու ընթացքում, ինչպես նաեւ ոստիկանության բաժիններում ծեծի եւ խոշտանգման դեպքերի վերաբերյալ դիմում-բողոքների ուսումնասիրության կապակցությամբ։ Այդ առիթով պաշտպանի կատարած բոլոր հարցումներին ի պատասխան ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունը ներկայացրել է հետեւյալ պատասխանը։ Ուսումնասիրությամբ պարզվել է, որ դիմումատուի պնդումներն այս մասին, որ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից ենթարկվել է ծեծի, արժանապատվության նվաստացման վերաբերմունքի հիմքից զուրկ են, չեն համապատասխանում իրականությանը։

Գիտեք, եթե նմանատիպ դեպքերում օբյեկտիվ լինենք եւ խոսենք նման դեպքերի վերաբերյալ, սա որեւէ կերպ չի ազդի պետության արժանապատվության եւ հեղինակության վրա, որովհետեւ, ըստ էության, երկիր չկա, որտեղ ոստիկանությունում այդպիսի դեպքեր չլինեն։ Բայց, երբ այնպիսի պատկեր է ներկայացվում, որ նույնիսկ բացառության այդպիսի բան չկա, սա արդեն ի սկզբանե թերահավատություն է առաջացնում եւ ամեն անգամ ուսումնասիրության հիմքում պարզվում է, որ նմանատիպ դեպք չի եղել, բայց նկարներով, ամեն ինչով ունենք, որ այդ մարդը մինչեւ ոստիկանություն մտնելը եւ ոստիկանությունից դուրս գալուց հետո լրիվ այլ վիճակում է եղել։

Շատ լուրջ պրոբլեմ է կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու կամ փոխելու վերաբերյալ իրավակիրառական պրակտիկան։ Ցավոք, կալանքը, լինելով միայն խափանման միջոցներից մեկը, ճնշող մեծամասնության դեպքում դա է ընդունվում որպես խափանման միջոց։ Չնայած կա համապատասխան գործընթաց, հիմնավորումներ, որոնց հիման վրա այդ ամենը պետք է արվի, բայց, ցավոք սրտի, այսօր պահպանվում է դա որպես հիմնական խափանման միջոց ընտրելը եւ որպես կանոն դատարաններում միշտ բավարարում են մեղադրող կողմի պահանջը։

Դատական ակտերի հարկադիր կատարման ապահովող ծառայություն։ Այստեղ մեկ այլ խնդիր ունենք։ Երկու դեպք, երբ չի կատարվում դատարանի  վճիռը եւ, որպես կանոն, եթե կողմերից մեկը պետական մարմին է, որպես կանոն, չի կատարվում դա։ Սա, իհարկե, մտահոգիչ է եւ եղել է 2007-2008թթ.։ Հիմնականում այս մարմնի վերաբերյալ բողոքները վերաբերում են այս հարցին։

Ինչ վերաբերում է քրեակատարողական հիմնարկներին, ի տարբերություն նախորդ տարիների, հաշվետու տարում քրեակատարողական հիմնարկների աշխատակիցների կողմից դատապարտյալների եւ կալանավորների նկատմամբ բռնություն գործադրելու ու անհարգալից վերաբերմունք ցուցադրելու վերաբերյալ բողոքներ չեն ստացվել։ Ստացված դիմում-բողոքներից, ինչպես նաեւ պաշտպանի ներկայացուցիչների նշված հիմնարկներ կատարած այցելությունների ուսումնասիրությունից, այնուամենայնիվ, հետեւում է, որ նշված ոլորտում դեռեւս առկա են չլուծված մի շարք խնդիրներ։

Բողոքներ են ստացվել սահմանված պատժի փակ տիպի ռեժիմը բաց ռեժիմով փոխելուն, կալանավորված անձանց պատշաճ կարգով բուժօգնություն չցուցաբերելու, կալանավորներին խցից մեկ այլ խուց չտեղափոխելու վերաբերյալ։

Իհարկե, այստեղ մի այլ խնդիր էլ կա, որը օբյեկտիվ բնույթի է, երբ  խցում 7-8 հոգուց ավել չեն կարող պահել, բայց պահում են 10-12 հոգի։ Շատ դեպքերում նույնիսկ մարդիկ հերթով քնում են։ Բայց սա արդեն նախարարության լուծելիք խնդիր չի, սա ֆինանսական միջոցների խնդիր է, որպեսզի կարողանանք այդ հնարավորությունները ստեղծել։ Իհարկե, այստեղ էլ լուծման հնարավորություն կա։ 1-ինը, եթե մենք կարողանանք այդքան համատարած կալանքը, որպես խափանման միջոց, չընտրենք՝ մի կողմից, մյուս կողմից՝ մի այլ ծայրահեղության մեջ ենք ընկել։ Ժամանակին վաղաժամկետ ազատումը, ըստ էության, վեր էր ածվել օրինաչափության։ Բոլորին վաղաժամկետ ներկայացնում եւ ազատում էին, դա խստացվեց, բայց այսօր էլ գրեթե չաշխատող ինստիտուտ է։ Այն հանձնաժողովները, որոնք ստեղծվել են, ըստ էության, 90 տոկոսից ավելի դեպքում նրանք մերժում են։ Դա էլ է բերելու նրան, որ բավականին այդ մարդկանց քանակը ավել է մնում։ Այստեղ էլ մի այլ ծայրահեղության մեջ ենք մենք ընկել։

Աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարություն։ 2009թ. ընթացքում ՀՀ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության եւ համակարգի մարմինների դեմ ուղղված բողոքներն առավելապես վերաբերել են աշխատանքային պարտականությունների կատարման հետ կապված խեղման, մասնագիտական հիվանդության եւ առողջության այլ վնասման հետեւանքով պատճառված վնասի փոխհատուցման խնդիրներին։ Այդ մասին բազմիցս նշվել է պաշտպանի տարեկան զեկույցներում, սակայն հարցը մինչ օրս լուծում չի ստացել։

Բժշկասոցիալական փորձաքննության հանձնաժողով։ Շարունակվում են բողոքներ ստացվել բժշկասոցիալական փորձաքննության հանձնաժողովի գործունեությունից։ Քաղաքացիների դժգոհությունները վերաբերել են հաշմանդամության խմբերի տրման կամ այլ խմբերի փոփոխելու մասին դիմումների անհիմն մերժումներին, պաշտոնատար անձանց կողմից ցուցաբերվող բյուրոկրատական քաշքշուկներին։ Դեպքեր ենք ունեցել, երբ ֆորմալ պահանջները երկու դեպքում էլ նույնն է եղել՝ մի դեպքում բավարարել են քաղաքացու պահանջը, մի դեպքում չեն բավարարել։ Իհարկե, սա նեղ մասնագիտական է, բայց, այնուամենայնիվ, ամեն անգամ ասել այստեղ մասնագիտական առանձնահատկություններ կան, որովհետեւ ֆորմալ տեսակետից նույն պահաջների դեպքում, երբ մի քաղաքացու դեպքում բավարարում են պահանջը, մյուսի դեպքում՝ ոչ, հարց է առաջանում, որովհետեւ մենք երբեք չենք խառնվում, թե ինչու՞ եք բավարարել կամ չեք բավարարել։ Մենք ասում ենք՝ այս պայմանում երկուսի նկատմամբ վերաբերմունքը պետք է նույնը լիներ։ Բայց, եթե այս պայմաններում մեկին բավարարում եք, մյուսին չեք բավարարում, ապա այստեղ հիմնավորված կասկածներ են առաջանում։

Վերջին տարիների ընթացքում  բնապահպանական խնդիրներն ավելի են սրվում։ Երեւանում եւ Հայաստանի տարբեր մարզերում ոչ պատշաճ վերահսկողության պատճառով հատվում են ծառեր, ոչնչացվում կամ ոչ նպատակային օգտագործվում կանաչ գոտիները, շինարարական եւ արդյունաբերական թափոնները արտանետվում են դրանց համար չսահմանված վայրեր։ Սա, իրոք, լուրջ խնդիր է։ Մենք պետք է հաշվի առնենք, որ այն շատ ժամանակ, նույնիսկ պրոցեդուրան հաշվի առնելով եւ պահպանելով թույլ չեն տալիս, բայց բնապահպանության տեսակետից նաեւ փորձաքննություն է եղել, որ այդ տեսակետից կանաչ գոտու մինիմալ պահանջների խնդիրներ կան։ Երեւան քաղաքում եւ մնացած տեղերի անտառների հետ կապված ոչ բարվոք է վիճակը,  դա միանշանակ է եւ մտահոգիչ, որովհետեւ սա այն միջավայրն է, որտեղ մենք ապրում ենք։ Չեմ ցանկանում հիշեցնել Սահմանադրության համապատասխան հոդվածը, որ բոլորս առողջ արտաքին միջավայրի իրավունք ունենք, բայց որ այստեղ լուրջ խնդիրներ ունենք, դա միանշանակ է։

Զինված ուժերում հանդիպել ենք երկու խնդրի, որ 2009թ. հիվանդության պատճառով տարեկետում ստացած անձանց նախատեսված Ժամկետից շուտ կրկնակի փորձաքննության ուղարկելը։ Դա մեզ համար մի քիչ անհասկանալի է։ Համատարած եւ ցանկացած դեպքում սկսում են հրավիրել եւ լիարժեք ու մանրակրկիտ բժշկական հետազոտության չենթարկելու հետեւանքով հիվանդություն ունեցած անձանց զինված ուժերի զորակոչել։ Փաստերով ապացուցված դեպքեր են եղել։ Մի դեպքում մարդկանց ժամանակից շուտ կանչում են, մյուս դեպքում էլ պարզվում է, որ այդ ամենը անելով, այնուամենայնիվ, եղել են դեպքեր, երբ մարդիկ հաշմանդամ են եղել, բայց նրանց զորակոչել են։

Սրանք են։ Իհարկե նաեւ խոցելի խմբեր են երեխաների իրավունք, հաշմանդամների իրավունք, այս բոլորն ուսումնասիրել ենք։ Ըստ էության, հիմնականում այն խնդիրները, որոնք եղել  են, մնացել են։ Որոշ դրական տեղաշարժ կա համագործակցության տեսակետից։ Կարող եմ ասել, որ այսօր հանրապետությունում որեւէ պետական կառույց չկա, որի հետ ես, որպես Մարդու իրավունքների պաշտպան, համագործակցության որեւէ խնդիր ունենամ։ Դա նպաստում եւ օգնում է ավելի արդյունավետ աշխատել, որովհետեւ գիտեք, որ պաշտպանի գործունեության արդյունավետությունը պայմանավորված է նրան հետ համագործակցող մարմինների պատրաստակամությունից, որովհետեւ մեր գործի դժվարությունը կայանում է նրանում, որ մենք պետք է իրավունքը վերականգնենք այն մարմնի միջոցով, որը հենց այդ խախտումն իրականացրել է։ Եվ այստեղ մշակույթի խնդիր է, որ մարդիկ դրանից վատ չզգան, որովհետեւ բոլորն էլ կարող են սխալվել, ընդունեն եւ դա ուղղեն։ Դրանից ընդամենը շահում է քաղաքացին, շահում է հանրապետությունում գոյություն ունեցող բարոյական միջավայրը, որում մենք ապրում ենք։ Իսկ դա մենք բոլորս ձեզ հետ գիտենք, որ շատ կարեւոր է մեր երկրի զարգացման առաջընթացի համար։ Այս տեսակետից այդ դրական տեղաշարժը կա։ Պետք է նշեմ, որ դա մեզ ուրախացնում է։

Հիմնականում այսքանը։ Եթե հարցեր կան, խնդրեմ, կպատասխանեմ։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Հարությունյան։ Այժմ հերթագրում հարցերի համար։ Հերթագրվել է 6 պատգամավոր։ Առաջին հարցը՝ Արծրունի Աղաջանյան, 1-ին խոսափող։

Ա.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հարությունյան, պետք է նշեմ, որ իսկապես ընդգրկուն եւ բազմակողմանի զեկույց եք ներկայացնում իր վերլուծություններով հանդերձ։ Ցավոք  սրտի, քննարկումը պետք է լիներ գարնանը, երեւի ավելի ճիշտ կլիներ, քան տարվա վերջին։ Եվ երեւի դա է պատճառը, որ մասնակցությունը քիչ է ԱԺ-ում։ Ես երեք  հարց ունեմ, որոնց վերաբերյալ դուք ներկայացրել եք ընդհանուր գծերով։

1-ինը՝ խափանման միջոց ընտրելու վերաբերյալ հարցը։ Չգիտեմ ինչու՞, Հայաստանում պրակտիկա է դարձել, որ խափանման միջոցը ընտրվում է միայն կալանքը՝ անկախ հանցագործության չափից, ձեւից, բովանդակությունից։ Վերջին հաշվով, ե՞րբ պետք է Հայաստանում կիրառվի նաեւ այլ խափանման միջոց՝ գրավի դիմաց կամ չբացակայելու դիմաց։ Վերջին հաշվով բոլորս տեսնում ենք, որ պետության վրա մեծ բեռ է առաջանում մարդկանց անհարկի, անտեղի ազատությունից զրկելը։ Եվ նրանց մի մասին այդ խափանման միջոցի ճիշտ կիրառումը հնարավորություն կտա, առաջին հերթին, պետության համար դրական նշանակություն կունենա։ Եվ երկրորդը այդ մարդկանց, որոնց մեծ մասը առաջին անգամ պատահականութոյւն կարող է լինել, նրանց ուղարկելով այդ վայրերը ոչ թե դաստիարակում ենք, այլ վատ երեւույթների մասնակից ենք դարձնում, որն իր հետեւանքն է թողնում։ Սա 1-ին հարցը։

2-րդ հարցը՝ ձեր կարծիքը տնային կալանք պատժամիջոցը կիրառելու վերաբերյալ Հայաստանում։ Աշխարհում դա ընդունված է, որը նաեւ դրական ազդեցություն ունի պետբյուջեի վրա եւ քաղաքացու ընտանիքից չկտրելու միտում կլինի։

3-րդ հարցը՝ պատրաստվում է օրենքի նախագիծ երթեր, ցույցեր, միտինգներ անկացնելու կարգի վերաբերյալ, որի մասին Եվրախորհրդի Խորհրդարանական վերաժողովում է խոսվել։ Որպես պարտավորություն մենք վստահաբար ասել ենք, որ պատրաստվում է նման նախագիծ։ Ե՞րբ է լինելու այդ օրենքի նախագիծը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ 1-ին հարցի վերաբերյալ միանշանակ իմ կարծիքը։ 2006թ. մեր բոլոր տարեկան զեկույցներում դրա մասին նշում ենք, որ, իրոք, կալանքը դարձել է գրեթե 2/3-ը բոլոր նմանատիպ դեպքերում խափանման միջոց։ Եվ միշտ չէ, որ նաեւ հիմնավորվում է։ Շատ ընդհանուր ձեւակերպումներով է այդ ամենը հիմնավորվում եւ, ցավոք սրտի, մեղադրական կողմը, որպես կանոն, միշտ կալանքն է ընդունվում եւ դատարաններին դա բավարարում է։ Սա պրոբլեմ է մեզ համար, որը պատճառ է դարձել, որ Եվրոպայի խորհրդի «Սիփիթի» կազակերպությունը նշել է, որ Հայաստանում բավականին քանակը կալանավայերում մարդկանց ավելի շատ է, քան այդ տեղերում կարելի է մարդ պահել։ Սա էլ է պատճառներից մեկը, որ այդ քանակը գերազանցում է։

Ինչ վերաբերում է տնային կալանքին, կարծում եմ, որ կարելի է Հայաստանում էլ կիրառել համապատասխան առանձնահատկությունները հաշվի առնելով։

Ինչ վերաբերում է ցույցերի, միտինգների մասին օրենքին, այն արդեն Վենետիկի հանձնաժողովում է եւ ԵԱՀԿ ենք ուղարկել, սպասում ենք նրանց էքսպերտային կարծիքին։ Մոտ մեկ շաբաթ առաջ հանդիպել ենք նաեւ նրանց կողմից այստեղ ժամանած փորձագետների հետ։ Մենք նոյեմբերի 9-ին պլանավորել ենք դրա ներկայացումը հանրային օրենքի նախագծի։ Եվ միջազգային փորձագետների հետ վերջնական ինչ կարծիք կա, կվերջնականցնենք ու կներկայացնենք։ Բայց, ըստ էության, վերջնական փուլում է եւ նոյեմբերի 9-ին դա ներկայացվելու է հանրությանը։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝ Զարուհի Փոստանջյան, 3-րդ խոսափող։

Զ.ՓՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Պրն Հարությունյան, շատ լավ է, որ դուք նման տաղանդ ունեք համագործակցելով պետական պաշտոնյաների հետ։ Հարցս վերաբերում է Նախագահի պաշտոնը զբաղեցնող անձի հետ համագործակցելուն։ Չե՞ք պատրաստվում իր հետ ձեր ասած համագործակցության շրջանակներում առաջարկել, որպեսզի նա նոր համաներման առաջարկով հանդես գա, քանի որ ինքներդ էլ նշեցիք, թե ի՞նչ է կատարվում մեր քրեակատարողական հիմնարկներում։ Բանտերը բավականին շատ թվով բանտարկյալներով են լցված եւ  այդ պայմանական վաղաժամկետ ինստիտուտը փաստացի այսօր դարձել է օրինաչափ, որ մարդկանց չազատի բանտերից։ Այս համատեքստում ի՞նչ եք պատրաստվում անել, քանի որ նաեւ գիտենք, թե ինչքան մարդիկ հանիրավի գտնվում են բանտախցերում։ Էլ չեմ ասում, որ նրանք պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու իրավունք ունեն, սակայն այդ իրավունքը չի իրացվում։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այդ համագործակցությունը պայմանավորված է ոչ միայն իմ տաղանդով, այլեւ այն ինստիտուտների ղեկավարների տաղանդով, որոնք մեզ հետ համագործակցում են, որովհետեւ, եթե այդպես չլիներ, համագործակցություն չէր լինի։ Բայց, համենայն դեպս, շնորհակալություն, որ դուք համարում եք, որ դա տաղանդավոր մակարդակով է իրականացվում։

Ինչ վերաբերում է համաներման ինստիտուտին, ապա այն բոլոր երկրներում եւ միջազգային պրակտիկայից էլ պետք է իմանաք, պետական ղեկավարի պրոռեգատիվան է եւ պարբերաբար Հայաստանում դա իրականացվում է։ Եվ եթե ձեր հարցադրումը ես կարող եմ այսպես հասկանալ, որ առիթի դեպքում ես, այնուամենայնիվ, դրա մասին խնդրեմ երկրի ղեկավարին, որ դա լավ կլիներ, ես անպայման հաշվի կառնեմ դա եւ առիթի դեպքում անպայման կդիմեմ նաեւ երկրի ղեկավարին, որ լավ կլինի, որ համաներման ինստիտուտը նորից ընդունվի։ Բայց համոզված եմ, որ պատասխանը կլինի, որ նմանատիպ ինստիտուտը նույնպես կիրառվելու է եւ դա ընթացքի մեջ է, որովհետեւ դուք գիտեք, որ համաներման ինստիտուտը միանգամյա ակցիա չէ,  դա պարբերաբար իրականացվում է։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝ Լարիսա Ալավերդյան, 3-րդ խոսափող։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Նախքան իմ հարցեր տալը, ես պետք է դիմեմ ԱԺ-ի ղեկավարությանը եւս մեկ անգամ պնդելով, որ Մարդու իրավունքների պաշտպանի զեկույցը քանի անգամ լսվում է օրենքի խախտումով։ Այն է՝ ոչ թե գարնանային նստաշրջանում, այլ աշնանային։ Դրանով մենք խախտում ենք ինքը՝ տրամաբանությունը։ Դա նախատեսվում է գարնանը, որ Մարդու իրավունքների պաշտպանը լսելով մեր կարծիքները կամ մեր հարցերը, ինչ-որ ձեւով կարողանա ազդեցությունը տարածի մնացած տարվա աշխատանքների վրա։

Ինչ վերաբերում է հարցերին։ Նախ եւ առաջ, իմ հարցս վերաբերում է դաժան վերաբերմունքի Հայաստանում ոչ թե կրճատմանը, այլ, ցավոք սրտի, տարածմանը եւ խորացմանը։ Ես կասեի, որ վարչական պրակտիկան, որը ես դեռ նշել եմ 2004-2005թթ. այսօր դա ամրապնդվում է։ Եվ ձեր զեկույցի մեջ համապատասխան տեղում նշված է դա։

Ես կխնդրեի դուք ասեիք, թե քանի՞ անգամ եք դուք դիմել դատարան այս կամ այն պետական գործչի կամ ուժային կառույցների, որ կարողանաք հասնել պատժելիության սկզբունքի իրականացմանը, որովհետեւ ինչպես մենք տեսնում ենք, այն բոլոր ձեւերը, որոնցով հանդես է գալիս Մարդու իրավունքների պաշտպանի ինստիտուտը, առայժմ չի բերել արդյունքի։

2-րդ հարցս վերաբերում է ձեր այն գործունեության ոլորտին, որը վերաբերում է ձեր կողմից բավականին լայնորեն օգտագործվող օրենքների մեջ տեղ գտած սխալներին կամ թերացումներին եւ այդ պատճառով մարդու իրավունքների խախտմանը։ Ինչպե՞ս եք գնահատում Մարդու իրավունքների պաշտպան-ԱԺ համագործակցությունը։ Այսինքն՝ ձեր առաջարկություններից դուք կարո՞ղ եք գնահատել քանի՞սն է, որ կարողանում է հասանալի դառնալ  ԱԺ-ին եւ դրանով իսկ արդյունավետություն է ապացուցում։

Եվ վերջին հարցս վերաբերում է ինձ առնվազն անհանգստացնող վիճակագրությանը։ Տարեցտարի պակասում են գրավոր  դիմումները, ավելանում է բանավոր դիմումների թիվը։ Դա ընդհանրապես բնորոշ է  հետամնաց երկրներին եւ մասնավորապես հայտնի է, որ գրավոր դիմումներով աշխատանքը ավելի արդյունավետ է եւ կարող ենք արդյունքների հասնել։ Ինչո՞վ է բացատրվում այդ բացասական տենդենցը եւ ինչպե՞ս եք պատկերացնում այդ գործերի աշխուժացումը։ Արդյոք չե՞ք տեսնում, որ այդ մասնաճյուղեր կամ ներկայացուցչություններ ունենալու խնդիրը, որ այդքան ձգձգվում է եւ դուք չունեք մարզերում այդպիսինը, արդյոք դա չի՞ ազդում այդ հարցի վրա։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ 1-ին հարցի հետ կապված, ցավոք սրտի, այստեղ մեր հնարավորություններ սահմանափակ են, որովհետեւ խափանման միջոց ընտրողը վերջնականորեն դատարանն է։ Եվ դատարանի որոշումների դեպքում մենք որեւէ բան չենք կարող անել։ Եթե մենք ասենք խնդիր ենք ունենում այլ բնագավառում, ապա կարողանում ենք վերադասին դիմել եւ պահանջել։ Իհարկե, այստեղ էլ է դժվար լինում։ Մենք պետք է կարողանանք շատ հստակ ապացուցել, որ խախտում է տեղի ունեցել, որովհետեւ միշտ չէ, որ վերադասը պատրաստ է լինում առաջին մեր դիմումով որոշակի սանկցիա կիրառել ստորադաս կառույցի աշխատողի։ Բայց այստեղ որոշ դեպքերում հաջողություններ ունենում ենք։ Բայց դատարանի դեպքում, քանի որ խափանման միջոցը մեղադրական կողմի ներկայացմամբ դատարանն է ընտրում, մենք որեւէ բան անել չենք կարող։ Մենք սրա վերաբերյալ նույնիսկ արտահերթ զեկույց ենք ունեցել արդար դատաքննության իրավունքի վերաբերյալ։ Այժմ նորն ենք պատրաստում, այստեղ մեր հնարավորությունն է դրա մասին մշտապես բոլոր ամբիոններից խոսել։ Այդ թվում՝ խորհրդարանի ամբիոնից դրա մասին խոսելը, որովհետեւ դատական որոշումների հետ, դատարանի նկատմամբ որեւէ նմանատիպ որոշում չենք կարող պահանջել։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Եթե ցանկություն ունեք արձագանքելու, արձագանքեք, որպեսզի պատասխանվի։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Ինչ վերաբերում է դաժանին, ապա այստեղ մենք դեպքեր ենք ունեցել, որ ոստիկանություն ենք դիմել եւ վերադասի կողմից սանկցիաներ են կիրառվել ստորադաս օղակների աշխատողների նկատմամբ։ Դատարաններ չենք դիմել, որովհետեւ, որպես կանոն, քաղաքացին է դիմում դատարան եւ մենք օգնել քաղաքացուն եւ մեր ներկայացուցիչը նրա հետ մասնակցել է դատարանում նմանատիպ դեպքերի հետ կապված։ Այսինքն՝ դիմել ենք դատարանին եւ համապատասխան մարմնին։ Վերջերս, երեկ եմ ես դիմել ոստիկանապետին, գիտեք, որովհետեւ մեր արագ արձագանքման խումբը ահազանգ ստանալով մեկնեց, նկարել ենք, ապացույցները կան եւ նամակով դիմել եմ ոստիկանապետին, որպեսզի նա միջոցներ ձեռնարկի։ Այսինքն՝ մենք մշտապես դա անում ենք եւ թարմ օրինակը հենց երեկ։

Օրենսդրության հետ կապված պետք է նշեմ, որ կարծես թե այս  բնագավառում մենք ավելի համագործակցում ենք կառավարության հետ, այլ ոչ թե խորհրդարանի։ Ինչո՞վ է դա պայմանավորված։ Կառավարության գործունեության կարգում Նախագահի համապատասխան հրամանագրում փոփոխություն է մտցվել, որ բոլոր օրենքները, որոնք ուղղակիորեն կապված են մարդու իրավունքների հետ, պարտադիր արդարադատության նախարարը եւ մնացած նախարարները պետք է ներկայացնեն Մարդու իրավունքների պաշտպանին՝ նրա կարծիքը պարզելու համար։ Այս ինստիտուտի շնորհիվ կարծես ավելի աշխույժ է մեր համագործակցությունը այս բնագավառում կառավարության հետ։

Ինչ վերաբերում է խորհրդարանի հետ համագործակցությանը, ապա  այդ համագործակցության հիմնական խողովակը այն է, որ մենք զեկույցը բերել ենք։ Դուք գիտեք, որ մեր զեկույցում միշտ 2-րդ գլուխը վերաբերում է հենց այդ օրենսդրության մեջ թերությունների պատճառով խախտումներին։ Դա արդեն պառլամենտից է կախված, որ զեկույցից այդ ամենն ուսումնասիրվի եւ խորհրդարանը այս կամ այն հարցի քննարկումը նախաձեռնի։ Այստեղ պաշտպանը որեւէ բան անել չի կարող։ Մենք ընդամենը կարող ենք դա առանձին գլխով ներկայացնել։ Դրա համար էլ, եթե նկատել եք, 2-րդ գլխում օրենսդրության թերության պատճառներն են, իսկ 3-րդ գլխում՝ ըստ իրավակիրառ պրակտիկայի։

Ինչ վերաբերում է գրավոր, բանավորին, ես չգիտեմ դուք որտեղի՞ց եք վերցրել այդ չափանիշը, որ բանավորը քիչ է։ Իհարկե, մեզ համար ցանկալի կլինի, որ դա գրավոր լինի։ Բայց ես դա կապում եմ նրա հետ, որ մարդկանց համար ավելի հեշտ է բանավոր իրենց բողոքը բերեն, մենք գրանցենք եւ սկսենք աշխատել։ Գրել, բերելը մի քիչ ավելի հեշտ ու մատչելի է, երեւի բանավոր ձեւով բողոքելը, իմանալով, որ նույն հետեւանքն է ունենալու իրավական, քան գրավորը։ Ես ավելի շատ սրա հետ եմ կապում։ Այնուամենայնիվ, դա վերջում գրավոր դրսեւորումներ ստանում է, որովհետեւ մենք աշխատում ենք համապատասխան պետական մարմնից բացատրություն պահանջել, եւ այստեղ քաղաքացիները որոշ անելիք  ունեն։ Բայց ես ավելի շատ մատչելիության հետ եմ դա կապում, որ մարդիկ իմանալով, որ կարող են բանավոր բողոքով գալ եւ դա նույն հետեւանքն է ունենալու, գերադասում են բանավոր բողոքով գալ։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-3-րդ խոսափող։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ 3-րդ հարցս ես կապեցի ներկայացուցիչներ չունենալու ինստիտուտի հետ։ Բայց մինչ այդ ես պարզաբանման կարգով հիշեցնեմ, որ վերլուծությունը հետագայում գնում է միայն գրավոր դիմումների վերաբերյալ։ Եվ իրապես ֆիքսելը բանավոր դիմումների եւ դրանց վերլուծությունը կամ պետք է վերլուծության ենթարկվեն ոչ միայն վիճակագրական, այլեւ ընդհանուր առմամբ բնութագրով կարեւորագույնները գոնե կամ եթե ոչ, կրկնում եմ դա ընդհանուր այդպիսի եզրակացություն ունի, որ գրավորով, ընդ որում, էլեկտրոնայինով, գիտեք զարգացած երկրներում դիմում են։ Այսինքն՝ գրավոր դիմումը դա զարգացածության աստիճան է։ Բացի դրանից, ավելի բաց հասարակության բնութագրող, որովհետեւ բանավորի հետ հնարավոր չի, որ ծանոթանան այլ անձինք եւս։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այն ինչ-որ ունենք գրավոր բողոքների պատկերը, դա էլ բանավորների դեպքում է։ Այստեղ տարբերություն չկա եւ այն պատկերը ինչ-որ գրավորի դեպքում տալիս ենք, նույնն էլ բանավորի դեպքում է։ Ճիշտ եք այն տեսակետից, որ բանավորը այստեղ չի ֆիքսվում, որովհետեւ շատ դեպքերում մենք բանավորը չենք կարող որպես օրինակ բերել, իսկ շատ դեպքերում որոշ պետական մարմիններ կասկածամտություն ունեն, որ ասում են պաշտպանը հարցը բարձրացնում է որեւէ բողոք չունենալով։ Եվ դրա համար, որպես  կանոն, զեկույցը հիմնականում զետեղված է գրավոր բողոքների վրա, որպեսզի կարողանանք ամեն մի բարձրացված հարցի դեպքում, եթե կարիք կա, ներկայացնենք ապացույց, որ այդ գրավոր բողոքը կա։

Բանավորի դեպքում էլ սա կլիներ, բայց պատկերը մոտավորապես նույնն է դառնում։ Նույն մարդիկ են, նույն հասարակությունն է, նույն խնդիրներն են։ Կապ չունի բողոքը գրավոր է եկել, թե բանավոր։ Նույն պետական մարմինների հետ ենք համագործակցում։

Ինչ վերաբերում է տարածաշրջանային կենտրոնին, իհարկե, այդ հարցը մեզ համար ակտուալ է, բայց այսօր մենք կարողացել ենք հասնել նրան, որ օրենքի փոփոխությունների փաթեթ է արվել Մարդու իրավունքների պաշտպանի ինստիտուտի վերաբերյալ, կենտրոնական ապարատի վերաբերյալ, որովհետեւ ուսումնասիրել էինք կենտրոնական արեւելյան երկրների փորձը եւ մոտ 15-20 երկրներ, որտեղ այս կամ այն ինստիտուտը բոլորի մոտ կար, որովհետեւ կա որեւէ մեխանիզմ մի երկրում, որը այդ երկրում չկա։ Բայց կային մեխանիզմներ, որոնք նույնն էին բոլոր այդ երկրներում եւ մենք չունեինք։ Եվ սա մեզ համար խնդիր է, ըստ էության։ Կարողացել ենք այս փոփոխություններով լրացնել այդ բացը։ Բայց այն, որ ես միշտ բարձրացրել եմ եւ դա խնդիր է մեզ համար տարածաշրջանային կենտրոն, գոնե հոգեբանական։ Տեսեք, 30 տոկոս է ընդամենը, որ մարզերից բողոքներ ունենք։ Ես համոզված եմ, որ առնվազն 50 տոկոս պետք է լինի։ Եվ նաեւ հոգեբանական տեսակետից էլ կմոտենա Մարդու իրավունքների պաշտպանի ինստիտուտը բնակչությանը եւ գոնե երկու տեղ՝ Հյուսիս կենտրոն եւ Հարավի կենտրոնում՝ Վանաձորում եւ Գորիսում պետք է ունենանք։

Բայց պետք է նշեմ մեկ այլ բան եւս, որ մեր հարեւան երկրներում՝ Վրաստանում եւ Ադրբեջանում ժամանակին դա արվել է։ Վրաստանում մոտ 5, թե 6 նմանատիպ տարածաշրջանային կենտրոններ կան, Ադրբեջանում մեկով ավել, բայց դրանք ժամանակին արվել են միջազգային դոնորների գումարների շնորհիվ եւ մոտ 3-4 տարի նրանք են այդ կենտրոնները պահել, հետո անցել է պետությանը։ Եվ մենք այսօր բանակցություններ ենք վարում այդ նույն դոնորների հետ, որ եթե դա հնարավոր էր անել այդ երկու երկրներում, ինչու՞ հնարավոր չի դա անել Հայաստանում։ Մանավանդ որ մեր դեպքում դա գումարի տեսակետից 3-4 անգամ ավելի էժան կնստի, որովհետեւ մենք այսօր այս իրավիճակում չենք կարող բյուջեից ավելին պահանջել, քան այն,  ինչ որ նրանք արել են այս տարի մեզ համար։ Պետք  է հաշվի առնենք եւ իրոք այն, ինչը հնարավոր է անել դրսի դոնորների միջոցով, պետք է փորձենք անենք, մանավանդ որ փորձը կա։ Տարածաշրջանային երկու երկրներում այդպես է արվում։ Բայց որ հարցն ակտուալ է, դա միանշանակ է։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար ձայնը տրվում է Կորյուն Նահապետյանին, 1-ին խոսափող։

Կ.ՆԱՀԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախքան, պրն Հարությունյան, ձեզ հարց ուղղելը, ես կուզենայի մի փոքր դիտարկում անել եւ կոչ անել իմ բոլոր գործընկերներին հատկապես, երբ քննարկում ենք Մարդու իրավունքների պաշտպանի տարեկան զեկույցը, այս համատեքստում հարգալից վերաբերմունք դրսեւորել Սահմանադրությամբ երաշխավորված բոլոր պետական ինստիտուտների նկատմամբ։

Այժմ հարցս վերաբերում է ձեր ներկայացրած զեկույցն ընդգրկող ժամանակահատվածում եղե՞լ են արդյոք դիմումներ եւ բողոքներ, որոնք առնչվել են Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան դիմելու իրավունքի իրականացմանը խոչընդոտներ հարուցելուն, ինչպես նաեւ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից որոշումների կատարման ընթացքում պետական կամ համապատասխան այլ մարմինների կողմից մարդկանց իրավունքների խախտումների։ Եվ եթե եղել են նման դիմումներ եւ բողոքներ, ապա դրանք ինչպիսի՞ ընթացք են ունեցել, որո՞նք են եղել դրանց արդյունքները, կա՞ արդյոք հիշատակում այդ մասին ձեր զեկույցում եւ  այս համատեքստում կա՞ն արդյոք օրենսդրական կամ կառուցակարգային բնույթի խոչընդոտներ, որոնք թույլ չեն տալիս ձեզ ներգրավել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի որոշումների կատարման ընթացքին։ Մասնավորապես այն դեպքերում, երբ տեղի են ունենում որոշակի իրավունքների խախտումներ այս հարցում։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ 1-ին հարցի հետ կապված, եթե նմանատիպ բողոքներ եղել են, դրանք մեր մանդատի մեջ չեն մտնում, որովհետեւ գիտեք, որ մեզ կարող են բողոքել պետական մարմնի գործունեության հետ կավպած։ Իսկ պետական մարմինները չեն կարող խոչընդոտել, որ մարդը դիմի Ստրասբուրգի դատարան, որովհետեւ մեկ պահանջ կա՝ մեր պետական բոլոր ինստիտուտներին պետք է մարդը սպառի, որ կարողանա Ստրասբուրգ դատարան դիմի։ Եթե սպառում է, դրանից հետո վեցամսյա ժամկետ ունի, որպեսզի դիմի Ստրասբուրգի դատարան։ Բայց դիմել են մեզ, որպեսզի մենք  օգնենք նմանատիպ բողոքներ պատրաստեն, կարողանան դիմեն։ Այդ տեսակետից մեզ համար մի քիչ պրոբլեմային է, փորձել ենք օգնել, բայց չենք կարող համատարած օգնել, այդ ռեսուրսը մենք չունենք։

Մի դեպք ենք ունեցել, երբ բողոքել են, որ Ստրասբուրգի դատարանի որոշումը չի կատարվում ՀՀ-ում։ Դա «Ա1+»-ի գործն է եղել, ուրիշ նմանատիպ դեպքեր չեն եղել։

Ինչ վերաբերում է մեր մասնակցությանը Ստրասբուրգի դատարանի հետ գործունեությանը, ապա այստեղ, ճիշտն ասած, մենք որեւէ այդպիսի պրոբլեմ չունենք։ Մեր օրենքը այդ հնարավորությունը տալիս է եւ որեւէ խոչընդոտ չկա։ Բայց Ստրասբուրգի դատարանի որոշումների կատարման գործընթացում, ճիշտն ասած, չեմ պատկերացնում մենք ի՞նչ մասնակցություն պետք է ունենանք, որովհետեւ դա ուղղված է կառավարությանը եւ կառավարությունը բյուջեի հաշվին դրանք պետք է կատարի։ Ուրիշ բան, որ մենք կարող ենք մեր զեկույցում ընդգրկել այն դեպքերը, երբ այդ որոշումը կառավարությունը չի կատարել։ Դա միակ երեւի մեր մասնակցությունը կարող է լինել տվյալ հարցին։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-1-ին խոսափող, Կորյուն Նահապետյան։

Կ.ՆԱՀԱՊԵՏՅԱՆ

-Պրն Հարությունյան, ես նկատի ունեի Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան դիմելու իրավունքի իրականացմանը խոչընդոտներ հարուցելուն վերաբերող դիմումներ։ Հասկանալի է, որ խորհրդատվական աջակցության հարցով կարող են տարբեր ինստիտուտներ դիմել Եվրոպական դատարան դիմելու համար։ Բայց խնդիրը դրան չի վերաբերում։ Փաստացի մենք կարող ենք արձանագրել, որ այս ժամանակահատվածում որեւէ նման դիմում կամ բողոք չի եղել, որով հաստատի, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան դիմելու իրավունքի իրականացման հարցում հարուցվել են խոչընդոտներ պետական մարմինների կողմից։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-,Մեզ չեն դիմել, բայց դա չի նշանակում, որ խոչընդոտներ չեն հարուցվել։ Կարող է մեզ չեն դիմել, մտածելով, որ մենք ոչնչով չէինք կարող օգնել։ Այսինքն՝ եկեք այդ երկու հարցը իրարից տարանջատենք։ Մենք իրավաբանորեն կարող ենք միայն ասել, որ մեզ նմանատիպ բողոք չի եղել։

 Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Արծվիկ Մինասյան, 3-րդ խոսափող։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Պրն Հարությունյան, մի քանի հարցեր ես ունեմ։ 1-ինը վերաբերում է ընտրելի եւ ընտրվելու քաղաքական իրավունքին։ Դուք ձեր զեկույցում նշում եք, որ դրա վերաբերյալ դուք մասնրամասն նշել եք 2007-2008թթ. զեկույցում եւ 2009թ. գործունեության մեջ անդրադարձ չեք կատարել այդ թվականի ընթացքում այս խախտման վերաբերյալ։ Մինչդեռ հայտնի է 2009թ. Երեւանի քաղաքապետական ընտրությունները։ Կարո՞ղ ենք արձանագրել, որ բողոք չի եղել, թե՞ նույնատիպ բողոքներ են, ինչ որ 2008թ., օրինակ, նախագահական ընտրություններին է եղել եւ այդ առումով որեւէ ավելացնելու բան չեք ունեցել։

2-րդը վերաբերում է սեփականության իրավունքի հարցերին։ Զեկույցում մանրակրկիտ անշարժ գույքի, այդ թվում՝ շինության կամ հողից զատ սեփականության իրավունքի այլ խախտումների վերաբերյալ, ինչպիսին շարժական գույքն է, որեւէ բան չկար նշված։ Արդյոք չունե՞ք այդպիսի բողոք, թե՞, այնուամենայնիվ, կա, բայց դեռեւս ուսումնասիրության փուլում է գտնվում եւ չեք հասցրել արձագանքել։

3-րդ հարցը վերաբերում է բժշկասոցիալական փորձաքննության հանձնաժողովների գործունեությանը։ Դուք նշեցիք, որ խախտված է վարչարարության հիմնարար կանոնը՝ հայեցողական լիազորության դրսեւորումը եւ դրա համապատասխանեցումը բոլոր համանման դեպքերի վրա։ Այնուամենայնիվ, նաեւ արձանագրեցիք, որ մասնագիտական գնահատական չեք կարող տալ։ Բայց ձեր եզրակացությունը արդյոք հիմնվա՞ծ է նաեւ մասնագիտական առանձնահատկությունների վրա։ Միգուցե, իսկապես, բոլոր համանման դեպքերը չեն։ Կա մասնագիտական առանձնահատկություն, որ օրենսդրական ակտ է նախատեսում։

4-րդ հարցը վերաբերում է իրավական ակտերի փորձաքննության ձեր կողմից ներկայացված տեղեկատվությանը։ Դուք նշում եք 57 օրինագծերի վերաբերյալ տվել եք պարզաբանումներ եւ առաջարկներ եք ներկայացրել հատկապես իրավական տեխնիկայի տեսակետից եւ կազմակերպել եք քննարկումներ։ Այնուամենայնիվ, կա՞ վերլուծություն, թե ձեր առաջարկներից ո՞ր մասն է ընդունվել եւ դրա չընդունման պատճառով ինչպիսի՞ հնարավոր հետեւանքներ կարող է ունենալ այդ օրենքների պրակտիկ գործադրումը։

Եվ վերջին հարցը վերաբերում է մարտի 1-2 դեպքերն ուսումնասիրող ԱԺ ժամանակավոր հանձնաժողովի եզրակացության մեջ հատուկ նշված Մարդու իրավունքների պաշտպանի զեկույցի առաջարկությունների կատարման անհրաժեշտության վրա, որտեղ առաջարկվում էր նաեւ մոնիթորինգ իրականացնող հանձնաժողովը, որը ԱԺ-ն համարեց, որ դա պետաիրավական հարցերի հանձնաժողովն է, պետք է ներկայացնի առաջընթացի հաշվետվություն։ Արդյոք ձեր կողմից ուսումնասիրվել է այդ հաշվետվությունը եւ արդյոք պետական մարմիններն իրականացնում են բոլոր այն գործողությունները, որոնք նաեւ ձեր նախորդ զեկույցներում  ներկայացված են եւ կարեւորվել է ԱԺ այդ ժամանակավոր հանձնաժողովի կողմից այդ ժամանակ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Սեփականության հետ կապված, ցավոք, պարզապես պետք չի, որ միայն այդ հարցի վերաբերյալ են մեզ դիմում սեփականության իրավունքի։ Դրա համար էլ հիմնականում, երբ խոսում ենք սեփականության իրավունքի մասին, հիմնականում այդ երկու տեսակների մասին ենք խոսում։

Բժշկասոցիալական այդ փորձաքննության հետ կապված մենք նախարարի միջոցով հանդիպել ենք եւ քննարկել ենք այդ հարցը, որովհետեւ այստեղ մենք բավարարված չենք նրանով, որ մեզ որեւէ հիմնավորում չէին տալիս։ Ես էլ պարզապես նշում եմ, որ դա մասնագիտական հարց է եւ այսպես է արվել։ Բայց, այնուամենայնիվ, մասնագիտական հարցի դեպքում էլ կա ընդհանուր տրամաբանություն եւ ֆորմալ տեսակետից նույն իրավիճակում մարդկանց նկատմամբ տարբեր վերաբերմունք են ցուցաբերել եւ գոնե մեզ պետք է բացատրվի։ Եթե մեզ բացատրվի, թե ի՞նչ չափանիշներով ի՞նչ են անում, մենք իրավունք ունենք մի այլ մասնագետի դիմենք։ Այսինքն՝ մենք պետք է հասկանանք իրենց պատասխանի մեջ, թե ինչու՞ են իրենք այդ որոշումը արել, որ դրա հիման վրա մենք կարողանանք այլ մասնագետի դիմենք, որովհետեւ այլ մասնագետը չի կարող, եթե չիմանա նրանց հիմքերը, ներկայացնի։ Այս տեսակետից այդ հանդիպումը եղել է եւ կարծես հիմա ավելի նորմալացել է, որովհետեւ իրենք հիմնավորված են տալիս եւ մեզ համար էլ ինչ-որ տեղ պարզ է լինում, թե ինչու՞ մի դեպքում այսպիսի որոշում է կայացվել, մյուս դեպքում՝ այսպիսի։ Եթե կասկած ենք ունենում, մենք իրավունք ունենք համապատասխան մի այլ մասնագետի հրավիրենք եւ ասենք, որ հիմնավորումներով եկել է պատասխանը, մեզ բացատրեք։

Ընտրությունների հետ կապված նոր ասելիք չունենք պարզապես։ Այն, ինչ ասվել է, մնացել է։ Մեզ համար ամենատարօրինակը նա էր, որ քաղաքացին, որ այդ ժամանակահատվածում գտնվում է արտասահմանում, չի կարող մասնակցել ընտրություններին։ Ընդ որում, ոչ թե այն դեպքում, որ ռեզիդենտ է այլ երկրի, այլ այստեղի ռեզիդենտ է։ Ընտրությունների ժամանակահատվածում մարդը գործուղման է գնացել եւ մենք նրան զրկում էինք ընտրությունից։ Սա մեզ համար ընդհանուր էր, որովհետեւ, երբ մենք միջազգային փորձն ուսումնասիրեցիք, շատ երկրներ կան, որոնք իրենց քաղաքացիներին, որոնք ռեզիդենտ են այլ երկրում, նրանց ընտրելու իրավունքը չեն տվել։ Եվրոպական երկրներ կան, որ դա կիրառել են։ Սա այն տարբերակը չի, որ եվրոպական ստանդարտների տեսակետից սխալ ենք արել։ Բայց ռեզիդենտին, որը երկրի քաղաքացին է եւ որը այդ ժամանակահատվածում պարզապես գործով կամ մի ամսով հայտնվել է արտասահամանում, նրանց ընտրելու իրավունք չտալը մեզ համար զարմանալի է։ Իսկ մնացած հարցերը նույնն են մնացել, ըստ էության։

Վերջին հարցի հետ կապված, եթե չեմ սխալվում վերջերս պետաիրավական հարցերի հանձնաժողովի նախագահը նշեց, որ նրանք դեռ պատրաստվում են վերջնական ինչ-որ մի նյութ ներկայացնելու։ Այդ տեսակետից բոլորս էլ սպասողական ենք։ Ի՞նչ են արել եւ ի՞նչ չեն արել, այդ ամենը մենք ուսումնասիրել ենք։ Պետք է ասեմ, որ շատ հարցեր կան, որոնց ուսումնասիրությունը արված էր՝ հիմնվելով մեր զեկույցի վրա։ Բայց այն, որ մնացել են անպատասխան հարցեր, բոլորս էլ գիտենք, որ այդ հարցերի փաստարկներն էլ նույնն են։ Ցավոք սրտի, ոչ ես, ոչ պառլամնտական որեւէ հանձնաժողով դրանց պատասխանները չէինք կարող տալ։ Դրանց պատասխանները պետք է որոնի եւ գտնի համապատասխան մասնագիտացված մարմինը։ Եվ այստեղ մենք կարող էինք միայն հարցը բարձրացնեինք, եւ պառլամենտական հանձնաժողովները եւ ես պարզապես հարցերն ենք բարձրացրել։ Իսկ դրանց լուծումները, ճիշտն ասած, մի քիչ փակուղի է, որովհետեւ ես չգիտեմ պաշտպանը կամ պառլամենատական հանձնաժողովը ինչպե՞ս կարող է այդ հարցի լուծումը գտնել։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հարությունյան, հարցերն ավարտվեցին, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցման համար խոսափողի մոտ է հրավիրվում մարդու իրավունքների պաշտպանության եւ հանրային հարցերի հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Ռաֆիկ Պետրոսյանը։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Հարգելի խորհրդարան, սկզբից եւեթ ասեմ, որ այս զեկույցի քննարկման ուշացումը ԱԺ հետ կապ չունի, որովհետեւ հրավիրվել է Մարդու իրավունքների պաշտպանը, շատ ուշ է նրան տեղյակ պահվել, այդ օրը չի եկել, որից հետո սկսվեց նրա գործուղումները եվրոպական երկրներ եւ այդպես ձգձգվեց մինչեւ այսօր։ Այնպես որ ԱԺ այս տարի այդ հարցում մեղք չունի։

Ինչեւիցե, պաշտպանը ներկայացրել է չափազանց մեծ ծավալի՝ 176 էջանոց զեկույց եւ, կարծես թե, տպավորություն է ստեղծվում, Սուրեն Սպանդարյանի ասածի, որ աղջկան նամակ է գրել, թե կներես, ժամանակ չունեի, նամակս երկար ստացվեց։ Կարելի էր, իհարկե, այդ ամփոփումը կազմակերպել այնպես, որ մի քիչ կարճ ստացվեր, որովհետեւ 176 էջ կարդալը միայն շատ մեծ ծանրաբեռնվածություն է եւ դժվար է այնուհետեւ այդ բոլորը վերլուծել։

Ինչեւիցե, պաշտպանն անդրադարձել է իր գործունեության հիմնական ուղղություններին եւ ի տարբերություն նախորդ տարիների զեկուցումների, պետք է ասեմ, որ այս զեկուցումը շահեկանորեն, ինչպես ընդունված է ասել, առանձնանում է նախորդ տարիների զեկուցումներից, որովհետեւ այստեղ չկա այն քաղաքական ծայրահեղ բնորոշումները, որ պետական իշխանության մարմիններին նախորդ զեկուցումներում տալիս էր Մարդու իրավունքների պաշտպանը։ Չկան վարկաբեկող արտահայտություններ, ինչպես, օրինակ, անցյալ տարվա զեկուցման մեջ, որտեղ քննչական մարմինները, դատախազությունը եւ այլն բնորոշվում էին որպես ռեպրեսիվ մարմիններ։ Ընդհակառակը, այս տարվա զեկուցման մեջ շատ օբյեկտիվ կերպով, շատ կառուցողական ձեւով նա վերլուծել է հավասարակշռված ձեւով այն իրողությունները, որ կան մեր հանրապետությունում՝ կապված մարդու իրավունքների պաշտպանության, հիմնարար ազատությունների եւ դրա խախտումների հետ, եւ արված են համապատասխան առաջարկություններ։

Ըստ որում, պաշտպանը ներկայացրել է ոչ միայն 2009թ. վերաբերյալ խախտումների զեկույցներ, այլ եւս երկու լրացուցիչ զեկույցներ նույնպես բավականին մեծ։ Դա խաղաղ հավաքների վերաբերյալ զեկույցն է, արտահերթ զեկույցը եւ նաեւ մեկ ուրիշ զեկույց, որը վերաբերում է քրեակատարողական հիմնարկներում անձի իրավունքների եւ օրինական շահերի ապահովմանը։ Այնպես որ մեր հանձնաժողովը լիարժեք նյութ ունի մինչեւ տարվա վերջը զբաղվելու այդ զեկույցների քննարկմամբ եւ խորհրդարանական լսումներ կազմակերպելով։

Ասեմ, որ այս զեկուցման մեջ նորույթը այն է, որ նա անդրադառնում է նաեւ նոր իրավահարաբերությունների ի տարբերություն նախորդ տարիների։ Օրինակ, առաջին անգամ նա վերլուծել է զինվորական ծառայության ընթացքում տեղի ունեցող այդ խախտումներին, որը շատ կարեւոր է եւ այսօր մեծ հնչեղություն ունի զինվորական կանոնակագերի խախտման եւ այլնի կապակցությամբ։

Այնուհետեւ պաշտպանը իրականացրել է բազմատեսակ խորհրդատվություններ բնակչությանը։ Սա ոչ թե հենց այնպես խորհրդատվություններ են տվյալ մարդկանց, այլեւ բնակչության իրավագիտակցության բարձրացման որոշակի ձեւ է սա, երբ օրենքները, նրանց իրավունքները բացատրում է, խորհուրդ է տալիս դիմել այս կամ այն մարմիններին, իրականացնել այս կամ այն միջոցառումները եւ այլն։ Նրա խորհրդատվությունները եւ նրա կողմից ձեռնարկված միջոցառումները վերաբերել են մարդկանց խոշտանգումների առանձին դեպքերին, սոցիալ-տնտեսական իրավունքներին, կենսաթոշակներին, հաշմանդամներին, քրեական դատավարության օրենսդրությանը վերաբերող խախտումներին եւ այլն։ Նա անդրադարձել է նաեւ այնպիսի հարցերի, ինչպիսիք են պատիժը կրելուց վաղաժամկետ ազատելու, պատժի չկրած մասը ավելի մեղմ պատժատեսակով փոխարինելու իրավասություն ունեցող անկախ հանձնաժողովի ոչ բավարար աշխատանքի, Հայաստանում ազատազրկման համեմատաբար բարձր տոկոսին, կալանավայրերում գերբնակեցման խնդրին, սանիտարահիգիենիկ վիճակին, սննդին, բուժսպասարկմանը եւ այլ հարցերի։

Ես կուզենայի սրանցից մի երկուսի վրա մի փոքր կանգ առնել։

1-ինը դա խոշտանգումների առանձին դեպքերն են, որոնք դատապարտել է պաշտպանը շատ ճիշտ կերպով եւ, դժբախտաբար, պետք է ասեմ, որ մեր հանրապետությունում որքան էլ որ պայքարում ենք այս երեւույթի դեմ, դեռեւս երբեմն լինում են խոշտանգումներ տարբեր մարմինների կողմից։ Հետագայում նա խիստ քննադատել է մի շարք մարմինների, այդ թվում՝ ոստիկանության մարմիններին, որտեղ տեղի են ունում այդ խոշտանգումները։ Այս կապակցությամբ մի ուրիշ առաջարկ է արել պաշտպանը, շատ գեղեցիկ առաջարկ հետեւյալի մասին։ Մեր Քրեական դատավարության օրենսգրքի 183-րդ հոդվածում այդ խոշտանգման համար նախատեսվող հոդվածը, Քրեական  օրենսգրքի 119-րդ հոդվածը մտցված է այդ 183-րդ հոդվածով նախատեսված մասնավոր մեղադրանքի գործերի մեջ։ Այսինքն՝ երբ խոշտանգվողը այդ հոդվածի 1-ին մասով հաշտվում է քոշտանգողի հետ, ապա այլեւս գործ չի հարուցվում, համարյա քրեական գործի վարույթն էլ կարճվում է։ Սա շատ սխալ է, նաեւ իմ կարծիքով օրենսդրական մեծ բաց է, որովհետեւ պետք է խոշտանգման յուրաքանչյուր դեպք պետությանը հետաքրքրի եւ նա չպետք է  մտցնի դա մասնավոր մեղադրանքի գործերի մեջ, թեկուզ հաշտվի տուժողը խոշտանգողի հետ, չպետք է կարճվի վարույթը եւ գործը չմտնի մասնավոր մեղադրանքի գործերի մեջ, այլ պետք է լինի հանրային մեղադրանքի գործեր։

Մյուս հարցը պատիժը կրելուց վաղաժամկետ ազատելու հարցն է, որը շատ վատ վիճակում է գտնվում Հայաստանում։ Ինչու՞, իմ կարծիքով մենք անցյալ տարի, եթե հիշում եք, երբ քննարկում էինք կառավարության կողմից ներկայացված մի նախագիծ Քրեակատարողական օրենսգրքի բարեփոխումների վերաբերյալ, այնտեղ ես պատճառաբանեցի, թե ինչու՞ այդ վաղաժամկետ ազատումը տեղի չի ունենում, որովհետեւ անկախ հանձնաժողովը, որը համաձայնություն է տալիս ադմինիստրացիային, որ ներկայացնեն դատարան եւ վաղաժամկետ ազատեն կալանավորին, այդ հանձնաժողովը բաղկացած է այնպիսի պաշտոնատար անձանցից, որոնք, բնականաբար, այդպիսի համաձայնություն չեն տալիս։ Դրա համար էլ մուտք չի լինում գործեր դատարան։ Այդ հանձնաժողովի անդամները, ասենք, քննչական վարչության պետը, մեղադրանք են առաջադրում, հաստատում են այդ մեղադրանքը եւ ուղարկում են դատարան։ Մարդը դատվում է, հետո էլ, երբ դիմում է գրում կամ ադմինիստրացիան ժամկետը լրանալու կապակցությամբ ցանկանում է ազատել, այդ նույն մարդիկ, որոնք դատապարտմանը մասնակցել են, նրանք են որոշում այդ հարցը՝ թույլ տան դիմել դատարան վաղաժամկետ ազատման համար, թե՞ ոչ։

Ես անցյալ տարի առաջարկեցի, որ եթե այս օրենքի մեջ չի մտնում, գոնե առանձին արդարադատության նախարարությունը այդ մասին մտածի եւ կառավարությունը ներկայացնի մի օրինագիծ եւ, այսպես կոչված, անկախ հանձնաժողովի անդամների մեջ ավելացնի հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներին։ Միայն այս դեպքում տեղի կունենա, իրոք, իրական քննարկում եւ կներկայացվեն դատարան այդ վաղաժամկետ ազատման։

Դրա հետ կապվում է նաեւ ազատազրկման տոկոսի հարցը։ Մյուս կողմից էլ այն գլխից էլ, եթե Եվրոպայում նախնական կալանքի տոկոսը 60 տոկոս է, ապա Հայաստանում այն կազմում է 80 տոկոս։ Եվ ճիշտ խոսվեց այստեղ այն մասին, որ պետք է իջեցվի, համապատասխանեցվի միջազգային ստանդարտներին։ Իհարկե, սա պատվերով չի այսքան տոկոս, այնքան տոկոս կալանք, սա ավելի շատ սովետական ժամանակաշրջանի հասկացողություն է, բայց բոլոր դեպքերում գոյություն ունի միջին, այսպես կոչված, աշխարհում։ Եվ մենք պետք է այդ միջինից առաջ չընկնենք, ինչպես ասում են, ավելի քրիստոնյա չլինենք, ինչպես Հռոմի պապը։ Մենք պետք է է շատ հոդվածներում սանկցիները մեղմացնելով Քրեական օրենսգրքում, այնուհետեւ այդ վաղաժամկետ եւ այլ ճանապարհներով պակասեցնենք այդ ազատազրկման տոկոսների չափը, համապատասխանեցնենք  միջազգային ստանդարտներին։ Մանավանդ որ գերբնակեցված են մեր քրեակատարողական հիմնարկները եւ դեպքեր կան, որ այնտեղ մեր կալանավորները չեն տեղավորվում, մահճակալները չեն հերիքում։ Եվ պատահում է, որ մի մահճակալի վրա պետք է մի երկու-երեք կալանավոր քնի։ Սա աննորմալ վիճակ է եւ այս մասին ես դիմում եմ նաեւ մեր երկրի ղեկավարությանը, որպեսզի նրանք այս կապակցությամբ համալիր միջոցառումներ ձեռնարկեն նախ ազատազրկման տոկոսները նորմալացնելու, հետո այդ վաղաժամկետ ազատման հարցերը լուծելու համար, որպեսզի այդպիսի իրավիճակ չստեղծվի։

Ինչեւիցե, պաշտպանը այսպիսի հարցեր է բարձրացրել, որոնք շատ տեղին են, նորմալ են։ Նա կատարել է նաեւ իրավական բազմաթիվ փորձաքննություններ։ Մոտ 57 օրենքով նրա կարծիքն են հարցրել տարբեր տեսակի օրենքներով։ Եվ հատկապես բարձրացրել է մի հարց, որը էն գլխից էլի մեր օրենսդրության մեջ թերություններ է պարունակում։ Դա անհապաղ կատարման ենթակա վճիռներին է վերաբերում։ Քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրքը, որը պետք է սահմաներ, թե ո՞ր վճիռներն են ենթակա անհապաղ կատարման կայանալուց հետո, ասենք, աշխատանքում վերականգնելու, ալիմենտ գանձելու, հարկադիր բուժման ենթարկելու եւ այլն, չի արել այդ բանը, բաց է թողել։ Անհապաղ կատարման ենթակա որեւէ վճիռ Դատավարության օրենսգիրքը չի նախատեսում։ Ընդհակառակը, դա տարվել է հարկադիր կատարման վերաբերյալ կետրի մեջ, որտեղ պետք է մարդը դիմում գրի, վճիռը կատրելուց երեք օր հետո թերթ տան, նոր գնան կատարման։ Փաստորեն, անհապաղ կատարման ինստիտուտը անտեսվել է մեր օրենսդրության կողմից եւ շատ ճիշտ հարց է բարձրացվել հատկապես, երբ մարդը պետք է հիվանդանոցային ստացիոնար կամ հեռակա բուժման ենթարկվի հարկադրաբար, մինչեւ որ այդ վճիռը գնա եւ կատարողական թերթ հանի, ժամկետն անցնում է։ Մինչդեռ մարդը, եթե հոգեկան հիվանդ է, սպառնում է իրեն եւ շրջապատին, ապա անհապաղ պետք է վճիռը մտնի ուժի մեջ, որ տանեն բուժման։ Բուժման հետ միաժամանակ պաշտպանեն նրա շահերը եւ այլն։

Մարդու իրավունքների պաշտպանը մեծ համագործակցություն է ծավալել միջազգային կազմակերպությունների հետ։ Դա ՄԱԿ-ն է, նաեւ Ադրբեջանի եւ Վրաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանների հետ որոշակի գործողություններն  են, ՄԱԿ-ի զարգացման գրասենյակի հետ եւ այլն։ Դրան զուգահեռ բազմաթիվ գործերով դիմել է Սահմանադրական դատարան օրենքներում տեղ գտած հակասությունները, օրենքների եւ Սահմանադրության միջեւ եղած հակասությունները վերացնելու խնդրով։ Եվ շատ դեպքերում նրա դիմումները Սահմանադրական դատարանը դրական որոշումներ է կայացրել։ Այսինքն՝ այնպիսի որոշումներ, որոնք այս դիմումներում նշված են։

Պատշպանն իրավացիորեն կոնկրետ օրինակներով խիստ քննադատության է ենթարկել մի շարք մարմինների։ Դրանք են՝ Կադաստրի պետական կոմիտեի տեղական ստորաբաժանումները։ Բոլորիս հայտնի է, թե ինչ են անում այդ տեղական ստորաբաժանումները մարդկանց իրավունքների պաշտպանության հարցերում։ Այնուհետեւ Երեւանի քաղաքապետարանի, ոստիկանության աշխատանքները, վերլուծել է նաեւ դատական մարմիններում տեղ գտած շատ սխալներ եւ այլն։ Այսինքն՝ դատական պրակտիկան է քննադատել։ Այն, ինչ որ իր գործառույթնների եւ ֆունկցիաների մեջ մտնում է, պաշտպանը այդ բոլորը իրականացրել է եւ դրա կողքին, իմ կարծիքով, ճիշտ կերպով նա բարձր մակարդակի համագործակցություն է ցույց տվել զեկույցի մեջ կրթության եւ գիտության նախարարության մասին։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Պրն Պետրոսյան, դուք ունեք 5 րոպե, որից կօգտվեք երեք շաբաթ հետո։ Քառօրյա աշխատանքներն ավարտվեցին։ Ցտեսություն, մինչ նոր հանդիպում։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS