National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
23.11.2004

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03 04 05 06 07
08 09 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ԵՐՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ՉՈՐՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

23 նոյեմբերի 2004

Ժամը 1000
ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԹՈՒՐ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԸ ԵՎ ՓՈԽՆԱԽԱԳԱՀ ՎԱՀԱՆ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԸ

Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Խնդրում եմ նախապատրաստվել գրանցման։ Գրանցում։ Հարգելի պատգամավորներ, ակնհայտ է, որ դահլիճում այդքան մարդիկ չկան։ Ես, ուղղակի, խնդրում եմ... պրն Հարությունյան, նստեք։

Հարգելի պատգամավորներ, ես ուզում եմ, որ մենք շնորհավորենք պատգամավոր Հրանտ Գրիգորյանին ծննդյան օրվա առթիվ, մաղթենք առողջություն, հաջողություն եւ ամենայն բարիք։

(Ծափահարություններ)

Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Տիկին Խուդաբաշյանը մոտեցավ։ Պատգամավորներին հրավիրում ենք դահլիճ։ Մենք աշխատանքը կվերսկսենք 10.30-ին։ Խնդրում եմ գրանցվել։ Գրանցում։ Քվեարկություններ մենք առայժմ չենք կազմակերպի, այլ վաղը առավոտյան կամ այսօր օրվա ընթացքում։ Համաձա՞յն եք, հարգելի պատգամավորներ։ Համաձայն եք։ Ես կենտրոնական խոսափողի մոտ եմ հրավիրում  Ռաֆիկ Պետրոսյանին՝ հարցերին պատասխանելու համար։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, ինչպես հիշում եք, երեկ ընդհատված հարցը կանգ առավ հարց ու պատասխանի փուլում եւ պրն Պետրոսյանին հարցեր տալու համար հերթագրվել էին 9 պատգամավորներ։ Հիշեցնեմ ազգանունները՝ Սուքիաս Ավետիսյան, Գրիգոր Ղոնջեյան, Գուրգեն Արսենյան, Հրանուշ Հակոբյան, Վահան Հովհաննիսյան, Արտակ Առաքելյան, Սամվել Բալասանյան, Մկրտիչ Մինասյան, Գագիկ Ավետյան։  Խնդրեմ, Սուքիաս Ավետիսյան, ձեր հարցը։

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պետրոսյան, մի քանի հարց է։ 1-ին հարցը վերաբերում է 35-րդ հոդվածի 2-րդ մասին, որտեղ դուք առաջարկում եք երկու շաբաթը մեկ, երեք շաբաթը մեկ բառերով փոխարինել։ Այս հոդվածի հետ կապված ուզում եմ ճշտել, թե ընդհանրապես ո՞ր երկրների փորձն եք հաշվի առել, որ ամիսը մեկ անգամ եք ԱԺ նիստ հրավիրում։

2-րդը. եթե սկսում ենք ժամը 12-ի փոխարեն ժամը 14.30-ին, ապա իմ կարծիքով, այդ դեպքում 2-րդ մասի վերջին պարբերությունը պետք է փոխել, որովհետեւ գործող կանոնակարգով ունենք, որ երկուշաբթի օրը 1-ին, իսկ մյուս օրերին 2-րդ ընդմիջման տեւողությունը մեկ ժամ է։ Եթե չենք փոխում, նշանակում է 14.30-ին սկսում ենք նիստը, հետո մեկ ժամ ընդմիջում ենք անում։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Ոչ, կես ժամ ենք անում։

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Ներողություն, հետո կպատասխանեք, հա՞։ Ձեր առաջարկած փոփոխությունների մեջ ինձ համար անհասկանալի է մնում հոդված 2-րդում 7-րդ կետի փոփոխությունը, որովհետեւ գործող կանոնակարգում նույնն է գրված, ինչ որ ձեր առաջարկած փոփոխությունն է։ Նույնը նաեւ 41-րդ հդովածի 6-րդ մասը, որտեղ ամսվում է սույն հոդվածի 5-րդ կետում եւ այլն։ Այստեղ էլ նույն բանն է գրված, ինչ որ գործող կանոնակարգում։ Այսինքն՝ փոփոխման անհրաժեշտություն այստեղ չեմ տեսնում։

Մյուս հարցը։ Ինչու՞ մենք չենք ուզում նաեւ հանձնաժողովների խնդիրը լուծել, որովհետեւ այսօր շատ  հանձնաժողովներ պրոբլեմներ ունեն քվորման հետ կապված։ Միգուցե, մտածենք նաեւ ինչ որ պատժամիջոցներ կիրառենք նաեւ հանձնաժողովների նիստերին պարբերաբար բացակայող պատգամավորների նկատմամբ։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-35-րդ հոդվածի 2-րդ մասի կապակցությամբ ոչ թե երկու շաբաթը մեկ, այլ երեք շաբաթը մեկ։ Հատուկ ուսումնասիրություններ հանձնաժողովը չի կատարել։ Դա եղել է կոալիցիայի առաջարկը։ Հանձնաժողովը քննարկել է  եւ այստեղ բերված երեք հիմնական հիմնավորումներով համաձայնվել է, դրական է ընդունել։ Ինչ տվյալներ մենք օգտագործել ենք, բոլորը տվել է ԱԺ-ի ինֆորմացիոն վարչությունը տարբեր երկրների վերաբերյալ։ Այդ նյութերի մի մասը ինձ մոտ է, իսկ մյուս մասը գտնվում է «Պատգամավորի պահվածքի մասին» օրինագծում։ Այնտեղ կցված է։ Կան նույնիսկ երկրներ, որոնք նիստեր են գումարում  ըստ անհրաժեշտության։ Այսինքն՝ ոչ թե երկու-երեք շաբաթը մեկ, այլ երբ օրակարգ են ունենում ձեւավորված։ Իսկ ընդհանրապես զբաղվում են քաղաքական եւ այլ գործունեությամբ, որի մասին երեկ մենք խոսեցինք։ Նույնիսկ այդպիսի երկրներ կան, որոնք ըստ անհրաժեշտության են նիստեր գումարում։

Ինչ վերաբերում է երեք շաբաթվան, ես կարծում եմ, որ դա հիմնավորվեց այսօր տիրող իրադրությամբ, որը կապված է հիմնական օրենքների, օրենսգրքրի ընդունման հետ, դրանցում կատարվող փոփոխությունների վրա աշխատելու հանձնաժողովներում փորձագետների միջոցով երկար ժամանակ պահանջվելու հետ, պատգամավորների քաղաքական գործունեությամբ զբաղվելու հնարավորություն տալու հետ, ընտրողների հետ հանդիպելու եւ տնտեսական, քաղաքական եւ այլ հարցեր նրանց կողմից բարձրացվելու, կառավարությանը ներկայացնելու եւ մի շարք այլ անհրաժեշտություններով։ Այնպես որ, այստեղ արտակարգ ոչինչ չկա։ Երեք շաբաթը մեկ հազիվ հանձնաժողովները կհասցնեն մշակել այդ օրենսդրությունը եւ որակյալ օրենքներ ներկայացնել ԱԺ-ին։

Հաջորդ հարցը։ Այո, ճիշտ եք նկատում։ Եթե սկսվում է 14.30-ին, արդեն մեկ ժամանոց ընդմիջման կարիք չկա։ Բայց քանի որ այդ հոդվածում արդեն նշված է, որ 14.30-ից հետո ընդմիջումը գնում է  կես ժամ տեւողությամբ, ուրեմն, դա է իր ուժը պահպանում։ «Մեկ ժամվա» բառերը պետք է հանվեն։

Հաջորդ հարցը։ Հոդված 2-ի 7-րդ կետի փոփոխությունը։ Նույնը 41-րդ հոդվածում։ 7-րդ կետի փոփոխություն չկա։ Հոդված 2-ում օրենքի 30-րդ հոդվածի  4-րդ մասի «ուղղակի օրակարգերում» բառերը փոխարինվել են «օրակարգերի նախագծերում»։ Դա արվել է ամբողջ օրենքում, որովհետեւ անընդհատ խոսքը գնում է օրակարգերի մասին, մինչդեռ մինչեւ ԱԺ-ը չհաստատի օրակարգը, դրանք դեռեւս օրակարգի նախագծեր են։

7-րդ կետ եք ասում  2-րդ հոդվածում։ Ուրեմն, երբ որ ընդունվել է կանոնակարգը, հրատարակվել է պաշտոնական տեղեկագրում։ Այսօր այն տեղեկագրի տեքստը չի համապատասխանում այս կանոնակարգում նշված տեքստին։ Սա պաշտոնական չէ։ Եվ այստեղ էլ գրված է՝ ոչ պաշտոնական հրատարակություն։ Պաշտոնական հրատարակության մեջ ձեւակերպված է այնպես, ինչպես մենք ներկայացրել ենք այս օրինագծի ձեր նշած օրինագծում եւ կետերում։ Այսինքն՝ վերականգնել ենք իրականությունը։ Վերցրեք եւ նայեք իսկական պաշտոնական տեղեկագիրը, որի մեջ ավելի ճիշտ է եւ այս խմբագրությամբ է նշված։ Սա տպագրելու ժամանակ թյուրիմացություն է տեղի ունեցել։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պարզաբանման համար, խնդրեմ, պրն Ավետիսյան։

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Պրն Պետրոսյան, իմ ձեռքի տակ են կանոնակարգը եւ բնօրինակը, որի մեջ գրված է այնպես, ինչպես դուք եք առաջարկում։ Ոչ մի փոփոխության  անհրաժեշտություն չկա։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Ավելացրել ենք «նիստը վարողի» բառերը։

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Ներողություն, նիստը վարողը որտե՞ղ եք ավելացրել։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Չկա՞։ Ավելի լավ։ Վերականգնել ենք այն, ինչ որ  կա պաշտոնական տեղեկագրում։

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Չէ, վերականգնելու անհրաժեշտություն էլ չկա։ Դուք նույնը արտագրել եք, ասում եք առաջարկություն ենք անում հոդվածը փոխել։ Հոդվածը  փոխելու անհրաժեշտություն չկա։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Դրանում ոչ մի բան չկա։ Դուք համարում եք սա պաշտոնական։ Սա պաշտոնական չի։ Դա է պաշտոնականը։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Բանավեճի մեջ մի մտեք։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Այս փոփոխություններից հետո մենք  սա նորից ենք  հրատարակելու։ Որպեսզի հին տեքստը նորից սխալ չգնա, մենք ճշտել եւ համապատասխանեցրել ենք նրա հետ, ինչ որ կա պաշտոնական տեղեկագրում։

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Ներողություն, եթե պաշտոնական...

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն Սուքիասյան, դուք սպառել եք ձեր ժամանակը։ Դուք հավանաբար  հնարավորություն կունենաք ելույթով արտահայտել ձեր դժգոհությունը այս հարցի վերաբերյալ։

Հաջորդ հարցը՝ Գրիգոր Ղոնջեյան։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը  հանձնաժողովների քվորումը։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Մի րոպե։ Դուք դեռ չե՞ք պատասխանել ամեն ինչին։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Ինքը դեռ մի հարց ուներ։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Բա, եթե դուք չեք պատասխանել, ինչպե՞ս եք հանդուրժում, որ նա պարզաբանման համար ձայն վերցնի։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Դա նախագահողը պետք  է անի։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Չէ, նախագահողը որտեղի՞ց իմանա, որ դուք դեռ պատասխանելիքներ ունեք։ Ունե՞ք դեռ պատասխանելիքներ։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Վերջին հարցը դեռ մնացել է։ Հանձնաժողովների քվորումի հարցը լուծված է հանձնաժողովների կողմից հաստատված կանոնակարգերով։ Եթե հիշում եք, հենց սկզբից ԱԺ-ի ձեւավորելուց հետո բոլոր հանձնաժողովները առանձին-առանձին մշակեցին իրենց համար կանոնակարգեր եւ ներկայացրեցին ԱԺ նախագահին։ Ի՞նչն է ձեզ անհանգստացնում, ես չգիտեմ։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ հացը՝ Գրիգոր Ղոնջեյան։

Գ.ՂՈՆՋԵՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պետրոսյան, նախ շնորհակալություն եմ հայտնում ՄԱԿ խմբակցության կողմից ներկայացված փաթեթի վերաբերյալ ձեր բարձր գնահատականի համար։ Ուզում եմ հիշեցնել եւ տեղեկացնել, որ մենք մեր փաթեթում նախատեսել ենք նիստերն անցկացնել ամեն շաբաթ։ Այդ կապակցությամբ տալիս եմ իմ հարցը։

Ընթերցում եմ գործող Սահմանադրության 80-րդ հովածը. «Հերթական նստաշրջանի յուրաքանչյուր շաբաթվա մեկ նիստում վարչապետը եւ կառավարության անդամները պատասխանում են պատգամավորների հարցերին»։ Խնդրում եմ ասել, արդյո՞ք սա չի նշանակում, որ Սահմանադրությունը այս դրույթով պահանջ է դնում  հերթական նստաշրջանի յուրաքանչյուր շաբաթվա ընթացքում առնվազն մեկ նիստ գումարել, որպեսզի վարչապետը եւ կառավարության անդամնրը կարողանան պատասխանել պատգամավորների հարցերին։ Շնորհակալություն։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Իմ կարծիքով՝ ոչ։ Սահմանադրությունն այդպիսի բան չի սահմանում։ Սահմանադրությունն ասում է, որ հերթական նստաշրջանների յուրաքանչյուր շաբաթվա մեջ։ Այսինքն, եթե մենք երկու շաբաթը մեկ ենք նիստ գումարում, ապա  դա նիստերի օրվա մասին է  խոսքը։ Դուք, մի կողմ դնելով «հերթական նստաշրջանի» բառերը, վերցնում եք միայն յուրաքանչյուր շաբաթվա 2-րդ մասը։ Սահմանադրությունն այդպես չի հասկանում եւ Սահմանադրությունը գրելիս ես ինքս էլ մասնակցել եմ եւ այդպիսի բան մենք նկատի չենք ունեցել, որ ամեն շաբաթ պետք է նիստ անենք։

Կներեք, դա կամայական մեկնաբանություն է, հարգելի գործընկեր։ Սահմանադրության մեջ այդպիսի գաղափար չի դրվել։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պարզաբանման համար՝ Գրիգոր Ղոնջեյան։

Գ.ՂՈՆՋԵՅԱՆ

-Պրն Պետրոսյան, ես, իհարկե, համոզված եմ, որ դուք ղեկավարվել եք բարի ցանկություններով եւ, ըստ երեւույթին, ցանկություն չեք ունեցել նման դրույթ ամրագրել Սահմանադրության մեջ։ Սակայն մենք ոչ թե կամայականություն ենք անում, այլ ուղղակի կարդում ենք։ Ես նորից եմ կարդում՝ «Հերթական նստաշրջանի յուրաքանչյուր շաբաթ»։ Մենք հիմա գտնվում ենք հերթական նստաշրջանի ընթացքում։ Հարց եմ տալիս ձեզ՝ օրացուցային հաջորդ շաբաթը, որը սկսվում է նոյեմբերի 29-ով, արդյո՞ք շաբաթ չի՞։ Սա մեկ։

2-րդը. արդյո՞ք յուրաքանչյուր շաբաթ չի։ Եվ արդյո՞ք նստաշրջանի շաբաթ չի։ Սա երեք։ Իհարկե, խոսքս զուտ ամսի 29-ի մասին չի։ Ամսի 29-ից մինչեւ  կիրակի 00 ժամը։ Շնորհակալություն։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Ուրեմն, հաջորդ շաբաթը շաբաթ է։ Եթե դա ժխտենք, կստացվի անհեթեթություն։ Բայց ոչ հերթական նստաշրջանի  շաբաթ է դա։ Այսպես պետք է մենք դա մեկնաբանենք։ Գուցե խմբագրությունը կարելի է ճշգրտել, բայց դա Սահմանադրության հարց է։ Մենք  սահմանադրական փոփոխությունների ժամանակ կանդրադառնանք այդ հարցին։ Բայց, որ մենք նկատի չենք ունեցել, որ ամեն շաբաթ պետք է նիստ անենք, դա պարզ է։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝  Գուրգեն Արսենյան։

Գ.ԱՐՍԵՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մինչեւ հարցս տալը ասեմ, որ չգիտեմ ի՞նչ են նկատի ունեցել Սահմանադրությունը գրելիս։ Սակայն Սահմանադրության մեջ հստակ գրված է, որ խոսքը վերաբերում է յուրաքանչյուր շաբաթվան։ Հերթական նստաշրջանը սկսվում է սեպտեմբերի 9-ից եւ տեւում է մինչեւ դեկտեմբերի քանիսը։ Դա է հերթականությունը։ Դա առանձին հարց է, կարող ենք դիմել Սահմանադրական դատարան ճշտելու համար այդ հասկացողությունները, որովհետեւ ոչ դուք,  ոչ էլ ես չենք հավակնում Սահմանադրության մեկնաբանողին։ Մենք կարող ենք մեր կարծիքներն ասել։ Ես ուրիշ հարց եմ տալիս։

Դուք գիտեք, որ շրջանառության մեջ է գտնվում նաեւ մեր կողմից խմբագրված օրենքի նախագիծը, որտեղ մենք մոտ 160 առաջարկ ունենք, եւ դուք բարձր գնահատական եք տալիս մեր կողմից խմբագրված օրենքի նախագծի հիմնական դրույթներին։ Հիմա, որպեսզի քննարկումները լինեն ավելի էֆեկտիվ եւ մենք կարողանանք երկու փաստաթղթից առավելագույնս օգուտ քաղելով ավելի արդյունավետ դարձնենք ԱԺ-ի աշխատանքները, ես ուզում եմ հարցնել։ Մենք հիմա գտնվում ենք 1-ին ընթերցման ռեժիմում, եւ հաշվի առնելով, որ 2-րդ ընթերցման ռեժիմը կարող է սկսվել 14 օրվանից ոչ շուտ, աշխատանքային օրվանից, հասկանալի է, որ 2-րդ ընթերցումը տեղափոխվում է փետրվարյան  նստաշրջանին։ Կանոնակարգի պահանջն է գրված։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-2-րդ ընթերցումը 45 օր հետո է։

Գ.ԱՐՍԵՆՅԱՆ

-Հա, այսինքն՝ մենք կհասցնենք նաեւ միասին քննարկել, երբ 1-ին ընթերցումով կմտնի, որպեսզի կարողանանք գտնել ոսկե միջինը, պրն Պետրոսյան, եւ ավելի բարձրացնենք ԱԺ-ի դերը հասարակության կյանքում, որովհետեւ ԱԺ-ը ոչ միայն օրենսդիր, այլեւ քաղաքական մարմին է, եւ քաղաքական մարմինը, որպես այսպիսին, պետք է ունենա այդ հնարավորությունը իր դերը եւ նշանակությունը ավելի կարեւորելու հասարակական կյանքում, որովհետեւ ես միտում եմ տեսնում ԱԺ-ի դերի փոքրացման կամ չեզոքացման, կամ վերածելու գործադիր իշխանության կցորդի։ Մենք իշխանության առանձին թեւ ենք, պրն Պետրոսյան, եւ այդ տեսանկյունից ելնելով, ես ձեզ նաեւ կոչ եմ անում  այս քննարկումների ընթացքում գտնել այն լուծումները, որ ավելի կմեծացնեն ԱԺ-ի դերը եւ մեզ չի վերածի մի մարմնի, որ զբաղվելու է միայն խոսելով։ Շնորհակալություն։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Ես նույնպես շնորհակալություն եմ հայտնում ձեզ։ Երեկ մենք այդ հարցի մասին խոսեցինք։ Դուք ներկա չէիք։ Գուցե ռադիոյով լսել եք։ Մեր կողմից առաջարկվող փոփոխությունները վերաբերում են մի խումբ հարցերի։ Այսինքն՝ կանոնակարգում ժամանակին թույլ տրված բացթողումներին եւ սխալ խմբագրումներին։ Եվ 2-րդը, ուղղված է, այսպես կոչված այդ քաղաքական բոյկոտի կարգավորմանը, որը հրատապ հարց էր մեր ԱԺ-ի համար։ Մենք դա վաղուց ենք դրել  շրջանառության մեջ պաշտոնապես, բայց մեկ ամիս առաջ դրվել է շրջանառության մեջ եւ դրա ժամկետը լրացել էր, մենք սկսեցինք քննարկել երեկվա նիստում։

Ինչ վերաբերում է ձերին, ձերը ես  ստացել եմ հինգ օր առաջ, մանրակրկիտ ձեւով ծանոթացել եմ, հանձնաժողով է հասել ավելի ուշ, քան դուք դրել եք շրջանառության մեջ։ Երեկ ես անկեղծորեն տվեցի այդ օրինագծի մասին շատ բարձր կարծիք եւ չեմ հրաժարվելու այդ կարծիքից, որովհետեւ դուք էլ բոլորովին ուրիշ ուղղությամբ եք զարգացրել հարցերը։ Տրամաբանորեն սկսած 1-ին հոդվածից մինչեւ վերջինը, դուք աշխատել եք լուծել ոչ միայն հանձնաժողովների, այլեւ խմբակցությունների եւ խմբերի իրավունքներն ընդլայնելու, ԱԺ-ին յուրահատուկ նրանց իրավունքներ հաղորդելու, ինչպես նաեւ նրանց համար աշխատելու իսկական պայմաններ ստեղծելու եւ այլն։ Այդ բոլոր հարցերը ձեր մոտ գնում են, որն ընդունելի է, բացի այդ մեկ շաբաթվա նիստերից։ Իսկ այդ մեկ շաբաթվա նիստերի հետ կապված 160 առաջարկներից  երեւի 30-40-ը դուրս կգան, որովհետեւ բոլորը կապվում են հերթականորեն դրա հետ։

Ինչ վերաբերում է երկու նախագծերը միացնելուն, ես ասացի, որ մենք 1-ին ընթերցմամբ, ըստ ժամկետների, սա կընդունենք եւ 1-ից 2-րդ ընթերցման միջեւ ընկած է 45 օր։ Եթե կհասցնենք, ապա միասին կարող ենք այդ 45 օրում միացնել երկու նախագծերը, հանձնաժողովում այդ հարցը քննարկել, ոչ թե այլընտրանքային համարել, որովհետեւ մեկը մյուսին լրացնում է, հակասություններ չկան, բացի այդ մեկ շաբաթից։ Կարող ենք միասնական տեքստով հանդես գալ արդեն 2-րդ ընթերցման ժամանակ։ Եթե ԱԺ-ը կորոշի, ես դրա համար միջնորդում եմ, 45 օրից էլ մի քիչ ավել ժամկետ տալ 1-ից 2-րդ ընթերցում սկսելու համար եւ դրանից հետո կաշխատենք ու կմիացնենք, որովհետեւ շատ օգտաշատ առաջարկներ կան ներկայացված նախագծում՝ կապված ԱԺ-ի գործունեության ժողովրդավարացման եւ նյութական ապահովման հետ։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պարզաբանման համար՝ Գուրգեն Արսենյան։

Գ.ԱՐՍԵՆՅԱՆ

-Շատ ճիշտ նկատեցիք, պրն Պետրոսյան, որ այն նախագիծը, որը հեղինակել ենք մենք, այլ նպատակներ է հետապնդել եւ բացարձակապես չի հետապնդել նպատակ քաղաքական բոյկոտի կարգավորման մեխանիզմներ գտնելու։ Այսինքն՝ մենք հետապնդել ենք այն նպատակները, որի վերաբերյալ մենք ունենք նաեւ ձեր կողմից հեղինակված փոփոխություններ։ Դուք էլ եք հետապնդում այդ նպատակները։ Կան տեխնիկական որոշ խնդիրներ, որոնք պետք է իրար համադրել, որովհետեւ այդ չարաբաստիկ երեք շաբաթվա ռեժիմը, որը առաջարկվում է, նույնը կարելի է ասել մեկ շաբաթվա ռեժիմի մասին, դա սկզբունքաիյն հարցը չի։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Երկրորդի հետ համաձայն եմ։

Գ.ԱՐՍԵՆՅԱՆ

-Ուրեմն, պետք է համաձայնվեք, որ կա նաեւ մեր կողմից ձգտում, որպեսզի մենք վերականգնենք Սահմանադրության տառն ու ոգին։ Գնահատականներ տվեք ոնց ուզում եք, սակայն ես գտնում եմ, որ մենք կարող ենք, ելնելով նպատակահարմարությունից եւ ԱԺ-ի դերի բարձրացման անհրաժեշտությունից  հասարակության կյանքում, գնալ այդ ճանապարհով։ Մենք ասում ենք, որ մենք պատրաստ կլինենք այդ քննարկումներին եւ կդրսեւորենք մեր բարի կամքը այդ հարցում։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝ Հրանուշ Հակոբյան։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Պրն Պետրոսյան, դուք երեկ ձեր խոսքում ասացիք 2-րդ ընթերցման ինստիտուտի ուժեղացման մասին եւ այդ կապակցությամբ գործող օրենսդրության 69-դ հոդվածի «բ» եւ «գ» կետերը հանում եք։ Այսինքն՝ թույլ եք տալիս, որ 2-րդ ընթերցման ժամանակ մարդիկ ելույթ ունենան։ Այդ դեպքում ինչու՞ եք պահում «ա» կետը այդ 69-րդ հոդվածի, որտեղ ասվում է զեկուցողին հարցեր չեն տալիս։ Եթե մենք պարզեցնում ենք եւ թույլ ենք տալիս քննարկումներ, այս դեպքում հարց է  առաջանում կարող է մարդիկ հարց տան, հարցից հետո ելույթ չունենան, պարզաբանում լինի։ Չե՞ք կարծում, որ փոփոխվող հոդվածների վերաբերյալ հնարավորություն ընձեռենք պատգամավորները հաց տալու հնարավորություն ունենան։ Սա մեկ։

2-րդը. այսպես կոչված բոյկոտի խնդիրը։ Ես հասկանում եմ, որ դուք փորձել եք կանոնակարգել այս խնդիրը, բայց երեւի այնքան շատ եք ուզել, որ ձեւակերպումը արդեն անհասկանալի է դարձել։ Բանն այն է, որ ձեր ներկայացրած  նախագծի 24-րդ հոդվածում, 3 պրիմ հոդվածը, որ ավելացնում եք, ասում եք, որ խումբ խմբակցությունը ԱԺ-ի տվյալ գումարման միայն մեկ նստաշրջանը կարելի է համարել հարգելի։ Ի՞նչ է սա նշանակում։ Դուք ուզում եք ասել, որ կարող են գալ եւ ասել, որ ամբողջ մի նստաշրջան բոյկոտում ենք, չենք մասնակցում, իսկ դրանից հետո հենց որ ասեցին, հարգելի չի՞ լինում։ Սա ի՞նչ լուծում է։ Եթե մեր նստաշրջանները 8-ն են, դուք, ուղղակի, պետք է հնարավորություն տաք, որ մարդը նստաշրջանների ընթացքում բոյկոտելու հնարավորություն ունենա։ Կարող է մի նստաշրջանում մի հարցն է նա բոյկոտում։ Դուք այսօրվա իրականությունից ելնելով պետք է գրեք։ Դուք ընդհանրապես պետք է կարգավորեք այս հարաբերությունները։ Ես կարծում եմ, որ սա պետք է կապել Սահմանադրության այն նորմի հետ, որտեղ ասվում է, որ քվեարկությունների  կեսից ավելին համարվում է։ Եթե քվեարկությունների կեսից պակաս մարդը կամ խումբը, խմբակցությունը բոյկոտում է, ապա դրանից հետո համարեք անհարգելի։ Թե չէ ստացվում է, որ մեկ նստաշրջան ենք իրավունք տալիս քաղաքական ակցիա կատարելու։ Դրանից հետո ասում ենք՝ իրավունք չունես։ Ես գտնում եմ, որ սա ամբողջությամբ չի կարգավորված։ Միտքը ճիշտ է, բայց անցումը եւ նորմը մինչեւ վերջ  չեն կարգավորվել։

Հաջորդ հարցը։ Շատ ուրախ ենք, որ դուք ասում եք, որ հանձնաժողովների դերը պետք է բարձրացվի։ Այդ դեպքում ասացեք, խնդրեմ, ո՞ր հոդվածներով է հանձնաժողովների գործունեությունը ամրապնդվում եւ ուժեղանում։ Ավելանում են արդյո՞ք փորձագետների թիվը, փորձագիտական ինստիտուտը։ Հանձնաժողովներին կից գործում են հասարակական կառույցներ։ Արդյո՞ք այդ այդ հասարակական կառույցների սպասարկման խնդիրն է լուծվում այս օրենքով։  Կամ հանձնաժողովի նախագահի գործունեությունը, իրոք, բացակայող պատգամավորների հետ կապված եւ դրա հետեւանքների ուժեղացումը։ Ես չեմ կարծում, որ եղածը բավարար է։

Եվ վերջին հարցը։ Մենք անընդհատ խոսում ենք թոշակի մասին։ Ես կարծում եմ, որ հենց կանոնակարգով կենսաթոշակային օրենսդրությունը կա, բայց պետք է սահմանել այն չափը, որով կենսաթոշակի անցնող պատգամավորին պետք է սահմանել կենսաթոշակ։ Խնդրում էի ասեք ձեր կարծիքը։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Ուրեմն, 69-րդ հոդվածի «ա» կետով  նույնպես  հարցեր չեն տրվում։ Այո, պետք է ավելացվի։ Այսինքն՝ 2-րդ ընթերցման ռեժիմը նույնացվում է 1-ին ընթերցմանը բոլոր իմաստներով։

Հաջորդ հարցը՝  24-րդ հոդվածի 3-ի մեկ կետն է։ Ինչու՞ մեկ նստաշրջան։ Մենք ուսումնասիրել ենք 20 երկրների փորձ, որը մեզ տրամադրել է մեր ինֆորմացիոն վարչությունը։ Եվ չկա մի երկիր, որը մեկ նստաշրջանից ավելի ժամկետում թույլատրի այդ երկրները, որոնք կարգավորում են այդ բոյկոտները։ Կան երկրներ, որոնք ընդհանրապես չեն անդրադառնում եւ արգելվում է պատգամավորներին բոյկոտել, պետք է պարտադիր գան եւ մասնակցեն։ Իսկ այն երկրները, որոնք մենք ուսումնասիրել ենք,  մեկ նստաշրջանն էր թույլատրվում այդ բոյկոտը, որովհետեւ հակառակ դեպքում կստացվի, որ ամբողջ գումարման ընթացքում կարող են հայտարարել եւ բոյկոտել։ Դա նշանակում է, որ պատգամավորները չեն մասնակցում օրենսդիր մարմնի աշխատանքներին ընդհանրապես։ Ելնելով այդ միջազգային փորձից, որն իրեն, ըստ երեւույթին, արդարացրել է, թույլատրվում է բոյկոտել մեկ նստաշրջան եւ ոչ ավելի։ Դա նպատակ ունի  պատգամավորներին ներգրավել աշխատանքում, որպեսզի, մանավանդ, եթե հասկանում ենք այդ բոյկոտը այնպես, ինչպես այսօր ենք հասկացել, մի անգամ հայտարարեն եւ ամբողջ տարի չմտնեն ԱԺ, պատկերացրեք ի՞նչ կկատարվի, եթե ԱԺ-ի մեկ հինգերորդից մեկ վեցերորդ մասը, որը կատարվում է մեզանում, չորս տարի անընդհատ մի հայտարարությամբ չգան ԱԺ եւ չզբաղվեն օրինաստեղծ գործունեությամբ։ Դրա  համար էլ, որպեսզի սահմանափակվի, սահմանվում է մեկ նստաշրջանից ոչ ավելի ժամանակի ընթացքում այդ բոյկոտը։ Ընդ որում, երկրներ կան, որ եթե չորս նիստի չեն ներկայանում, նրանից հետո համարվում է անհարգելի։ Երկրներ կան, որ մեկ ամիս, երկրներ կան, որ երկու ամիս։ Մաքսիմումը, ըստ միջազգային պրակտիկայի, մեկ նստաշրջան է։

Հաջորդը։ Մեր նախագծում հանձնաժողովների դերի ուժեղացման վերաբերյալ նորմերը շատ քիչ են։ Դա հատկապես վերաբերում է նրանց կողմից այն որոշումների կայացմանը, որոնք պրակտիկայում  կայացնում էին հանձնաժողովները եւ ԱԺ-ը, բայց կանոնակարգում  չկար։ Մենք այդպիսի վեց տեսակի որոշումներ ենք կայացրել, տեսակներ, որ հանձնաժողովները կարող են կայացնել։ Ձեր ասած  հարցերը նյութական ապահովման, օրենսդրական նախագծերի եւ այլնի ապահովման, մամուլով, հեռուստատեսությամբ եւ այլն։ Այդ հարցերը շատ գեղեցիկ ձեւով լուծված են ՄԱԿ-ի ներկայացրած նախագծում։ Եթե դա հնարավոր լինի իրականության վերածել, դրա համար էլ մենք պայմանավորվեցինք, որպեսզի համատեղ աշխատենք եւ 2-րդ ընթերցման ժամանակ մի նախագծով հանդես կգանք, որտեղ դուք կտեսնեք նաեւ այնպիսի պահանջներ նրանց նախագծերում, որ Հայաստանում հնարավոր կլինի իրականացնել երեւի 20 տարի հետո։

Հաջորդ հարցը՝ կենսաթոշակները։ Կենսաթոշակները դեռեւս նախորդ գումարման ժամանակից օրենքի նախագիծ կա, գտնվում է հանձնաժողովում։ Քանի որ այդ կենսաթոշակները սովորական քաղաքացիների այդքան ցածր է, քանի որ նրանց նպաստները ցածր են, կան կարիքավորներ, զոհվածների ընտանիքներ եւ այլն, պատգամավորների կենսաթոշակի բարձրացումը կառաջացնի հասարակական մեծ դժգոհություն։ Աշխատավարձը բարձր է, եթե դրան էլ ավելացնենք կենսաթոշակները, գումարներ են պետք այդ ծախսերը կատարելու համար։ Ինձ թվում է դա պետք է արվի, իհարկե, պետական նյութական վիճակի բարելավումից հետո։ Գուցե տարիներ անց կամ այս նստաշրջանի վերջին տարում մենք անդրադառնանք այդ հարցին։ Այսօր դա կառաջացնի հասարակական մեծ դժգոհություն։ Այդ են վկայում հեռուստաելույթները, երբ հնչում են այդ հարցերը, թե ինչու՞ պատգամավորների աշխատավարձը բարձրացրեցիք, իսկ կենսաթոշակները մնացին նույնը։ Կարծում եմ, որ ոչինչ, պատգամավորները ժողովրդի ծառաներն են, կհամբերեն եւ այս աշխատավարձով կաշխատեն առանց կենսաթոշակները առայժմ բարձրացնելու, որովհետեւ առաջին հերթին պետք է ուղղվի եղած հնարավոր միջոցները աղքատության վերացմանը, ինչպիսի քաղաքականություն, որն այսօր տանում է մեր կառավարությունը։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝  Վահան Հովհաննիսյան։

Պրն Պետրոսյան, ես երեք հարց ունեմ։ Մեկին մասամբ անդրադարձաք, բայց շատ է խոսվում այս փոփոխությունների անհրաժեշտությունը կապելով հանձնաժողովների դերի բարձրացման հետ, հանձնաժողովների աշխատանքը ավելի ակտիվ եւ էֆեկտիվ դարձնելու հետ  եւ այլն։ Նշում եք նաեւ, մի քանի դեպքերում  խնդիրները կապում եք նրա հետ, որ հանձնաժողովները չունեն այսօրվա ռեժիմով բավարար ժամանակ մշակելու հարցերը։ Բայց որքան ինձ հայտնի է, հանձնաժողովների աշխատանքների թերությունները մի քիչ այլ հարթության մեջ են։ Չի հավաքվում քվորում, պասսիվությունն ավելի մեծ է, քան լիագումարի այս դահլիճներում, որովհետեւ այստեղ մամուլ կա, իսկ հանձնաժողովի նիստերին մամուլ չկա։ Դրա համար ակտիվ ելույթները եւ քննարկումները ավելի պասսիվ են տեղի ունենում  եւ արդյունքում  հանձնաժողովների աշխատանքը էֆեկտիվ համարել չի կարելի։ Երկարացնելով նրանց աշխատանքի ժամանակը, ո՞նց ենք մենք ապահովում այդ էֆեկտիվությունը, քվորումը, մարդկանց մասնակցության ակտիվությունը, նրանց ավելի օրենքների նկատմամբ ուշադիր լինելը եւ այլն։ Ես դա չեմ տեսնում ճիշտն ասած եւ չեմ տեսնում, թե ինչու՞ այս նոր պայմաններում հանձնաժողովը պարտավորված պետք է լինի ավելի էֆեկտիվ եւ մանրազննին աշխատի օրենքների վրա։ Սա մեկ։

2-րդը. 1-ին ընթերցման ռեժիմին հավասարեցնելով 2-րդ ընթերցման ռեժիմը, որին ես համաձայն եմ, պետք է ավելի հնարավորություն տա նորից քննարկում անցկացնելու, բացթողումները շտկելու եւ այլն։ Բայց դա չի նշանակու՞մ, որ  1-ին ընթերցման ժամանակ նույնպես պետք է որոշ փոփոխություններ կատարվեն։ Օրինակ, հնարավորություն լինի հարցի շուրջ արտահայտվել երկու ցանկով։ Ասենք, 2-րդը ավելի կարճ։

3-րդը. երեկ դուք ձեր հիմնական ելույթում բազմիցս շեշտադրումներ կատարեցիք պատգամավորների ակտիվությունը ոստիկանական միջոցներով ակտիվացնելուն այլ երկրներում։ Ես կուզեի իմանալ, ասացիք, որ ձեր ձեռքի տակ է։ Ես խնդրում եմ այդ ամերիկյան օրենքը, որտեղ կարելի է բերման ենթարկել կոնգրեսմենին ոստիկանության ուժերով, եւ կամ անգլիկան այն օրենքը, որտեղ նրան չմասնակցելու համար ձերբակալում են, խնդրում եմ ընթերցեք մեզ համար։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ցավոտ հարց տվեցիք։ Իսկապես, հանձնաժողովներում, եւ ոչ միայն հանձնաժողովներում, ակնհայտ է նաեւ ԱԺ պլենար նիստերում պատգամավորների մասնակցությունը շատ պասսիվ է, որը խանգարում է մեր աշխատանքին։ Նախ ասեմ, որ հանձնաժողովներում մամուլը ներկա է։ Այդ էֆեկտիվությունը հանձնաժողովներում այսօր ես եկել եմ այն համոզման, որ հնարավոր չէ ապահովել պատգամավորների ակտիվությունը բարձրացնելով, որովհետեւ, եթե գալիս էլ են, եթե մի կերպ ապահովում են հանձնաժողովների նիստերը, միեւնույն է, մեկ էլ տեսնում ես հարցերի քննարկման կեսից դուրս եկան կամ որեւէ մեկը չի գալիս իր նախաձեռնությամբ։ Այդ թվում՝ այն մարդիկ, որոնք ի վիճակի են կարդալ, դիտողություններ անել, զեկուցել եւ այլն։ Նրանք նույնպես խուսափում են։ Այսինքն՝ կա պատգամավորների համատարած պասսիվություն այդ աշխատանքներին։ Հենց այստեղ է, որ ասոցիացիաներ են առաջանում բերման ենթարկելու մասին եւ ստիպելու,  որպեսզի պատգամավորներն աշխատեն։ Բայց մեր իրականությունը այդ է։ Ելնելով այս իրադրությունից, ես կարծում եմ, որ եթե պատգամավորները չեն մասնակցում, ակտիվություն հանդես չեն բերում, առաջարկներ չեն անում, չեն զեկուցում եւ այլն, դրա փոխարեն հանձնաժողովները կարող են աշխատել հանձնաժողվի եւ դրսից հրավիրված փորձագետների միջոցով հանգիստ պայմաններում առանց այդ պատգամավորների, որոնք չեն գալիս։ Կոնկրետ մեր հանձնաժողովի պրակտիկան դա է ցույց տալիս։ Մենք ամեն անգամ դիմում ենք համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի օգնությանը կամ դրսի փաստաբանների օգնությանը։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Միգուցե, դրանք դառնան պատգամավոր։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Եթե ժողովուրդն ընտրեր, շատ լավ կլիներ։ Բայց այն, ինչ ունենք, արդեն ունենք։ Ես գտնում եմ, որ այս պայմաններում  ավելի լավ է հանձնաժողովները մանրակրկիտ, երկար աշխատեն, քան շաբաթը մեկ նիստ անենք եւ չհասցնելով բերենք անորակ օրենքներ ընդունենք։

Ինչ վերաբերում է այդ նյութերի եւ այլնի ապահովման հարցերին, ապա դա կա ՄԱԿ-ի նախագծում։ Այն նույնպես կմիացնենք այստեղ եւ հանձնաժողովների աշխատանքի հնարավորությունները մի քիչ կբարձրացնենք։ Համենայն դեպս, այդ մտավախությունը միշտ էլ կա։ Եթե հնարավոր լինի ապահովել պատգամավորների ակտիվություն, ապա էֆեկտիվ ձեւով կընդունվեն օրենքները, արդյունավետ կլինի հանձնաժողովի աշխատանքը։

Ինչ վերաբերում է 1-ին եւ 2-րդ ռեժիմներին, ապա 1-ին ընթերցման ժամանակ մենք փոփոխություններ չենք նախատեսել։ Առայժմ գնացել ենք 2-րդ ընթերցումը մի քիչ դեմոկրատացնելու եւ 1-ինին հավասարեցնելու ուղիով։ Բայց այն  մյուս նախագծում, որը նույնպես գտնվում է շրջանառության մեջ, արդեն կա 1-ին ընթերցման ռեժիմի ժամանակ պատգամավորների իրավունքները, նրանց այդ օրինագծերի ապահովումը եւ այլ հարցերը լուծելու առաջարկներ, որոնք մենք կմիացնենք մերին։ Այսինքն՝ ձեր դիտողությունը ճիշտ է։ 1-ին ընթերցման ժամանակ նույնպես հնարավոր է ավելի առաջ գնալ եւ  նրանց 1-ին ընթերցման ռեժիմը ժողովրդավարացնել։

Վերջին հարցը՝ Անգլիա, Ամերիկա եւ այլն։ Ես բերել էի ինձ հետ։ Տասնյակ էջեր վերաբերում են այդ տվյալներին, որոնք վերցված են տարբեր պետություններից։ Ամերիկայի կոնգրեսի պալատի քվորումի բացակայության դեպքում կարող են հարկադրաբար ապահովել բացակա անդամների ներկայությունը՝ տալով համապատասխան հանձնարարականներ պալատի կատարածուներին։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Այսինքն՝ ոչ ոստիկաններին։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Ես երեկ ասացի՝ կոնգրեսի պրիստավին։ Կոնգրեսն ունի հաստիքային աշխատողներ, որոնք զբաղվում են այդ հարցով։ Եթե հանկարծ վտանգ է առաջանում, որ կձախողվի նիստը, նրան ուղարկում են, որտեղ էլ լինի պատգամավորը, գտնում եւ բերում է։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Իսկ կալանավորե՞լը։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Ազատազրկում։ Նման պատժաչափ նախատեսվում է Բրիտանիայի խորհրդարանը այնպիսի գործողությունների համար, որոնք խոչընդոտում են պալատի անդամներին կամ էլ ամբողջության մեջ պալատին։ Ազատազրկումը կա, բայց պետք է օրենքով սահմանված կարգով դատի տան, գործ քննեն, եթե իմանան, որ դիտավորությամբ պարբերաբար նա խոչընդոտում է պառլամենտի աշխատանքը։ Խոսքը վերաբերում է այդ դեպքերին։ Բայց որ այդ նորմը կա, դա անժխտելի է, որովհետեւ վերցված է հենց այդ պետությունների օրենքներից եւ գիտական վերլուծություններից։ Աշխարհում կան ինստիտուտներ, առանձին գիտնականներ, որոնք վերլուծում են բոլոր օրենսդրական աշխատանքների գործունեությունը այս կամ այն հարցի կապակցությամբ։ Նրանք վերլուծել եւ տվել են։ Սա նորմատիվն է, որ կարդացի։ Իսկ այստեղ էլ տրվում է գիտական վերլուծությունները երեք էջի սահմաններում։ Ես ընդգծել եմ, թե ո՞ր երկրում ինչպիսի՞ պատասխանատվություն է սահմանված եւ  այն իրականացվում է։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես պարզաբանման կարգով կուզեի նորից անդրադառնալ 1-ին հարցին։ Այսինքն՝ հանձնաժողովների աշխատանքին։ Շատ գովելի է, որ դուք օգտագործում եք այդքան լայն կերպով փորձագետների աշխատանքը համալսարանի կամ այլ գիտական հաստատությունների։ Սակայն, ի վերջո, հանձնաժողովում ծնվող որոշումը կրում է քաղաքական բնույթ եւ գիտական էքսպերտները չի, որ քվեարկությամբ գտնում են այդ  լուծումը։ Դա պետք է անեն պատգամավորները։ Իսկ եթե քվորում չկա՞։ Չե՞ք գտնում, որ որոշակի սանկցիաներ հանձնաժողովում աշխատանքը ձախողելու եւ բացակայելու, չաշխատելու համար նույնպես պիտի նախատեսվեն, ինչպես նախատեսել եք լիագումար նիստի համար։ Սրա մասին էի ես հարցնում։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Դուք շատ քաջ կերպով գիտեք, ձեր նախագահությամբ են տեղի ունեցել այդ նիստերը։ Պատգամավորի վարքագծի կանոններ ենք մենք գրել։ Ձեր առաջարկով դարձրինք «Պատգամավորի պահվածքի մասին» օրենքի նախագիծ։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Ներողություն, դա իմ առաջարկով չի արվել։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Ներողություն, որը կցված էր այս օրինագծին։ Այսինքն՝ սա փաթեթ էր։ Բայց մենք, ելնելով մի շարք օբյեկտիվ եւ սուբյեկտիվ նկատառումներից, անջատեցինք այդ փաթեթի 2-րդ մասը՝ «Պատգամավորի պահվածքի մասին» օրինագիծը, որը մեկ ամիս հետո կդնենք շրջանառության մեջ։ Եվ այն բոլոր հարցերը, որոնք լուծված չեն այս կանոնակարգում կատարվող փոփոխություններում, կլուծվեն առանձին գլխով «Պատգամավորի պահվածքի մասին» օրենքով եւ այն նույնպես մտնելու է կանոնակարգ օրենքի մեջ որպես առանձին հավելված։ Այն հարցերը, որոնք դուք ասում եք, այնտեղ լուծված են եւ ընդունվելու դեպքում այն կմտնի որպես հավելված։ Եվ պատասխանատվության հարցը կեսից պակաս անհարգելի բացակայությունների, եւ հանձնաժողովների նիստերից բացակայելու համար պատասխանատվության հարցը եւ այլն։ Բոլորն այնտեղ նախատեսված են։ Ձեր մտահոգությունը կվերանա, երբ այն էլ կընդունենք եւ կցենք կանոնակարգին։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ հարցը՝ Արտակ Առաքելյան։

Ա.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես մի քիչ  արագ ասեմ, որպեսզի հասցնեմ։ Ելնելով պատգամավորի պահվածքից, կեցվածքից, ի՞նչ կարծիքի եք, ավելի ճիշտ չի վարքագիծ կամ մի այլ բնութագրական բառ, քան աշակերտական բառը եւ, ելնելով դրանից, գործող նախագիծը ունեցել է իր հեղինակ հայրը։ Արդյո՞ք, ելնելով այդ պահվածքից, դուք զրուցել եք բարոյական նկատառումներով հեղինակի հետ։

Ի՞նչ կարծիքի եք, որ արտահերթ նիստը հրավիրելու դեպքում ոչ թե 24 ժամ տրվի, այլ ժամկետը երկարաձգվի, հաշվի առնելով, որ մենք երեքշաբաթյա ռեժիմի ենք անցնում, որին ես կողմնակից եմ։ Ուրեմն, 24 ժամը դարձնենք, ենթադրենք, 48 ժամ հրավիրելու համար այդ ձեւաչափերը, որ վերցնում են, որպեսզի պատգամավորները, դա արտահերթ հարց է լինում սովորաբար, կարողանան լոբբիստական աշխատանք կատարել, պատգամավորներին ավելի հստակ բացատրել խնդիրը։

 Հաջորդը. այս փոփոխություններից նաեւ բխում է, որ կառավարության հետ հարց ու պատասխանի ժամանակ պետք է մենք հանենք ամիսը մեկ անգամ հարց տալու իրավունքը եւ պատգամավորները պետք է հերթագրվեն հարց տալու համար։ Իսկ, եթե կլինեն պատգամավորներ, որոնց հերթ չի հասնի, հաջորդ նիստի ժամանակ նրանք առաջնահերթության իրավունք կունենան։ Ձեր կարծիքը այս հարցի վերաբերյալ։

Իսկ հիմա մի քանի հարց, որոնք ոչ թե մեր գումարմանն են վերաբերում, այլ հաջորդ գումարմանը, որովհետեւ կապված են ֆինանսական խնդիրների հետ։ Նախ, իմ գործընկերը հարցրեց թոշակների համար։ Ես կարծում եմ այդպես միանշանակ մերժել չի կարելի։ Այդ դեպքում մեր աշխատավարձն էլ է բարձր։ Պետք է կրճատենք այդ աշխատավարձը։Այս հարցերը ԱԺ-ի հաջորդ գումարման համար են։

Հասկանալի է, որ հանձնաժողովների նախագահները ավելի ծանրաբեռնված են եւ ավելի լուրջ աշխատանք են կատարում, բայց վարձատրվում են պատգամավորներին համահավասար։ Այնտեղ ինչ որ 5 հազար դրամի տարբերություն կա։ Ի՞նչ կարծիքի եք, չպետք է տարբերություն դնել, որովհետեւ այնտեղ բավականին աշխատանք կա, պատասխանատվության խնդիր կա, նիստերը նախապատրաստելու, ձեր ասած բերման ենթարկելու, տարման ենթարկելու, կարող եւ անկարող պատգամվորների խնդիրները լուծելու հարց կա։ Ի՞նչ կարծիքի եք, այդպես չպե՞տք է լինի։

Հաջորդը. պահպանելով յուրաքանչյուր պատգամավորի երկու օգնական ինստիտուտը, ի՞նչ կարծիքի եք, պրոֆեսիոնալիզմի ճանապարհին ճի՞շտ չի լինի, որ հաջորդ գումարումից գոնե  այդ օգնականներից մեկին կարողանանք վարձատրել, ստաժ համարվի եւ, գաղտնիք չէ, որ այսօր օգնականներին նաեւ մենք ինչ որ կերպ կարողանում ենք նյութական որոշակի  վերաբերմունք ցույց տալ։ Դա օրինականացնենք եւ հաջորդ գումարումից այն մարդիկ, որոնք լրջորեն աշխատում են,  կարողանան աշխատել։

Ինչ վերաբերում է երեքշաբաթյա ռեժիմին, ես կարծում եմ, որ դա ճիշտ է միայն այն դեպքում, եթե բոլորս կարողանանք լրջագույն մի խնդրի վրա ուշադրություն դարձնել՝ ընտրողի հետ կապը։ Այսինքն՝ կարողանանք մեր երկրի ամենածայրամասային բնակավայրերից սկսած մինչեւ ամենակենտրոնը շփվել, իմանանք մեր երկրի բնակիչը ինչո՞վ է շնչում եւ ի՞նչ հոգսեր ունի։ Սա ավելի հիմնավոր է, քան բաներ, որոնք այնքան էլ հիմնավոր չեն։ Շնորհակալություն։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Պրն Առաքելյան, ինչ վերաբերում է հեղինակների հետ խոսելուն, այդպիսի բան էր տարածված ԱԺ-ում, թե դա ունի մի հեղինակ։ Մինչդեռ կանոնակարգ օրենքը ունեցել է հեղինակներ, ոչ թե հեղինակ կամ հայր։ Ոչ մեկը հայր չի հանդիսանում այստեղ։ Ավելի շատ հայր ես համարում եմ, օրինակ, Գագիկ Մինասյանին, որի հետ նաեւ մենք շատ երկար խորհրդակցել ենք, այս բոլոր կետերը նայել ենք, մշակել ենք եւ այլն։ Ճիշտ է, այլ հեղինակներ նույնպես եղել են, որոնցից մեկը Վիկտոր Դալլաքյանն է։ Եթե նա չի ներկայանում ԱԺ եւ չի զբաղվում օրինաստեղծ գործունեությամբ, նրան մենք չենք կարող բերման ենթարկել։ Մյուս հեղինակների հետ խոսել ենք, համաձայնեցրել ենք։

2-րդ հարցը՝ արտահերթ նիստը 24 ժամից դարձնել 48 ժամ։ Ես սկզբունքորեն լրիվ համաձայն եմ ձեզ հետ, որ արտահերթ նիստը տեւի այնքան, ինչքան պահանջում է հարցի քննարկումը։ Բայց մենք պետք է նայենք եւ համեմատություն անենք, թե Սահմանադրությունն ի՞նչ է ասում այս կապակցությամբ, մեր կանոնակարգն ի՞նչ է նախատեսում։  Դա վերաբերում է նաեւ հետագա գումարմանը։ Կայենք այդ հարցը։ Ես ձեզ հետ համաձայն եմ։

Հաջորդը՝ կառավարության  հետ դա հանենք ամիսը մեկ անգամը։ Այդ մասին մտածել ենք։ Բայց, եթե ամիսը մեկ անգամից ավել, պատկերացրեք, մի պատգամավորը հարց տա, 131 պատգամավորը, եթե անընդհատ հարց տան, մանավանդ, եթե գրավոր տան, ուրեմն, կառավարությունը պետք է իր ամբողջ գործը թողնի եւ պատասխանի միայն պատգամավորների հարցերին։ Իմ կարծիքով, ծավալը հնարավորություն չի տա, որպեսզի բոլոր պատգամավորները ցանկացած քանակի հարցեր տան կառավարությանը։ Չնայած կարելի է գնալ միջին ճանապարհով։ Այն ժամանակը, որ չի բավարարում այսօր, այդ ժամանակը մի քիչ երկարացնել։ Եթե Սահմանադրությունն այսօր թույլ չի տալիս, սահմանադրական փոփոխությունները կարող ենք  դա դարձնել  երկու նիստ։ Այսինքն՝ երեք ժամ, որպեսզի այդ հարցերը տրվեն, որովհետեւ  պրակտիկան ցույց է տալիս, որ պատգամավորների մի մասին հերթ չի հասնում։ Դրա իմաստալից կամ անիմաստ լինելու հարցը նույնպես քննարկվեց եւ չհանվեց այդ հարց ու պատասխանի վերաբերյալ դրույթը Սահմանադրությունից։ Եթե պահպանել ենք, ուրեմն, պետք է ժամկետն էլ սահմանադրական փոփոխությունում երկարացվի, որպեսզի մարդիկ դուրս չմնան հերթից։

Թոշակներին նորից չեմ անդրադառնում։ Բոլորս, այդ թվում՝ ես, համաձայն ենք, որ պատգամավորների թոշակներն ավելանան։ Պատճառն ասացի։ Գուցե այս գումարման վերջում անդրադառնանք այդ հարցին։

Հաջորդը՝ հանձնաժողովների նախագահների աշխատավարձը բարձրացնելը։ Այո, ընդամենը 5 հազար է տարբերությունը այն դեպքում, երբ հանձնաժողովի նախագահները, կարելի է ասել, գիշեր-ցերեկ, շատ ժամանակ նաեւ շաբաթ եւ կիրակի օրերին գալիս եւ աշխատում են։ Հետներս ուրիշ մարդիկ էլ ենք բերում, որ մեզ օգնեն։ Այդ 5 հազարն, իհարկե, սիմվոլիկ տարբերություն է։ Այդ տարբերությունն ավելի լավ է չլիներ, քան թե կա։ Նրանց աշխատավարձի տարբերության բարձրացումը չկա նաեւ գիտական կոչումներ ունեցող պատգամավորների եւ մյուս պատգամավորների միջեւ։ Ոչ միայն հանձնաժողովների նախագահների աշխատավարձի տարբերությունը մեծանա, այլ պետք է մեծանա նաեւ գիտական կոչում ունեցող պատգամավորների եւ չունեցող պատգամավորների աշխատավարձը։ Մի փոքր տարբերություն պետք է լինի, որպեսզի զգացվի, որ մեր երկրում խրախուսվում է գիտությամբ զբաղվելը։

Հաջորդ հարցը՝ երկու օգնական ունենալը։ Շատ լավ կլինի, որ երեք կամ չորս օգնական լինի, որոնց մի մասը վարձատրվի։ Բայց հասկանալի է, որ ֆինանսական հնարավորությունները ԱԺ-ում այդ հնարավորությունները չեն տալիս։ Այսօր դուք տեսնում եք հատկապես տարվա վերջի 2-3 ամիսներին բոլոր փչացած կոմպյուտերները չենք կարողանում վերանորոգել, ֆաքսի թանաքը չկա եւ այլն։ ԱԺ-ին հատկացվող բյուջեն չի բավարարում նրա առջեւ կանգնած խնդիրները լուծելու համար։ Նույնիսկ  օրենքների նախագծերը մենք չենք կարողանում բազմացնել։ Շատ դեպքերում ես տալիս եմ իմ քարտուղարուհուն, տանում է  դրսում է բազմացնում, եթե շտապ անհրաժեշտ է։ Պատահում է, որ օրերով չեն աշխատում մեր կոմպյուտերները։ Լավ կլինի, որ բյուջե լինի, կատարի։ Դրա համար էլ պրն Քոթանյանը բյուջեն ներկայացնելիս այդ բոլոր հարցերը ներկայացրեց։ Բայց ամեն տարի ներկայացնում ենք, հետո չեն ավելացնում, ինչ որ գրել են,  ընդունվում է, բայց մենք ենք ընդունում։ Կարող ենք չընդունել բյուջեն եւ ասել՝ ավելացրեք  ԱԺ-ին հատկացվող միջոցները, որպեսզի այդ հարցերը լուծվեն պատշաճ կերպով։ Սա էլ կախված է մեզանից, մենք ենք մեղավոր։ Մենք հաստատում ենք, մենք բողոքում ենք։

Ես համաձայն եմ դրա հետ։ Ընտրողների հետ կապը շատ կարեւոր է...

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Կարելի՞ է ճշտել, ինչի՞ հետ եք դուք համաձայն։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Համաձայն եմ, որ լինի գումարներ եւ պատգամավորի մեկ օգնականը լինի մասնագետ եւ վարձատրվի ԱԺ-ի կողմից։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պարզաբանման համար՝ Արտակ Առաքելյան։

Ա.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պետրոսյան, ես ցավում եմ, որ հասկանալի չդարձա եւ ձեր համար, եւ ինձ համար։ Ինձ եմ ցավում։ Ուրեմն, խոսքը  24 եւ 48 ժամի առումով ոչ թե վերաբերում է նրան, որ նիստը շարունակել այնքան, մինչեւ վերջանա հարցը, այլ խոսքը վերաբերում էր նրան, որ ձեւաչափը վերցնելուց հետո ոչ թե 24 ժամում ներկայացվի, այլ 48-ում։ Այսինքն՝ փոքր ինչ երկարաձգվի, որպեսզի հնարավորություն  ունենան խնդիրը  պատգամավորներին բացատրել եւ կարողանալ մարդկանց դրականորեն տրամադրել հարցի նկատմամբ։

Հաջորդը. ոչ թե  ասում եմ կառավարության հետ հարց ու պատասխանի ժամկետը երկարաձգել։ 1,5 ժամանոց նիստի ընթացքում լինում են դեպքեր, երբ մենք շուտ վերջացնում ենք նիստը հարցեր չլինելու առումով։  Հիմա, երբ անցնում ենք երեքշաբաթյա ժամկետի, այսինքն՝ ամիսը մեկ անգամ նիստ ենք անելու, այլեւս սահմանափակում չլինի հարց տալու հերթ սահմանելու մեջ։ Խոսքը դրան է վերաբերում։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Պատասխանն էլ ուղիղ դրան էր վերաբերում։

Ա.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Չէ։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Լավ, եկեք բանավեճի մեջ չմտնենք։ Պրն Պետրոսյանը համարում է, որ պատասխանել է, դա իր իրավունքն է։ Անցնում ենք հաջորդ հարցին։ Սամվել Բալասանյան։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պետրոսյան, ես, որպեսզի չկրկնվեմ, իմ հարցերը իմ գործընկերները բարձրացրեցին։ Բայց ուզում եմ, որ մի քանի հոդվածների մասին պարզաբանում տաք։

Նախագծով նախատեսվող հոդված 20-ում, փաստորեն, օրենքի 69-րդ հոդվածի 1-ին մասից «բ» եւ «գ» կետերը հանել։ Ես համաձայն եմ, որ «ա» կետը նույնպես հանենք, որպեսզի կարողանանք նաեւ հարցեր տալ 2-րդ ընթերցման ռեժիմի հետ կապված։ Ի՞նչ կարծիքի եք դուք։

24-րդ, 25-րդ եւ 26-րդ հոդվածները, որոնք վերաբերում են 99-րդ հոդվածին, փաստորեն, առաջարկվում է, որ եթե մեկ նստաշրջանում բացակայել են, ուրեմն, նրանք այլեւս իրավունք չունեն բոյկոտելու։ Ես համամիտ եմ այս գաղափարին, բայց բերել սա բացենք։ Այսինքն՝ քվեարկությունների թվով հաշվարկենք, որովհետեւ մարդը կարող է 8 նստաշրջանի մասնակցել եւ տարբեր հարցերի շուրջ տարբեր նստաշրջաններում իր բոյկոտը արտահայտել՝ համաձայն 24-րդ հոդվածի 99-րդ հոդվածի 3-րդ կետի, որն առաջարկվում է այս նախագծով։

Հիմնականում այն խնդիրը, որ բյուջեի հետ կապված դուք բարձրացրեցիք, իրոք, ցավոտ է։ Այդ հարցը բարձրացվեց, երբ քննարկվում էր 2005թ. բյուջեի նախագիծը, իմ կողմից բարձրացվեր այդ հարցը։ Պետք է միահամուռ կարողանանք դրա դեմ պայքարել եւ մեր կարծիքը հայտնել, որպեսզի ԱԺ-ում օրինաստեղծ աշխատանքը նորմալ ընթանա, ոչ թե քսերոքս չունենանք, անհարմար է, որ մենք նախագծեր չկարողանանք բազմացնել։ Այսքանը։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շատ լավ։ Սկսեմ վերջին հարցից, որովհետեւ պետական ապարատի օրենսդիր, գործադիր եւ դատական մարմինները, ինչպես նաեւ մարզային կառույցների տեղական ինքնակառավարման մարմիններին վերաբերող բյուջեն քննարկվում է մեր հանձնաժողովում։ Մենք քննարկեցինք, դուք այդ հարցը բարձրացրեցիք։ Շատ լավ էր, որ դեռեւս քննարկման պրոցեսում է բյուջեն, եկեք միասին նստենք եւ այդ պահանջը ձեւակերպենք, կառավարությունից պահանջենք, որ «Բյուջեի մասին» օրենքում ավելացվի ԱԺ կանոնավոր գործունեությունն ապահովելու համար այդ միջոցները։ Համաձա՞յն եք դրա հետ։ Եթե պրն Քոթանյանն էլ համաձայնվի, միասին մի ժամում դա կանենք։

Հաջորդը. հոդված 20-ի հետ ես արդեն համաձայնվեցի։ Տիկին Հակոբյանն ասաց, որ «ա» կետը նույնպես հանել, բացառել։

99-րդ հոդվածի կապակցությամբ ասեմ, որ ելնելով աշխարհի փորձից գրել ենք նստաշրջանի ընթացքում քվեարկությունների կեսից ավելին բացակայելու համար։ Այդպես է նաեւ  մյուս երկրներում։ Ձեր ասած տարբերակը նույնպես հնարավոր է, որ չհաշվի կեսով, ինչպե՞ս եք առաջարկում, ես լավ չհասկացա, որ ուրիշ սկզբունքով հաշվարկվեն անհարգելի բացակայությունները։ Այդպես էլ կատարվում է։ Անցյալ երկու նիստերի ժամանակ  մի դեպքում 262 քվեարկություն էր եղել, հաշվեցինք դրանից կեսից ավելի անհարգելի բացակայություններ։ Մի դեպքում էլ 293 է եղել։ Դրանից էլ հաշվեցինք։ Այստեղ այդպես էլ սահմանվում է, որովհետեւ աշխատակազմը վերջում ամփոփումներ է կատարում եւ ներկայացնում  է քվեարկությունների քանակը հանձնաժողովներին։ Այդ քանակից ելնելով էլ մենք որոշում ենք հարգելի է, թե ոչ, բաժանելով երկուսի։ Այսինքն՝ կեսից ելնելով։ Այդպես էլ լուծվում է հարցը։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Խնդրեմ, պրն Բալասանյան։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Պրն Պետրոսյան, բյուջեի հետ կապված  ես  նորից իմ պարզաբանումը տամ։ Քանի որ դուք նորից պետք է քննարկեք, ես ուղղակի խնդրում եմ, որպեսզի ուշադրություն դարձնեք ԱԺ աշխատակազմի թվաքանակի եւ կառավարության աշխատակազմի թվաքանակի հետ կապված այդ խնդրի վրա։

2-րդը. կապի հետ կապվող ծախսերի հետ կապված, որ այնտեղ կարող է քարտուղարուհին ավելի շատ իրավունքներ ունենա օգտվելու կապի ծառայությունից եւ երկու անգամ ավելի շատ վճարվել, քան ԱԺ պատգամավորը։ Մանավանդ մեծամասանական ընտրակարգով, որը առավոտից իրիկուն շրջանի հետ տարբեր խնդիրների հետ կապված կապի մեջ է։ Սրան ուշադրություն դարձրեք։ Իսկ 99 հոդվածի հետ կապված եւս մեկ անգամ ճշտենք, որ այստեղ հստակ գրենք, որ հանրագումարից։ Այսինքն՝ քվեարկությունների հանրագումարից, որը կազմում է, ասենք, ձեր ասած թիվը։ Այսինքն՝ վերցնենք միջինացված մի թիվ եւ հստակեցնենք։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Միջինացված չենք կարող, որովհետեւ մի անգամ եղել է 262, մյուս նստաշրջանում եղել է 293, մյուսում կարող է լինել 310 եւ այլն։ Մենք վերցնում ենք տվյալ նստաշրջանում ինչքա՞ն քվեարկություն է կատարվել, բաժանում ենք երկուսի, ստացվում է կեսից ավելի։ Այդ հարցը լուծված է ։ Իսկ մյուս հարցը ավելի շատ տեխնիկայի հետ է կապվում։ Ես դրա մասնագետը չեմ։ Ասացի, երեքով կհավաքվենք եւ դուք մեզ կօգնեք ձեւակերպել կապը ինչպե՞ս է, ինչքանո՞վ է զիջում կառավարության կապին եւ այլն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝ պատգամավոր Մկրտիչ Մինասյան։

Մ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Պրն Պետրոսյան, երեկ, երբ դուք զեկուցում էիք, շատ հպանցիկ ասվեց։ Կուզեի, որ կրկնեք։ Խոսքը 6-րդ հոդվածի 1-ին պրիմ կետի մասին է։ Մեկ նստաշրջանի ընթացքում քվեարկությունների մեկ երրորդից ավելի անհարգելի բացակայող պատգամավորները հաջորդ նստաշրջանում չեն ընդգրկվում ԱԺ պաշտոնական պատվիրակությունների կազմում։ Դուք գիտեք, որ ԱԺ «Ժողպատգամավոր» խումբը այս հարցադրմանը դեմ է եղել, բացատրությունները պարզ են, թե ինչու՞, որովհետեւ կարծում ենք, որ սա մի տեսակ մանկապարտեզային ճնշում է, ժողովրդավարությունը նման բաներ չի ընդունում եւ աշխարհում էլ մեզ ուրիշ կերպ կնայեն, եթե տեսնեն, որ այդպես ենք վարվում։ Սա մեկ հարց։

2-րդ հարցը. կարծես թե ասվեց, բայց չգիտես ինչու վերջնականապես ինձ մոտ էլ այն տպավորությունը կա, որ 24 հոդվածը, որ մայր օրենքի 99 հոդվածին է վերաբերում, որ ԱԺ տվյալ գումարման միայն մեկ նստաշրջանում։ Ենթադրենք խումբը կամ խմբակցությունը որեւէ նստաշրջանում ընդամենը մեկ նիստից բացակայել է։ Հաջորդ նստաշրջանում  մեկ նիստից բացակայել է, բոյկոտ է արել։ Այսինքն՝ այս օրենքով հաջորդ նստաշրջանում, եթե կամ մի հարց, որի վերաբերյալ ունի տարաձայնություն, իրավունք չունի՞ բոյկոտ անելու։ Սա, իմ կարծիքով, ճիշտ չի։ Պետք է, ըստ երեւույթին,  խմբագրական փոփոխություն անել։

Երբ մենք քննարկում էինք, եղավ այսպիսի հարցադրում, որ բոլոր այն օրենքները, որոնք գալիս են ոչ արտահերթ նստաշրջանի կարգով, կարծում եմ, որ ճիշտ կլինի երկու շաբաթ առաջ դրվի պատգամավորների սեղանին, որպեսզի նրանք ավելի ուշադիր, մանրամասն համապարփակ ուսումնասիրեն եւ կարողանան քննարկումներին մասնակցել։ Այս նախագծում այդպիսի դրույթ չկա։ Ձեր կողմից նախատեսվու՞մ է այդպիսի դրույթ գոնե 2-րդ ընթերցման ժամանակ նախատեսել։ Շնորհակալություն։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Էլի  վերջից սկսենք։ Այդ նախատեսված է ՄԱԿ-ի ներկայացրած օրինագծում, թե որքա՞ն ժամանակ առաջ պետք է օրինագծերը դրվեն պատգամավորների սեղանին, ուղարկվեն հանձնաժողովներ եւ այլն։  Եթե  երկու  նախագծերը միացնենք իրար, այդ հարցը կլուծվի։

Հաջորդը, որ ասում եք 24 հոդվածը 99 հոդվածին վերաբերող, որպեսզի ճիշտ պատկերացում կազմվի մեր կողմից ներկայացված կետերի վերաբերյալ, պետք է ամբողջությամբ կարդաք 99-րդ հոդվածը։ Ձեր ասած հարցերը վերեւում լուծված են մինչեւ այս կետերը։ Քանի որ լուծված են, մենք շարունակել ենք եւ ավելացրել։ Տրամաբանությանը չի հակասում, իրար հետ կապված են։

Մեկ երրորդի մասին ես երեկ ասացի, դուք, երեւի մի քիչ ուշ եկաք, որ դա իմ սրտով չէր։ Նաեւ «Ժողպատգամավոր» խմբի սրտովը չէ։ Թեկուզ դա չհամարենք հակաժողովրդական, այնուամենայնիվ, իմ կարծիքով, կառաջացնի Եվրախորհրդում հակադարձ ռեակցիա։ Այդ տեսակետից մենք 1-ից 2-րդ ընթերցման ընթացքում, ըստ երեւույթին, կանդրադառնանք այդ հարցին եւ կկայացնենք ողջամիտ որոշում։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝  Գագիկ Ավետյան։

Գ.ԱՎԵՏՅԱՆ

-Ես իմ հարցը հանում եմ, պրն Հովհաննիսյան, որովհետեւ իմ գործընկերների կողմից արդեն հնչեցվել է։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Տեխնիկական պատճառներով չէր կարողացել հերթագրվել պատգամավոր Համլետ Հարությունյանը։ Վերջին հարցի հնարավորությունը տրվում է նրան։ Խնդրեմ։

Հ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Պրն Պետրոսյան, ես նայում եմ այս հիմնավորումը կանոնակարգի փոփոխության համար, առաջին հարցս հետեւյալն է։ Ընդհանրապես, երբ գրվում է կանոնակարգը, մտածող մարդկանց որոշակի խմբի համար է չէ՞ գրվում։ Այսինքն՝ շատ չի մանրամասնվում։ Կարծում եմ,երբ մի ԱԺ-ի համար կանոնակարգ է գրվում, գրողը նաեւ նկատի ունի մարդու միջին մակարդակը։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Այո։

Հ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Հիմնավորումն էլ չէ՞ պետք է այդ նույն մարդու համար գրած լինի։ Այս հիմնավորումը ինձ համոզում է, որ կանոնակարգի որեւէ փոփոխության կարիք չկա, որովհետեւ այստեղ գրվում է մի բան, թե ինչպե՞ս անել, որ բոյկոտ անողներին պատժեն կամ ինչ որ սանկցիա կիրառեն, որը շատ վաղուց պետք է լիներ։

Ամենացավոտ հարցը գտել ենք, որ դրանց մենք կարող ենք կարգի հրավիրել, եթե նրանց չընդգրկենք արտասահման մեկնող պատվիրակությունների կազմում։ Սա ամենախոցելի տեղն է, որովհետեւ, եթե ես սովորական  միջին ընտրող լինեմ, կիմանամ, որ դեպուտատ են ընտրում հիմնականում արտասահմաններում ֆռֆռալու համար։ Մենք բոլորս գիտենք, որ կան պատվիրակությունների կազմեր, որտեղ լիքն են այն բոլոր պատգամավորները, որոնք ոչ թե քաղաքական բոյկոտ են անում, այլ իրենց աշխատանքում ընդհանրապես միշտ բոյկոտ են արել։ Պարտադիր չի ընդդիմության մեջ լինել եւ բոյկոտը քաղաքական ատրիբուտիկայով ձեւավորել։ Դրա համար կանոնակարգում գրված է, որ պատվիրակությունների կազմման բացառիկ լիազորությունները տրված են ԱԺ նախագհին։ ԱԺ նախագահն էլ թող օգտվի իր իրավունքներից եւ այդ մարդկանց չընդգրկի։ Ինչու՞ են մեզ ուզում վատամարդ դարձնել, երբ կանոնակարգում այդ լիազորությունները տրված են։ Եվ ընդհանրապես մեր պատվիրակությունների կազմման տեխնոլոգիան չի դիմանում որեւէ քննադատության։ Այստեղ հաշվի չի առնվում ոչ մասնագիտական, ոչ գիտական, ոչ քաղաքական կենսագրություն, այլ սա տուրիզմի նման մի տեղ է, որ ով փող է ունենում, կարող է պուտյովկան վերցնել եւ գնալ։ Ես չեմ տեսել այս տարի, որ ԱԺ-ը մի կարեւոր հարցում մասնագիտական պատվիրակություն ձեւավորի եւ ուղարկի։ Հնեց այդ կանոնակարգը պետք է փոխվի այն տեսակետից, որ ոչ թե տվյալ բարեկամության խմբի անդամը պետք է անպայման ընդգրկվի այդ խմբում, այլ տվյալ հարցի գիտակ գիտնականը, իրավաբանը, պատմաբանը։ Եվ հմիա մենք եկել ենք բոյկոտ անողներին պատիժ ենք սահմանում, որ չգնան արտասահման։ Դուք ի՞նչ կարծիքի եք, արդյոք սա հարի՞ր է քաղաքական ակումբին, որը պետք է ունենա ինտելեկտուալ ներուժ, մեծ աշխատանքից հետո ստեղծի մի բան, որ մենք ձեզ կզրկենք եւ դուք կգաք այստեղ աշխատելու։ Ոչ։ Ավելի լավ է մենք առաջնորդվենք աշխատանքային օրենսդրությամբ, քան առաջնորդվենք օրենքով չապահովված տերմինալոգիաներով։

Ես ձեզ խնդրում եմ, որպես փոփոխությունների կանոնակարգի հեղինակի, համաձա՞յն եք դուք իմ հարցադրմանը, թե՞ ոչ, եւ նկատի՞ ունեցել եք այս հանգամանքը այս փոփոխությունների մեջ։ Շնորհակալություն։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Ինչ վերաբերում է հանձնաժողովին, ես դրա հետ համաձայն չեմ, որ հանձնաժողովը պետք է փոփոխություններ չաներ։ Կան ակնհայտ բաներ, դուք վերցնում եք միայն 24 հոդվածը, բայց մինչեւ դրան հասնելը 23 հոդված կա։ Ուրեմն, դուք դրանց հետ համաձայն եք։ Փոփոխությունների կարիք կար, այնուամենայնիվ։

Ինչ վերաբերում է հարցի 2-րդ մասին, ապա դրա մասին երկու օր է խոսում ենք։ Ես ասացի, որ կասկածում եմ դրա ժողովրդավարության մեջ։

Ինչ վերաբերում է ձեր հարցադրմանը, որ սահմանվի, թե պատվիրակությունները ինչպե՞ս են կազմվելու այսուհետեւ ԱԺ-ում, ի՞նչ սկզբունքներով, ես ձեզ հետ համաձայն եմ։ Եթե կոնկրետ առաջարկներ ունեք կանոնակարգում այդ հարցերը կարգավորելու, խնդրեմ, 1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակ կասեք եւ մենք կմտցնենք այդ դրույթները։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պարզաբանման համար՝ Համլետ Հարությունյան։

Հ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Ես ձեր այդ հարցադրմանը, որպեսզի չպատասխանեմ, իմ  ներածականում ասացի, որ այս կանոնակարգը գրված է գոնե միջին ընդունակություններ ունեցող մարդկանց համար։ Եվ մենք չպետք է կանոնակարգով թելադրենք պարզագույն ճշմարտություն, որ այդ հանձնաժողովները պետք է կազմավորի ԱԺ-ի նախագահը ելակետ ունենալով այս հանգամանքները։ Անհարմար է, որ մենք պարզագույն ճշմարտություններ ասենք եւ անհարմար է, որ կանոնակարգում մտցնենք այդպիսի պրիմիտիվ ճշմարտություններ։ Դա շատ վաղուց պետք է  արվեր։ Այդ պրակտիկան ոչ թե այսօր է սկսվել, այլ շատ վաղուց է սկսվել։ Դրա համար բոլորը ասում են, որ ինչու՞ դիվանագիտական ասպարեզում մենք ունենք այս անհաջողությունները,  այն անհաջողությունները։  Ես գտնում եմ, որ հիմնական մեխը նրա մեջ է, որ այդ պատվիրակությունները մասնագիտական համապատասխան մակարդակ չունենալու պատճառով ամեն տեղ պրավալի են ենթարկվում։ Գնում են այնպիսի ֆորումների, որտեղ նրանք հեռավոր պատկերացում չունեն, թե ինչի՞ մասին է խոսքը, ի՞նչ եք ուզում։ Այդպիսի պատվիրակություններից ի՞նչ եք ուզում։ Վերցրեք, նայեք պատվիրակությունների կազմը։ Դա խայտառակություն է ամբողջ ազգի համար։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Ասացի, որ համաձայն եմ ձեզ հետ այդ հարցում։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին։ Շնորհակալություն, դուք կարող եք նստել։

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ  հարակից զեկույցը կներկայացնի իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Լեռնիկ Ալեքսանյանը։

Լ.ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, «ԱԺ կանոնակարգ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը քննարկվել է պետաիրավական հանձնաժողովում եւ հիմնականում տրվել է դրական եզրակացություն։ Օրենքի անհրաժաշտության հիմնավորումները կից օրենքին կից նախագծով ներկայացված է ձեզ եւ դրա մասին շատ մանրամասն ներկայացրեց հիմնական զեկուցողը։ Ներկայացրեց նաեւ օրենքի հոդվածների հետ կապված մանրակրկիտ մեկնաբանություններ։ Ես դրա համար չեմ ուզում անդրադառնալ, ուղղակի, ասեմ, որ օրենքի նախագծի հոդվածների մի ստվար մասը վերաբերում են խմբագրումներին, ձեւակերպումներին եւ դրանք հանձնաժողովում քննարկման առարկա չդարձավ։ Ընդամենը երեք հարց, իրոք, քննարկվեց։ Այն հարցադրումները, որ այստեղ հնչեցին, հնչեցին նաեւ հանձնաժողովի նիստի ժամանակ։

Ես ուզում եմ երկու բառով անդրադառնալ դրան։ Կանոնակարգ օրենքի 6-րդ հոդվածում լրացում կատարելու հետ կապված, որը նպատակահարմար չէր համարում ԱԺ  պաշտոնական պատվիրակությունների կազմում ընդգրկել այն պատգամավորներին, որոնք մեկ նստաշրջանի ընթացքում քվեարկությունների  մեկ երրորդից ավելի անհարգելի բացակայել են։ Այս հարցը շոշափվեց։ Ես էլ,  հանձնաժողովում էլ  կարծում ենք, որ եթե այսօր մենք  ընդունում ենք բոյկոտը որպես քաղաքական պայքարի ձեւ, անհրաժեշտությունն արդեն վերանում է եւ, կարծում եմ, որ 1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակ առաջարկություններ կլինեն եւ այս հարցի վրա կաշխատեն։ Պրն Պետրոսյանն էլ այդ մասին ասաց։

Կանոնակարգի 99-րդ հոդվածը, որը չէր կարգավորում ԱԺ խմբակցության կամ խմբի կողմից ԱԺ աշխատանքներին չմասնակցելու, քվեարկությունները բոյկոտելու եւ դրա իրավական հետեւանքների հարցը, այն օրենքի նախագծով փորձել են կարգավորել 24, 25 եւ 26 հոդվածներով։ Այստեղ առաջարկություն եղավ, որ 1-ից 2-րդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածում ոչ թե մեկ նստաշրջանի ժամանակ բոյկոտելու, այլ քվեարկությունների քանակի արդյունքներով։ Այսօրվա իրավիճակից ելնելով հնարավոր է, որ ամբողջությամբ մեկ նստաշրջան չմասնակցեն, բայց եկող նստաշրջանում կարող են մեկ-երկու քվեարկության չմասնակցեն եւ այդ ամբողջ ընթացքում մարդիկ տարբեր ժամանակներում 6 քվեարկության չմասնակցեն։ Այս հարցը շոշափվել է եւ, կարծում ենք, որ 1-ից 2-րդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածում այս հարցի վրա կարելի է աշխատել եւ  կարգավորել։

Կանոնակարգ օրենքի հոդված 35-ի 2-րդ մասի փոփոխությունը եռօրյա նիստերը երկու շաբաթը մեկի փոխարեն դարձնել երեք շաբաթը մեկ, հիմնավորումները հնչեցին շատ մանրամասն պրն Պետրոսյանի կողմից։ Անկախ պատճառներից, մենք ընդունում ենք, թե՞ ոչ, փաստը մնում է փաստ, որ այսօր մեր նիստերը ծանրաբեռնված չեն եւ դրա անհարժեշտությունը կա։ Ավելի լավ է մենք երեք շաբաթը մեկ անենք, քան մեկ նիստ ամեն եռօրյայում չանել։ Իհարկե, կարծիքներ հնչեցին, որ երկօրյա, մեկօրյա  դարձնել, բայց հանձնաժողովը գտավ դրական եզրակացություն տա նշված հոդվածին։

Մի խոսքով, տարբեր կարծիքներ հնչեցին, որոնք 1-ից 2-րդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածում փոփոխությունների ձեւով կներկայացվեն։ Ընդհանուր առմամբ հանձնաժողովը դրական եզրակացություն տվեց օրենքի նախագծին։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։  Պրն Ալեքսանյանին հարցերով դիմելու համար խնդրում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։ Հարցեր չկան, շնորհակալություն։ Ընդմիջում։

Ը Ն Դ Մ Ի Ջ ՈՒ Մ


Ժամը 1200

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ  ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՎԱՀԱՆ  ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԸ

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-ԱԺ  կանոնակարգի վերաբերյալ մենք լսեցինք  հիմնական եւ  հարակից  զեկույցները, ինչպես եւ հարց ու պատասխանը։ Հիմա  անցնում ենք  մտքերի   փոխանակությանը։ Ելույթների համար  պատգամավորներին խնդրում եմ հերթագրվել։  Հերթագրում։   Հերթագրվել են  7  պատգամավորներ,  Մանուկ  Գասպարյան,   Սուքիաս  Ավետիսյան,    Հրանուշ  Հակոբյան,  Արտակ   Առաքելյան,  Համլետ  Հարությունյան,  Մհեր  Շահգելդյան,  Հովհաննես Մարգարյան։

Ես  կարծում եմ, որ   ջենտլմենական հատկանիշներով   աչքի  ընկնող մեր   խորհրդարանը   դեմ   չի  լինի,  եթե  տիկին Հրանուշ Հակոբյանն իր   խնդրանքի  համաձայն՝ 1-ինը ելույթ ունենա։  Խնդրեմ, տիկին Հակոբյան։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի  գործընկերներ,  ես այն կարծիքին չեմ, որ ընդհանրապես   «Կանոնակարգ»  օրենքը   պետք է մեծ  դժվարություններով  փոփոխության   ենթարկվի, այլ հակառակը՝    պետք է շատ   ավելի արագ  փոփոխվի,  որովհետեւ այս նորմատիվ  ակտը   կանոնակարգում է  ԱԺ-ի  գործունեությունը,  հատկապես նրա  օպերատիվ  աշխատանքը եւ  ընթացքում առաջացած  բոլոր այն  հարաբերությունները, որոնք կանոնակարգված չեն  կամ  խանգարում են մեր աշխատանքներին։ Առանց  դժվարության մենք պետք է   կարողանանք  այն  փոխել։

Երեկ  Վահրամ  Բաղդասարյանի   կողմից բարձրացված հարցն ակնհայտ   ճիշտ էր,  որ պետք է  հեղինակը  գա, ասի, որ հետաձգենք  հարցը,  բայց մյուս կողմից էլ  ճիշտ էր ԱԺ նախագահը, որ  իրեն  ասված էր,   ուրեմն, կարելի է այս  հարցն  օրենսդրորեն կարգավորել, որ  անպայման չէ  հեղինակը   ներկա  գտնվի։   Հեղինակի գիտությամբ՝  նախագահողը   կարող  է հարցը դնել  քվեարկության։  Այս  փոքր  փոփոխությունը   կարող է հեշտացնել  մեր աշխատանքը, մանավանդ  որ   քվեարկությունների   ժամն  ակնհայտ է։

Ես կուզենայի այս առաջարկվող  փոփոխությունների տրամաբանության մասին խոսել։   Մինչեւ այդ, պրն  Պետրոսյան,   խոսում եք պատգամավորի վարքագծի կամ պատգամավորի  պահվածքի մասին։  Ես այն  կարծիքին եմ, որ մեր   պահվածքի, մեր վարքագծի   պատճառով  են   մարդիկ   մեզ  ընտրում,  այնպես որ, այս  բոլորն արդեն հանրությանը հայտնի է։  Ավելի լավ կլինի, որ  նշանակվող պաշտոնների   մասին մտածենք, թե ո՞վ, իրեն ինչպե՞ս պետք է պահի։  Այնպես  որ  չեմ գտնում, որ այս  խնդիրը հույժ  այժմեական է։

Ինչ  վերաբերում է բարձրացված խնդրի  տրամաբանությանը, դուք  ճիշտ եք ասում, կարծես  թե, ավելի շատ   բարի կամք է, երբ  ուզում ենք հանձնաժողովների տեղն ու դերը հստակեցնել  եւ ուժեղացնել, տեղափոխել  ծանրության կենտրոն,  դեպի  հանձնաժողով։   Բայց ես կուզենայի,  որ դրանք   օրենսդրորեն  հիմնավորվեին եւ  օրենքի ուժով  հանձնաժողովների տեղն ու դերը   երեւար ԱԺ-ի  գործունեության մեջ։   Ասել, իհարկե, որ դա  չկա,  ճիշտ  չէ,   բոլոր դեպքերում կանոնակարգված է,  բայց ես գտնում եմ,   որ կան  հիմնախնդիրներ,   որոնք պետք է ակնհայտորեն ավելի  ուժեղացնել։

Բերեմ օրինակ՝  67-րդ   հոդվածի 3-րդ  կետով   ասվում է,  որ  1-ից 2-րդ  ընթերցման  ժամանակ, եթե հեղինակը մեկ պատգամավոր է կամ   կառավարությունն է,  նա  պետք է որոշի  այդ  առաջարկն ընդունի՞,  թե՞  ոչ։  Ստացվում է,  որ հանձնաժողովը  երկրորդական  դեր է  խաղում, այն  դեպքում, երբ  որ հանձնաժողովում   բոլոր  կուսակցություններից  ներկայացուցիչներ կան,   այն  դեպքում, երբ  1-ին ընթերցման  օրենքի նախագիծն  արդեն  հեղինակին  չի պատկանում,  դա  ԱԺ-ի  սեփականությունն է,   որովհետեւ ԱԺ-ն է «այո» ասել այդ    փաստաթղթին։   Հետեւաբար, այս  նորմով պետք է   հանձնաժողովի դերը բարձրացնել, որ   հանձնաժողովն  իր «այո»-ն կամ «ոչ»-ն  ասի։    Իսկ,  եթե  հեղինակը եւ  հանձնաժողովն իրար հետ  հակասություններ ունեն,  ուրեմն,  ճիշտ կլինի, որ դա   տեղափոխել ԱԺ եւ ԱԺ-ն  որոշում կայացնի,  ոչ   թե  հեղինակը  գտավ  այդպես, ուրեմն, վերջացավ։   Այստեղ մի ամբողջ  հանձնաժողով  ստորադասվում է  հեղինակին։

2-րդ  հարցը  վերաբերում է հանձնաժողովի  թվաքանակին։  Ինձ  համար անհասկանալի է,  որ  մեր հանձնաժողովները   երկու  սորտի են, 32 հոգանոց եւ 16 հոգանոց։  Մենք իրավական ակտերը  ոչ  թե ընդունում ենք,  այլ ընդամենը քննարկում ենք,  մշակում ենք,  առաջարկում ենք։ Իրավական  ակտերի բնույթը եւ նրանց   իրավաբանական  բարձր ուժ  ունենալու  հատկանիշը  կախված է նրանց ընդունող   սուբյեկտից։ Այն  երեքն են, 1-ինը  ժողովուրդն է, 2-րդն ԱԺ-ն է, 3-րդը՝  Նախագահ,    վարչապետ,  կառավարություն  եւ այլն։     Ուրեմն,  ստացվում է, որ  մենք  ի՞նչ  ենք ասում,  ասում ենք,  որ   խորհրդարանում արդեն անհավասարություն ենք ստեղծում   հանձնաժողովների մեջ։   Ես այն  կարծիքին եմ, որ  բոլոր  հանձնաժողովները  պետք է մինչեւ, ենթադրենք,   30  հոգուց  բաղկացած լինեն։   Սա նաեւ ի՞նչ է ասում,  որովհետեւ մենք  դժվարացնում ենք  երկու  հանձնաժողովում  քվորում ունենալու  խնդիրը, ավելի  ենք  բարդացնում   աշխատանքները, երբ  կարելի է հավասարապես  բաժանել  աշխատանքների ամբողջ   կարեւորությունը։   Հետագայում  սահմանադրական   փոփոխությունների ընթացքում,  ես այն կարծքին եմ, որ   գերմանական  փորձը  կարելի է եւ  որդեգրել, ինչքան՝  նախարարություն, այնքան՝  հանձնաժողով։ Սա շատ  ճիշտ  աշխատաոճ է,   որովհետեւ դրանով  դու   կոնկրետանում ես եւ  գիտես, թե որ ուղղությամբ   ես աշխատում,  թե  չէ,  ստացվում է,  որ       մի  հանձնաժողով  10 բնագավառ  է  կոորդինացնում եւ  օրվա  ընթացքում այնքան   շատ հոգսեր ու հարցեր է ունենում, որ  չի կարողանում  մեկ հարցի վրա կենտրոնանալ եւ  խորանալ,  այդ  խնդիրն առավել   որակյալ  խորհրդարանին   ներկայացնելու համար։

Հաջորդ խնդիրը   հանձնաժողովների եւ հասարակության կապի խնդիրն է։ Մենք  անընդհատ խոսում ենք, թե եվրոպական  փորձը, իհարկե, շատ լավ է,  բայց, նախեւառաջ,  մեր հասարակական   հարաբերությունները կարգավորելուց առաջ հասարակության կարծիքը, հնարավորությունները, ցանկությունները պետք է հաշվի առնենք։  Հետեւաբար,  ինչպե՞ս ենք մենք   այդ  նամակները,  ընդունելությունները, քաղաքացիների հետ հանդիպումները կազմակերպում, ի՞նչ  նյութատեխնիկական   բազայով, եւ  հատկապես   քաղաքացիների կողմից բարձրացված   հարցերի 99 %-ն էլ հանձնաժողովներին չի  վերաբերում,  այլ  վերաբերում է գործադիր իշխանությանը։  Վերահասցեագրելով  այդ  փաստաթղթերը  գործադիր իշխանությանը, շատ հաճախ  հանձնաժողովները  հեղինակազրկվում են,  որովհետեւ այդ նամակները գնում են, կորում են, անհայտանում են եւ պատասխաններ չկան։   Արդյունքում   ստացվում է, որ դիմեցին հանձնաժողով, իսկ  հանձնաժողովը  չկարողացավ  այդ  հարցին լուծումներ տալ։   Այստեղ նույնպես խնդիր կա, որը պետք է օրենսդրորեն կարգավորել։

Հաջորդ  խնդիրը վերաբերում է  նրան, որ    հանձնաժողովները պետք է իրավունք ունենան,  եթե  պետք է,  սահմանադրական բարեփոխումներում, եթե  ոչ, նաեւ   կանոնակարգով    Սահմանադրական  դատարան  դիմելու, որովհետեւ  տվյալ  բնագավառի  հիմնախնդիրները  քննարկելով, լուծելով եւ  այլն, ինչու՞ ոչ, մի ամբողջ  խումբ,  պատգամավորներ,  կարողանան դիմել Սահմանադրական  դատարան։

Նույնը՝  կառավարությանը     դիմելու  խնդիրը։  Ես  գտնում եմ, որ   կանոնակարգով  պետք է ամրագրվի, հանձնաժողովը   կառավարությանը դիմելու իրավունք ունենա։    Իհարկե, այս կամ այն կերպ մենք  դիմում ենք,  պատգամավորներն ունեն դրա իրավունքը, կարող ենք,  բայց ինչու՞  դա  չդարձնենք   նորմ   իրավաբանորեն, եւ  դրանից  օգտվելով,  կարողանանք մեր իրավունքներն օգտագործել  աշխատանքն առավել կազմակերպելու համար։

Հաջորդը՝   ես  գտնում եմ, որ հանձնաժողովների համար պետք է սահմանվի  նորմ, տարին մեկ անգամ ԱԺ-ի  առաջ  հաշվետվությամբ   հանդես գալու,  ներկայացնելու, թե ինչ է արել, լավ է արել, վատ է արել,  իր գործընկերների գնահատականը նույնպես ստանալ։

Հաջորդ  խնդիրը լսումների ինստիտուտն է։  Մենք ցանկության դեպքում կազմակերպում ենք, ցանկություն չլինելու դեպքում  չենք  կազմակերպում։ Ես այն կարծիքին եմ, որ, գոնե,  յուրաքանչյուր  նստաշրջան,  մեկ հարցի կապակցությամբ ԱԺ-ի  հանձնաժողովը պետք է, որ   հանրային լսումներ կազմակերպի։ Նյութատեխնիկական բազայի մասին էլ  չեմ խոսում,  դա  խայտառակություն է։ Ես  կարծում եմ, որ այն  փորձագիտական  ինստիտուտը,  որ ընդամենը 3 հոգի կամ 4 հոգի կա,  դա շատ  խղճուկ   թիվ է  աշխատանքները կազմակերպելու համար։

2-րդ  խումբ  հարցերը վերաբերում են   այն խնդրին...   ես կուզենայի, եթե կարելի է,  մի  քիչ  երկարաձգեք։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-3 րոպե  ավելացրեք։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Եթե  հեղինակն ԱԺ պատգամավորն է,  կառավարության  դերն ընդամենը նսեմացված է։  Կառավարությունը կարող է ընդհանրապես չգալ խորհրդարան, մի հատ կարծիք է ուղարկում,  այդ կարծիքն էլ հանձնաժողովում  քննարկվում է, ամբողջ  ԱԺ-ն  էլ  տեղյակ չէ սրա մասին։ Ստացվում է, որ  ո՛չ   հարակից զեկուցումով  է ելույթ  ունենում, ո՛չ  որեւէ կարծիք է հայտնում,  եւ  մենք օրենքները  մենք մեզ համար մշակում ենք,   կիրառողն էլ  կառավարությունն է։   Ես կարծում եմ, որ ինչպես այն  դեպքում կառավարությունն է  նախաձեռնողը,  նույն  դեպքում, եթե հեղինակը մենք ենք, նույն կարգը   գործի։  Երկու  ստանդարտ չի  կարելի օրենքը քննարկելիս, ընդունելիս  կիրառվի։

3-րդ  խումբ  հարցերը վերաբերում են  պատգամավորի լիազորությունների  ծագման, փոփոխման եւ  դադարման հիմքերին։ 67-րդ  հոդվածում,  Սահմանադրությամբ  սահմանված է  հիմքերից 6-ը,   երկուսը  «Կանոնակարգ»    օրենքում է սահմանված, բայց,  կարծում եմ, երկուսը, ընդհանրապես,  բաց  է թողնված, երեքը, այն  դեպքում, երբ    անհայտ  բացակայող   կամ  մահացած է  ճանաչվել   պատգամավորը, առեւտրական կառույցի ղեկավարը։

Եվ  3-րդը՝   եթե  արձակվել  կամ  վաղաժամկետ   դադարեցվել է ԱԺ-ի  գործունեությունը,   այնուհետեւ լուծված չէ, թե    պատգամավորի լիազորությունները  մինչեւ երբ  պետք է  գործեն։  Այս խնդիրը նույնպես պետք է կանոնակարգվի։

Միանում եմ  բոլոր  այն  հարցադրումներին,   եթե ուզում ենք, որ 3-րդ, 4-րդ  խումբ հարցերը քաղաքացիների հետ   աշխատանքը կանոնակարգել,  տեղերում լինել,   հանդիպել մեր ընտրողներին, ուրեմն, օգնականի հարցը պետք է  լուծել։  Մենք  պետք է վճարովի օգնականներ ունենանք  տեղերում,  պետք է գրասենյակներ ունենանք  տեղերում,  որպեսզի   աշխատանքը   կազմակերպվի։  Եվ կենսաթոշակի մասին խոսելիս, ուղղակի, ոչ  թե 131 հոգի են գնում կենսաթոշակի, երեւի, 90 թվականից մինչեւ այսօր 1 կամ 2 մարդու մասին է խոսքը,  որոնց տարիքը, արդեն  կանայք  60-ին  են մոտենում, տղամարդիկ  65-ի։  Տարեկան մեկ մարդու  կենսաթոշակի հարց  լուծելը  ոչ  մի   կապ  չունի ո՛չ  ֆինանսների հետ,  ո՛չ  էլ կապել   ինչ-որ  սոցիալական   վիճակի հետ։

Եվ  վերջին խնդիրը,  որ կուզենայի կանոնակարգվեր, այո, օրենքի ուժ  ստանար մեր   դեսպանատների,  դեսպանների  գործունեությունը եւ   վերաբերմունքը  պատգամավորական  խմբերի, պատգամավորների գործուղումների  ժամանակ։ Ոչ  թե  ընկերաբար, դե,  ես  քեզ  ճանաչում եմ, կարող եմ    մեքենան տրամադրել,  դու այսինչ  խնդրով  գնաս,   պետական   հարցեր լուծես, եթե ո՛չ, ո՛չ։   Այս խնդիրը պետք է կանոնակարգվի։ Երբ  պատգամավորը հանրապետության սահմաններից  դուրս է, նրա  գործունեության   ապահովման, սպասարկման  խնդիրներն ո՞վ  պետք է  լուծի։  Սա  շատ կարեւորագույն հարց է, որը պետք է տեղ  գտնի։    Ես  գտնում եմ, որ  չպետք է պահանջենք  այս  մի  նախագծից ամեն ինչ։ Լրիվ  կիսում եմ ՄԱԿ-ի առաջարկը, որովհետեւ այնտեղ   ակնհայտորեն  գրված է, որ  յուրաքանչյուր   շաբաթ, դա  նշանակում է ամբողջ  նստաշրջան,  դա նշանակում է ամեն  շաբաթ, ուրիշ  բան,  որ մենք այսօր  դա  չենք անում։   Եկե՛ք,  սահմանադրական  բարեփոխումների  ընթացքում այս խնդիրը կարգավորենք, որովհետեւ սա, իրոք,   ակնհայտ անճշտություն է  Սահմանադրության եւ գործող  օրենքների միջեւ։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Սիրելի  պատգամավորներ,  հիշեցնեմ, որ  պատգամավորական  ֆրակցիաներից    հայտեր  միայն   դեռ  ներկայացրել է ՄԱԿ  խմբակցությունը,  բայց  դեռ  ժամանակ   ունենք։

Հիմա  արտահերթ  ելույթի համար ձայնը տրվում է  ԱԺ  փոխնախագահ  Տիգրան   Թորոսյանին։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Մինչ  նախագծին անցնելը, ուզում եմ  գոհունակություն հայտնել, որ,  գոնե, այս հարցի  քննարկման ժամանակ  պատգամավորներն ակտիվ  են, որովհետեւ,  ցավոք  սրտի, երեկ   «Կուսակցությունների մասին»   օրենքի հետ կապված փոփոխություններն  անցան այնպիսի  ընթացքով, որ  ընդհանրապես անհասկանալի է։   Ի վերջո, կուսակցությունները եւ  խորհրդարանը   Հայաստանի քաղաքական  համակարգի  հիմքն են եւ այն բոլոր թերությունները,  որոնց մասին   խոսվում է այս  ամբիոնից, խոսվում է  տարբեր տեղերում,   որոնց մասին  գրում են լրատվամիջոցները, գալիս են  եւ՛  կուսակցական համակարգի, եւ՛  խորհրդարանական համակարգի  անկատարությունից,   հետեւաբար,   սա  պետք է լինի    ուշադրության  1-ին առարկան բոլորիս  համար։

Իհարկե, ես համաձայն եմ տիկին Հակոբյանի հետ, որ մենք   որեւէ  խնդիր չպետք է ունենանք   անդրադառնալու համար  կանոնակարգում   փոփոխություններին,  բայց մի ուրիշ կողմը կա,  հեղափոխական  փոփոխություններ, կարծում եմ, չպետք է արվեն։   Յուրաքանչյուր փոփոխություն  պետք  է  շատ ծանրակշիռ  քննարկվի,   դրանից հետո, բնականաբար,  պետք է  փոփոխություններն արվեն։   Մեկ օրինակ  բերեմ միայն այս նախագծի հետ կապված։

Այս  նախագծի հոդված 16-ում ասվում է   հետեւյալը՝  «Օրենքի  61-րդ  հոդվածի 7-րդ  մասը   լրացնել հետեւյալ  բովանդակությամբ»  նախադասություններով։  «Եթե  նիստը վարողի կողմից  հայտնաբերվում են   խախտումներ,   որոնք ազդում են  քվեարկության  արդյունքների վրա, ապա նիստը վարողի առաջարկությամբ, ԱԺ-ի  որոշմամբ   այդ  հարցի քվեարկությունը կրկնվում է։ Իր առաջարկությունը նիստը վարողը դնում է քվեարկության առանց քննարկման»։  Ես կարծում եմ, սա ունի լուրջ  թերություն։

Օրինակ՝   այն  դեպքի հետ կապված,  որը մեր  աշխատանքի ընթացքում ժամանակ առ  ժամանակ, եթե  չասեմ բավականին հաճախ, կրկնվում է։   Քվեարկության  ժամանակ   պատգամավորները ասում են, որ  քվորում   չկա, եւ հիմա, եթե  դահլիճում  քվորում  չկա,   ապա նիստը վարողը, եթե նոր քվեարկություն անցկացնելու հետ կապված  հարցը դնում է քվեարկության, պարզ է, որ եթե  պատգամավորները  ճիշտ  քվեարկեն, քվորում չկա, որոշում  չի  ընդունվի եւ կստացվի, որ նախորդ  որոշումը, որն օրինական  հիմք  չուներ, ընդունված է։ Դրանով   մենք  անհեթեթ   իրավիճակում ենք  հայտնվելու։   Ես կարծում եմ,  միանգամայն  ճիշտ  էր  այն,  ինչը միշտ  գործել  է  այս  դահլիճում։  Նիստը  վարողը, երբ, իսկապես, տեսնում է,  որ   քվեարկության արդյունքի վրա  կան  ազդող  խախտումներ,  ինքը պետք է որոշի քվեարկության դնել, բնականաբար,  հաշվի առնելով այդ  խախտումները,  քվեարկության դնել հարցը։   Սա   փոքր  փոփոխություն է։ Ուղղակի, ուզում եմ ասել, որ  ամեն մի նախադասություն,  ամեն մի   բառ  կանոնակարգում ունի չափազանց մեծ նշանակություն, հետեւաբար,  պետք է մեր անցած   ճանապարհը, փորձը   հաշվի առնենք։ Միաժամանակ  պետք է շատ զգույշ  վերաբերմունք   ունենանք, չնայած,  ես այն կարծիքին չեմ,   թե  մենք պետք է  փոփոխություններ չանենք, ճիշտ  հակառակը,  եթե ունենք  խնդիրներ, ապա  պետք է, անպայման, փոփոխություններ անենք, բայց մյուս ծայրահեղության մեջ էլ  չընկնենք, որ  մտածենք,  թե  բոլոր խնդիրները   կանոնակարգում  փոփոխություններով են լուծվելու,  ակնհայտորեն  ո՛չ։

Այն  խնդիրը,  որի մասին երեկ ասաց հիմնական զեկուցողը, իհարկե, գոյություն ունի,  լիովին համաձայն եմ իր հետ։ Այո, ցավոք  սրտի, մեր  գործընկերներն ընդդիմությունից  չեն  գալիս  նիստերի, ինձ համար  բացարձակապես  անհասկանալի  եւ   անհիմն  պատճառաբանություններով, որովհետեւ սա նույնքան իրենց աշխատանքի վայրն է,  իրենց տունն է, որքան մերը, եւ  խռովել սեփական տնից,  գնալ եւ  չմասնակցել   աշխատանքին, կարծում եմ,   որեւէ  հիմնավորում  չունի, առավել եւս,  այս  շրջանում, երբ նման կարեւոր հարցեր են քննարկվում։   Սակայն սա ես  ասում եմ, ոչ, ուղղակի, նախատինքի  խոսքեր մեր գործընկերների հասցեին ուղղելու համար։  Ուզում եմ ասել, որ կան  օբյեկտիվ  պատճառներ,  որոնք այսօր ազդում են  խորհրդարանի աշխատանքի վրա, սակայն վերցնել եւ դրա  պատճառով  փոփոխություններ անել  կանոնակարգում, կարծում եմ,  բացարձակապես  ճիշտ  չէ։   Բոլորովին  չեմ ընդունում այն  հիմնավորումը, թե  մեր այս  փոփոխություններով  «քաղաքական բոյկոտ»  հասկացողություն է սահմանվում։  Մենք  պետք է հարգենք  մեր կանոնակարգը։  Կանոնակարգը քաղաքական բոյկոտ, որպես այդպիսին՝  սահմանել է եւ այն  գործել է երկար ժամանակ,  մինչ այսօր։   Դա  հետեւյալն է՝  երբ  պատգամավորը  դահլիճում է, նա կարող  է մասնակցել քննարկումներին, իր տեսակետն արտահայտել եւ, եթե գտնում է,  որ, իսկապես,   չափազանց սկզբունքային հարց է,  եւս մեկ  ճիգ  գործադրելով, ազդելու համար   քվեարկության վրա  եւ հարցի ընդունման  վրա,   կարող է հայտարարել,  որ չի  մասնակցում  քվեարկությանը։    Սա  է այն, ինչն  ասվեց,  որ փորձ է արվում այստեղ   սահմանել։

Սակայն մյուս կողմից,  իհարկե, ես համաձայն եմ  պրն  Պետրոսյանի հետ,   որ  արժե, եթե  ոչ  թե մեկ պատգամավորի   որոշում է,  այլ  խմբակցության կամ խմբի  որոշում է,  արժե,  որ այդ  մասին հայտարարություն անի  միայն  խմբի ղեկավարը կամ   քարտուղարը, սրանով, իհարկե, ավելի  ծանրակշիռ  կլինի այդ  հայտարարությունը։   Այնպես, որ այս  2-րդ  մասը, իսկապես,  փոփոխությունը հաշվի առնելու կարիք կա։

Մյուս  հարցը։  Ես  համոզված եմ, որ  բացարձակապես տեղին  չէ  այս մեկ նստաշրջանի  ընթացքում,  բացակայելու  ժամանակ,  քաղաքական բոյկոտի  հայտարարություններ  անելու   վերաբերյալ  այս  դրույթները։  Մեկ  նստաշրջանը  լրացավ, հետո ի՞նչ է լինելու։   Այսինքն՝  ինչո՞վ է սա հիմնավորված,  այս մեկ նստաշրջանի   փաստարկումը։  Թող ներեն իմ գործընկերները,   որոնք այս նախագիծը ներկայացրել են,  բայց  որեւէ  հիմնավորում  չկա  այդ  մեկ  նստաշրջանի  համար, որովհետեւ, երբ  մարդն իր վերաբերմունքն  արտահայտում է  այս կամ այն  օրենքի   վերաբերյալ,  իսկ ո՞վ  ասաց, որ հենց այդ մեկ նստաշրջանի  ժամանակ է ամենակարեւոր օրենքը կամ նախագիծը քննարկվելու եւ  այդ  ժամանակ նա պետք է   դա կիրառի, եւ  ինչու՞ մեկ անգամ  դա պետք է կիրառի, ինչու՞  ինչ-որ  սահմանափակ  ժամանակի ընթացքում կիրառի։

Հաջորդ  խնդիրը,  որը  նույնպես  բացարձակապես անընդունելի է, որը վերաբերում է հենց 1-ին հոդվածին։ Ասվում է, որ մեկ նստաշրջանի ընթացքում քվեարկությունների մեկ  երրորդից   ավելի   անհարգելի  բացակայող   պատգամավորը հաջորդ  նստաշրջանում չի ընդգրկվում   ԱԺ-ի պաշտոնական   պատվիրակությունների  կազմում։  Ես համարում եմ, որ սա բացարձակապես անընդունելի է։     ԱԺ-ն նման սահմանափակումներ   դնելու իրավունք չունի։    Այո, իհարկե, օրենքը  մեր  ձեռքին է, մենք   էլ  մեծամասնություն  ունենք,   բայց նման մեթոդներով  ի՞նչ  ենք անելու։  Եթե  մեզ  թվում է, թե  նման  ձեւերով  մենք ինչ-ինչ  խնդիրներ ենք լուծում, որոնք, ցավոք  սրտի,   կան մեր  խորհրդարանում,  մեր իրականության մեջ, որոնք  վնասում են եւ՛  խորհրդարանի աշխատանքին, եւ՛ մեր զարգացմանը, եւ՛  քաղաքացիական հասարակության ձեւավորմանը։ Սակայն այս  ձեւերով  նման  խնդիրները չեն լուծվում, հարգելի  գործընկերներ,  որովհետեւ նման  խնդիրների  արմատները  բոլորովին այլ տեղերում են։  Անշուշտ,   այստեղ կան   մի շարք   առաջարկություններ,   որոնք  լուրջ  վերանայման կարիք ունեն։  Իհարկե,  եղել է,   բացարձակապես  չեմ կասկածում մեր գործընկերների մոտ,  առկա  խնդիրները լուծելու ցանկություն, եւ մի շարք  դեպքերում,   ինչպես ասացի, իսկապես, շատ լավ  առաջարկություններ ներկայացվել են։

Բայց,  մյուս   կողմից,  կան նաեւ առաջարկություններ,  որոնք անընդունելի են զուտ  աշխատակարգային   առումով,  որովհետեւ իրենք արդեն իսկ որոշակի խնդիրներ են առաջացնում։  Օրինակ՝  առաջարկվում է 69-րդ  հոդվածի 1-ին մասի «բ»  եւ «գ»  կետերը հանել։  «Բ»  կետում  խոսվում է այն մասին, որ  2-րդ  ընթերցման ժամանակ  առաջարկության հեղինակները 5 րոպե  ելույթի իրավունք ունեն։

«Գ»   կետում  ասվում է,  որ  խմբակցությունները ելույթների իրավունք  չունեն,  եւ  խմբերը։   Այս 2-րդի հետ  ես կարող եմ  լիովին համաձայնվել,  2-րդ  առաջարկի  հետ,  որովհետեւ    ճիշտ  կլինի,  եթե  խմբակցությունն ունի  սկզբունքային առաջարկություն,  ապա  նա  ելույթի  հնարավորություն ունենա,  ընդ  որում, սկզբունքային առաջարկությունը  2-րդ  ընթերցման ժամանակ, որը  բխում է 2-րդ  ընթերցման  տրամաբանությունից,  պետք է լինի հետեւյալը։   Եթե  չեն  լուծված այն կարեւոր հարցերը,  որոնք  բարձրացրել էր ինքը 1-ին ընթերցման ժամանակ, կարող է կոչ  անել խորհրդարանին՝  դեմ քվեարկել այդ  նախագծին։  Ինչու՞ եմ ես սա ասում, որովհետեւ   շատ լավ  գիտեք, մենք, կարծես թե,  մի ավանդույթ   ենք  ձեւավորել,  երբ  1-ին  ընթերցման   ժամանակ,   քննարկումների ընթացքում  արվում են առաջարկություններ  եւ  ասվում է, որ, եկեք, 1-ին  ընթերցմամբ  ընդունենք   նախագիծը եւ  հեղինակները  թող  հաշվի  առնեն  մեր  արած առաջարկությունները, որովհետեւ, եթե հարց է բարձրացվել,  եթե  նախագիծ է ներկայացվել, ուրեմն,   խնդիրը  գոյություն ունի,  եւ  ճիշտ  չէ,   իսկապես,  խորհրդարանում,  եթե   ծայրահեղ    մոտեցումներ չկան  նախագծում,  հենց 1-ին  ընթերցման ժամանակ   դեմ քվեարկել եւ  դուրս  նետել այդ  նախագիծը մեր օրակարգից։  Ճիշտ է, այո, 1-ին   ընթերցումով    ընդունել, քննարկման  ժամանակ  առաջարկություններ ներկայացնել եւ սպասել  հեղինակների արձագանքին։  Եվ  ճիշտ է նաեւ, որ խմբակցություններն ու խմբերը  հնարավորություն  ունենան  ոչ  թե  վարման  կարգի  վերաբերյալ  ձայն խնդրել, քվեարկությունից  անմիջապես առաջ, եւ  շատ  կարճ  ասել, թե  ինչու՞ իրենք  դեմ են քվեարկելու  կամ  չեն մասնակցելու այդ  քվեարկությանը, այլ  հնարավորություն ունենան իրենց տեսակետը եւս  մեկ անգամ  հիմնավորելու եւ այդ  հայտարարությունն  անել այս ամբիոնից։   Սա  միանգամայն տրամաբանական է եւ ողջունելի է  հեղինակների այս առաջարկությունը։   Մյուս  կողմից, ինչու՞ առաջարկություններ  անողներին զրկել  իրենց առաջարկությունները չընդունվելու  դեպքում,  դրանց արձագանքելու հնարավորությունից։

Կա  եւս  մեկ  գաղափար,  որը շրջում է  խորհրդարանում, որ  2-րդ  ընթերցման  ռեժիմը   դարձնել նույնպիսին,  ինչպիսին    1-ին  ընթերցման  ռեժիմն է։  Ես կարծում եմ, որ սա եւ՛ մեր աշխատանքն է ցույց տվել, եւ  սկզբունքորեն,  բացարձակապես  անընդունելի է։  Այդ  ռեժիմներն ունեն իրենց   տրամաբանությունը, ունեն իրենց  հիմնավորումները, հետեւաբար, այստեղ նույնպես   լուրջ   վերաբերմունքի  անհրաժեշտություն կա։

Ինչեւէ։  Ավերտվելով  խոսքս,    ուզում  եմ  կարճ  ամփոփել այն  հետեւյալ  ձեւով։ 1-ինը՝  կան  մեր աշխատակարգին  վերաբերող   խնդիրներ, որոնց  մի մասի հետ  կապված, առաջարկությունների, իսկապես,  ընդունելի են, եւ  պետք է  հեղինակներին սրա  համար շնորհակալություն հայտնել։  Մյուս  մասը   շատ  լուրջ  եւ մանրակրկիտ   աշխատանքի  անհրաժեշտություն է   պահանջում։  Մինչ  2-րդ  ընթերցում, անպայման, մենք պետք է այստեղ լրջորեն աշխատենք։

Եվ  3-րդը,  որը վերաբերում է, այսպես կոչված,   քաղաքական  բոյկոտին եւ  պատգամավորներին պատվիրակությունների կազմում չընդգրկելու  խնդրին։   Ես կարծում եմ, այդ  մեկ նստաշրջանի հետ կապված  մոտեցումը բացարձակապես   անընդունելի է եւ   բացարձակապես  անընդունելի է պատվիրակությունների կազմում պատգամավորներին չընդգրկելու հարցը։   Մենք  մոռանում ենք,  որ պատվիրակությունների  մեջ  պատգամավորներին  ընդգրկելու հետ կապված  այդ  խնդիրը  լուծվում է խմբակցությունների եւ խմբերի ղեկավարների   առաջարկությամբ։  Եկե՛ք, նրանց  փոխարեն  որոշումներ  չընդունենք, կտեսնենք,  որ, իսկապես,   մեր  գործընկերներից կան մարդիկ,  որոնք  բարեխիղճ  չեն   վերաբերվում  իրենց  աշխատանքին։  Կարող ենք խոսել  դրա մասին,  կարող ենք խոսել  խմբակցության   կամ  խմբի  ղեկավարի հետ այդ  խնդրի մասին, եւ  արհեստական մեխանիզմներ չմտցնենք  մեր  կանոնակարգում։   Մեր խորհրդարանում  կան    լուրջ   խնդիրներ,  սակայն  այդ  խնդիրների  լուծման  բանալին ոչ  թե   կանոնակարգում   նման  փոփոխություններ անելն է, այլ  կուսակցություններում   աշխատանքի   վերանայման անհրաժեշտությունն է,         ի վերջո, այստեղ,  գրեթե,  բոլոր  պատգամավորներն  այս  կամ այն   քաղաքական ուժն  են  ներկայացնում։   Եթե  մենք  շատ  պասսիվ  ենք   մասնակցում  քննարկումներին, մի՞թե   աշխատակարգը պետք է վերանայենք, եկե՛ք,  մեր աշխատակարգը  վերանայենք, եկե՛ք,  մեր  աշխատանքը  վերանայենք,   մեր  վերաբերմունքն այդ  օրենքներին՝  վերանայենք, ի  վերջո, մեզ այստեղ  ուղարկել են  օրենքների   նախագծերի վրա  աշխատելու համար,  ոչ  թե  կանոնակարգը  փոխելու համար։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։  Շարունակում ենք մեր    աշխատանքը։ Ելույթի համար   ամբիոնի  մոտ է հրավիրվում  պատգամավոր  Մանուկ  Գասպարյանը։

Մ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

-Մենք  միշտ ասում ենք,  որ ցանկացած  օրենք պետք է  բխի տրամաբանությունից, եւ  քանի որ  ոտքի են  ելել   ընդդիմադիր  պատգամավորները,  որոնք  բոյկոտել են   կանոնակարգում  փոփոխություններ անելու համար,  1-2  կետ  ուղղելու համար,   փորձել ենք  մի քանի ուրիշ  հոդվածներում էլ   բառերը  հանել, դնելով,  կանոնակարգում  մտցնել  փոփոխություններ։  Իսկապես,  ես գտնում եմ, որ   պրն  Թորոսյանը  ճիշտ ասաց, ես  այդ  հարցերին  չեմ անդրադառնա, որոնց մասին  ինքն ասել է։

Մի հարցի վրա  ես  կկանգնեմ,   որովհետեւ,  եթե  տրամաբանություն  չի դրված օրենքի հիմքում, ընդհանրապես այդպիսի օրենք    պետք  չի  ներկայացնել։ Երեկ  ընդամենը  5 րոպեում է քվեարկվել, իմ  քթից  արյուն էր եկել, դուրս  եկա,  այդ  «Կուսակցությունների մասին»  օրենքն  է  քննարկվել։  Ի՞նչ  է  նշանակում՝ 2000  անդամ  մինիմում  են  դնում  կուսակցությունների ստեղծման համար,  երբ  որ մենք  ունենք մի հոյակապ   օրենք, որում գրված է, որ 2  ընտրություններում,  եթե  կուսակցությունը  մասնակցում  է  ընտրություններին, 1 %  չի հավաքում,  մեխանիկորեն, որպես կուսակցություն   ինքը  դուրս է մնում,  դառնում է հասարակական կազմակերպություն։   Մեզ ընդհանրապես  պետք   չէ այդ  օրենքը։ Մեր    «Ընտրությունների  մասին»  օրենքը, այնքան  գեղեցիկ  է գրված այդ  կետը,  որ անցած անգամ մասնակցել են կուսակցությունները,  այս  անգամ էլ,  եթե մասնակցեն   այն  կուսակցությունները,  որոնք մեկ տոկոս  չեն հավաքել,   դուրս են մնալու,   նրանք  դառնալու    են   հասարակական   կազմակերպություն  կամ լուծարվելու են։   Ինչի՞ համար ենք  մենք ստեղծում այս  աժիոտաժը։   Ասենք,  եթե մեկը  որոշել է,  որ  վաղը  կուսակցություն ստեղծի,   նախաձեռնող խումբը պետք է  2000  մարդ  հավաքի,  նոր    գրանցվելու  գնա,   չէ՞  որ  կուսակցությունը պետք է ստեղծվի,  հետո գաղափարը տարածելով  պետք է    ավելացվի անդամների թիվը։  Ուրիշ  բան է,  3-4  տարի  ժամանակ  տան, բայց այդտեղ էլ հայկական տարբերակը կաշխատի, այն  կուսակցությունն ունի 200  անդամ կամ 100  անդամ,  ցուցակները  կավելացնի, կգրի, կբերի իր  ուզած թիվը, կլրացնի։   Ո՞վ  է գնալու, վերահսկելու դա։   Այս  խնդիրը շատ կարեւոր է,  երեկ, որ  ես  չեմ կարողացել խոսել,  սա պետք է հաշվի առնել այդ օրենքում։

Ինչ  վերաբերում է մեր օրենքին, 2  շաբաթը, որ դարձնում են 3  շաբաթ, ընկերներ, մենք այստեղ  սխալ  ենք  թույլ  տալիս։  Դուք  գիտեք, որ   մեր  քաղաքական  կյանքը հանրապետությունում  ակտիվանում է միայն այդ  եռօրյաների ընթացքում, անգամ լրատվական միջոցները  հիմնականում  գրելու բան ունենում են,  ամսվա մեջ,  այդ  5-6 օրը,  մնացած  օրերը,  գրեթե,  պարապուրդի են   ենթարկված։   Ինչի՞  համար ենք մենք սա  անում,  եթե  շատ է,  բերեք,  մեկ կամ  երկու նիստ,  ես հաշվարկել եմ, մոտավորապես, եթե  վերջին եռօրյայի  վերջին օրը 2 նիստ   պակաս  ենք անում,    որ  դարձնում ենք 3  շաբաթը մեկ,  գալիս,  ուղղվում է։   Եռօրյան պետք է պահպանել,  բացի դրանից,  մարդիկ հայտարարություններ  են անում, կուսակցությունները հայտարարություններ են անում։    Այստեղ   ինչ-որ   խաղ է գնում,  բայց  այդ  խաղն ինչի՞  համար է, չգիտեմ։   Մեր  եռօրյան պետք է պահպանել  կամ, ուղղակի,   ես ուրիշ տարբերակ էլ եմ հաշվարկել։ Հարկավոր է անել այսպես՝     երեք օրն էլ  ժամը 12-ին սկսել,  ավարտել 6-ին եւ ամեն ինչ կկարգավորվի։   Այդ   տրադիցիան,  այս   15 տարվա,    պետք չէ  ԱԺ-ում  նոր հեծանիվ  հորինել,  եռօրյան պետք է մնա  եռօրյա։  Երբ  մենք 10-15 օրը մեկ իրար տեսնում ենք,  հազիվ  ենք   իրար  հետ յոլա  գնում,   ամիսը մեկ  տեսնենք, կարող է,  իրար ընդհանրապես  չճանաչենք։ Ցանկացած  օրենք պետք է  բխի  տրամաբանությունից,  իսկ  այդ  փոփոխությունն անտրամաբանական է։

Իսկ  պատգամավորների մեկ  երրորդի  չմասնակցելու համար  նախատեսված էր,  պրն   Թորոսյանն ասաց, ես չեմ ուզում դրան  անդրադառնալ,  մեկ էլ կանդրադառնամ, թե  կանոնակարգում ինչ է  պետք   փոփոխել,  որպեսզի մեր խորհրդարանը նորմալ աշխատի։   Յուրաքանչյուր   եռօրյայի, Աստծու օր,   առավոտյան  ամեն մարդ  պարտադիր պետք է քվեարկի  միայն իր  փոխարեն, եթե  ոչ, այդտեղ պատժամիջոցներ նախատեսեք   ամենախիստ  ձեւով։  Սա մեկ։

2-րդը՝  եթե  ուզում եք, որ խորհրդարանը միշտ լիքը լինի, մի  բան պետք է անել,  մահակ  պետք  չի,   պետք է յուրաքանչյուր հարցի քննարկումից  հետո կազմակերպել  քվեարկություն։  Թող մեկ, երկու օր էլ պրավալ  գնա, մարդիկ  պատասխան տան, ովքեր  բացակա  են։   Եվ  մեր  կանոնակարգն այնքան  յուղի պես  կաշխատի,   որ խորհրդարանում  կտեսնեք  շատ մարդիկ,  իսկ այն մարդիկ, ովքեր չեն  գա,  հաջորդ  ընտրություններին կմտածեն, արդյոք, արժե՞   կտրվել  գործից եւ գնալ խորհրդարան, ամսվա ընթացքում 6  օր աշխատել։   Սրանք մանրուքներ են, որոնցով կարելի է լուծել  շատ   կազմակերպչական հարցեր,  որոնք  մենք  չենք  լուծում։

Ես 6  տարի ոչ մի կոմանդիրովկա  չեմ եղել,   ԱԺ-ի ոչ  մի կառավարական  դելեգացիայի մեջ  չեմ եղել, չեմ էլ  ուզում   լինել,  դա ինձ ընդհանրապես պետք չի։  Իսկ  պաժամիջոց նախատեսել, որ պաշտոնական դելեգացիաներից  հանել....  էլ  չեմ ասում, որ Եվրամիությունում էլ ընդդիմադիր պատգամավորը  բոյկոտել է եւ  ինքը պարտադիր այնտեղ պետք է լինի  ներկայացուցիչ։ Ի՞նչ  պետք է ասի   դելեգացիայի  ղեկավարը, որ  նրանց պատժել ենք, որ  բացակայել են, հա՞,  չեն եկել,    ներկայացել  նիստերին։

Ես ուրիշ  ավելացնելու  բան չունեմ, ուղղակի,   կուզեմ, որ  այս  «Կանոնակարգ»  օրենքում   մենք մեր դեմքը  չկորցնենք։ Այդ  մանրուքները,  որ ես ասացի, մանրուքներ չեն դրանք, հարկավոր է  փոփոխություն կատարել։  Իսկապես, մենք պարտավոր ենք, որ   յուրաքանչյուր   օրենքի քննարկումից հետո   կազմակերպել  քվեարկություն,  որը   կբերի մեր  օրինաստեղծ աշխատանքով  զբաղվող մարդկանց  քանակի   ավելացման,  էլ  չեմ ասում  հանձնաժողովներում։ Հանձնաժողովներում, ես  վերջերս  տեղափոխվել էի  արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողով,  այս  անգամ,   հիմա    գնամ,  նորից տեղափոխվեմ ֆինանսաբյուջետային։  Քվորում այստեղ  էլ  չկա։   Քվորումի հարցը մեր ԱԺ  հանձնաժողովներում  չի  լուծված,   կամ  գալիս  են,  գրված է օրենքում, թե   ով  պետք է  գա,   ներկայացնի օրենքը,  շատ  դեպքերում  նախարարների փոխարեն գալիս   են տեղակալներ,   վարչության պետեր։ Դրանով  ԱԺ-ի  դերն ու նշանակությունն ընկնում է։   Այսինքն՝  կան  նախարարներ,   որոնք  արտոնություններ   ունեն,  չեն ուզում գան,   հաշվետու լինեն հանձնաժողովներին, իրենց փոխարեն մարդ են ուղարկում։    Շատ  դեպքերում մենք նրանց ներում ենք,  բայց  այդպես, կամաց-կամաց  ներելով,   ԱԺ-ի  դերն ու  նշանակությունը կորում է, առանց այդ  էլ   ժողովրդի  մեջ  մեր   հեղինակությունը սարսափելի ընկած է։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ  ելույթի համար ամբիոնի  մոտ է հրավիրվում  Սուքիաս  Ավետիսյանը, պատրաստվի Արտակ Առաքելյանը։

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։   Նախ իմ կարծիքն եմ ուզում ասել,  որ ճիշտ կլիներ,  որ այս  հարցը մենք քննարկեինք   փակ նիստում, որովհետեւ  շատ  բաներ կան  ասելու եւ  ճիշտ  չի  լինի,  որպեսզի   բաց նիստում այդ ամեն ինչն ասենք,  որը  վերաբերում է մեր,  այսպես ասած,  աշխատանքների  ներքին  խոհանոցին։

Մյուս  խնդիրը։  Ես  գտնում եմ, որ  միանշանակ   սխալ է,  այստեղ մենք ուզում ենք  օրենք  սահմանել   պատգամավորի   պահվածքի   մասին։   Պատգամավորին  ընտրել են հազարավոր    ընտրողներ, թող  հազարավոր ընտրողներն  իրենք մտածեն   իրենց  պատգամավորի պահվածքի  մասին, իսկ  պատգամավորն էլ մտածի, թե   իր  ընտրողներին ինչ պատասխան է տալու։   Իսկ,  եթե  պահվածքի մասին   ենք  խոսում,   շատ մարդկանց   պահվածքի մասին պետք է 1-ին հերթին օրենք  ընդունենք,  հետո  նոր պատգամավորի։  Ես կարծում  եմ, որ այս  մարդիկ,  ովքեր ուզում են այս օրենքն   ընդունեն, միանշանակ  խփում են ԱԺ-ի  եւ  ԱԺ պատգամավորի հեղինակությանը։

Մյուս  խնդիրը։   Իմ  հարցադրման մեջ ես ասացի,  նորից պնդում  եմ,  որ,  եթե մենք աշխատանքը երկուշաբթի  օրը  սկսում ենք 1430,  ուրեմն,  այնտեղ այդ  հոդվածի  2-րդ  մասի   վերջին պարբերությունը   պետք է փոխենք,  որովհետեւ  այնտեղ  գրված է,  որ երկուշաբթի  օրը  1-ին  նիստից  հետո   մեկժամյա  ընդմիջում է։  Դա  պետք է հանվի։  Սա մեկ։

2-րդը՝  ես նորից ուզում եմ,  պրն  Պետրոսյան,    հարգելի հեղինակներ, ասել, որ  ես  խնդրում եմ, եթե  դնում եք  քվեարկության 1-ին  ընթերցմամբ,   ուրեմն,  ձեր նախագծի   այն  մասը,  որը վերաբերում է   գործող «Կանոնակարգ»  օրենքի 39-րդ   հոդվածին եւ 41-րդ  հոդվածի 6-րդ  մասին,  հանել,  որովհետեւ մենք այնտեղ  փոփոխություն չենք անում։   Այն, ինչ  հաստատել է   Հանրապետության Նախագահը, այն,  ինչ մենք  ընդունել ենք  այստեղ 2002 թվականի  փետրվարի 20-ին,  դա  նույնությամբ  արտատպել ենք,  ասում ենք՝  բերեք,    փոփոխություն  անենք։   Դա  փոփոխություն  չէ, եթե  պաշտոնական  տեղեկագրի մեջ  սխալ է,  թող  բարի լինեն,  որպես  վրիպակ՝   այդ  սխալն իրենք  ուղղեն։

Հաջորդ  խնդիրը՝   կապված   հանձնաժողովների աշխատանքների հետ։   Ճիշտն  ասած,  այս  տարվա ընթացքում 3 տարբեր   հանձնաժողովներում աշխատել եմ։ Մենք այստեղ, իրոք, ավելի  շատ խնդիր ունենք  հանձնաժողովների քանակական կազմը  վերանայելու, որովհետեւ   «Կանոնակարգ»  օրենքի 25-րդ  հոդվածում  ասվում է...  պետք է լինի   պատգամավորների  մեկ  չորրորդի մասով,   մյուս  հանձնաժողովները   մեկ  ութերորդի մասով։  Իսկ ո՞վ  է  ստիպել, որ   մենք  ունենանք  32  հոգանոց  հանձնաժողովներ,  նույնիսկ 8 հոգի  չկարողանան   հավաքել եւ որոշումներ կայացնել։   Եկեք, հանձնաժողովների  թվաքանակը  պակասեցնենք  եւ պարտադրված չլինի։  Այն պատգամավորը, ով   չի   ուզում  հանձնաժողովում   աշխատի,  թող  չաշխատի, ինչի՞ ենք  խնդրում, պարտադիր  անունը գրում, հետո էլ  ընկնում հետեւից,  որ  գա  հանձնաժողովի նիստին, որ  քվորում ապահովենք։  Ո՞վ է մեզ  ստիպել։  Այսօր  այդ  խնդիրը պետք է լուրջ  վերանայել։   Ամոթ է ասելը,  բայց շատ   հանձնաժողովներ,   առանց  քվորումի   որոշում են  բերում,   իսկ  այստեղ   ներկայացնում  են,  որ հանձնաժողովում   հարցը քննարկվել է,  ստացել է դրական եզրակացություն։   Քվորում եղե՞լ է հանձնաժողովում,  որ հարցը քննարկվել է,  չի եղել, ինչի՞ ենք մենք մեզ խաբում,  հասարակությանը  խաբում։  Մենք մեր հեղինակությունը գցում ենք,  հետո էլ ասում ենք,  թե  հասարակությունը մեր   մասին  էս  է մտածում, էն  է մտածում։ Եկե՛ք, մենք մեր  հեղինակությունը  հենց  այստեղ  վերականգնենք։

Մյուս  խնդիրը։   Ես կարծում եմ, որ պարտադիր պետք է ԱԺ պատգամավորն ունենա օգնական,   վճարովի,  հատկապես մեծամասնական  համակարգով  ընտրված  պատգամավորը։   Եկեք՛, դա  լուծենք։  Կարծում եմ,  որ   մեր  պետությունն  այդքան  պրոբլեմ  չի ունենա գումարի,   որ  այդ խնդիրը լուծի։ Շատ մեծ գումարի խնդիր պետք չէ,   բայց,  եթե  աշխատանք եք  ուզում  կատարել, ուրեմն, բերեք, հստակեցնենք  այդ  խնդիրը եւ այսպես էլ դնենք։

Ի  վերջո, մենք այս  օրենքի  փոփոխությունը բերելով, ի՞նչ  ենք   ուզում,   ինչ է, 40  հոգի չեն գալիս  նիստի պարբերաբար։ Մենք 90 հոգով  ուզում ենք ինչ-որ  բան  հնարել, որպեսզի    այդ  40 հոգուն   բերենք դահլի՞ճ։   Չեն գա, թող  չգան,  թող  ժողովուրդը մտածի, թե ում է  ընտրել,  որ չեն  գալիս։   Այդ  սուտ  պատճառաբանություններով  չգալը ես  չեմ ընդունում։  Մենք  90 հոգով  ենք  գալիս,   այդ  90 հոգու համար  նորմալ կանոնակարգի  փոփոխություն մտածենք եւ 90 հոգով  աշխատենք։   Այդ  չեկողներն  ամաչեն  կամ    այդ  չեկողների  ընտրողները թող ամաչեն,  մենք ինչի՞ ենք  գլուխներս  ցավացնում  դրանց  համար։  Մենք պետք է մտածենք, կանոնակարգում այնպիսի  փոփոխություն անենք, որ   նորմալ աշխատանք կազմակերպենք, եւ այն մարդիկ, ովքեր  չեն  գա, այս անգամ   թող նախանձով  նայեն,  թե  տեսեք, իրենք աշխատում են,  մենք չենք կարող մասնակցել  այդ  աշխատանքներին։   Ես կարծում եմ, որ շատ կարեւոր է այս փոփոխությունների  խնդիրը, բայց   կարեւորելով  հանդերձ,  ես ուզում եմ, որ մենք այնպիսի  փոփոխություններ անենք, որ  տրամաբանությանը մոտ  լինի, որ իզուր տեղը  այդ  փոփոխություններով  մենք   ԱԺ-ի  հեղինակությունը չգցենք։

Ի՞նչ է նշանակում՝   ամիսը մեկ  Աժ-ի  եռօրյա  հրավիրել։ Քիչ  են պատգամավորների այն մասը, որոնք չեն գալիս,  պարապ ման են գալիս,  օրենքով  հնարավորություն ենք  տալիս, որ ամիսը մեկ  գան,  հանդիպեն  ու թողնեն գնա՞ն։  Չէ, եկե՛ք,  երկու  շաբաթը մեկ անենք, առանց այդ էլ   երկուշաբթի, էս  գլխից  մի  ժամ ու կես պակաս ենք անում,  չորեքշաբթի էլ մի ժամ ու կես,  էն  գլխից  պակաս անենք։   Հնարավորություն տանք  կառավարության հետ աշխատելու,  թող կառավարությունը գա այստեղ, որոշակի հարցերի պատասխան տա։  Հրատապ հարցերն ի՞նչ  ձեւով  ենք   բարձրացնելու, մի ամիս  սպասենք, կամուրջը փլվի, նոր այստեղ ասենք,   թե կամուրջը  փլվե՞լ է։   Ես դա անիմաստ եմ համարում։  Եկեք,  2  շաբաթը մեկ աշխատենք։ Գիտե՞ք, ես չեմ ընդունում, որ օրակարգում  հարցեր  չկան,  դրա համար։  Դա  սուտ է։

Շատ  ճիշտ նշվեց, որ երեկ  «Կուսակցությունների մասին»  օրենքն  էլ շատ պասսիվ  էր։ Ավելի գլոբալ օրենքներ   են  եղել, որ  նույնիսկ հարց  չի եղել։  Միջազգային   պայմանագրեր են բերում, որոնք շատ   կարեւոր պայմանագրեր են, հարցեր չեն տալիս։   Եկեք, այդ  մասին մտածենք,  ոչ թե մտածենք, որ լավ է,   ամիսը մեկ անգամ  թող պատգամավորները գան, հավաքվեն, գնան։   Ես կատեգորիկ   դեմ  եմ   այս  սկզբունքներին եւ   դեմ կքվեարկեմ նախագծին, եթե  դրանք  չփոխվեն։  Շնորհակալ եմ։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ  ելույթի համար ամբիոնի մոտ է հրավիրվում պատգամավոր Արտակ Առաքելյանը, պատրաստվի Համլետ Հարությունյանը։

Ա.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Հարգելի  նախագահություն,  հարգելի գործընկերներ, ես նույնպես  չափազանց կարեւորում եմ   օրենքի այս  փոփոխությունները։ Ես շատ ուրախ եմ, որ ՄԱԿ-ը նույնպես, խմբակցությունը  մշակել է իր  տարբերակը։ Հետագայում,   երբ  որ    այդ  նախագիծը 1-ին ընթերցմամբ  կընդունվի,   կմիացվեն։  Կարծում եմ,   դրանից  կշահի, կյանքն առաջ  է գնում։ Սա այն «Կանոնակարգ»  օրենքն  է, որ ոչ  միայն այլ երկրների փորձը, այլ   նաեւ մեր երկրի առաջընթացը, մեր աշխատանքներում  նկատվող  թերությունները,  ավելի արդյունավետ  դարձնելու ցանկությունը  հրամայական է դարձնում փոփոխությունները։ Ես համաձայն եմ իմ գործընկերների հետ,  որ այդ   փոփոխությունները պետք է  լինեն տրամաբանության շրջանակներում եւ  միտված  լինի   աշխատանքների արդյունավետությունը  բարձրացնելուն։

Ես չեմ կարող  չարձագանքել    պրն  Թորոսյանի այն տեսակետին,  որ  հարկավոր է տնից չխռովել։  Իսկապես, սա տուն է,  որի հետ   կապված է ոչ միայն մեզնից  յուրաքանչյուրի աշխատանքային   ճակատագիրը,  գործունեությունը,   պարտքի պատասխանատվության  զգացումը,  այլ նաեւ  այն  ընտրողների,  ովքեր որ  ձայն  են տվել,  մեզ  ուղարկել են  այստեղ,  որոշակի  աշխատանքների մասնակցելու։  Այստեղ  խռովկանությունը  բոլորովին    անհարկի է։   Ես  5 տարի է, շփվում եմ  պրն  Թորոսյանի հետ եւ  բազմաթիվ  հարցեր են եղել, որ քննարկվել են, եղել են նաեւ  դեպքեր,  որ մենք համաձայնության  չենք եկել, բայց  դուռ շրխկացնել  չի եղել, քննարկումներ են եղել  եւ  միշտ կարողացել ենք ինչ-որ ելք, ինչ-որ   ճիշտ  բան  գտնել։  Ուրեմն, ես նույնպես կոչ  եմ անում, որ մեզնից յուրաքանչյուրը,  կլինի իշխանակիր  թեւում, թե  ընդդիմադիր  թեւում, պետք է կարողանա, իսկապես, իրեն տրված  քվեի,  պարտքի,  պատասխանատվության   զգացումն անել։  Բայց այն, ինչ որ   նախատեսված է այս  նախագծով, անկյուն  կանգնեցնել, պատժել։ Գիտե՞ք,  այդ  հանձնաժողովներում կամ բարեկամական   խմբերում   ընդգրկվելը  կամավոր է,  մարդիկ կամավորության սկզբունքներով ընդգրկվում են, մենք ի՞նչ պետք է  անենք,  որ  նրանց  զրկենք։  Չի ցանկանում, թող չընդգրկվի։

Ինչ  վերաբերում է    պաշտոնական   պատվիրակություններին,    դա  խմբերի, խմբակցությունների,  հանձնաժողովների հետ  քննարկվում է, նայած,  ինչ  ոլորտ է  ընդգրկվում եւ այդ  ձեւով է լինում։  Եթե  մարդը  վատ է աշխատում,  ուրիշ  վերաբերմունք կարող է  լինել, իրեն առաջադրված օրգանի հետ քննարկել այդ խնդիրը, կարողանալ գալ, իսկապես, ընդունելի տարբերակի։

Հիմա  կոնկրետ նախագծի  վերաբերյալ։   Քանի որ  փոփոխություններ ենք անում,  պետք է 3  շաբաթը մեկ նիստերը տեղի ունենան,  որին ես կողմնակից եմ, պատգամավորին աշխատելու տեղ շատ կա,   այստեղ  միայն այդ  եռօրյաների աշխատանքը չի։  Եթե  դրանից  ինչ-որ   բան  շահելու է,  բերեք, շաբաթը մեկ անենք, երեեւի, ինչ-որ  բան կշահի, բոլորը կգան։   Եկողը գալու է, չեկողը չի գալու,   աշխատողն աշխատելու է, չաշխատողն էլ չի աշխատելու, ինչ ուզում եք, արեք, կյանքն այդպես է ցույց տվել։

Արտահերթ նիստի հետ կապված։   Ես գտնում եմ, որ 24 ժամը՝  որեւէ հարցի վերաբերյալ   նախագիծ  ներկայացնելու,  ձեւաչափը  վերցնելու,  ստորագրություններ հավաքելու,   մեր  գործընկերներին բացատրելու, իսկապես,   խնդիրի էությունը, կարողանալ  լոբբիստական աշխատանք կատարել  տվյալ  խնդրի   վերաբերյալ,  շատ  քիչ  է, պետք է բարձրացնել։  Ես կառաջարկեի 36-ից 48  ժամ,  որ  տարբերակը, որ կանցնի,   կարող ենք այդ տարբերակը, որը որ ավելի տրամաբանական կլինի, կարող ենք ընդունել.... /Ձայնագրությունն   ընդհատվում է/  իսկապես,   քիչ   ժամանակաշրջան է, մարդիկ  ստիպված են  լինում գալ, դարպասների առաջ  կանգնել,   պատգամավորներին պարտադրել,   որ ստորագրեն եւ այլն։  Այսպիսի  բաներից  խուսափելու համար   անհրաժեշտ է,  որ  մենք  կարողանանք ժամկետը  մի  փոքր  երկարաձգել։

Մյուս  խնդիրը,  որը հարց ու պատասխանի հետ է կապված։  Ես  հարցը   տվեցի,  բայց  սխալ  հասկացվեցի։  Կառավարության հետ նիստի  տեւողությունը  որեւէ մեկը չի առաջարկում  երկարաձգել,  դարձյալ այդ մեկ ու կես ժամանոց նիստի  ժամանակ  պատգամավորը  հարց է տալիս։  Պարզապես,  այն  սահմանափակումը, որ   դրված է,   պատգամավորը մեկ  հարցից ավելի   իրավունք  չունի տալու  մեկ ամսվա ընթացքում, ոչ  թե նիստում երկու հարց տա, երեք  հարց տա, այլ  մեկ ամսվա ընթացքում    թույլատրել,  որ ոչ  թե մեկ հարց  լինի, այլ   բոլոր նիստերին էլ կարողանա   հարց տալ։   Այս  դեպքում   հնարավոր է, որ   հերթագրվեն այնքան շատ պագամավորներ,  որոնց հերթ  չհասնի։  Այո, այդպես  կարող է  լինել։ Լինում են նաեւ  դեպքեր,  երբ  որ   հերթագրվում են   ավելի  քիչ  պատգամավորներ եւ  նիստերը կարճ  են տեւում։  Հարց ու պատասխանի նիստերի մասին է խոսքը։   Այս  դեպքում ում հերթը, որ   չի հասել,  հաջորդ  նիստին կարող ենք նրանց   համարել 1-ից, ենթադրենք, 5-րդ  համարը, հետո հերթագրվում ենք,  եւ  մարդիկ  կկարողանան հարցերը տալ,  որովհետեւ  կան  պատգամավորներ,  որոնք ընդհանրապես  հարց  չեն  տալիս, բայց կան նաեւ   պատգամավորներ,   որոնք  հարցեր ունեն տալու։  Անհրաժեշտություն կա, որպեսզի   հնարավորություն տալ  այս  դեպքում,   երեքշաբաթյա  ռեժիմի  դեպքում....  քիչ  կպատահի,    որ  մի  ամսվա  ընթացքում   կլինի  երկու նիստ, ոչինչ,  չա  ողբերգություն չի,  պատգամավորները թող իրենց հարցերը տան։

Մի  ուրիշ  խնդիր՝  կապված հայտարարությունների եւ հարց ու պատասխանի հետ։   Ճիշտն  ասած,  ես այնքան էլ  գոհ չեմ ո՛չ  հայտարարությունների  առումով, ո՛չ  էլ հարց ու պատասխանի առումով։   Լինում   են  դեպքեր, որ մենք   համընդհանուր հետաքրքրություն  ներկայացնող  հարցի վերաբերյալ  հայտարարություն ենք անում եւ դա, այնպես,  օդի մեջ  գնում է։  Կարծես,  մի կինոնկար ես հանել,   մի  անգամ  եթեր տվեցին,   գնաց,  այլեւս  մոռացվեց,  եւ այդ  ռեժիսորը.... ես  խնդրում եմ 3 րոպե  ավելացնեք։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Ավելացրեք 3 րոպե։

Ա.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Անհրաժեշտ է,  որ  արձագանք  լինի   կարեւոր հայտարարությունների   հետ կապված,  քարտուղարությունը հանի հարցերը եւ   հաջորդ  օրը կառավարության ներկայացուցիչներից  մեկն  ամփոփի   այդ  հարցերը,  որպեսզի  այդ  հայտարարությունների  բովանդակություններն  օդի մեջ  չհնչեն, հարց ու պատասխանը նույնպես։ Պատասխանում   են,  պատգամավորը     գոհ  չի  այդ  պատասխանից,   արձագանքում է,  բայց  դարձյալ այդպես  մնում է։  Իհարկե, լինում   են նաեւ հարցեր, որոնց  այնքան էլ անհրաժեշտություն չկա  արձագանքելու։   Մի  խոսքով, այստեղ  նույնպես  անելիքներ  ունենք։

Մյուս  առաջարկությունները կապված են  պատգամավորի  օգնականի հետ, 2 օգնականի ինստիտուտը պետք է պահպանել։   Կարծում եմ, որ դրանցից,  գոնե, մեկը   պետք  է  վարձատրովի լինի եւ այդ մարդիկ պետք է ունենան  ստաժի իրավունք։ Դուրս է գալիս,   որ  մենք  ոչ  օրինական  գործ  ենք  կատարում,  որովհետեւ ինչ-որ  ձեւով   վերաբերմունք  ենք  ցույց տալիս  այդ  մարդկանց։  Դրանք  մեծ գումարներ չեն կազմում, աշխարհում կա  այդ  փորձը, պատգամավորներին ֆոնդեր են տրվում։ Մենք  չունենք այդ հնարավորությունները,  բայց  այս  հնարավորությանը, կարծում եմ,   ներկայումս  պետք է կարողանալ արձագանքել։

Հանձնաժողովների   նախագահների հետ կապված, իսկապես, նրանք ծանրաբեռնված աշխատանք են կատարում եւ հարկ է,  որ  նրանց աշխատավարձի  հարցը վերանայվի, կարողանանք  ըստ  արժանվույն   գնահատել  այդ  աշխատանքը։ Մարդիկ կարողանան  տարբերվեն սովորական, թեկուզ  այն չեկող,  չներկայացող,  չքվեարկող պատգամավորներից։  Դուրս է  գալիս, որ հավասարության նշան  ենք դնում  շատ անհավասար բաների մեջ։

Կենսաթոշակի հետ կապված ես իմ գործընկերուհու հետ  լրիվ  համաձայն եմ, որ  դա  շատ  քիչ  թիվ է կազմում, այդ հարցը եւս  պետք է կարգավորել։

Ինչեւէ։  Ես կոչ  եմ անում,   հարգելի  գործընկերներ,  որ   այս  երկու նախագծերին լրջորեն  վերաբերվենք, առաջարկություններ անենք,  կարողանանք   բերել, ինչպես  ասում են,    քրիստոնեական  տեսքի,  որով  ավելի կհեշտանա, ավելի արդյունավետ կդառնա մեր աշխատանքը։ Դրանով մենք կկարողանանք   մեր  ընտրողների  առաջ  ավելի  լավ  աշխատել, ավելի օգտակար լինել մեր   երկրին՝  օրենսդրական  առումով։  Անկախ, համամասնականով է ընտրված,  թե մեծամասնականով է ընտրված,  աշխատող  պատգամավորը, իսկապես,  շփվում է մարդկանց հետ եւ չի  կարող անտարբեր լինել  որեւէ մեկի  նկատմամբ։   Սովորական մարդուն էլ,  եթե  փողոցում  կանգնեցնում,  մի  որեւէ հարցի պարզաբանում են խնդրում,  մարդը  պատասխանում է,  պատգամավորը, առավել եւս,  պարտավորված է այդ  կապը պահպանել։ Այդտեղ, իսկապես, աշխատելու տեղ  կա։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ  ելույթի համար  ամբիոնի մոտ է հրավիրվում պատգամավոր Համլետ Հարությունյանը, պատրաստվի  Մհեր Շահգելդյանը։

Հ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Երբ  պետք է ֆրանսիական   կոնվենտը  19-րդ  դարի սկզբին  սկսեր  իր աշխատանքները,   պետք  է ինչ-որ մի կանոնակարգ  մշակվեր, եւ  սենատորներից մեկը դիմում է  Նապոլեոն Բոնապարտին, թե ի՞նչ  սկզբունքով  գրել   այդ  կանոնակարգը։   Նա պատասխանում է  կարճ  եւ անհասկանալի։

Այսօրվա այս  կանոնակարգը, որը մենք  ունենք մեր ձեռքի տակ, այդ լրացումները,  որ   փորձում ենք անել,   վկայում է,  որ   այդ  պրակտիկան տեղափոխվել է  նաեւ 21-րդ  դար,  բայց  ընդարձակ եւ անհասկանալի  ձեւով։   Կարդում  ես  եւ ապշում, որ  կանոնակարգն  ամենամեծ օրենսդիրը, եթե  կարդա, կարող է  բան  չհասկանա, եւ այստեղից է  գալիս մեր բոլոր քաղաքական անհամաձայնությունները։  Ընդհանրապես, մարդիկ  չեն կարող այս օրենքով   բնորոշել, թե ի՞նչ   բան է, ընդհանրապես, պատգամավորը, ոչ մենք  ինքներս  ենք  հասկանում, թե ով  ենք,  ոչ  էլ  ժողովուրդն է հասկանում, թե  մենք ինչ  լիազորություններ   ունենք եւ  ո՞ր լիազորությունների  սահմաններում ենք մենք  ապրում։

Ըստ այս օրենքի  դեպուտատը մի մարդ է,  որը  դուրս է  օրենքի հսկողությունից։ Անձեռնմխելիության գլուխը,  որը բոլորովին  կապ  չունի այս  օրենքի հետ,  մենք ինքներս  շփոթել ենք   «ընդհանրապես օրենքից դուրս գտնվելու»  այս  գաղափարի հետ։

Կարդում եմ՝    «Պատգամավորի պարտականությունները»։ Բոլորդ  գիտեք, պատգամավորը  պարտավոր է օրենքով   սահմնված  կարգով   մասնակցել ԱԺ նիստերին։ Ո՞ր օրենքով, ո՞ր սահմանված օրենքով։  Եվ ցանկացած  քաղաքացի,  ցանկացած մարդը,  երբ  օրենքին  չի  ենթարկվում,  պատժվում է։   Մենք  չենք  ենթարկվում օրենքին,  բոլորս  միաբերան  վկայում ենք, որ ԱԺ արտոնյալ պատգամավորները, որոնց թվին  են պատկանում  նաեւ մեր  շատ հարգելի   ընդդիմադիր ընկերները,   օրենքը խախտում են՝  առանց  պատժվելու։   Եվ  գուցե  չեն խախտում, որովհետեւ այստեղ գրված չէ, թե  ո՞ր  օրենքով է կարգավորվում,  Քրեական,  Քաղաքացիական, Աշխատանքային։ Շատ  հետաքրքիր տերմինալոգիա է՝ «օրենքով   սահմանված կարգով»,  բայց ոչ մեկը չգիտի՝  ո՞ր  օրենքի։  Օրենքը,  եթե մարդը  խախտում է,   պետք  է պատժվի։ Այստեղ ոչ  մի  բան  գրված չէ,  գրված է,  որ  օրենքով սահմանված կարգով։  Սա մեկ։   Կամ՝  «Պատգամավորի   աշխատավայրն   ԱԺ նստավայրն է, որտեղ  նրան   հատկացվում է կահավորված տեխնիկական  եւ  կապի  միջոցներով  հագեցված    ծառայողական  տարածք»։  Տրվա՞ծ է, տրված է, որ  աշխատանքը սկսվում է ժամը    9-ին,  պատգամավորի  աշխատանքը   նորմավորված  չէ։ Այսինքն՝  այս  օրենքի ցանկացած խախտողը, որը  գրված է,  կամ  չպետք է գրել, որ սկսվում է  ժամը     9-ին կամ  էլ հետո  չպետք է ավելացնել,  որ նրա  աշխատանքը  նորմավորված չէ։   Ես գալու եմ աշխատանքի գիշերը,  ժամը  ուղիղ 1130,  որովհետեւ  օրենքը թույլ է տալիս, որ ես դա անեմ։   Տրամաբանական  կապ  չկա 1-ին եւ  2-րդ   նախադասության մեջ։   Սա  այդ  դիտողությունը,  ուղղակի,  ցանկություն է, որը պետք է վերացվի։

Այս   անհասկանալի  գրվածքները  մեզ  իրապես  պրոբլեմների առջեւ են   կանգնեցնում,  մեր  գործունեությամբ  մենք ինքներս   վարկաբեկում ենք  մեզ եւ  ԱԺ-ին, ընդհանրապես։   Եվ հիմա  նորից  ենք  փորձ  անում  ավելի  խորացնելու   այդ  վարկաբեկումը,  երբ  առաջարկում ենք,  որ  նիստերը գումարենք 3 ամիսը մեկ, ներեցեք, այսպես որ   գնանք.... ինչի՞  համար։  Սա  քաղաքական ակումբ է, այստեղ ոչ թե պետք է նիստերն  ընդհատվեն հարցեր  չլինելու   պատճառուվ, այլ  պետք է այդ  հարցերի քննարկումն այնքան  շատ լինի,  երկար լինի,   խորությամբ  լինի,  որ  անգամ մեզ  ժամանակ  չմնա   այդ  հարցերին   իսպառ պատասխան տալու  համար։

ԱԺ  պատգամավորի կարգավիճակը  երկսայր  թրի  նման է ինձ  երեւում։   Մի կողմից, ինքներս  խախտում ենք օրենքը,   պարտաճանաչ  ձեւով  չենք կատարում  մեր պարտականությունները։ Խոսքը  վերաբերում է անպարտաճանաչ  պատգամավորներին։  Եվ մյուս կողմից, տուժվում է՝  ըստ այս  կանոնակարգի,   այս օրենքի, պարտաճանաչ, իր գործին  գիտակ, հմուտ,  արդեն  քաղաքական գործչի  կարգավիճակում գտնվող պատգամավորը։

Այսինքն՝  մեր հեղինակության անկման համար է, որ  ունենք հոդված 8-ի  8-րդ կետը՝  «Պատգամավորի   լիազորությունների  ժամանակաշրջանը  հաշվարկվում է որպես  ընդհանուր ստաժ։ Անընդհատ աշխատանքային ստաժը  պահպանվում է, եթե   պատգամավորն իր լիազորությունների  ավարտից  հետո, 6  ամսվա ընթացքում ընդունվում է աշխատանքի»։  Աշխարհում  չկա  մի երկիր,  որտեղ  պատգամավորի իր  լիազորությունները լրանալուց հետո թողնեն  բախտի  քմահաճույքին։   Դրա համար մեր  երկրում չի  ամրագրվում եւ չի   ստեղծվում  «պետական եւ քաղաքական գործիչ»  ինստիտուտ, այդ  հասկացողությունը։   Մարդ  կարող է 4  տարի, 12 տարի, 20 տարի   պատգամավոր լինել,  ճանաչված   քաղաքական եւ պետական   գործիչ  լինել,  այսինքն՝  իր  լիազորությունների   ժամկետը   լրանալուց հետո  փողոց    գցվի։

Կա  քաղաքակիրթ  երկրների օրինակը՝   6  ամսվա  ընթացքում,  եթե  նա   չի համաձայնվում  գործադիր իշխանությունների կողմից իրեն  առաջարկված  համարժեք  պաշտոնը,  նոր  նա կարող է   արդեն  փնտրել   իր  ինքնուրույն  աշխատանքը։

Եվ 2-րդը՝    դուք  գիտեք,    վերցնենք   սովետական   բոլոր երկրները,  ամենաընչազուրկ   պատգամավորական   կորպուսը  Հայաստանի   Ազգային ժողովի պատգամավորական  կորպուսն է,  որը  չի  օգտվում բացառապես  ոչ  մի   արտոնությունից,  բացի, չգիտեմ, երթեւեկության ինչ-որ բաներից, դա էլ  չկա։   Մենք  չենք  օգտվում  բժշկական   ծառայություններից,  հանգստանալուց,   բացի դրանից  պետական  գործիչ, քաղաքական  գործիչ,  ես այդպիսին եմ ընկալում   պատգամավորին։   Գնում է  թոշակի,   մենք  բազմիցս   այս  հարցը  բարձրացրել ենք եւ մնացել ենք  անպատասխան։  Մի՞թե չի կարելի  թեկուզ  բարոյական   խրախուսման համար, թեկուզ    իմ  ասած ինստիտուտի կայացման   համար,   թոշակային  տարիքի  հասած պատգամավորներին մի  ինչ-որ արտոնությամբ թոշակ նշանակել։   Ի  վերջո,  արդեն  վերականգնել ենք  բոլոր  ժողովրդական  կոչումները, «Ժողովրդական  արտիստ», «Ժողովրդական  երգիչ»,  չգիտեմ, ինչ, շինարար եւ այլն։  Ի վերջո, ինչպե՞ս  ենք մենք գնահատելու պետական  գործիչին,  ու՞մ  ենք  մենք հետագայում   ասելու՝  այսինչ  այսինչյանը   պետական, հասարակական   հայտնի  գործիչ է։  Օրենքը պետք է ինչ-որ  ձեւով   ամրագրի նաեւ պատգամավորների   այս  ստատուսը։

Վերջացնելով  խոսքս, ուզում եմ ասել հետեւյալը՝ պատգամավորն ամենաբարձր  կոչումն է  տվյալ  երկրի  քաղաքական  էլիտայում։    Մենք ինքներս 1-ին հերթին  պետք է ապացուցենք  այս  ճշմարտությունը մեր աշխատանքով,  մեր  բարեխղճությամբ, եւ  2-րդն էլ   պետք է  կոչ  անենք  մեր  ժողովրդին,  որ  ճանաչեն   իրենց պատգամավորներին եւ  ճիշտ  ընտրություն  կատարեն։

Եվ  վերջին  մի  նկատառումս.   պետք է իսպառ, պրն Պետրոսյան,   փոխել   հարց   ու պատասխանի, կառավարության հետ,  եթե  շատ մեղմ ասեմ, ոչ  դիտարժան   թատրոնը։    Մարդկային առումով,   մտածելակերպի, հարցերին պատասխանելու  տեսակետից   մանկավարժությունը չի ընդունում, որ կան այնպիսի  տաղանդավոր,  գերհզոր կոմպյուտերային   ուղեղով   օժտված  անձնավորություններ,  որ  դուք  այդտեղից հարցը  տաք, այնտեղից նա  գա այստեղ եւ սպառիչ  պատասխան տա։   Անհնարին բան է դա։     Դա  շատ  վաղուցվա  ցավոտ  հարց է, եւ  բերեք, այնպես անենք, որ  կառավարության հետ հարց ու պատասխանը  ճշգրիտ  լինի, ոչ  մենք մեզ  խաբենք, ոչ  էլ մեր ժողովրդին  խաբենք, այլ  ճիշտ մշակված մեխանիզմով մենք անցկացնենք այդ հարց ու պատասխանի ամբողջ  այդ պրոցեսը։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ  ելույթը՝   Մհեր  Շահգելդյան, պատրաստվի Հովհաննես Մարգարյանը։

Մ.ՇԱՀԳԵԼԴՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահող,  հարգելի  գործընկերներ, այստեղ  իմ գործընկերները ճիշտ նկատեցին, որ ի տարբերություն  մի շարք  այլ  օրենսդրական նախաձեռնությունների,  այս  օրենսդրական նախաձեռնությունը   բուռն  քննարկումների առարկա  դարձավ։ Ես կարծում եմ,  որ սա արտացոլեց   այն  խնդիրը,  որ  «Կանոնակարգ»  օրենքի փոփոխությունները  եւ  բարեփոխումները, իսկապես,    այս  փոփոխությունները  կատարելը, իսկապես,   այսօր  ժամանակն է։   Այսինքն՝  մենք  կարող  ենք ասել, որ  փոփոխությունները հրատապ են, 1-ին խնդիր։  Եվ  2-րդ  խնդիր,  որ օրենքի նախագիծն  աշխատելու տեղիք ունի եւ օրենքի նախագծի վրա  պետք է աշխատել։  Սրանք  հիմնական  երկու  մոտեցումներն են, որոնք  պետք է լինեն   որպես աշխատանքային  մեթոդաբանություն՝  կապված այս  օրենքի նախագծի  հետ։

Ի՞նչ  խնդիրներ են  հետապնդում,  իմ  ընկալմամբ, օրենքի նախագիծը, որը  ներկայացվել է   ԱԺ-ի  իմ  հարգարժան  գործընկերների ուշադրությանը եւ քննարկմանը։ 1-ին կարեւոր խնդիրը հետեւյալն է, կարծում եմ, կարող ենք  ֆիքսել,  որ  անհրաժեշտ է  գտնել մեխանիզմներ  քաղաքական բոյկոտն  առավել մեծ  չափով  կանոնակարգելու, անճշտությունները վերացնելու եւ  որոշակի,  հստակ      մեխանիզմ   ձեւավորելու   համար։

2-րդը՝   խորհրդարանի աշխատանքները,  ըստ էության, որոշակիորեն    դարձնել  ավելի  ճկուն՝  կապված նիստերի հետ։

3-րդ  խնդիրը՝   քաղաքական համակարգի  օրենսդրական հիմքի  ձեւավորման  տեսանկյունից  մենք,  կարծես թե,   անցում ենք կատարում քանակական փուլից  դեպի որակական  փուլ։  Սա  նույնպես կարեւորագույն հիմնահարց է եւ  իր   ետեւից  բերում է  4-րդ  խնդիրը, այն է՝   հանձնաժողովների  դերի եւ նշանակության   բարձրացման,  հանձնաժողովներում   աշխատանքների  ընդլայնման եւ այս տեսանկյունից, իսկապես, հանձնաժողովների   աշխատանքների  մեխանիզմների ընդլայնման  առումով։

Եվ,  միգուցե,  ամենակարեւոր   խնդիրներից մեկը, որը  վերաբերում է եւ՛  կանոնակարգին, եւ՛  քաղաքական   համակարգին, եւ  հետագայում նաեւ   ՀՀ-ում   քաղաքական կուլտուրայի,  դեմոկրատական քաղաքական կուլտուրայի  զարգացմանը,  սա  պատգամավորի դերի, նշանակության,  նրա  աշխատանքի եւ նրա աշխատանքի մեջ նրան   աջակցելու  հիմնախնդիրներն են, այս թվում նաեւ, մասնավորապես, օգնական՝  վճարովի եւ այլն։   Այս   մի քանի հիմնահարցերն են,     որոնք, իսկապես,  խիստ  կարեւոր են   եւ հրատապ  են։

Քննարկումների ընթացքում   պարզ  դարձավ, որ  կան  եւս  հավելյալ  խնդիրներ,  պատգամավորները տեսնում են   եւս  հավելյալ  խնդիրներ,  եւ  սա եւս  մեկ անգամ ապացուցում է,  որ   մենք պետք է կարողանանք գտնել մեխանիզմներ՝  բարելավելու համար    «Կանոնակարգ»  օրենքը։  Բազմիցս  խոսվեց  այն  խնդրի մասին, որ  2  շաբաթը մեկ կամ 3 շաբաթը մեկ, սակայն սա  չի նշանակում, որ 2 շաբաթը մեկ  նիստեր չեն գումարվելու, սա նշանակում է,  որ աշխատանքը դառնում է առավել ճկուն։  Այն մեր  գործընկեր պատգամավորները, որոնք ցանկանում են  աշխատել եւ  որոնք իրենց աշխատանքային  ֆրոնտը տեսնում են օրինաստեղծ  գործունեության մեջ,   ինչպես նաեւ  քաղաքական  գործչի  այլ  գործունեության մեջ,  այդ թվում նաեւ   հայտարարություններ,  հանդիպումներ,  քննարկումներ, լսումներ, այս  ոլորտում, իհարկե,  հսկայական  աշխատանքի տեղ կա, եւ  մենք  կարող ենք կատարել։  Եթե  մարդը  ցանկություն ունի, իսկապես,  աշխատելու, ապա  նա  միշտ  կարող է   աշխատանքային ֆրոնտ  գտնել, ինչը խիստ  կարեւոր է։   Ուղղակի, այս տարբերակը, որը հենվում է  արտասահմանյան փորձի  վրա,   բերում է որոշակի  ճկունություն։

Ես  կցանկանայի  մի քանի խոսքով   անդրադառնալ  հանձնաժողովների աշխատանքներին։   Այստեղ  հավելյալ հնարավորություններ են պետք,  սակայն, կարծում եմ, նաեւ  որոշակի  պատասխանատվության  մեխանիզմների  հավելում, եւ  սրա մասին պետք է մտածենք։ Լսումների քանակը,  որը թույլ է տալիս համադրելու մասնագետների,  հասարակության եւ պատգամավորների  կարծիքը, քննարկումները։   Լինեն  դրանք նաեւ, ինչու չէ,   կոնցեպտուալ  հայեցակարգերի մշակում եւ  այդ  հայեցակարգերի  ներկայացում։   Հաճախ մենք օրենքներն ընդունում ենք՝  չունենալով    որոշակի հայեցակարգեր։ Սա է նաեւ  բերում օրենքների   հաճախակի  փոփոխության։  Հայեցակարգային հիմքի հաճախակի  բացակայությունը, ինչը  նաեւ  գալիս  էր  անցումային փուլի յուրահատկություններից,  երբ   անհրաժեշտ է լինում  ընդունել օրենքներ,  որոնք  կարգավորում են որոշակի   ոլորտը մոտակա  ժամանակաշրջանի համար։ Սա  բնական է,  սակայն հայեցակարգային  մոտեցումները եւ հայեցակարգային մշակումների   բացակայությունը, կարծում եմ,  ազդում է նաեւ օրենքների այս հարափոփոխության եւ   օրենքներում  պարբերաբար  փոփոխություններ կատարելու, օրենքների միջեւ  անհամապատասխանության   վրա։  Եվ սա կարեւորագույն  խնդիրներից մեկն է։

Ինչ  վերաբերում է  պատգամավորների աշխատանքին եւ պատգամավորների գործունեությանը։  Այո,  միանշանակորեն  մենք պետք է կարողանանք  գնալ  պատգամավորի  դերի եւ նշանակության  բարձրացմանը։   Ինչպե՞ս։ Եկեք, նստենք եւ մտածենք։  Հնչում են քննադատություններ,  հնչում են  առաջարկություններ, սակայն, ես կարծում եմ,  կարելի է նստել եւ   առաջարկությունների վրա աշխատել, մտածել։  1-ից 2-րդ  ընթերցումները  մեծ հնարավորություններ է  մեզ  ընձեռում այս  ոլորտում։

ՄԱԿ-ը   պատրաստել է իր նախագիծը, ես որոշակիորեն  ծանոթ եմ,  շատ  հետաքրքիր  գաղափարներ եւ մոտեցումներ կան, որոնք միանշանակորեն կարող  են միավորվել, հատկապես կարեւոր են հանձնաժողովների   աշխատանքների ձեւավորման ոլորտում։ Պատգամավորի  դերի եւ նշանակության  բարձրացման հիմնահարցը նույնպես, մասնավորապես, մեկ  վճարովի օգնական։  Ես  կարծում եմ, որ սրանք, իսկապես, մեծ գումարներ չեն։

2-րդ  կարեւոր  խնդիրը՝  հարց ու պատասխանի։ Մտավախություն կա, որ հարց ու պատասխանի քանակը կարող է պակասել, պետք է մտածել մի  հիմնահարցի մասին,   քանակի  մեջ  չէ  խնդիրը։   Հարցը  հետեւյալն է՝    որքանո՞վ է արդյունավետ  եւ  արդյոք, այս  հարց ու պատասխանի ընթացքում,   գործադիր իշխանության պատասխանատվությունն օրենսդիր իշխանության առջեւ  ի՞նչ  մեխանիզմներ կան։   Եկե՛ք, մտածենք այս մեխանիզմների   բարելավման  մասին, եկե՛ք  մտածենք  միասին, որ, իսկապես,  խիստ կարեւոր  խնդիր է։

Այստեղ  անդրադարձ  կատարվեց  պատվիրակությունների ձեւավորման, պատվիրակությունների  այցելության եւ այդ  կետի հետ կապված։   Ես կուզեմ, որ  խնդիրն ավելի գլոբալ տեսնենք եւ  պատկերացնենք։   Բարեկամության  խմբերը, եւ սա....  ճշմարտություն է,  տեղյակ են  բոլոր   քաղաքական միավորումների   ղեկավարներն ԱԺ-ում,  ձեւավորվում են  քաղաքական համաձայնության եւ քաղաքական  ներկայացուցչության  հիման  վրա։   Այս  դեպքում արդեն   քաղաքական միավորումներն իրենք են որոշում՝  ո՞վ է, որ     բարեկամության  խմբի մեջ։   Պատվիրակությունները,  որոնք գնում են, նույնպես  ձեւավորվում են  հիմնականում.... եւս  3 րոպե, պրն  Հովհաննիսյան։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Ավելացրեք 3 րոպե։

Մ.ՇԱՀԳԵԼԴՅԱՆ

-Սրանք նույնպես  ձեւավորվում են քաղաքական  համաձայնության  հիման   վրա։   Այս  այցելությունների ընթացքում  քաղաքական ներկայացուցչությունը եւ  քաղաքական  ուժերի հավասարակշռությունը դիվիդենտ է  ՀՀ արտաքին քաղաքականության համար։   Մենք սա մի քանի անգամ   տեսել ենք եւ, մասնավորապես, ես  շատ մասնավոր  եմ ուզում խոսեմ,  որովհետեւ ինքս  առնչություն ունեմ,   Հայաստան-Ֆրանսիա  բարեկամության  խմբի    այցելության  ժամանակ  ներկայացված էր  քաղաքական մեր ամբողջ  սպեկտրը, չնայած,  տեղերը  սահմանափակ   էին,   բայց մենք կարողացանք  բանակցություններով  ավելացնել,   ցանկություն,  ձգտելով  ներկայացնել  ամբողջ  սպեկտրը։   Եվ  սա  շատ  դրական էր։

ՆԱՏՕ-ի   խորհրդարանական   վեհաժողովում այս  բալանսը նույնպես իր  դրական   արձագանքն ունեցավ եւ այն ցուցադրվեց մեր  հարեւան երկրին,  որպես Հայաստանում    դեմոկրատիայի  զարգացման  կարեւորագույն    խնդիրներից մեկը եւ  չափանիշներից մեկը,  որն  իրականացվում է։   Ահա,   այս  մոտեցմամբ է  ձեւավորվում։ Եվ պատվիրակությունների  ձեւավորման ընթացքում, իսկապես, սրանք   քաղաքական  միավորումների  մոտեցումներն են  եւ նրանք են որոշում, թե ով է լինելու եւ ինչպես է լինելու։  Ես կարծում եմ, որ շատ կարեւոր է, որ այդ  մեխանիզմը  դրված է եղել  ի  սկզբանե։

Ավարտելով  խոսքս,   փորձելով  ամփոփել  իմ խոսքը,    ուզում եմ ասել, որ, այո, այս  օրենքը, իսկապես, կարեւոր է։ Այս օրենքը   որոշակիորեն   արտացոլում է այն  նոր,  միգուցե,  օրինաստեղծ  գործունեության   նոր  փուլը, որին  մենք  այսօր  անցնում ենք։   Եվ  արտասահմանյան  երկրների  փորձը ցույց է տալիս, որ բազմաթիվ  պետություններ  այս  փորձն  ունեցել են եւ  այս  ճանապարհն  անցել են։   Այլ  բան է, որ, այո,  մենք  կարող  ենք եւ պետք է աշխատենք  հարստացնելու համար։  Այո, կան  տեղեր, որոնք  թույլ են եւ սրա համար կա նաեւ 1-ից 2-րդ  ընթերցում։   Հետագայում մենք պետք է  մտածենք՝ իսկ ինչպե՞ս   անենք, որովհետեւ  «Կանոնակարգ»  օրենքը  Հայաստանում   պառլամենտի, որպես   քաղաքական ինստիտուտի հզորացման հիմք է,  պառլամենտարիզմի  զարգացումը ո՞ր  ուղղություններով  ենք   մենք  տանում, ու՞ր ենք  տանում։  Այս  օրենքի ընդունումը, ես կարծում եմ, 1-ին եւ կարեւորագույն քայլ  կլինի, եւ սա նաեւ եղավ    մի  քայլ  դեպի  դիսկուս։

Օրենքը, որը ներկայացված է,  ստորագրվել է ու հեղինակները եղել են, ըստ էության,  կոալիցիայի անդամ կուսակցությունները։  Ես կարծում եմ, որ իրենք արտահայտել են իրենց քաղաքական ուժերի շահերը եւ սա նույնպես կարեւոր է, որովհետեւ   օրենքը, նաեւ  մոտեցումները որոշակի  քննարկումներ արդեն իսկ   անցել են, եւ  ես  խնդրում եմ, իմ հարգելի գործընկերներ, սա  հաշվի առնել։

Ես  կարեւորում եմ օրենքի ընդունումը,  սակայն  միաժամանակ  գտնում եմ, որ, այո,  աշխատանք 1-ից 2-րդ  ընթերցում պետք է լինի, այո, կան  բազմաթիվ  մեխանիզմներ, որոնց   ժամանակ չունենալու պատճառով ես  չկարողացա  անդրադառնալ։ Մասնավորապես, եւս  մեկ  նախագիծ  կա  ՄԱԿ-ի,  որը  շրջանառության մեջ  մտնելուց հետո,  ես կարծում եմ,  մեզ հնարավորություն կտա ավելի  հարստացնել,  աշխատել եւ  համատեղել։   Այսքանը։  Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ   ելույթի  համար  ամբիոնի  մոտ է հրավիրվում Հովհաննես Մարգարյանը։

Հ.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի  գործընկերներ,  նախագիծը,  որը  շրջանառության  մեջ է,  ի  սկզբանե  պետք է նշեմ, որ  դա մեր կոալիցիան ներկայացնող   քաղաքական  ուժերի կողմից  առաջարկված  նախագիծ է։  Այս  նախագծի  վրա  շուրջ  2 ամիս  աշխատել ենք   մեր  3  կուսակցություններով,   խմբակցություններով։  Նախագիծն իրեն  բովանդակությամբ եւ իրեն իրավական հետեւանքներով այսպես էլ  սպասվում էր, որ պետք է հետաքրքրի   բոլորիս։    Այո, այսօր  մեր   ԱԺ  պատգամավորներիս  խնդիրն է  այս  հարցում,  որ ակտիվ  քննարկենք,  հարցապնդումներ կատարենք այս  նախագծի հետ կապված, քանզի, այս  գործող օրենքով եւ  առաջարկվող նախագծով է,  որ պետք է  որոշակիորեն ամրագրվի  այն  աշխատակարգը, որը որ  մենք  ուզում ենք։   Դրա  հետ  կապված, ինձ  թվում է,   որ եղավ ակտիվ   մասնակցություն, ողջունելի է եւ այսպես էլ  սպասվում էր։   Եղան  մի շարք  առաջարկություններ թե՛  խմբագրական  առումով, թե՛ իմաստային առումով, որոնցից  մի քանիսին,  իհարկե, ես՝  որպես   համահեղինակ, կանդրադառնամ։

Իհարկե,  ողջունելի է   այն,  որ  մեր  գործընկերների,  ՄԱԿ  խմբակցության կողմից  նաեւ  շրջանառության մեջ է դրվում նախագիծ,  որը պետաիրավական   հանձնաժողովում  կքննարկվի  առաջիկա  նիստերին։ Ժամանակի հետ կապված խնդիր կար։    Ես կուզենայի անդրադառնալ  մի  քանի  խնդիրներին, որոնց  հետ կապված՝  ինչպես  նշվեցին ելույթներում,  այնպես էլ  հարցապնդումներում։

Այսպես, հիմնական   շեշտադրումը   կապված էր  2   շաբաթը 3  շաբաթով   փոխարինելու  առաջարկությամբ։  Ինչպես  գիտեք, մեր  գործընկերներն էլ իրենց  նախագծում   ներկայացնում են   1  շաբաթի  գաղափարը։  Եթե  այստեղ 12-ն ենք դնում  ժամը,   ժամային  հատվածը  ստացվում է  նույնը,  եթե  ժամերով  ենք  հաշվարկում։

Ինչ  վերաբերում է  Սահմանադրության   հետ  հակասությանը, 3  շաբաթը,   կամ  յուրաքանչյուր  շաբաթը,   պետք է նշեմ,   իրոք,  որ այստեղ  խմբագրական առումով   թերեւս  մտահոգիչ է,   պետք է ուշադրություն  դարձնենք։   Այնուամենայնիվ,  չի  կարելի  չանդրադառնալ եւ  չմատնանշել, որ,  եթե  յուրաքանչյուր շաբաթ է, ինչու՞  մինչ  այս  մեր  գործող  կանոնակարգով   մենք  աշխատել ենք 2  շաբաթը մեկ անգամ  եռօրյա  գումարելով։    ԱԺ-ն  այն մարմինը  չէ,  եւ  պատգամավորներս,  ըստ մեր Սահմանադրության՝  մենք  չունենք   նման  իրավունք, որպեսզի  որակումներ  տանք,   թե  գործող օրենքը  Սահմանադրության հետ  հակասություն  ունի՞, թե՞  ոչ։   Դրա  համար կա  Սահմանադրական  դատարան  եւ միայն նա կարող է տալ այս գնահատականը։   Թերեւս,  եթե  այս  առաջարկությունն ընդունվի,  այդ  դեպքում  պետք է  վերածվի օրենքի տեսքի,  մտնի   ուժի մեջ,   նոր դրանից հետո փորձ  կատարենք, թե  Սահմանադրության հետ հակասություն ունի՞,  թե՞  ոչ,  մեր  կողմից ընդունված օրենքը։

Այստեղ  շեշտադրված  կերպով  նշվեց, որ  3  շաբաթը մեկ   եռօրյա  նիստեր  գումարելը կապվում է  օրակարգում  քիչ  հարցերի հետ։   Ես  բոլորովին  այդ  կարծիքին  չեմ, եւ  մենք՝    հեղինակներս,   քննարկման  ժամանակ  նկատի ունեինք, որ պետք է հանձնաժողովներում,  ըստ  էության,   ավելացնենք  այն  ժամանակահատվածը, որպեսզի  ավելի հստակ  քննարկենք  հանձնաժողովներում,  ժամանակ ունենանք    մանրամասն ուսումնասիրել եւ  մեր պլենար նիստին,  այսինքն՝  եռօրյային  բերենք  պատրաստի,  ավելի   խորապես ուսումնասիրված  նախագիծ,  մեր  կողմից,   համապատասխան հանձնաժողովների  կատարած առաջարկությունների  հետ  միասին։

Մեր կողմից նաեւ անդրադարձ  կատարվեց,  որ  առաջիկա  սահմանադրական   բարեփոխումների   ընթացքում, իհարկե, ողջունելի է,  որ  տիկին  Հակոբյանը  բարձրացրեց   այդ  խնդիրը,  որ  եթե  գործող Սահմանադրությամբ  ԱԺ-ին  վերապահված է  ունենալ մինչեւ 6 մշտական  հանձնաժողով, առաջիկա  փոփոխություններում  առաջարկում ենք՝  մինչեւ 10-ը,  մշտական գործող   հանձնաժողովներ, որպեսզի  ավելի   բաժանենք, ոլորտ առ  ոլորտ եւ ավելի մանրամասն  քննարկենք  համապատասխան  օրենքի նախագծերը։

Ինչ  վերաբերում է   առաջարկվող  փոփոխություններին, ես  կուզենայի անդրադառնալ նաեւ  նախագծի հոդված  19-ին, որտեղ առաջարկվում է   օրենքի 69-րդ  հոդվածում   կատարել համապատասխան    փոփոխություն եւ  ըստ այդ  փոփոխության՝  2-րդ  ընթերցման  ռեժիմը  դարձնել նախագծի քննարկման, 1-ին ընթերցման ռեժիմին  համարժեք։   Այսինքն՝  հավասար իրավունքներ ընձեռենք պատգամավորներին։   Ինչպես գիտեք, շատ են  լինում  դեպքեր,    որ  մեր պատգամավորները   լինելով  գործուղման մեջ կամ  հարգելի պատճառով   բացակայելով  եռօրյա նիստից,   տվյալ կարեւոր   նախագծի  քննարկումից,   չեն հասցնում  առաջարկություններ  ներկայացնել, եւ, փաստորեն,  չլինելով  առաջարկության հեղինակ,  նրանք  զրկվում են  եւ՛  ելույթի իրավունքից, եւ՛   հարցեր տալու իրավունքից, 2-րդ  ընթերցման  ռեժիմում  օրենքները քննարկելուց։   Իհարկե,  գործող  «ԱԺ  կանոնակարգ»  օրենքով   նման  իրավունքները  վերապահված են  միայն   առաջարկության հեղինակներին, այսինքն՝  ելույթի իրավունք, եւ այն էլ  այն  դեպքում, երբ   իրեն կողմից կատարված   առաջարկությունը  չի ընդունվում։

Այստեղ պետք է նշեմ,  որ, իրոք,  վրիպակ է,  օրենքի  69-րդ  հոդվածի   այս  առաջարկությունը կատարվել է իմ կողմից եւ  նշված է եղել՝  «ա»,  «բ», «գ»  կետերը  հանել»։  Այսինքն՝  այստեղ  վրիպակ է եղել  եւ  գրվել է՝  «բ» եւ «գ»  կետերը հանել»,  որը  քվեարկությունից  առաջ  կշտկվի եւ այդպես կմտնի, որպեսզի  հնարավորություն ընձեռենք  բոլորին  ոչ  միայն   ելույթ ունենալու,  այլեւ  հնարավորություն ընձեռենք նաեւ  հարց  տալու։

Ինչ  վերաբերում է  այն  հանգամանքին, որ   կարեւոր  օրենքի նախագծերը  քննարկելու ժամանակահատվածում, այստեղ հնչեցվեց այդ  հարցը մեր  գործընկերների կողմից,  որ  շատ կարեւոր է, որ ակտիվ  մասնակցություն ունենանք։  Ինձ  թվում է, որ ինչքան էլ, որ ուզենանք կանոնակարգ  փոխենք,  եթե  պատգամավորը ցանկություն  ունի, իրեն  ցանկությամբ,  մեր Սահմանադրությունը  չի արգելում  նրան,  եւ  ընտրողները,  որոնք    տվել են այդ իրավունքը, ընդունելով  Սահմանադրությունը,  տվել է   իրեն համար,  ընտրելու իրեն գործելաոճը։  Այս  պայմաններում, եթե  կա  ցանկություն, ցանկացած պատգամավոր  ինքն  է  ընտրում իրեն  գործելաոճը։   Իհարկե,  չի  բացառվում, որ   կլինեն  մի շարք   առաջարկություններ  նախագծի  1-ին ընթերցումից մինչեւ 2-րդ ընթերցումն  ընկած  ժամանակահատվածում,  որոնց մենք կանդրադառնանք։

Կուզենայի անդրադառնալ նաեւ մի կարեւոր խնդրին եւս,  որ  այստեղ   պատգամավորներիս տրված է   իրավունք ոչ  միայն  մեր կարծիքը, այսպես ասենք, հարց ու պատասխանի   տեսքով,  հարցերի տեսքով   համապատասխան    եռօրյային արտահայտել, այլ մեր   կարծիքներն արտահայտում ենք նաեւ մեր քվեարկության միջոցով։   Ես շատ եմ կարեւորում, որ նախագծի  հեղինակներս, իհարկե,  նկատի ունենալով նաեւ համաշխարհային փորձը՝   առաջարկեցինք   խորհրդարանին, որպեսզի   մեր   գործող օրենսգրքում  ավելացնեն  112-րդ հոդվածի 3-րդ մաս,  լրացնելով.../չի հասկացվում /  ենթակետով,   հետեւյալ  բովանդակությամբ,  որ  ՀՀ  ԱԺ-ի  դռնբաց  նիստերում,   պատգամավորների  մասնակցությամբ  եւ անհատական  քվեարկությունների արդյունքները  տեղադրվում են    ԱԺ-ի ինտերնետային  կայքում։   Սա շատ կարեւոր  նորմ է, թերեւս, մեր  ընտրողները կգիտենան, որ   ինչ  մտահոգություն,  որ ունենք,   այն ծրագրերի, վարկերի,  որոնց հետ կապված ակտիվ մասնակցություն  չենք ունենում,  գոնե, կգիտենան, թե  ինչպես ենք քվեարկում։  Սա  շատ կարեւոր է, որ թափանցիկ է լինելու եւ  յուրաքանչյուր ընտրող, յուրաքանչյուր քաղաքացի   կկարողանա   պատկերացում կազմել, թե, ի  սկզբանե,  եւ  հետեւել նաեւ  իրեն կողմից, ես ասեմ, որ վստահության  քվե  ստացած  պատգամավորի  քվեարկության արդյունքներին, էլի  եմ կրկնում,  շատ կարեւոր հարցերի շուրջ։

Ինչ   վերաբերում է այն առաջարկություններին՝  կապված   օգնականի հարցի հետ, պետք է նշեմ, որ  այստեղ մի կազուս է ստացվում, որ   օգնականները չստանալով  աշխատավարձ,   փաստորեն,  նրանց  հնարավորություն ընձեռված չէ, որ  իրենց աշխատանքը, փաստորեն,   համարվի  ստաժ։  Մյուս  կողմից էլ  ունենք օրենք,  որ,  եթե  աշխատավարձ  չի ստանում,   ստաժ  չի գրվում։   Ես կարեւոր եմ համարում, որ անդրադառնանք  այս  հարցին,  փորձենք  լուծում գտնել։  Եթե     գումար  չունենք   վճարելու, գոնե, հնարավորություն   ընձեռենք,  ամրագրենք մի դրույթ, որտեղ հնարավորություն կընձեռվի՝  նրա  աշխատանքային ստաժի  հարցը լուծել։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Չունի ինքը  1 րոպե։ Ես  առաջարկում եմ հետեւյալ  ելքը՝  հիմա  ֆրակցիաներն իրավունք ունեն  ելույթ ունենալու, բնականաբար,  «Օրինաց  երկիր»-ը   նրանց թվում։   Վերցրե՛ք  ելույթ, բայց հիմա  որեւէ  բանով  օգնել  չեմ կարող։ Ելույթներն ավարտվեցին, մենք անցնում ենք  ֆրակցիաների  ելույթներին։ Մինչեւ  հիմա  գրավոր  հայտ մենք   ստացել ենք միայն, արդեն նաեւ «Օրինաց  երկիր»-ից,  բայց հիմա   ամբիոնի  մոտ է հրավիրվում   Գուրգեն Արսենյանը։ Մի քանի րոպե ունենք,  բայց, կարծում եմ, որ մեզ  շատ  չեն մեղադրի, եթե մենք հիմա հայտարարենք  ընդմիջում եւ  շարունակենք ընդմիջումից հետո։ Մնացած  ֆրակցիաները կարող են այդ ընթացքում  հայտեր ներկայացնել։

Ը Ն Դ Մ Ի Ջ ՈՒ Մ


Ժամը 1430

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ  ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՎԱՀԱՆ  ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԸ

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Մենք  երկու հայտ ունենք քննարկվող հարցի  վերաբերյալ, պատգամավորական  ֆրակցիաների  տեսակետները   լսելու համար։ Ամբիոնի մոտ է հրավիրվում   Գուրգեն Արսենյանը՝    ՄԱԿ  խմբակցության  տեսակետը ներկայացնելու համար։    Հիշեցնեմ, որ  դահլիճում   շատ ավելի քիչ  մարդ կա, քան գրվել էին ելույթների համար։

Գ.ԱՐՍԵՆՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգարժան  գործընկերներ, ես ներկայացնում եմ  խմբակցության  դիրքորոշումը՝  «ԱԺ կանոնակարգ»  օրենքի   փոփոխությունների  նախագծի վերաբերյալ։   Ճիշտ  ասած,  կցանկանայի   այժմ, ըստ էության, չքննարկել  այն  փոփոխությունները,  որոնք որ առաջարկված են, այլ   կուզենայի շարադրել մեր տեսակետները եւ մեր շարժառիթները։   Երբ մենք ձեռնամուխ  եղանք  այն   օրենքի նախագծի  գրելուն, որի  մասին մեր գործընկերները   շատ  դրական խոսքեր ասացին, շնորհակալություն իրենց այդ  գնահատականի համար, մենք  առաջնորդվում էինք  որոշակի նպատակներով։   Այդ  նպատակները,  որը  որ քիչ   հետո  կշարադրեմ,  հասկանալի էր դարձնում մեր գործողությունների  տրամաբանությունը։

Ես  ուզում  եմ հարց տամ, թե  ինչ  նկատառումներով  են առաջնորդվել  մեր  գործընկերները,  երբ  որ  փորձել են  ինչ-որ խնդիրներին լուծում տալ։ Ես մի քանի հարցադրում կանեմ։

1-ինը՝ եթե   «Կանոնակարգ»  օրենքի   փոփոխությունների   նպատակը եղել է ԱԺ-ի  հեղինակության բարձրացումը,  դա   մի նպատակ է։ Եթե  ԱԺ-ի   աշխատանքների  արդյունավետության   բարձրացումն է, դա  մի այլ նպատակ է։ Պատգամավորների աշխատանքի հեշտացումը,  պատգամավորական   խմբերի,  խմբակցությունների   աշխատանքների դերի կարեւորումը դա  այլ նպատակ է։   Սակայն ես՝  որպես ԱԺ պատգամավոր, որպես  խմբակցության ղեկավար եւ  որպես  քաղաքացի՝   չեմ կարող ընդունել այն  նպատակը,  որը որ   շարադրվեց այս  ամբիոնից, որ նպատակը  ի  սկզբանե  եղել է, որպեսզի  որոշակի լուծում տալ այն  իրավիճակին,  որը  հիմա կա  ԱԺ-ում։   Այսինքն՝    այդ   փոփոխություններն ի  սկզբանե  նախատեսված են եղել,  որպեսզի լուծեն այն  ճգնաժամը,  որ այսօր կա։   Ճգնաժամի լուծման համար պետք էր   վերլուծել այն պատճառները, որոնք որ  բերեցին    քաղաքական  ճգնաժամի, եւ  որը որ  բերեց ընդդիմության կողմից, ԱԺ-ի աշխատանքների   բոյկոտմանը։   Բոլորդ  հիշում եք, որ դա այն  օրենսդրական նախաձեռնության,  «արհամարհում»  բառը  չասեմ, բայց   օրակարգ  չընդգրկելն էր, որի  վերաբերյալ  ընդդիմությունն իր   բողոքն արտահայտեց  քաղաքական եղանակով եւ  ասաց, որ ես   բոյկոտելու եմ   ԱԺ-ի  աշխատանքները։

Անդրադառնամ այն  նպատակներին, որոնք որ մենք ենք  դրել,  մեր կողմից   հեղինակված  օրենքի նախագծում։  Մենք  այդ  նախագծի հիմքում դրել ենք  ԱԺ-ի  հեղինակության բարձրացման  խնդիրը եւ  ԱԺ-ի  աշխատանքների   արդյունավետության  մեծացման  խնդիրը։  Ինչու՞,  որովհետեւ   մենք  գտնում ենք,  որ   ԱԺ-ն  որպես  քաղաքական  ընտրությունների  ձեւով  ձեւավորվող  իշխանության մարմին՝   պետք է ունենա հստակ    քաղաքական  բովանդակություն։   Քաղաքական  բովանդակություն ասելով, մենք  ցանկանում ենք  առանձնահատուկ  շեշտադրում անել  այդ  քաղաքական  բաղադրիչի  վրա։ «ԱԺ կանոնակարգ»  օրենքն  այն  կանոնների  հավաքական  միագումարն է, որով  մենք  ինքներս  աշխատում ենք  այստեղ։ Եթե մենք քաղաքական  բաղադրիչի վրա  ԱԺ-ի  ուշադրությունն ենք  դարձնում, բնականաբար,  պետք է ուշադրություն  դարձնենք   նաեւ  մեր «Կանոնակարգ»  օրենքում  այդ  բաղադրիչի    կարեւորության  վրա։   Ելնելով  այդ  տեսանկյունից՝   մենք  համարում ենք, որ   մենք մեր նախագծի մեջ   տվել ենք  տասնյակ խնդիրների լուծումը։  Տվել ենք ամենակարեւոր խնդրի  լուծումը,  դա այն է,  որ  այդ  կանոնակարգի  գործունեության  պարագայում,  որի  վերաբերյալ  կգա  ժամանակը եւ  մենք մանրամասն   կշարադրենք,  հնարավոր  չի  լինի  այսպիսի  իրավիճակ,  երբ որ քաղաքական   կառույցը   կբոյկոտի   ԱԺ-ի  աշխատանքները,  որովհետեւ   չէր   ունենա   այդ  առիթը։   Մենք  հետեւանքների դեմ   պայքարելու  խնդիրը  դրել ենք  այն մեխանիզմի մեջ, որը որ   կոչվում է   պատճառի  բացակայություն։   Մենք  այդ  պատճառները  հանել ենք,  որի հետեւանքով  քաղաքական  կառույցները կսկսեն  բոյկոտել  ԱԺ-ի աշխատանքները։   Ամենակարեւոր դրույթը,  որը   մենք  փորձել ենք ամրագրել,  այդ  դրույթի մասին ես   մեծ հաճույքով  կզրուցեմ  իմ  գործընկերների հետ,   դա  եղել է այն, որ ԱԺ  պատգամավորի կողմից   արված օրենսդրական   նախաձեռնությունը  ցանկացած  դեպքում,  առանց որեւէ   արգելքի,  որոշակի  ժամանակ հետո  գալիս է, մտնում է ԱԺ-ի եռօրյա   նիստերի  օրակարգ եւ քննարկվում է։   ԱԺ-ն է  իր  լիագումար նիստում  որոշում  տալիս, այո կամ ոչ  ասում այդ   նախագծին։   Դրանով մենք նաեւ  ամրագրել ենք  պատգամավորի  սահմանադրական  իրավունքը, որովհետեւ Սահմանադրության մեջ  ամրագրված է,  որ   օրենսդրական նախաձեռնության իրավունքը   պատկանում է պատգամավորին  եւ կառավարությանը։  Պատգամավորի   սահմանադրական իրավունքը երաշխավորել ենք։

Մյուս  խնդիրը,  որի  վերաբերյալ  կցանկանայինք,  որպեսզի քննարկումների ընթացքում  ստանայինք  համապատասխան   գնահատականներ,   դա  հետեւյալն է՝   «ԱԺ  մարմիններ»  հասկացողությունը,  որովհետեւ մենք առաջարկում ենք,  որպեսզի  ԱԺ մարմիններ  համարվեն նաեւ խմբակցությունները    եւ  պատգամավորական  խմբերը,  որովհետեւ  ԱԺ,  քաղաքական ընտրությունների  միջոցով,  քաղաքական  ցուցակով  գալիս  են   պատգամավորներ, որոնք  ձեւավորում են   խմբակցություն եւ  խմբակցությունն իրավասու է   համարվելու   ԱԺ  մարմին։   Պրն  Պետրոսյան,  այդ  հարցը մենք մանրամասն  կքննարկենք։  Իրավասու է  համարվելու   ԱԺ  մարմին, որովհետեւ   նա  քաղաքական  ներկայացուցչություն է  կուսակցության, որը  որ  ձայներ է հավաքել։

Մենք նաեւ կարեւորում ենք  հանձնաժողովների աշխատանքի  դերի բարձրացումը, որովհետեւ  հանձնաժողովների աշխատանքի դերի  բարձրացումը   դա   իր մեջ  ոչ  միայն  հեղինակային   բաղադրիչ  է պարունակում,  այլ նաեւ բովանդակային։  Եվ  մենք  ՀՀ-ի  համար օրենքներն  ընդունելուց  պետք է կարողանանք  ընդունել այնպիսի օրենքներ,  որոնք  մանրամասն  քննարկվել են,  որի վերաբերյալ կա մանրամասն կարծիք, եւ  պատգամավորներն իրավունք  ունենան եւ  հնարավորություն,  որպեսզի  իրենց քվեարկությունների ժամանակ հպարտանան, որ  ՀՀ-ին մատուցում են  նորմալ պրոդուկտ, օրենքի  տեսքով։

Մյուս  խնդիրը,  որը  որ  մենք  շատ էինք  կարեւորում,   դա 1-ից  2-րդ  ընթերցման   ռեժիմի   առանձնահատկություններն են,  որովհետեւ  1-ից  2-րդ  ընթերցման  ռեժիմի   ժամանակ   կան  մի քանի տակտիկական  հնարքներ,  որից  հաճույքով  օգտվում է կառավարությունը։  Դա  հետեւյալն է՝  եթե  օրենքի հեղինակը կառավարությունն է, մենք 1-ից 2-րդ  ընթերցման  ընթացքում տեսնում ենք, ասենք,  որոշակի  փոփոխություններ հենց օրենքի մեջ, որոնք  հեղինակի  կողմից  են արված, եւ  չլինելով  համահեղինակ  կամ  չլինելով  որեւէ   նախաձեռնության կամ  որեւէ առաջարկի  հեղինակ,   հնարավորություն չունենք որեւէ կերպ  արձագանքելու այդ  փոփոխություններին, իսկ  փոփոխությունը կարող է   էապես  փոխել  օրենքի   բովանդակությունը։

Պրն  Պետրոսյան, իսկապես, մեր խմբակցությունն  անընդունելի է  համարում   այն  պատժամիջոցը, որը որ   առաջարկված է,  որ  պատգամավորներին   ինչ-որ  բաներից  զրկել կամ ինչ-որ մեխանիզմով  պատժել։  Ճիշտ  չենք համարում այն տեսանկյունից,  որովհետեւ   դրանով  մենք  փորձում  ենք  մեխանիկական  եղանակով ազդել  այն  գործընթացների վրա, որոնք   բնականոն են տեղի ունենում։  Բնականոն  գործընթացների վրա  մեխանիկական եղանակով   ազդելու  մեր  փորձերը  կբերեն նրան, որ  մենք  դուրս  կգանք  նորմալ վարվեցողության  կանոններից։

Ինչ  վերաբերում է պրն  Թորոսյանի կողմից  հնչեցված որոշակի մտահոգությանը եւ որոշակի, այսպես ասած,  պախարանքին, մեզ  բոլորիս, որ  «Կուսակցությունների   մասին» օրենքի  փոփոխություն  էր  տեղի ունենում եւ մենք  չարձագանքեցինք եւ այլն։  Ճիշտն  ասած,  արձագանքելու  բան էլ չկար  տվյալ պարագայում,   որովհետեւ մենք  հստակ  տենդենց ենք տեսնում, որ ինչ-որ պրոցես է գնում, որը    որ   փորձում է  փոխարինել  կուսակցություններին  ինչ-որ մի բանով, որը  որ  էլի կարելի է ասել կուսակցություն։   Սակայն դա մեր  կողմից անընդունելի  մոտեցում է,  որովհետեւ մենք գտնում ենք,  որ   գոյություն ունի հետեւյալը, թե ի՞նչ  կոնցեպտուալ  զարգացում է  ապրում  հասարակությունը եւ   դրանից ելնելով պետք է  որոշվի «Կուսակցությունների   մասին» օրենքի  կոնցեպցիան,  որովհետեւ կարող է  լինի  երկու կոնցեպցիա։  Իմիջիայլոց, ուզում եմ ասել, որ այդ  երկուսը տրամաբանորեն իրար հակասող են։

1-ին  կոնցեպցիան  կարող է լինել այն,  որ այդ  օրենքը կարող է  վերածվել   քաղաքական  կյանքի վերահսկման  պետական  գործիքի,  որը  կսահմանափակի  քաղաքացիների  քաղաքական  ակտիվությունը  եւ  կարգելակի   քաղաքացիական  հասարակության  զարգացումը, այն  մոդելը, որը  հիմա  առաջարկվում է,  պատճառաբանելով, որ սա  կբերի  կուսակցությունների   խոշորացմանը։  Դա  որպես նպատակ, հարգելի գործընկերներ, կարեւոր  չէ, կարեւորն այն է,  որ   մենք  կարողանանք   այդ  օրենքը  դարձնել այն   մեխանիզմը,  որը  կապահովի   բազմակուսակցության եւ   բազմակարծության   սահմանադրական   երաշխիքները, եւ քաղաքական  ակտիվության բարձրացումը՝  խթանելով   քաղաքացիական  հասարակության  կայացումը։   Օրենքի այդպիսի մեկնաբանությանը մենք  հետամուտ ենք լինելու։  Ես  կցանկանայի ասել, որ  մեր կարծիքով  որոշակի  գործընթաց է գնում վերջին ժամանակներս...1  րոպե կխնդրեի ավելացնել, պրն Հովհաննիսյան,  եթե հնարավոր է։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Ֆրակցիաներին ես իրավունք  չունեմ ավելացնելու,  բայց շարունակեք, եթե կարող եք, կարճ,  որպեսզի ավարտեք։

Գ.ԱՐՍԵՆՅԱՆ

-Որոշակի  գործընացներ է տեղի ունենում  մեր հասարակությունում,  որը մենք համարում ենք   վտանգավոր։   Այդ  գործընթացները հետեւյալն են, որ   փորձ է արվում  ինչ-որ մեխանիզմներով  սահմանափակել   այն հիմնարար իրավունքներն ու   ազատությունները,  որոնք որ պետք է դառնային  հասարակության զարգացման   հիմնական գրավականը։   Մենք  դա տեսնում ենք եւ  խնդրում ենք մեր  գործընկերներին, իրենք  էլ  կփորձեն տեսնել  դա կամ, եթե  տեսնում են, ասեն դրա մասին, մտահոգություն  հնչեցնեն, որովհետեւ սա մեր հասարակությունն է, սա  մեր երկիրն է եւ մենք  պատասխանատու ենք  մեր երկրի համար։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ  ելույթի   համար  ամբիոնի  մոտ է հրավիրվում  Սամվել  Բալասանյանը,  որը կներկայացնի «Օրինաց երկիր»  պատգամավորական   ֆրակցիայի   մոտեցումները։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հարգելի  նախագահող, հարգելի  գործընկերներ,   այսօր  քննարկվում է, մի կարեւոր  օրենքի նախագծի մեջ  փոփոխություններ եւ լրացումներ   կատարել։ Դա  «ԱԺ կանոնակարգ»  օրենքն է, որը  կոալիցիա  կազմող քաղաքական   ուժերի, ինչպես նաեւ  պրն  Պետրոսյանի  հեղինակած   օրենքն է։  Կար համապատասխան   պայմանավորվածություններ,  ըստ որի,   այս  լրացումները ներկայացված են այսօր  քննարկման։   Եթե  ամեն  մի  օրենքի նախագիծ  այսպիսի  քննարկում անցնի,   այսպիսի հարցերով, նաեւ  ելույթներով, եւ  համապատասխան  տեսակետներ  հնչեն, մենք   կկարողանանք   այն  արգասաբեր   արդյունքն  ունենալ, որն  անհրաժեշտ է ԱԺ-ին։

Փաստորեն,   եթե օրենքի նախագծի նպատակը հասկանանք,   այն է, որ   այսօր «ԱԺ կանոնակարգ»  օրենքը  նպատակ ունի  այն հարցերին պատասխան տալ,  ըստ որի,   ընտրությունների  արդյունքում   ձեւավորված ԱԺ-ին  թելադրում է համապատասխան  կանոններ, որով  պայմանավորվածություն է ձեռք բերվում  հետագա  աշխատանքները  ծավալելու  համար։   Բնականաբար, «ԱԺ կանոնակարգ»  օրենքը  կար,   2002 թվականի  փետրվարի  20-ին մենք   փոխեցինք, այժմ էլ  փորձում  ենք լրացումներ եւ  փոփոխություններ կատարել, չկապելով նաեւ այն   խնդրի հետ, որ, ասենք,  մեր  գործընկերներն այսօր  բոյկոտում են,  չեն  մասնակցում   ԱԺ-ի   աշխատանքներին։     Նաեւ կա   այդ  մոտեցումը, բայց, երբ  որ ուսումնասիրում ենք  օրենքի   նախագիծը,  անհրաժեշտ է  լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարել։  Կան նաեւ այնպիսի  ձեւակերպումներ,   որոնք անհրաժեշտ են հստակեցնելու,  խմբագրելու, ըստ որի, եւ  այսօր  օրենքի նախագիծն  առաջարկված է։

Ես  կուզեի իմ գործընկերներին ասել, որ այսօր  օրենքի   այս  լրացումների  եւ  փոփոխությունների  հետ կապված  կային, իրոք, շատ մտահոգություններ եւ կուզենայի  զգուշացնել, որ   պետք չէ,  ուղղակի,  մեկս  մյուսին   քննադատենք   կամ մեղադրենք,  որովհետեւ սա   այն  օրենքն է,  որը մենք  ընդունում ենք մեզ  համար։   Ասենք,  հիմա  քննադատելը,  ուղղակի,   տեղին չէ,  ավելի լավ է, որ մենք մեր առաջարկությունները կատարենք  1-ից  2-րդ  ընթերցման   փուլում եւ կարողանանք  ունենալ այն  օրենքի նախագիծը,  որն անհրաժեշտ է   հետագա  աշխատանքների համար։

Ճիշտն  ասած,   պրն   Առաքելյանը հետաքրքիր նշեց,  որ   աշխատողը  կաշխատի,  չաշխատողն էլ  չի աշխատի, ինչ  «Կանոնակարգ»  օրենք ուզում ես ընդունի։ Այսինքն՝  խնդիրն էդպես  չդնենք, դնենք այնպես,  որ մենք հնարավորություն ունենանք, որպեսզի մեր պատգամավորներին բերենք  դահլիճ,  հանձնաժողովներ, որպեսզի նրանք  իրենց ակտիվությունը   ցույց տան։

Այստեղ մի օրենքի նախագծի մեջ, կարծեմ, վերջին հոդվածն է,  որտեղ ասվում  է,  որ կոմպյուտերային կայքում տեղադրվի, թե  ինչպիսի  մասնակցություն  ունի  ԱԺ պատգամավորը եւ  տվյալ նախագծի հետ կապված  ինչպիսի  քվեարկություն է անցկացրել։   Այդտեղից  արդեն հստակ  կերեւա,  թե  իր կողմից  ընտրած  պատգամավորն ինչպիսի    մասնակցություն է ունեցել։

«Օրինաց երկիր»  խմբակցությունում  քննարկվել է օրենքի նախագիծը։  Մի քանի հոդվածների հետ կապված  իմ  նկատառումներն ասեմ, որը կլինի    «Օրինաց երկիր» խմբակցության  տեսակետը։   Դա վերաբերում է հոդված 1-ին,  օրենքի 6-րդ  հոդվածին,  որ մեկ  նստաշրջանի ընթացքում քվեարկությունների մեկ  երրորդից ավելի  անհարգելի   բացակայող պատգամավորները  չեն  ընդգրկվում  ԱԺ   պաշտոնական պատվիրակությունների կազմում։  Սա մեր կողմից  անընդունելի է, ես   հեղինակներին հորդորում եմ, որ այս  հոդվածը  փոխվի, որովհետեւ   նման պատժամիջոցն  անընդունելի է։    Ասեմ, որ  բարեկամական այցերը, որոնք   հիմնականում պայմանավորված են քաղաքական   որոշման հիման վրա,  ներկայացվում են խումբ,  խմբակցությունների կողմից,  ասենք, եթե  ես  համար  չեմ գտնում, որ   այդ    պատգամավորը   պետք է մասնակցի այս  բարեկամական խմբին, որովհետեւ   նա իրեն  չի արդարացրել կամ իր ցանկությամբ, ուրեմն, մենք  փոխում ենք։   Այսինքն՝  այստեղ ԱԺ-ի    նախագահի  ցանկությունը չէ,  քաղաքական  որոշում  կա  ընդունված,  ըստ որի էլ  կազմվում են  բարեկամական  խմբերը։

4-րդ հոդվածի հետ կապված,   որն օրենքի 35-րդ  հոդվածն է։ Դա   «երկու  շաբաթը»  «երեք շաբաթ»-ով  փոխարինելու  բառերի մասին է   խոսքը։   Այստեղ  առաջարկվում է  երեք  շաբաթը մեկ անգամ,  այսինքն՝  21 օրը մեկ անգամ  ԱԺ  նիստեր  հրավիրել։  Այստեղ, Ճիշտն  ասած, առաջարկվում է շատ  ճկուն մեխանիզմ։

Ես անձամբ  եղել  եմ Կանադայում,  բարեկամական  խմբով,  եւ այնտեղ հարցն այսպիսին էր, պրն   Պետրոսյանը, իհարկե,   այլ  երկրների  փորձը  չբերեց, բայց  այն  փորձը, որը ես  Կանադայում եմ տեսել,   ամեն մի նստաշրջան  հրավիրվում է այն ժամանակ,   եբր  հավաքվում են համապատասխան օրենքի նախագծեր։   Այսինքն՝  այդ  դեպքում  պահանջ  կա, որ  նրանք,  անպայման,  նիստ հրավիրեն,  նաեւ հարց ու պատասխանի հետ կապված, կառավարության, նրանք հրավիրում են այն ժամանակ, երբ  որ  համապատասխան  հարցադրումներ կան։    Ասինքն՝  կա   աշխարհում նման  պրակտիկա, որ   նիստերը կարող են հրավիրվել այն ժամանակ, երբ   պահանջ  կա։   Բայց, քանի որ   տրադիցիա եւ ավանդույթ ենք  դարձրել երեք շաբաթը   մեկ կամ  երկու շաբաթը մեկ,   մենք  կարող ենք,  ուղղակի, քննարկել այս հարցը։  Մեզ համար  ընդունելի է, «Օրինաց երկիր» խմբակցության  համար՝ 3 շաբաթը։ Կոալիցիա  կազմող քաղաքական ուժերը,  ինձ  թվում է, որ  ստորագրել են  նաեւ այս նախագծի տակ, որ 3 շաբաթը մեկ անգամ անհրաժեշտ է նիստեր հրավիրել,   որովհետեւ, իրոք, ծանրաբեռնված չէ օրենքի նախագծերով,  փաստորեն, այսօրվա մեր օրակարգը, ինչպես նաեւ փորձ է  կատարվում, որպեսզի այս ամեն ինչի  ծանրության կենտրոնը տեղափոխել  դեպի հանձնաժողովներ,  ավելի ակտիվացնել  հանձնաժողովների աշխատանքները։

Նախագծերի հետ  կապված ասեմ, որ   մենք,  երբ  որ աշխատում ենք, ուրբաթ օրը  ներկայացվում է մեզ,  հանձնաժողովի նիստի ժամանակ  մի  փաթեթ, որտեղ կան 20-30 օրենքների նախագծեր։  Մենք այդ  պահին չենք կարող միանգամից  կարդալ,  միանգամից քննարկել, մեր նկատառումներն ասել,  իսկ,  եթե 3  շաբաթ լինի, բնականաբար,  մենք կունենանք մեկ շաբաթ, գոնե, մինչեւ  եռօրյա, այսինքն՝  մինչեւ այդ հարցը մտնի լիագումար նիստ։   Այդ  դեպքում,     իրոք,  կկարողանանք մեր մասնակցությունն ունենալ։

Այն խնդիրը, որ ասվում է,   որ այդ  ռեժիմները փոխենք,  այսինքն՝  1-ին ընթերցման ռեժիմը տեղափոխենք 2-րդ  ընթերցում եւ 2-րդինը 3-րդ  ընթերցում, մեզ  համար շատ ընդունելի է, որովհետեւ հնարավորություն կունենաք  մեր առաջարկությունները կատարել։

Ես կուզենայի նաեւ  բոյկոտի հետ կապված  մեր նկատառումներն ասել։  Մենք համարում   ենք,  որ   ճիշտ է,  այս  հոդվածները, որ  գրված են,  դա 26-րդ  հոդվածն է,  փաստորեն,  նախագծի  24, 25, 26։

Եվ 25-րդ  հոդվածի հետ կապված ես իմ  հարցը  բարձրացրեցի, որ,  երեւի, մենք պետք է այս  ընդհանուր գումարով  ստանանք,  մեկ,  ասենք,    նստաշրջանի   ընդհանուր քվեարկության արդյունքը։  Դա  ճիշտ  կլինի եւ արդարացի, որովհետեւ, եթե   մենք  մտածենք,  որ  մեկ նստաշրջան   առաջարկվել է եւ  նա  7  նստաշրջաններին  իրավունք  չունի  որեւէ   օրենքի նախագծի  դեմ  իր   բոյկոտն արտահայտելու, սխալ կլինի։

Հիմնականում    «Օրինաց երկիր»  խմբակցության  տեսակետն     այն է,  որ  մենք  այս  օրենքի  նախագիծն  ընդունենք  1-ին  ընթերցմամբ։ Դրանից հետո  մեր  գործընկերների առաջարկած նախագծի հետ կապված,  որը շատ   կարեւորում ենք, որ  նրանք  փորձում են ԱԺ-ի  դերը   բարձրացնեն   հասարակության մեջ, եւ՛  խմբակցությունների, եւ՛  հանձնաժողովների։  Համապատասխանորեն մենք  կհամադրենք  այս օրենքները եւ կստանանք մի լավ  օրենք,  «Կանոնակարգ»  օրենք, որը  հետագա մեր աշխատանքների համար կարեւորում ենք։

Մենք  բոլորին հորդորում ենք՝  կողմ քվեարկել այս օրենքի  նախագծին եւ  աշխատել 1-ից 2-րդ  ընթերցման  ընթացքում։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն  Ալեքսանյանն այստեղ չէ, խնդրեմ, պրն  Պետրոսյան, ձեր եզրափակիչ  ելույթը։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Հարգելի  գործընկերներ,  իհարկե,  յուրաքանչյուր  փոփոխություն կամ  լրացում նախապատրաստելուց առաջ, ամենից առաջ  պետք է այդ  առաջարկողը, նախաձեռնողը,  անպայման, իր  առջեւ  դնի որոշակի  նպատակներ։ Ես լրիվ  համաձայն եմ պրն  Արսենյանի հետ։  Հարցը նրանումն է,  որ  մենք  մեր առջեւ  դրել ենք   այս  նախագիծը  կոալիցա  կազմելու  ժամանակ,  որոշակի նպատակներ,  որոնք   եւ  արձանագրել ենք մեր հիմնավորման մեջ, իսկ   նրանք  դրել են  բոլորովին  այլ  նպատակներ, բայց  նորից  հօգուտ  «Կանոնակարգ»  օրենքի   բարելավման,  որը  մենք  հարգում ենք։   Բոլորի  նպատակները եւ խնդիրները,  բոլորի կողմից   կողմից առաջ  քաշվող,   մենք հարգում ենք, հենց դրա համար  էլ   խոսեցինք  այն մասին, որ  պետք է  կարողանանք  այս  երկու  օրինագծերը  միավորենք, որպեսզի արտահայտվեն բոլորիս  նպատակները եւ   բոլորիս  առջեւ  կանգնած խնդիրները։

Ի՞նչ  նկատվեց այս  օրինագիծը քննարկելիս։  Ես  կուզեի նշել  պատգամավորների ակտիվությունը, դա շատ կարեւոր էր։ Սա պարզ է,  մեր հաց ու  ջուրն է,  սրանով  ենք  ղեկավարվում ամեն օր,  աշխատանքի ընթացքում։  Եվ  շատ  լավ է,  որ մեր  պատգամավորներն  այդքան  ելույթներ ունեցան, այդքան մարդիկ հարցեր  տվեցին։   Ես պետք է, անպայման,  խնդրեմ,   որպեսզի 1-ից 2-րդ  ընթերցման ժամանակ   գրավոր կերպով   ներկայացնեն  իրենց բոլոր  առաջարկները,   անպայման, կքննարկվի հանձնաժողովում եւ  համապատասխան ընթացք  կստանա։

2-րդը՝  ես նկատեցի մի  բան,  որ թողնելով  հիմնական  հիմնավորումները,  այս օրինագծի, որոնք  սկզբում  տրվեցին երկու  կարեւոր  հիմնավորումներ,  օրենքների  որակը  բարձրացնելու, ինչպես նաեւ   պատգամավորներին՝  որպես  քաղաքական   գործիչներ, ինչ-որ  չափով,  ժամկետով   ազատելու, որպեսզի  նրանք  զբաղվեն նաեւ իրենց  առջեւ  դրված  մյուս  խնդիրներով։ Թողնելով  այս  հիմնական  պատճառաբանությունները եւ հիմնավորումները, կարծես թե,  հարցի  քննարկումը շրջվեց  3-րդ  հիմնավորման վրա, այսինքն՝  ընդդիմության բացակայության վրա։ Ո՛չ,  մենք  այսպիսի   մտայնություն   չենք  ունեցել  այս օրինագիծը նախապատրաստելիս։   Մեր գլխավոր հիմնավորումները   տվել ենք եւ  արձանագրել ենք,  որ  այս հարցի վրա,  ԱԺ-ի կանոնավոր  գործունեության  վրա   անշուշտ   ազդում  է,  սա  թաքցնելու  բան  չի, նաեւ  ընդդիմության   բացակայությունը,  որն  անհրաժեշտ է հաղթահարել  այս, այս  ճանապարհներով։   Ընդ  որում,  այդ  ճանապարհներից մեկը,  ես  չեմ  խուսափում  ասել, պետք է  լինի նաեւ  ամբողջ  աշխարհում,  միջազգային  պրակտիկայում  գործող  կանոնները  պատասխանատվության  ենթարկելու  մասին։   Ինչու՞ ենք  վախենում, ես  չեմ հասկանում,  եթե  ես  էլ  եմ  խախտում թույլ տալիս, խնդրում  եմ  ինձ  էլ  պատժեք՝  այդ  կանոնակարգով  ղեկավարվելով, միայն  օրենքով, ոչ   թե  ծնող  կանչեք  կամ  նկատողություն անեք։   Ես   նկատի  ունեմ, որ օրենքում մենք պետք է   նախատեսենք  դրույթներ,   որոնք  ուղղված են  իրենց պարտականություննրը  չկատարող  կամ  ոչ  պատշաճ  կերպով  կատարող  պատգամավորներին պատասխանատվության  ենթարկելու։   Մեզ  ընտրել  են մարդիկ, որպեսզի գանք,  աշխատենք,  եթե  չենք  աշխատում,   զբաղված ենք  միայն քաղաքական,  ներողություն եմ խնդրում,   երբեմն  նաեւ  դեմոգոգիայով։  Եվ  փոխանակ մենք մասնակցենք   բնակչությանը  հուզող հարցերին,  քննարկենք, ասենք,  եթե  ընդդիմություն ենք,  «ԱրմենՏել»-ի հարցը,  մյուսի  հարցը, ինչ-որ  չափով   օգնելու մարդկանց, մենք  միայն ասում ենք՝  չէ,   աթոռն  ազատի, գալիս  եմ ես նստեմ այդ  աթոռին,  չիմանալով, թե  հետագայում ինչ  ծրագիր ունենք եւ  ինչպես ենք  շարունակելու  պետության կառավարումը։   Խոսքս  դրա մասին է,   մենք պետք է պատասխանատվության միջոցներ   նախատեսենք,  ընդ  որում, ոչ  միայն այս կանոնակարգով, այլ  նաեւ հետագայում   «Պատգամավորի վարքագծի   կանոնների մասին»  օրինագիծը  քննարկելիս։   Մենք պետք է կիրառենք  բոլոր  հնարավոր միջոցները, եւ՛  հասարակական ներգործության միջոցները,   այդ թվում՝  մամուլի ուժը, եւ՛  կարգապահական    ներգործության միջոցները,  որնք կան Աշխատանքային   օրենսգրքում   եւ   մեր  կանոնակարգում։  Ես խնդրում եմ, որ այս հարցում  մենք  չտարբերվենք   իրարից։  Այսինքն՝  հնարավոր է,   որ   այն պատգամավորները,   որոնք որ  չուզեն  աշխատել,  մենք էլ   այսպես  խոսենք, շարունակեն  չաշխատել  եւ այսպես էլ  գնա,  ԱԺ-ի գործունեությունը  հիմնավորապես  չկարգավորվի։  Խնդրում եմ այս հարցին ուշադրություն դարձնել։

Ինչ  վերաբերում է այստեղ հնչած  բոլոր առաջարկներին,    նորից կրկնեմ, որ հանձնաժողովը   մանրամասն  կքննարկի,  մանավանդ որ   եթե մենք ՄԱԿ-ի հետ   միասին  քննարկելու ենք   երկու  օրինագծերի  միացման, մերձեցման  հարցը,  կամ որպես  ալտերնատիվ  նախագծերը, այլընտրանքային   նախագծերը  պահպանվելու են,   բոլոր  դեպքերում, մենք այս  բոլոր  առաջարկները կամ այստեղ, կամ այնտեղ  կտեղավորենք, կքննարկենք եւ կլուծենք։

Պրն  Սուքիաս  Ավետիսյանը   ճիշտ էր նկատել, որ  մենք   վերականգնել ենք  պաշտոնական տեղեկագրում եղած  տեքստը, բայց այստեղ,  իսկապես,  տեղի է ունեցել  վրիպակ։ Այն, որ գրված է  պաշտոնական տեքստում՝  «որից  հետո այն  դրվում է քննարկման»,   մենք այստեղ  «որից հետո»-ն  հանել ենք եւ  գրել ենք՝  «եւ  նիստը վարողն  այն  դնում  է  քվեարկման»,  ուղղակի, տպագրվել է սխալ,    ձեզ  հետ  լրիվ  համաձայն ենք,  փոքրիկ  վրիպակ է,   մենք   կուղղենք։    Այսինքն՝  պաշտոնական  տեքստում  էլ ենք   շատ  փոքրիկ  փոփոխություն կատարել, «եւ»-ն  ենք  գրել, ավելի  համառոտ ենք դարձրել եւ  խմբագրել ենք։

Հաջորդը՝  այդ  միջանկյալ  տույժի մասին շատ խոսվեց։ Այսինքն՝  մեկ նստաշրջանի  ընթացքում,  մեկ  երրորդից,  անհարգելի  բացակայելու,  քվեարկությունների դեպքում   պատգամավորին հաջորդ  նստաշրջանում չմտցնելու,  արտասահմանյան   պատվիրակությունների մեջ  չմտցնելու մասին։   Ես ասացի, որ մենք դրա  վրա   կասկածում ենք՝  ելնելով   Եվրախորհրդի հակադարձ  ռեակցիայից,  բայց   այս  քննարկման  ընթացքում   ավելի քան համոզվեցի, որ  այդ  դրույթը  պետք է հանենք։   Ինչու՞։   Եթե  մենք սահմանում ենք մանդատից  զրկումը, որի մասին ոչ  ոք  չի առարկում,   օրենքով  սահմանված կարգով  դա  սահմանադրական  նորմ է։  Ոչ  թե մենք ենք   կանոնակարգում գրել, այլ  Սահմանադրությունն է պահանջում, որ կեսից ավելին  անհարգելի  բացակայելու դեպքում   մանդատից  զրկել։  Մենք  պարտավոր ենք կատարել Սահմանադրության պահանջը, նույնությամբ ամրագրել, բայց  մանրամասնել, ձեւակերպել   «Կանոնակարգ»  օրենքում։  Եթե  մենք  զրկում ենք մանդատից,  բնական է,  որ այդ  անհարգելի բացակայողները հաջորդ  նստաշրջանում  այլեւս  չեն  կարող  գնալ  արտասահմանյան պատվիրակություններում  աշխատելու։   Իսկ,  եթե  չենք  զրկում, կնշանակի, որ ԱԺ-ն  գտնում է, որովհետեւ  այնպիսի  պրոցեդուրա է սահմանված,  որ հնարավոր է նաեւ  չզրկենք՝  գաղտնի  քվեարկությամբ եւ այլն։    Եթե  չենք  զրկում, ապա  հաջորդ  նստաշրջանում,  եթե էլի կրկնվում է  կեսից ավելին, այդ  հարցը  նորից է բարձրանում,  մինչեւ որ լուծվի այդ հարցը։  Եվ  անտեղի է  այն մտավախությունը,  որ,  եթե    մի  նստաշրջան  ենք  թույլատրում  այդ   անհարգելի  բացակայությունը, ուրեմն,  մյուս   նստաշրջանում   պատգամավորները  կամ խմբերը,  խմբակցություններն  այլեւս  չեն կարող   բոյկոտ անել։   Ո՛չ, այդպիսի նորմ չկա։   Որպեսզի համոզվենք, թե  մենք ինչ  ենք առաջարկում,  պետք է 99-րդ  հոդվածը  վերեւից մինչեւ ներքեւ կարդալ։  Եղած  նորմերը մենք  թողնում ենք  մի կողմ եւ ասում ենք,  որ այսպիսի առաջարկ ենք  անում, ուրեմն,   հաջորդ  նստաշրջանում նրանք   չեն կարող  բոյկոտել։   Ո՛չ,  կարող են  բոյկոտել,  բայց,  եթե  էլի կեսը լրացավ,   կեսից ավելին, ապա, եթե  չի զրկվել  նախկինում  բացակայությունների համար, բոյկոտի համար, այս  մյուս  նստաշրջանում  կզրկվի։    Իսկ, որ նա  բոյկոտ կարող է անել հաջորդ  նստաշրջանում, ասենք, քվեարկությունների.... կեսից ոչ  ավելին,  նորից  բոյկոտ կարող է անել,  եւ  նրա  նկատմամբ     կկիրառվի ոչ  թե այս նորմը՝ 99  հոդվածը, այլ  այն, որը մենք  հետագայում ներկայացնելու ենք, առանձին օրինագծի  տեսքով   ընդունելու  ենք։   Այստեղ  մանդատի   դադարեցման հարցը   պետք է քննարկել   այդ    ձեւով։   Մենք  հաջորդ  նստաշրջանին  չենք  զրկում որեւէ մեկին  այդ իրավունքից։

Այստեղ  հնչեցին  մի շարք  անվիճելի հարցեր,  որոնք, անպայման, մենք պետք է, եթե  ձեւակերպված չեն,  ավելացնենք  դա։  Դա  խորհրդարանական  լսումների   կարգավորման  մասին   տիկին  Հակոբյանի առաջարկն է։    Այնտեղ,  ուղղակի,  գրված է,  չի սահմանված թիվ, չի   նշված, թե ինչքան  ժամանակում կարելի է  անել եւ այլն։   Նա ցանկանում է,  որպեսզի մինիմում  քանակ  սահմանվի, գոնե, տարեկան մեկ  անգամ  ամեն մի հանձնաժողով   խորհրդարանական լսումներ անի։   Ես դրա հետ համաձայն եմ,  նույնիսկ ավելացնել երկուսից ոչ  պակաս  անգամներ, որովհետեւ  չկան  հանձնաժողովներ, որ այդպիսի լսումներ  այսօր  չեն կատարում։

2-րդ  անվիճելի հարցը   մեկ   վճարովի  օգնական  ունենալու հարցն է։  Այդ մասին խոսեցինք  պրն  Քոթանյանի հետ, պրն  Բալասանյանի հետ, մենք  կնստենք,  այդ  պահանջը  կդնենք։  Այս  կանոնակարգում, եթե  մտցրեցինք   մեկ  վճարովի  օգնական,  պարտադիր, պատգամավորի  ունենալու հարցը,  կառավարությունն  ի՞նչ  պետք է անի, ստիպված է լինելու,  որ եկող տարվա բյուջեում   մեր  գումարներն  ավելացնելու, այդ   օգնականներին  վճարելու համար։  Սա  անվիճելի հարց է, ես  համաձայն եմ։

Այնուհետեւ  ԱԺ նախագահի իրավունքներն  ընդարձակելու հարցը։   Հատկապես,  եթե  հեղինակը  ներկա  չէ,  ապա նրա կազմած օրինագծի  քննարկումը  հետաձգելու մասին։  Սա  Վահրամ  Բաղդասարյանի   առաջարկն էր, որն անվիճելի  եմ համարում։

Եռօրյայի պահպանելը,  որն  առաջարկվեց  պատգամավոր Մանուկ Գասպարյանի կողմից, նույնպես ընդունելի է եւ անվիճելի։

Կառավարության   մասնակցությունն օրինագծերին, սա   նորություն  չէ,  կա  կանոնակարգում, կներեք, հարգելի նախագահող, եւ այս  օրենքները, որ քննարկում ենք,  միշտ էլ կառավարության  ներկայացուցիչը ներկա է լինում,   նաեւ զեկուցում է պատգամավորների կողմից ներկայացված օրինագծերի  կապակցությամբ։ Սա  քննարկելու հարց չէ։

Վերջում  կցանկանայի պրն  Համլետ Հարությունյանի այն  «չնորմավորված»   բառի  բացատրության   մասին ասել, որ   բացատրությունը  ճիշտ չէր,  «չնորմավորված»,  չի նշանակում, որ մարդն իր   հիմնական աշխատաժամանակում   կարող է  չգալ,  չմտնել   ԱԺ,  չաշխատել եւ  գիշերը գալ, դրա  փոխարեն աշխատել։  Չնորմավորվածը   նա է,  որ մարդը  բացի   իր հիմնական   աշխատաժամանակից  կարող է նաեւ   զբաղվել, հենց դրա  համար  էլ նախատեսվում է   Աշխատանքային օրենսգրքով,   աշխատավարձերի ավելի  բարձր մակարդակ,   չնորմավորված  աշխատողներին,  որը  բացի իր հիմնական  պարտականությունների կատարումից կարող է նաեւ զբաղվել, այդ  թվում՝  երեկոյան օգտագործել  իր հանգստի ժամերը եւ այլն։

Մի  խոսքով, այստեղ  հնարավոր չէ  բոլոր հարցերին պատասխանել։  Ես  խոստանում  եմ  ձեզ, որ   մենք   մյուս   նախագծի  առնչությամբ եւ այս մեր նախագծի,  բոլոր առաջարկները մանրակրկիտ կերպով կքննարկենք եւ 1-ից 2-րդ  ընթերցման ժամանակ   վերջնական տեսքի կբերենք։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հարցի  քննարկումն  այս  փուլում ավարտվեց։ Հուսով  ենք,  որ   բազմաթիվ   առաջարկությունները,  որոնք  հնչեցին  քննարկման ընթացքում,   տեսքի   կգան   գրավոր  առաջարկությունների ձեւով եւ  կհարստացնեն   կամ  կձեւափոխեն  այս    նախագիծը։

Հարգելի պատգամավորներ,    անցնում ենք  հաջորդ  հարցի քննարկմանը։  Քննարկում ենք կառավարության կողմից ներկայացված   «Բարձրագույն եւ հետբուհական  մասնագիտական  կրթության մասին», «Կրթության մասին» ՀՀ օրենքում  փոփոխություններ եւ լրացումներ  կատարելու մասին», «ՀՀ  հաշմանդամների   սոցիալական  պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքում  փոփոխություն   կատարելու մասին»  եւ  «Զինծառայողների   եւ  նրանց  ընտանիքների   անդամների  սոցիալական  ապահովության մասին»  ՀՀ   օրենքում  փոփոխություն  կատարելու մասին»  օրենքի  նախագիծը 1-ին  ընթերցմամբ  ընդունելու մասին  հարցը։   Հիմնական  զեկուցող   է  կրթության եւ գիտության  նախարար   Սերգո  Երիցյանը, որը եւ կներկայացնի  այս  փաթեթը։

Ս.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ,  ձեր  ուշադրությանն է ներկայացվում  օրենքների  փաթեթը,  որի հիմնական եւ գլխավորը, անկասկած, «Բարձրագույն եւ հետբուհական  մասնագիտական  կրթության մասին»  օրենքն է։   Այս  օրենքն ամառային ամիսներից հետո, երբ որ    քվորումի հետ կապված չընդունվեց։ Օրենքի հետ կապված աշխատանքներ են տարվել։ Ես կուզենայի համառոտ ներկայացնել, թե  ինչ  հիմնական  սկզբունքներ եւ ինչ  հիմնական  փիլիսոփայություն է  դրված այս օրենքի մեջ։   Մեր ամբողջ  կրթական համակարգը, նաեւ   բարձրագույն  բուհական համակարգն  ազգային հենքի  վրա  կառուցված   կրթական  համակարգ է, որը  մենք  ձգտում ենք, որ  ունենա միջազգային    չափանիշներ։   Այս  իրողությունը հաշվի առնելով, հենց օրենքի հասկացությունների  հատվածում դուք  կտեսնեք նոր հասկացություններ, որոնց  նպատակն է  ամրագրել այն   նոր  հասկացությունները եւ այն նոր երեւույթները, որոնք  առկա  են  բարձրագույն  կրթության  համակարգում։   Մասնավորապես, այստեղ ներառված է կրեդիտային համակարգը, կրեդիտների  փոխանցման եվրոպական  համակարգը եւ «ուսանողական   նպաստ» հասկացությունը,  «որակի ապահովում»,  «որակի գնահատում»  եւ   բազմաթիվ այլ հասկացություններ,  որոնց հիմնական նպատակն է,  որպեսզի մի կողմից ապահովելով  մեր  բարձրագույն կրթական համակարգի ինքնուրույնությունը, մյուս  կողմից էլ մենք հնարավորություն  ունենանք   ամենակարեւոր եւ հիմնական  խնդիրը լուծելու, այդ  կրթական  համակարգի որակի խնդիրը։   Այսինքն՝  մրցունակության ապահովման   գործում  շատ կարեւոր է, որ  մենք  հռչակենք այն քաղաքականության  սկզբունքները, որոնք այսօր  ոչ  միայն այդ  մրցունակությունն են ապահովում, այլեւ   հնարավորություն են տալիս կամ կարող են տալ,  այդ  որակի  բարձրացման։    Մասնավորապես, այստեղ  հռչակվում է  մարդու եւ քաղաքացու   բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական  կրթություն  ստանալու իրավունքի ապահովումը եւ պաշտպանությունը, բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական  կրթության    մատչելիությունը, կրթական  գործընթացի անընդհատությունը, հաջորդայնությունը, շարունակականությունը,  մրցութայնությունը, թափանցիկությունը, հրապարակայնությունը,  եվրոպական  բարձրագույն կրթական  տարածքում, ինչպես նաեւ   այլ  երկրներում   ՀՀ բարձրագույն եւ հետբուհական   կրթության   որակավորման  աստիճանների  համեմատելիության եւ  դիպլոմների ճանաչելիության  ապահովումը,  ուսանողների  միջազգային շարժունության  նպաստելը, բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ակադեմիական  ազատությունները եւ ինքնավարությունը  խթանելը,  զարգացնելը, հայ  ազգի, օտարերկրյա  քաղաքացիների,  Սփյուռքի համար, ինչպես   նաեւ հայագիտության   զարգացման նպատակով մասնագիտական  պատրաստումը եւ որակավորման   բարձրացումը։   Սրանք  այն   հիմնական քաղաքականության   սկզբունքներն են,  որից հետո մեզ   պետք է հնարավորություն  տրվի իրականացնելու՝ բարձրագույն եւ հետբուհական  մասնագիտական  կրթության   բնագավառում, պետական  քաղաքականության հիմնական խնդիրները լուծելու։  Մասնավորապես, այստեղ  հռչակված է, որ հավատարմագրված բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների իրավահավասարության  ապահովումը, անկախ  սեփականության ձեւից։   Պետությունն այս  սկզբունքը հռչակելով, իրավահավասարության նշան է դնում  տարբեր   հիմնադիրներ  ունեցող    ուսումնական հաստատությունների  միջեւ։

Շատ կարեւոր եւ անհրաժեշտ է, որ մենք այս  եւ նման   սկզբունքները   հռչակելով, կարողանանք   մեր կրթական համակարգում  իրականացնել այդ  փոփոխությունները՝  հաշվի առնելով  նաեւ  այսօրվա իրողությունները եւ ապագան։   ինչպես դուք գիտեք, ՀՀ-ն  Եվրախորհրդի  այն երկրներից մեկն է,  որն արդեն հայտարարել է,  որ գնում է դեպի   եվրոպական  մեկ ընդհանուր կրթական   տարածք ստեղծելու գաղափարին  եւ  սկզբունքորեն այդ  տարածքի մեջ  մտնելու ցանկություն ունի։   Բնական է,   այդ  տարածքի մեջ  մտնելու  ցանկությունը  պետք է  ամրագրված լինի  որոշակի  գործողություններով, ինչպես նաեւ  որոշակի կրթական արդիականացմամբ եւ բարեփոխումներով։

Այստեղ հստակ եւ ավելի առարկայական են ներկայացված    բարձրագույն մասնագիտական  հիմնական  կրթական ծրագրերը, այն, ինչ  առնչվում է  երկաստիճան կրթական  համակարգին,  ինչպես նաեւ   հետբուհական կրթական համակարգին,  բակալավրի,  մագիստրոսի  կոչումներին, եւ, իհարկե,  հետբուհական մասնագիտական  հիմնական կրթական ծրագիրը  հետազոտողի  ծրագրին։  Սրանք,  փաստորեն, Հայաստանում 1993 թվականից որոշ  բուհերում  փորձարկված, արդեն մեր հիմնական  բուհերում   հռչակված կրթական  քաղաքականության   դրսեւորումներն են,  որոնք, հուսով եմ, որ   օրենսդրական  ամրագրում ստանալուց հետո որ  այս  քաղաքականությունը կարող է ավելի կոնկրետ, ավելի առարկայական եւ ավելի  հիմնարար դառնա։   Մենք պետք է փորձենք   այս  պարագայում  մեր կրթական ծրագրերը դարձնել համեմատելի, համադրելի  այն կրթական ծրագրերի հետ, որն  իրականացվում է  եվրոպական կրթական տարածքում։ Համադրելիության  այդ  գործընթացը  ենթադրում է նաեւ, բնական է,  որ   ազգային առանձնահատկությունները,   մեր երկրի առանձնահատկությունները,  տնտեսության տարբեր  ճյուղերի  պահանջմունքները եւ այլն,  այսինքն՝   գործոններ,  որոնք թույլ կտան այս ամենը հաշվի առնելու։

Բարձրագույն եւ հետբուհական  մասնագիտական  կրթության  հատվածում եւս որակավորման աստիճանների սահմանումը  հնարավորություն է տալու,  շատ կարեւոր մի  գործոն ապահովելու, որը մենք հռչակել ենք այստեղ։  Դա  ուսանողների  շարժունության ապահովումն է,  որը հնարավորություն կտա,  վաղը, մյուս  օրը,  այդ կրթական տարածք մտնելով՝  ապահովել  ազատ կրթություն  ստանալու իրավունքը   ոչ միայն մեր երկրում, այլեւ  այդ  նույն կրթական  տարածքի   տարբեր   երկրներում։  Այս  ամենը հաշվի առնելով,  օրենքի   9-րդ  հոդվածում սահմանված են  բարձրագույն եւ հետբուհական  մասնագիտական  կրթության որակավորման   աստիճանները, ուսման ժամկետները եւ  ձեւերը, որոնք եւս  դարձել են համադրելիության  կարեւոր  բաղադրիչներից մեկը։   Այսինքն՝  այստեղ   սահմանված են  այն  ժամկետները, որոնք թույլ կտան  այս առումով  եւս  համադրելիության  այս  գործոնն  ապահովելու։   Մասնավորապես,  բակալավրի որակական աստիճան ստանալու համար,  առնվազն, 4 տարվա կրթություն է անհրաժեշտ,  բժշկական մասնագիտությունների համար,  առնվազն,  5  տարվա, մագիստրոսի որակավորման աստիճան ստանալու համար, առնվազն, 1 տարվա,  բժշկական մասնագիտությունների համար մինչեւ 4 տարվա։   Այստեղ   այս  փորձը հաշվի առնելով, մենք փորձել ենք  սահմանել   այն  նվազագույն ժամանակահատվածը, որը հնարավորություն կտա այդ  որակավորումը ստանալու։ Օրենքը,  բնական է,   սահմանում է նաեւ  բարձրագույն եւ հետբուհական  մասնագիտական  կրթության    ավարտական   փաստաթղթերը,  յուրաքանչյուր մասնագիտության առանձնահատկությունները   հաշվի  առնելով։

Կարեւոր  խնդիրներից մեկը,  որ մենք  փորձել ենք այստեղ լուծել,   ավելի ամրապնդել,  դա  բարձրագույն եւ հետբուհական   կրթական  հաստատությունների լիցենզավորման  գործընթացի ամրագրումն է  եւ  նաեւ հավատարմագրության, հավատարմագրման հիմնական սկզբունքների ամրագրումն է։  Մեր նախորդ  տարբերակում  պետական հավատարմագրման հիմնական  սկզբունքներն  ավելի համեստ էին  ամրագրված։ Այստեղ այն հիմնական  սկզբունքները, այն հիմնական պահանջները, որ կան  ուսումնական  հաստատությունների   նկատմամբ,   այդ  ամրագրումն  ավելի  առարկայական է, ավելի ընդարձակ է եւ ավելի շատ   գործոններ է հաշվի առնում։

Ներկայացվող օրենքի նախագիծը   նաեւ   որոշակի  խնդիրներ է լուծում,  ինչպես  դուք  գիտեք, ուսանողների  սոցիալական պաշտպանվածության, ուսումնառության   ընթացքում ստացած  գիտելիքների, որոշակի  փոխհարաբերության   արդյունքում, պետության կողմից այդ  երկրի քաղաքացիների նկատմամբ որոշակի  քաղաքականության մշակումը եւ ամրագրումը։   Մասնավորապես, ուսանողական   նպաստների  գաղափարի ամրագրումը  եւ  ուսանողական նպաստների   հատկացման  հիմնական  սկզբունքները, որը  հնարավորություն կտա   գիտելիքների   գնահատման,  այնուհետեւ  ընդունելության  այդ    համընդհանուր    համակարգի  միջոցով   հասնել այդ  սկզբունքների ամբողջական կիրառմանը։

Ուսումնական օրենքի նախագիծը  ենթադրում է  կամ նկարագրում է նաեւ  հետբուհական  կրթության  առանձնահատկությունները,  որոնք  առնչվում են եւ՛  ասպիրանտներին, եւ՛  դոկտորանտներին։  Այստեղ,  փաստորեն,   մենք   պահպանել ենք   այսօրվա  վիճակը, անկասկած,  նաեւ    հնարավորություն ենք տալու,  այստեղ  եւս  բուհերին որոշակի   ճկունություն  հանդես  բերելու,  խրախուսելու գիտության  զարգացումը՝  նաեւ հետբուհական կրթության   միջոցով։

«Բարձրագույն եւ հետբուհական  մասնագիտական  կրթության համակարգի կառավարումը», փաստորեն,   գլուխը   ենթադրում է,  սահմանում է  պետության   հիմնական  իրավասությունները եւ պետության հիմնական պարտականություններն ուսումնական հաստատությունների  նկատմամբ, իհարկե, պահպանելով նրանց   գործունեության հիմնական   սկզբունքը,   այդ  ուսումնական հաստատությունների ինքնուրույնությունը։Այստեղ   հստակ  տարանջատում է կատարվել կառավարության եւ կրթության  պետական կառավարման մարմինների..../Ձայներիզն  ընդհատվում է/  իրավասությունների   միջեւ,    ես կարծում եմ,  եւս  մեկ  բաժանում էլ է կատարվել, որն  ավելացրել է ինքնուրույնության   աստիճանն  այդ ուսումնական  հաստատությունների։

Բարձրագույն եւ հետբուհական   կրթության   հատվածում  շատ կարեւոր է նաեւ   այն, ինչ  առնչվում է   այս  ուսումնական հաստատությունների աշխատողների աշխատանքի վարձատրությանը, որը    համառոտ մենք  փորձել ենք  այստեղ  ամրագրել,  բայց այստեղ  ոչ   միայն պետական   ֆինանսավորումն է, այլ տարբեր ուսումնական  հաստատությունները, պետական, ոչ  պետական, նրանք  հնարավորություններ ունեն   օգտվելու այլ  աղբյուրներից եւ իրենց ուսումնական   գործունեությունն  իրականացնելու։

Նախագծի անցումային դրույթները  ենթադրում են,  որ որոշակի   փոփոխություններ  կլինեն  եւ  որոշակի ուսումնառության տեսակներ՝ կապված  նաեւ  այս   օրենքի  պահանջներից,  կգործեն, ասենք, մինչեւ 2010 թվականը,  այդ ամենն իրականացնելու հետ կապված։  Մինչեւ  2009-2010 ուսումնական տարին  գործում  է նաեւ միաստիճան  որակավորման համակարգը,   դիպլոմավորված մասնագետի  որակավորմամբ։ Այսինքն՝   նրանք, ովքեր   ընդունվել են  դիպլոմավորված մասնագետի ծրագրով, բնականաբար, իրենց ուսումնառությունը պետք է  շարունակեն եւ ավարտեն։   Այստեղ նրանց նկատմամբ  որեւէ   արգելք չի կարող լինել։  Մինչեւ 2010 թվականը շնորհված, դիպլոմավորված   մասնագետի կրթական աստիճանը  հավասարեցվում է մագիստրոսի կրթական աստիճանին։   Սա  եւս  ենթադրում է,  որ  նաեւ մեր սերունդը  եւ շատ-շատ սերունդներ  ստացել են  կրթական  փաստաթղթեր, որոնք պետք է հավասարաարժեք լինեն այն  կրթական   2-րդ  աստիճանին, որը տրվելու է   նոր համակարգի արդյունքում։   Դիպլոմավորված մասնագետի ծրագրով   բուհում ուսումնառություն  սկսած  ուսանողը   բանակ   զորակոչվելուց  կամ  հարգելի  պատճառով   ուսումնառությունն ընդհատելուց հետո,  եթե  վերականգնվում է երկաստիճան  կրթական  համակարգում,   հնարավորություն է ստանում  սովորելու մագիստրատուրայում։    Եթե  մագիստրատուրան  2 տարով է,   ազատվում է մեկ   տարվա   ուսման  վարձից,  բուհի  ֆինանսավորման հաշվին։  Այսինքն՝    տարիների  փոփոխության հետ,   2 տարի, եթե մարդը  ծառայում  է  բանակում, այստեղ կարող է   փոխվել այդ  աստիճանները։ Այս   խնդիրը եւս քննարկվել է,  եւ  ես  կարծում եմ,   համենայնդեպս,    այսպիսի  լուծման  ճանապարհ է առաջարկվում։    Բարձրագույն կրթության համակարգում կրեդիտային   համակարգի   ներդրումը սկսվում է 2005-2006 ուսումնական   տարվանից։

Նույնը  վերաբերում է  սոցիալական  պաշտպանվածության, եւ ուսումնառության  յուրաքանչյուր տարվա արդյունքներով,  նպաստի նշանակման   հետ է կապված  6-րդ հոդվածի  4-րդ կետը,  որն ուժի   մեջ է մտնելու       2005-2006  ուսումնական տարվանից։

Անկասկած, այս  հիմնական եւ մայր օրենքն իր հետ բերել է  որոշակի  փոփոխությունների   անհրաժեշտություն։   Այդ  փոփոխությունները հիմնականում   վերաբերում են  կրթական  փաստաթղթին, այսինքն՝   «պետական նմուշի  դիպլոմ»  հասկացությունն այս  օրենքը վերացնում է, այսինքն՝  յուրաքանչյուր ուսումնական  հաստատությունն ունի իր դիպլոմը։   Դրանից ելնելով, մասնավորապես,  մեր «Կրթության մասին» օրենքի   մի քանի հոդվածներով, 13-րդ  հոդվածը, 12-րդ հոդվածը, փաստորեն, այս «պետական  նմուշի»  բառերը հանվում են։  Նաեւ  նոր հասկացություններ են մտցվել, ասենք, հեռահար,  դիստանցիոն ուսուցումը,  որն այսօր  սկսվել է  կիրառվել   բարձրագույն կրթությունում,  մասնավորապես, «հեռակա  ուսուցում»  բառից հետո,  հոդված 3, 12-րդ  հոդվածի 1-ին հատվածում  ավելացվել է «հեռահար  կամ  դիստանցիոն  կրթությունը»։

Նույն  փոփոխությամբ է թելադրված նաեւ հոդված 4-ի   փոփոխությունը։

Հասկացությունների  փոփոխության պատճառով  փոփոխություն է կրել նաեւ  հոդված 8-ը՝ «Կրթության մասին» օրենքով, որը, փաստորեն,    շարադրվելու է՝   «Բարձրագույն ուսումնական  հաստատությունների  ինքնավարությունը եւ ակադեմիական ազատությունները»։   Փորձ է արվել, որպեսզի «Կրթության մասին» օրենքը համապատասխանեցնել այն նոր  մոտեցումներին, նոր հասկացություններին, որը  մեզ հնարավորություն է տվել «Բարձրագույն եւ հետբուհական  մասնագիտական  կրթության մասին»  օրենքը։

Փոփոխությունների մեկ այլ, կամ, ասենք,  14-րդ  հոդվածը,  առաջարկվում է  «Կրթության մասին» ՀՀ  օրենքի 44-րդ   հոդվածի  5-րդ մասը շարադրել  հետեւյալ  բովանդակությամբ՝   «Պետական մարմինների եւ  պետական ոչ  առեւտրային կազմակերպությունների համար   բարձրագույն կրթության մասին  վկայող  փաստաթուղթը  պետական կամ  հավատարմագրված ոչ պետական   բարձրագույն  ուսումնական   հաստատության տված  ավարտական փաստաթուղթ է,  եթե  օրենքով այլ բան նախատեսված չէ»։  Այստեղ  եւս  ճշգրտումներ են մտցվում,  որպեսզի   հնարավոր լինի ուսումական  հաստատություններին, հիմնարկ-ձեռնարկություններին, կազմակերպություններին  գործելու  նոր օրենքի  ոգուն համապատասխան։

Երկու  օերնքներում եւս  փոփոխություններ են կատարվել,  որը  բխում է նոր  օրենքի տրամաբանությունից։ Փաստորեն, մենք   «ՀՀ  հաշմանդամների   սոցիալական  պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքում  փոփոխություն  ենք  առաջարկում կատարել, 14-րդ  հոդվածի 4-րդ մասում՝  «հաստատություններ»  բառը  փոխարինել «հաստատությունների անվճար համակարգի,  վճարովի համակարգի համար,  առնվազն,  անցումային   միավորներ  հավաքելու  դեպքում»։  Այս   օրենքի այս  հատվածի  փոփոխությունը մենք առաջարկում ենք 2006-2007   ուսումնական տարվանից, երբ որ մենք ամբողջությամբ  կփոխենք մեր  գիտելիքների գնահատման եւ թեստավորման համակարգը։ Այնտեղ,  որպեսզի այս մարդիկ կարողանան  օգտվել  այս օրենքի, այս 4-րդ  հոդվածի 6-րդ  մասի  հնարավորություններից, այս  օրենքն  անհրաժեշտություն  ունի  փոփոխություններ կատարելու, հակառակ պարագայում հնարավոր չի լինի, որպեսզի այս օրենքի առավելությունից օգտվեն հաշմանդամները։

Նույնը վերաբերում է նաեւ   «Զինծառայողների   եւ  նրանց  ընտանիքների   անդամների  սոցիալական  ապահովության մասին» օրենքում   փոփոխություն կատարելուն, որտեղ   ժամկետային զինվորական ծառայության   պարտականությունները կատարելիս,  հաշմանդամ  դարձած   քաղաքացիների,  զոհված, մահացած   զինծառայողների երեխաների ընդունելությունը պետական ուսումնական հաստատություններ,  վճարովի համակարգի համար,  առնվազն, անցումային  միավորներ հավաքելու   դեպքում։   Սա  եւս  հնարավորություն կտա,   եթե   այս  երեխաները նվազագույն շեմը    հաղթահարելու են  նոր համակարգի   ներմուծումից հետո,  որպեսզի նրանք եւս  կարողանան  ուսանողներ դառնալ։

Այսպիսով, ձեզ ներկայացնելով  այս   օրենքի նախագիծը,   ես  պետք է ընդգծեմ, որ մենք սրանով  փորձ  ենք անում  շատ կարեւոր  քայլ կատարելու։ 1-ին եւ հիմնարար քայլը  մենք ամրագրում ենք   այսօրվա  բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների գործունեությունը,  նրանց   գործունեության հիմնական սկզբունքները եւ  առանձնահատկությունները,  մի կողմից, եւ մյուս կողմից,  այն հիմնարար  սկզբունքները,  որ  շատ հաճախ մենք եւս  առնչվում ենք, որը շատ հաճախ ամենատարբեր քննարկումների տեղիք է տալիս։

2-րդը՝   հիմնական եւ կարեւոր այն  նոր մոտեցումներն են, որոնք մեզ հնարավորություններ կտան   անարգել  մտնելու  եվրոպական  կրթական տարածք։    Եվրոպական կրթական տարածք մտնելու  անհրաժեշտ պայմաններից մեկը   Լիսաբոնի կոնվենցիայի   վավերացումն է, որը, հուսով եմ, որ շուտով կբերվի ԱԺ, այն կվավերացվի։ ՀՀ-ի կողմից այն ստորագրվել է 1997 թվականին,  մինչ այսօր այդ  փաստաթուղթը  չի վավերացվել եւ այս օրենքի ընդունումն է, որը հնարավորություն է տալիս   սահմանելու   որոշակի   սկզբունքներ, որը թույլ կտա իրականացնելու   կրթության   զարգացման    նոր  որակ ապահովելու եւ  հնարավորություններ ընձեռելու։

Ահա,   այն   հիմնականը, որը ես  փորձեցի ներկայացնել ներկաներին, այն հիմնականը, որը, մեր համոզմամբ,   ամրագրված է   օրենքի նոր նախագծում։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախարարին հարցերով դիմելու համար հերթագրում։  հերթագրվել են 5 պատգամավորներ, Հրայր Կարապետյան, Համլետ Հարությունյան,  Ոստանիկ Մարուխյան,  Արտակ Առաքելյան եւ Հովհաննես Մարգարյան։  Խնդրեմ, պրն  Կարապետյան, ձեր հարցը։

Հ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Պրն  նախարար, իմ  հարցը վերաբերում է հոդված 6-ի 4-րդ  կետին։ Ընդհանրապես շատ  ողջունելի է,    ըստ էության, այս  կետից  բխում է,  որ  «պետպատվեր»  հասկացությունը վերանում է, չէ՞, ես  խնդրում եմ, որ հետագայում  ինձ  բացատրեք,  եթե  ես  սխալվեմ։   Եվ,  ըստ էության, խրախուսման եւ   մրցակցության  ձեւ  է  որդեգրվում  այս  նախագծով,  որպեսզի ուսանողները  բարձր  առաջադիմություն  ցուցաբերեն,   ինչ-որ առումով նաեւ նպաստ   ստանալու համար։ Այստեղ  հստակ չէ  ձեւակերպումը, տեսեք, «Ուսումնական  տարվա  արդյունքներով բարձր  առաջադիմություն ունեցող եւ սոցիալապես  անապահով  ուսանողներին կառավարության կողմից հաստատված  տեղերի  քանակին եւ կարգին համապատասխան»։  Այսինքն՝  պարզ չէ,    պետք է  եւ բարձր առաջադիմություն   ունենալ եւ  սոցիալապես անապահով  խավ լինել եւ նաեւ համապատասխանել կառավարության  ճշտած  կարգի՞ն։ Այս երեք անհրաժեշտ պայմանը պետք է լինի՞, թե՞   դրանցից մեկն ու մեկը։  Ես խնդրում եմ, եթե հնարավոր է, պարզաբանեք։

Ս.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Դուք  ճիշտ  նկատեցիք, երեք հիմնական այդ պայմանները  պետք է ունենան։ Ենթադրվում է,  որ, անպայման,  հաշվի է  առնվելու  ուսման  առաջադիմությունը,  բայց շատ կարեւոր է լինելու նաեւ   սոցիալական անապահով խավերին   սոցիալապես պաշտպանելը՝  նաեւ օրենքի պահանջներից ելնելով։   Այս  փոքր շարադրանքի մեջ, իհարկե, հնարավոր չէր այդ  մանրամասները   ներկայացնել։ Կառավարության համապատասխան որոշումը  դա կամրագրի ավելի մանրամասն եւ այդ  երկու հիմնական   գործոնները  հաշվի կառնվեն։ Մի  կողմից, քանի որ   մենք  սոցիալական   պետություն ենք, հասարակություն ենք, կպաշտպանվեն  սոցիալապես անապահով  խավերը, բայց նրանք, բնական  է, ինչպես եւ  դուք նկատեցիք  օրենսդրական  փոփոխության մեջ, որոշակի ուսումնառության  նվազագույն սահմանագիծը, անպայման, նրանք պետք է  կարողանան ապահովել։ Մյուս կողմից էլ,  բնական է,  որ պետք է   խրախուսվի նա, ով ունի բարձր   առաջադիմություն։

Հ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Պրն նախարար,  ավելի  ճիշտ չէ՞ ձեւակերպել  այսպես, որ   սոցիալապես անապահով  ուսանողներին,  որոնք ունեն  բարձր  առաջադիմություն,  ըստ  կառավարության կողմից  հաստատված  տեղերի  քանակի եւ կարգի։    Եվ,  եթե  մենք այսպես  ենք  ձեւակերպում,   արդյոք,  չի՞ նշանակում, որ   մենք,  փաստորեն, չենք խրախուսում  այն  ուսանողներին,  որոնք,  ենթադրենք, սոցիալապես անապահով խավի ներկայացուցիչներ չեն,  չեք նպաստում, որպեսզի նրանք    շահագրգռված լինեն,  բարձր  առաջադիմություն  ցույց  տան   ինչ-որ առումով։   Ես  համաձայն եմ, որ   նպաստը  բավական  չէ դրա համար, բայց նաեւ  վստահ եմ, որ  մրցակցություն ստեղծելու պայմանով մենք  նաեւ  կնպաստենք   բարձր առաջադիմություն  ունենալու, եւ  ոչ  միայն սոցիալապես անապահով խավի ներկայացուցիչների  համար է սա։

Ս.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Այս  մոտեցումը ենթադրում է այն, ինչ որ  դուք հիմա ասացիք։ Այսինքն՝  երկուսի   զուգակցումը չէ, այսինքն՝  երկուսի  զուգակցումը չի կարող սոցիալապես անապահով.....  անբավարար  գնահատականներ ստանալ եւ  անընդհատ օգտվել    պետության  հոգացությունից։  Պետք է  ունենալ որոշակի  ուսումնառության աստիճան, բայց   այս  փոփոխությունը ենթադրում է,  որ բարձր առաջադիմություն  ունեցող   ուսանողները եւս, անկախ   սոցիալական  դիրքից,  նրանք եւս   պետք է պաշտպանվեն  պետության  կողմից։    Շատ  բարի, կնայենք եւս մեկ անգամ։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ  հարցը՝  Համլետ   Հարությունյան։

Հ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Պրն  նախարար, ես մի քանի հարցեր ունեմ տալու,  որն ինձ  համար անհասկանալի է։   Ի՞նչ է կոչվում՝  եվրոպական   բարձրագույն   կրթական   տարածք։ Սա  ինձ  համար, եթե  անհասկանալի է, կարծում եմ,  շատերի համար էլ  անհասկանալի  կլինի, որովհետեւ, կարծում եմ, որ  մեր  բարձրագույն կրթության  նպատակը  տարածքներ զավթելը չէ,  այլ  մասնագիտական ճշգրիտ որակավորումներ  տալն է։  Ըստ  երեւույթին, այս կետի  հետ է կապված,  որ մենք   անհասկանալի  ենք  դարձրել  մեր  բարձրագույն կրթությունը որպես   փոլիսոփայություն։

Սովորաբար, կատեգորիկ  դեմ եմ եվրոպական չափանիշներով  հայկական կրթական   գործընթաց   կազմակերպելուն, որովհետեւ   մենք  եվրոպական  ընտանիքի  ժողովուրդ  չենք եւ  ունենք  զարգացման   մեր  սպեցիֆիկ  ուղին։ Մեր կրթական  համակարգը պետք է առավել շատ համապատասխանեցնենք  հայկական կրթական տարածքին    եւ ոչ  թե  եվրոպական  տարածքին։  Եվ  ստեղծվել  է  մի  շիլաշփոթ,  որի հեղինակը  դուք  չեք,  այս  շիլաշփոթի հեղինակները, դժբախտաբար, այստեղ  չեն։  Խոսքը՝  բակալավրի  որակավորման աստիճան,     դիպլոմավորված  մասնագետի  որակավորման աստիճան,   մագիստրոսի   որակավորման  աստիճան, հետազոտողի  որակավորման աստիճան   ստանալու  համար,  մենք կարծում ենք,  այն  սոցիալապես   ապահով  ազգը  չենք եւ  բազմաթիվ  ընտանիքներ  չկան,   որոնք իրենց երեխաների   համար կարող են  ապահովել բազմաստիճան,  սարսափելի թանկ  արժեցող այս  կրթական   սանդուղքին։

Եվ  2-րդը՝  սրանից   բխող։   Այս համակարգը,  երբ  համեմատության մեջ եք  դնում նախկին կրթական համակարգի հետ, տվե՞լ է այս 10 տարում, այս 12 տարում որոշակի  արդյունքներ։   Հայկական  գիտությունը եւ հայկական   բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների տված այդ  «բազմաածական» դիպլոմները, որոշակի ինտերվենցիա  կատարվե՞լ է իր  նորամուծության հետեւանքով,  այսպես   կոչված,  եվրոպական, ամերիկյան կամ լատինաամերիկյան   տարածքները, թե՞,  ուղղակի, մենք  անընդհատ, գոնե,  մի երկրից չենք   փոխառնում այս անտեր կրթական   համակարգի  փոփոխությունները։  Մի  քանի  երկրներից  փոխառնելով, ստեղծում ենք  բաբելոնյան  աշտարակաշինության  նման  մի կրթական համակարգ, որ մարդ  չի հասկանում։   Ի  վերջո,  գյուղացի երեխան  եկել է, ավարտել, չգիտի,  թե ինքը   բարձրագույն կրթություն ունի՞, թե՞ չէ, որովհետեւ,   բացի դրանից էլ երեխան  մի  չորս  աստիճան էլ պետք է անցնի, որ համարվի, որ դա բարձրագույն  կրթություն է։

Բակալավրը  բարձրագույն կրթությու՞ն է, թե՞ ոչ,  դիպլոմ տալու՞ եք այդ մարդուն։  Ասում   եք՝  փաստաթուղթ, ի՞նչ  փաստաթուղթ։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Բանն այն է,  որ դուք հիմնականում ելույթ ունեցաք, որը կարող էիք  հետո էլ ունենալ։ Դրա համար էլ չտեղավորվեցիք  ժամանակի մեջ, ինչի  համար ես խորապես ափսոսում եմ,  բայց օգնել  ոչնչով  չեմ կարող։

Ս.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Պրն   Հարությունյան,  շատ հետաքրքիր հարցադրումներ դուք ներկայացրեցիք։ 1993  թվականից մինչեւ հիմա  Հայաստանում ներդրված կրթական համակարգը   ցույց  է  տվել, որ այն  ունի  բավականին բարձր  արդյունքներ։  Մասնավորապես, այն իրողությունը  հաշվի առնելով,  որ այսօր  ոչ  միայն մեր երկրում, այլեւ   երկրի  սահմաններից  դուրս  մենք  ունենք հարյուրավոր ուսանողներ,  որոնք իրենց ուսումնառությունը  շարունակում են,  վերադառնում են Հայաստան։  Ուսանողական   հորիզոնական  կապերի միջոցով նաեւ  հնարավորություն է տրվում  ոչ  միայն պարփակվել  Հայաստանի կրթական տարածքում, այլ նաեւ ունենալ   լուրջ  կապեր  այլ  երկրների հետ։  Մասնավորապես, Երեւանի  ճարտարագիտական համալսարանում  այս  համակարգի   ներդրումը  դրա  առավելություներն է ցույց տվել։

Բակալավրիատի կրթությունն ամբողջական   բարձրագույն կրթություն է, տրվում է  դիպլոմ։  Բակալավրիատի կրթությունը որեւէ,  այս  առումով,   ինչպես  շատ   հաճախ  փորձում են   ասել, ոչ  թե  թերի  բարձրագույն   կրթություն է, այն  ամբողջական կրթություն է։

Ինչ  վերաբերում է  մագիստրոսի  կրթությանը,  դա  հիմնվում է  յուրաքանչյուր  ուսանողի   ցանկության  վրա,   շարունակելու  իր ուսումնառությունը,  խորանալու   իր մասնագիտական  կարողությունների մեջ, մասնավորապես,  գիտության ասպարեզում կամ նաեւ իր մասնագիտության հատվածում  հետազոտողի աստիճանով։   Հետագայում, թե  նա կպաշտպանի իր   թեկնածուական կամ դոկտորական   դիսերտացիան, դա  նրա  գործն է։   Այսինքն՝  այստեղ որեւէ  գործողություն  չի կատարվում մեր կրթական հաստատությունների  կողմից,  որը  վնաս կարող էր լինել որեւէ մեկին։  Պարզապես,   այդ  ժամանակահատվածում  ավելի   մասնագիտական եւ այլ  առարկաներ են  մտցվում, գիտական  կոմունիզմը,   քաղաքական էկոնոմիկան, ԽՄԿԿ  պատմությունը եւ  այլ առարկաներ  չկան։  Դրանք   բավականին  ծանրացնում էին   ուսանողի  ծանրաբեռնվածությունը  եւ այս   պարագայում   հաշվարկված է,  որ  4  տարին  բավականին   ռացիոնալ է   արտահայտում այդ  գիտելիքների  յուրացումն  ուսանողության կողմից։

Ինչ  վերաբերում է   եվրոպական  կրթական  տարածքին, կարծում եմ, որ մենք էլ ժամանակին միշտ ունեցել ենք ընդարձակ կրթական   տարածք։  Խորհրդային տարիներին մենք ունեցել ենք  մի կրթական տարածք,  որտեղ 250  մլն մարդ է ապրել եւ  եղել են տարբեր, բազմապիսի ուսումնական հաստատություններ։   Եվրոպական կրթական  տարածք   ենթադրվում   են  այն  երկրները,   շուրջ  40  երկրները,   որոնց  մեզանից  բավականին  շուտ  ինտեգրվել է նաեւ Ռուսաստանը եւ ԱՊՀ  շատ երկրներ։  Նրանք եւս  հայտնվել են նույն կրթական տարածքում,   որում եւ կարող է հայտնվել ՀՀ-ն։   Այս կրթական տարածքը մեզնից ոչինչ  չունի  ստանալու, այս  կրթական  տարածքը մեզ շատ  բան ունի տալու։ Ես  հուսով եմ, որ մենք   այնքան   խելացի ենք  մեր կրթական  քաղաքականության մեջ, որ  այն, ինչ  հակասում է  մեր ազգային եւ այլ  շահերին՝   մենք  չենք  վերցնի    այդ  կրթական տարածքից։   Ես  դրա համար ասում եմ, որ  մեր կրթական  հաստատությունները կամ մեր կրթական քաղաքականությունը հիմնված է  ազգային հենքի վրա։

Դրա  երկրորդ  բաղադրիչն այն   չափանիշներն են,   որը մենք կարող ենք ասել  եվրոպական,  կարող ենք ասել   միջազգային,  որը մեզ  հնարավորություն կտա հաղորդակից լինելու ժամանակակից  գիտության  տարբեր    ճյուղերի,  տարբեր  ուղղությունների  նվաճումներին, նաեւ ուսանողության  հնարավորություններն օգտագործելու։ Բակալավրիատի կամ  մագիստրատուրայի  կրթությունը  հնարավորություն է տալիս նաեւ հորիզոնական  կապեր  հաստատելու տարբեր  ուսումնական  հաստատությունների  հետ։   Օրինակ՝ Երեւանի  գյուղատնտեսական ակադեմիան  Չիկագոյի  համալսարանի հետ այդպիսի   կապեր ունեն,  համատեղ ծրագրեր   են իրականացնում։  Ես կարծում եմ, որ այդ  ծրագրերից շահում է միայն  մեր երկիրը, մեր երկրի  կրթական համակարգը եւ   բարեփոխվող տնտեսությունը, որն այսօր  նոր որակի մասնագետներ է     մեզանից պահանջում։    Այս  առումով,  համենայնդեպս,  բարձրագույն կրթության հատվածում այս  կրթական տարածքների  փոխազդեցությունն  ավելի շատ  դրական է, բացասականի մասին շատ  դժվար է   այսօր  դատել։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պարզաբանման համար՝  պատգամավոր   Հարությունյան։

Հ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Ես,  ուղղակի, ափսոսում եմ որ երբ այսպիսի կարեւոր  օրենքներ եք ներկայացնում՝  ի  վերուստ համոզված եք  ճշմարտության մեջ,  բայց  դուք  չպատասխանեցիք  մի  հարցի։ Ես  դեմ  չեմ կարպերի հաստատման ինտեգրացմանը, ես ուզում եմ ասել,  որ,  արդյոք, ժամանակավրեպ  չէ՞,  հիմա էլ   կրթական  արիստոկրատիա  դաստիարակելու համար։    Արդյոք, բոլորին, այն  խավերին,  որոնց մասին ես ասացի, մատչելի՞  է կրթական   այս  համակարգը։  Ո՞վ է ասում, թե  եվրոպական   համակարգը  վատն է կամ  ինտեգրացումը  վատն է։  Իմ  ամբողջ  հարցադրման նպատակը նաէ,  որ մենք օրենքներ չենք ընդունում,  որոնք  ընկալելի եւ մատչելի լինի   հասարակության  բոլոր խավերի համար։   Այս օրենքը,  իմ խորին  համոզմամբ,  կրթական   արիստոկրատիայի   կամ  օլիգարխիայի  ստեղծմանն է նպաստում։   Շատ-շատ  խավեր  չունեն այդ  հնարավորությունն  ապահովելու իրենց երեխաների համար այս  բարձրաստիճան  կրթության  ֆինանսական կողմը։  Խոսքը դրա   մասին է։

Ի  վերջո, պրն  նախարար,  եւ  բոլոր նախարարներին է  վերաբերում,  այդ  օրենքը,  երբ  ներկայացնում եք, դա ձեր սեփականը չէ  եւ  ոչ  էլ  սեփականաշնորհված է։ Նույն  չափով   դուք էլ պետք է շահագրգռված լինեք, ինչքան  յուրաքանչյուր  քաղաքացի։  Խոսքը  սրա մասին է։

Ս.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Պրն  Հարությունյան,  պետության կողմից պաշտպանվածության առումով ոչինչ  չի  փոխվել, պետությունն ինչպես նախկինում  պաշտպանում էր,  մինչեւ  այս  օրենքը,   եւ  կրթական համակարգի  գոյությունը,  նույն կերպ էլ պետությունը պաշտպանում է  նաեւ այս օրենքից հետո։   Ընդհակառակը,   այս  օրենքը հնարավորություն է  տալիս  շատ երիտասարդների՝   ոչ  թե  5 տարվա ընթացքում  ստանալու  այն  նվազագույն կրթությունը,  որը նրան անհրաժեշտ է  ուսուցիչ  աշխատելու   կամ այլ մասնագիտությամբ  աշխատելու,  ոչ  թե 5  տարում ստանա, այլ 4 տարում։   Մենք այստեղ  որոշակի  սոցիալական խավերի համար   դյուրություններ ենք ստեղծում։

Ինչ վերաբերում է  նրանց համար,  ովքեր այդ կրթությունը  պետք է շարունակեն,   ինչպես  դուք  գիտեք,  պետությունն այսօր  ֆինանսավորում է ուսումնառության որոշակի  տոկոս,  որոշակի հատված,   որը հնարավորություն է տալիս  նրանց,  ովքեր աչքի են  ընկել ուսումնառության  բնագավառում, օգտվելու պետության ընձեռած այդ հնարավորությունից։  պետության քաղաքականությունն այստեղ  մի պարագայում  այն է,  որ  կարողանանք մեր ուսանողական նպաստների միջոցով  աջակցել  այս կրթության  իրականացմանը։   Ուսումնառության այս  երկու  ձեւերը   հնարավորություն են տալիս  շատերին ավելի հստակ կողմնորոշվելու իրենց ուսումնառության ժամանակահատվածի հետ կապված։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ  հարցը՝  Ոստանիկ Մարուխյան։

Ո.ՄԱՐՈՒԽՅԱՆ

-Նախ  կուզենայի արձանագրել, պրն  նախարար,   ձեր կողմից օրենքի հստակ եւ   մանրամասն ներկայացումը։ Ունեմ հետեւյալ հարցերը։ Օրենքում օգտագործվող  հիմնական հասկացությունները,  հոդված 3-ում  մտցված է  «7»  ենթակետը,  «ասպիրանտ»-ի  բացատրությունը  տրված է։  Եթե  համադրում ենք այդ  նույն  հոդվածի մնացած   կետերում   նշվող՝  «ուսանող», «դասախոս», «դոկտորանտ», «հայցորդ»  հասկացությունների հետ,  որեւէ  տեղ  ժամանակային որեւէ  սահմանափակման խնդիր    դրված չէ,  չի նշված ուսումնառության ժամանակը։

Բնականաբար,   հարց է առաջանում,  նախորդող  քննարկումների ժամանակ   առաջարկ էր արվել  այս  կետից   հանել՝  «առնվազն, 3 տարվա   հետբուհական մասնագիտական  կրթական ծրագրով»  ձեւակերպման   շարադրումից «3 տարի»  ժամկետը։  Եթե  դա  ընդունելի էր   դառնում,  ապա  9-րդ  հոդվածի  4-րդ  կետում   կարիք էր  զգացվում,  որպեսզի   հետազոտողի  որակավորման  աստիճան  ստանալու համար   սահմանել,  առնվազն,   2  տարվա   արդյունքով։

Կրկնե՞մ, այո, 9-ի 4-ի 4-րդ  ենթակետը։  Հետազոտողի որակավորման աստիճան ստանալու համար,  առնվազն,   3 տարվա։

Այսօր   վկայակոչվեց  արդեն   մեկ համալսարանի փորձ,  ցույց է տրվում  հետեւյալ արդյունքը,  որ 2  տարվա հետազոտողի ծրագրի իրականացման արդյունքում  հնարավոր է   անձանց   հետագա մեկ   տարվա երաշխվորություն  չստանալը եւ  թեկնածուական թեզը  չպաշտպանելը։   Սակայն այդ  դեպքում այդ  2  տարվա  արդյունքը կարող է անարդյունք ստացվել։  Նպատակահարմար չէ՞ր  վերադառնալ մեր այն  առաջարկին,   որ  նշվեր՝  «առնվազն, 2 տարվա», այսինքն՝  հետազոտողի   որակավորման  աստիճան ստանալու համար,  առնվազն, 2  տարվա արդյունքը  գրանցվեր։   Սա  1-ին հարցը։

9-րդ  հոդվածում՝  ի տարբերություն   վաղօրոք  ստացված   տարբերակի,   օրենքի, այսօր  ստացվածի մեջ....

Ս.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Ո՞ր հոդվածի։

Ո.ՄԱՐՈՒԽՅԱՆ

-9-րդ  հոդվածի 2-րդ  կետը,  «բ»-ից հետո նշված է՝  «ՀՀ-ում պահպանված է նաեւ  դիպլոմավորված  մասնագետի որակավորումը»։

Ս.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Պահպանվում է....

Ո.ՄԱՐՈՒԽՅԱՆ

-Նախորդ  ստացածը՝  «պահպանված է»,  այդպես էր  գրված։   Ճիշտ    փոխել եք՝ « պահպանվում է»։    Սակայն, եթե  ի նկատի ունենանք   անցումային դրույթների առկայությունը,  որտեղ  դուք  հստակ նշել  եք՝ «մինչեւ 2009-2010  ուսումնական տարին»,  ավելի լավ  չէ՞ր նշել՝  «ժամանակավորապես պահպանվում է»։

Ս.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Եղավ,  շատ  բարի, ընդունելի է։

Ո.ՄԱՐՈՒԽՅԱՆ

-Ընդունելի՞ է։  Եվ  վերջինը վերաբերում է  անցումային դրույթներին։  Խոսքը վերաբերում է   հոդված 27-ին,  դիպլոմավորված  մասնագետի ծրագրով  բուհում.... կարելի՞ է շարունակել։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Եթե կարող  եք, մի քիչ  սեղմ, որովհետեւ ժամանակը լրացել է։

Ո.ՄԱՐՈՒԽՅԱՆ

-Ընդամենը մի քանի  վայրկյան։   Տեսե՛ք, ի՞նչ է  գրված՝  «Ուսումնառությունն  ընդհատելուց հետո, եթե    վերականգնվում է երկաստիճան   կրթական համակարգում, հնարավորություն է  ստանում սովորելու  մագիստրատուրայում»։ Ավելի  ճիշտ  ձեւակերպումը,  երեւի,   հետեւյալը կլիներ, որ   երկաստիճան կրթական  համակարգում վերականգնվելուց եւ այն   հաջողությամբ  ավարտելուց հետո։  Սրանք   էին  հարցերը։

Ս.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Շատ  նուրբ  դիտողություններ էին, շնորհակալություն այդ  մոտեցումների համար։

Ինչ  վերաբերում է 3 տարուն, ես ասեմ,  որ  քննարկումների ժամանակ որոշակի  մտավախություն   կար,  որ  բուհերը կարող են  օգտվել,  առնվազն,  2 տարվա   սահմանումից եւ ասպիրանտուրան սահմանել..... քննարկելու խնդիր է, բավականին  նուրբ  դիտողություն է։  Որոշ  մասնագիտությունների գծով  այդ  իրողությունը կա,  որը    շատ մասնագետների համար   ավելորդ  ժամանակի կորուստ  կարող է լինել։  Օրինակ, ասենք,  միջազգային պրակտիկայում՝  «երկու պլյուս երկու հավասար է  չորսի»,  սկզբունքն է   կիրառվում,  որ  2 տարի, եթե նա  սովորում է, շարունակում է,  ստանում է այդ  կոչումը, այնուհետեւ 2 տարի, եթե  նա սովորում է,  պաշտպանում է դիսերտացիա։    Մենք,  անպայման, կփորձենք  նայել,  այստեղ կարելի է  եւ  այդ ուղղությունն անել,  անսալով, որ   շատ  բուհեր   այն  չեն  օգտագործի   այլ  նպատակներով։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ  հարցը՝  Արտակ  Առաքելյան։

Ա.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Պրն  նախարար, ես  նույնպես  գոհունակություն եմ հայտնում  մանրամասն ներկայացնելու համար,  թեեւ  մի քանի  անգամ այս  նախագիծը   մարսել ենք,  բայց դուք  մանրամասնորեն ներկայացրեցիք։

Ի՞նչ  կարծիքի  եք, ավելի  ճիշտ չի՞  լինի, որ   ոչ  թե  «եվրոպական կրթական տարածք»   վերնագրել  կամ  անվանել,    այլ  «եվրոպական   երկրների կրթական տարածք»,  որպեսզի ավելի  հասկանալի  լինի։

Հաջորդը՝   «Հաշմանդամների սոցիալական   պաշտպանվածության մասին» օրենքի 14-րդ  հոդվածում    փոփոխություն է կատարվում,   նաեւ   «Զինծառայողների   եւ  նրանց  ընտանիքների   անդամների  սոցիալական  ապահովության մասին»   օրենքում   փոփոխություն է կատարվում։  Այսինքն՝  օրենքի  նախագծում   հիմնական  սկզբունք է ընդունվել  գիտելիքը։   Սա  լավ է,  որ  ոչ  թե  բավարար  գնահատական ստանալուց,  այլ   տվյալ  բուհում կամ   տվյալ  բուհի տվյալ  բաժնում   անցումային համարվող  միավորները հավաքելու դեպքում,  ես, արդյոք,  ճի՞շտ եմ հասկացել։

Եվ  մյուս  խնդիրը։  Այստեղ  փոքրիկ   նրբություն կա,  որ  կարող են  լինել  քաղաքացիներ,  որոնք  ունեն այնպիսի հաշմություն,   որ  որոշակի  առարկաների   գծով   նրանք չեն կարող ունենալ  բավարար առաջադիմություն։ Ենթադրենք՝    հենաշարժողական  ապարատի  վնասվածք  ունեցողը  չի կարող   ֆիզկուլտուրայից համապատասխան.... ի՞նչ  կարծիքի եք, որ այդտեղ  մի  փոքր  նրբություններ  հաշվի  առնենք եւ  կարողանանք հնարավորություն ստեղծել,  որ  մարդն իզուր չզրկվի  սոցիալական  նպաստից կամ իր  առաջադիմությունը մյուս  առարկաներից   բարձր   լինելու  դեպքում  վճարովի   համակարգից անվճար  կամ հակառակը տեղափոխվելու  դեպքում։

Ս.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Կարելի է այդ  արտահայտությունը՝  «եվրոպական   երկրների կրթական տարածքը»,   ուղղակի,    քանի  որ այսօր այդ   հասկացությունն օգտագործվում է, մենք այդ  ձեւակերպմամբ  օգտագործեցինք,  եթե  լավագույն   ձեւակերպում կլինի, մեծ հաճույքով կօգտագործենք։  Համենայնդեպս,  «եվրոպական   երկրների կրթական տարածքը»,  գուցե, ավելի   լավ է, քան  այն, ինչ որ մեր տեսքի մեջ  օգտագործված է։

Պրն  Առաքելյան, քանի որ 2006-2007  թվականներից նվազագույն  շեմի գաղափարը  կա,  դրա  համար մենք   այս  փոփոխությունը կատարելով, նպատակ ունենք,  որպեսզի  հաշմանդամը, գոնե, այն  նվազագույնը՝ տվյալ մասնագիտության գծով, ենթադրենք, թե  բարձրագույնը 50 միավոր է կամ   ցածրագույնը 13  միավոր, գոնե,  նվազագույնը կարողանա հաղթահարել։  Սա  ընդունված  ձեւ է, երբ  որ  հաշվի է առնվում սոցիալական   պաշտպանվածության   գործոնը, բայց, գոնե,  նվազագույն  միավորը, որն  անհրաժեշտ է, պետք է նա կարողանա  հաղթահարել։

Ինչպես  դուք  գիտեք, հենց 6-7 թվականներից  փոխվում է գնահատման ամբողջական   համակարգը։ Այստեղ, եթե մենք այն տեսքով,  ինչ որ կա  այսօր, պահպանենք, ուրեմն,     մենք օրենքների միջեւ  ունենում ենք հակասություն։   Դրանով է  թելադրված  եղել, որ մենք   հաշմանդամներին եւ  զոհվածների     երեխաներին  եւ  մյուս  կատեգորիաներին, հանկարծ,  դուրս  չթողնենք սոցիալական  պաշտպանվածության այդ  շրջանակներից։   Համենայնդեպս,  քննարկման  խնդիր է  սա, եթե  ավելի  լավ  լուծում,  ձ՛ակերպում կարելի է գտնել, ես  պատրաստ եմ  դա  ընդունելու։

Ինչ  վերաբերում է ձեր ասած  մյուս  խնդրին,   հաշվի առնելով  հաշմանդամների    առանձնահատկություններն այս կամ այն խնդրի հետ կապված,  մեն  դա,  որպես  կանոն, անում   ենք  կառավարության  որոշումների միջոցով  եւ  ընդունելության  քննությունների  կարգի միջոցով։  Ենթադրենք,  հաշմանդամը,  եթե  չի կարող  գրավոր քննություն տալ,  նրա համար կազմակերպվում է բանավոր քննություն եւ այլն։   Այսինքն՝  շատ  դժվար է այսօր միանգամից  ասել, թե  ֆիզիկական ինչ  դժվարություններ ունեցող մարդիկ կարող են այդ   քննություններին գալ։   Բայց,  եթե կարողանանք օրենսդրորեն    դա  կարգավորել, ես ավելի  ուրախ կլինեմ, բայց  դա  շատ  ճկուն կիրառվում է, կարգավորվում է ընդունելության կարգի միջոցով։ Այնպես որ, ես այստեղ որեւէ  վտանգ  չեմ տեսնում,  որը կարող է   հաշմանդամների շահերը որեւէ կերպ ոտնահարել։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն Առաքելյան։

Ա.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն,  պրն  նախարար,  վերջին   հարցի հետ կապված՝ մենք կարող ենք հղում կատարել, որ   տվյալ բուհը   կամ  լիազոր մարմինը, տվյալ դեպքում նախարարությունը  պայմաններ է ստեղծում՝  ելնելով    հաշմության  բնույթից։  Սա արդեն կպարտավորեցնի, կառավարությունը կընդունի որոշում, թե նախարարությունը, արդեն կլինի։ Խոսքն  ընդհանուր  ձեւակերպման մասին է, ոչ թե առանձին-առանձին,  ինչ-որ  հաշմություններ ունեցող մարդկանց,  տարաբնույթ  բաներ որոշալու։   Ես  ձեւակերպումը կտամ,  եթե  դուք նպատակահարմար կգտնեք,  կներառեք, չէ, ի՞նչ  կարող ենք անել։

Իսկ մյուս  հարցի վերաբերյալ, որ  նվազագույնն այդ 13-ը պետք է բավարարի, ես  ոչինչ  չունեմ ասելու, ես նաեւ   դեպք   գիտեմ, երբ  մի ամբողջ  բուհում  ամենաբարձրագույն  անվանական  թոշակը ստանում էր հաշմություն ունեցող  անձը։  Գիտելիքն է դրված  հիմքում եւ ոչ  թե նրա  վիճակը։   Սա  ընդունելի բան է,  նաեւ  ճիշտ է արված,  որ  անցումային   նվազագույնը  պետք է  կարողանան  ապահովել։  Դա  լրիվ  ընդունելի  երեւույթ է, որովհետեւ  բուհում գիտելիքն է   որոշում եւ ոչ  թե մարդու  վիճակը,  վիճակն ուրիշ տեղ է որոշվում։  Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Եվ  վերջին հարցը՝  պատգամավոր  Հովհաննես  Մարգարյան, խնդրեմ։

Հ.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ

-Ի  սկզբանե  ես պետք է նշեմ, որ  համակարծիք  եմ  իմ  գործընկերների հետ եւ  ես էլ եմ հայտնում իմ  շնորհակալությունը  ձեզ,  պրն  նախարար, նման կարեւորագույն  օրենքի նախագիծն այսպես մանրամասն   ներկայացնելու համար։

Իմ  հարցը վերաբերում է  նրան,  որ   դեռ նախորդ  նստաշրջանում, ինչպես  հիշում եք,   «Օրինաց երկիր» խմբակցության    կողմից   ներկայացվեց   «Ուսանողական  աշխատանքային  ջոկատների  մասին» մի նախագիծ, որը քննարկման ընթացքում....  իհարկե, նախագիծը  միտված էր եւ պայմանավորված էր  մի  շարք  ուսանողների  դիմումներով,  մտահոգություններով, որ շուրջ հազարավոր ուսանողներ էին  դիմում  «Օրինաց երկիր» խմբակցություն,  որպեսզի հնարավորինս  կարգավորենք    ուսանողական   աշխատանքային  ջոկատների   աշխատանքների կանոնակարգումը,  սկզբունքներ  ֆիքսեինք եւ դրանով պայմանավորված  ներկայացնեինք  մի  օրենքի նախագիծ, որը եւ ներկայացվեց։   Քննարկման փուլում  մենք  թե՛  գիտության, կրթության նախարարության, եւ թե՛   գիտության, կրթության    մշտական հանձնաժողովի հետ մեկտեղ  եկանք  համաձայնության,  որպեսզի   նախագիծը  շրջանառությունից հանենք, պայմանով,   որ  ներկայացված  օրենքի նախագիծն   ունենա մեկ   առանձին  հոդված,  որը մի քանի կետերով   սահմանի նշված գործառույթները՝  կապված ուսանողական աշխատանքային  ջոկատների հետ։

Հարցս այսպիսին է՝   արդյոք,  նպատակահարմար  գտնու՞մ  եք,   որ  ամրագրվի այդպիսի   հոդված,  եւ,  եթե  նպատակահարմար   գտնում եք,  արդյոք,  պատրաստվու՞մ եք 1-ից 2-րդ  ընթերցման   ռեժիմում ներառել  այսպիսի հոդված։

Ս.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Իսկապես, մենք   քննարկումներ ենք ունեցել  այդ  օրենքի նախագծի հետ կապված։   Այդտեղ կան  դրույթներ, որոնք   կարելի է ներառել, մանավանդ որ այստեղ մենք փորձում ենք   ուսանողական ինքնավարության եւ նրանց իրավունքների պաշտպանության հետ կապված, փաստորեն,  հոդվածներ կան։ Փորձենք 1-ից 2-րդ  ընթերցումն ընկած ժամանակահատվածում միասին աշխատել,  հանձնաժողովի հետ աշխատել,  հիմնադրույթային առումով՝ այն ներառել օրենքի մեջ։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին,  ընդմիջում, կշարունակենք  ընդմիջումից հետո։

Ը Ն Դ Մ Ի Ջ ՈՒ Մ


Ժամը 1630

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ  Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՎԱՀԱՆ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԸ

/Ձայնագրությունը սկսվում է այսպես/։

Ա.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

- Ասեմ որ, «Բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին» օրենքի նախագիծը բազմիցս քննարկվել է գիտության եւ կրթության հանձնաժողովում, կազմակերպվել են խորհրդարանական լսումներ։ Քննարկումներին մասնակցել են մեր պետական եւ ոչ պետական բուհերի ղեկավարները, մասնագետներ, դասախոսներ, ուսանողներ, այդ հարցը նույնիսկ քննարկվել է մեր երիտասարդական խորհրդարանի նիստերից մեկում, եւ այսօր ձեզ ներկայացվում է բավական լրամշակված տարբերակով։

Ես ուզում եմ մեկ անգամ եւս ընդգծել, որ այս վերամշակման գործում մեծ դեր է ունեցել գիտության եւ կրթության հանձնաժողովը։ Քննարկումներ են կատարվել պետական լիազորված մարմնի ներկայացուցիչների հետ, եւ այսօր օրենքի նախագիծն ունի բավական հիմնավորված, մասնագիտական առումով եւ կազմակերպական առումով ներկայացվում է որպես ավարտուն փաստաթուղթ։

Կրթության եւ գիտության նախարար պրն Երիցյանը մանրամասն ներկայացրեց օրենքի նախագծի հիմնական դրույթները, ես հարկ չեմ համարում մեկ անգամ եւս շարադրել դրանք, սակայն մի քանիի հարցերի շուրջ կցանկանայի արտահայտել գիտության եւ կրթության հանձնաողովի տեսակետը։

Հոդված 3՝ Օրենքում օգտագործվող հիմնական հասկացությունները։ Հոդված 3-ի 1-ին կետում՝ «Բարձրագույն մասնագիտական կրթություն, առնվազն միջնակարգ լրիվ ընդհանուր կրթության հենքի վրա բակալավրի, մագիստրոսի ծրագրերով իրականացվող մասնագիտական կրթություն», այստեղ կարծում ենք, որ ճիշտ կլիներ, քննարկման ենթակա հարց է, «ծրագրերով» բառից հետո ավելացնել «բարձրագույն ուսումնական հաստատությունում իրականացվող մասնագիտական կրթություն»։ Այսինքն, «բարձրագույն», սրանով ամրագրվում է այն փաստը, որ բարձրագույն մասնագիտական կրթությունը պետք է տրվի բարձրագույն ուսումնական հաստատությունում։ Սա մենք ներկայացնում ենք՝ ելնելով այսօրվա իրավիճակից, որ որոշ այլ՝ ոչ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում նույնպես տրվում է բարձրագույն մասնագիտական կրթություն։

2-րդ՝ հոդված 3-ի 3-րդ կետում՝ «Հետբուհական մասնագիտական կրթություն, բարձրագույն մասնագիտական կրթություն, փակագծում՝ մագիստրոսի  դիպլոմավորված  մասնագետի հենքի վրա հետազոտողի ծրագրով իրականացվող մասնագիտական կրթություն»։ Այստեղ այս կետը փոխվել է նախորդ տարբերակի համեմատությամբ, գիտության եւ կրթության հանձնաժողովում արված դիտողություններից հետո։ Խոսքը վերաբերում է նրան, որ ասպիրանտուրա կարող են ընդունվել միայն կա՛մ մագիստրոսի կրթություն ունեցող, կա՛մ դիպլոմավորված մասնագետի կրթություն ունեցող մասնագետները կամ անձինք։  Այս կետում փոփոխությունն ընդունված է, բայց սրա հետ համակցված պետք է փոխվեր հոդված 3-ի 7-րդ կետը, որտեղ տրվում է «ասպիրանտ» հասկացության բնորոշումը, էնտեղ մնացել է հին տարբերակը՝ «կարգով սահմանված, առանձին դեպքերում նաեւ բակալավրի կրթություն ունեցող»։

Եվ հոդված 14-ի 6-րդ կետը նույնպես անհրաժեշտ է էդ «առանձին դեպքերում բակալավրի կրթություն ունեցող» բառերը հանել այս օրենքի նախագծից, որպեսզի համահունչ լինի հոդված 3-ի 3-րդ կետին։

Այս ցավալի վրիպումն է տեղի ունեցել, եւ կարծում եմ, որ 1-ից 2-րդ ընթերցման հատվածում, մենք այդ ժամանակամիջոցում այդ թերությունը կուղղենք։

Ասեմ որ, ինչպես նշեց պրն Երիցյանը, օրենքում օգտագործվող հիմնական հասկացությունների մեջ տեղ են գտել նաեւ «դասախոս» հասկացության մեկնաբանությունը, ինչպես նաեւ շատ կարեւոր է, որը չկար նախորդ օրենքում, մայր օրենքում՝ «Կրթության մասին» օրենքում, մտցված է «կրեդիտային  համակարգ» հասկացությունը, ինչպես նաեւ «կրեդիտների փոխանցման եվրոպական համակարգ» հասկացությունը։

Եվ որ շատ կարեւոր է եւ ունի բացառիկ մեծ նշանակություն մեր ապագա դիմորդների համար, մտցվում է «ուսանողական նպաստ» հասկացությունը։ Ի՞նչ բան է ուսանողական նպաստ՝ ուսանողի ուսման վարձի փոխհատուցում պետական բյուջեի ֆինանսավորմամբ, բարձրագույն ուսումնական հաստատության, հիմնադրամների եւ այլ կազմակերպությունների, ինչպես նաեւ ֆիզիկական անձանց հատկացումների հաշվին։

Եվ անմիջապես ասեմ, որ տրվում է նաեւ այն հասկացությունը, թե ովքե՞ր կարող են, ուրեմն, հավակնել ուսանողական նպաստին։ Նախորդ հարց ու պատասխանի ժամանակ եղավ, պրն Երիցյանը պատասխանեց, եւ ես մեկ անգամ եւս ասեմ, որ ուսանողական նպաստին կարող են հավակնել բարձր առաջադիմություն ունեցող եւ սոցիալապես անապահով խավերի ներկայացուցիչները, որոնք նույնպես պետք է ունենան որոշակի առաջադիմություն։

Հոդված 4-ում մանրամասն տրվում են  պետական քաղաքականության սկզբունքները եւ խնդիրները՝ բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության բնագավառում։ Նշվեց, ես չեմ ուզում նորից անդրադառնալ դրան։

Ասեմ, որ պետությունն ապահովում է բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության զարգացումը հետեւյալ միջոցներով՝ նշված են, եւ կարեւորը, որ պետությունը ՀՀ քաղաքացիներին երաշխավորում է պետական  բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում, մրցութային հիմունքներով, անվճար բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթություն ստանալու հնարավորություն։

Չափազանց կարեւոր եմ համարում բուհերի համար եւ բուհերի կայացման համար հոդված 6-ը, որտեղ տրվում են բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ինքնավարությունը, իրավասությունը եւ ակադեմիական ազատությունները։ Դրանք բոլորը լրամշակվել են եւ համահունչ են  Բոլոնյան հայտնի հռչակագրին։

2-րդ գլխում նշված է ՀՀ բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության համակարգը, որը ներառում է բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության պետական կրթական չափորոշիչները, հիմնական եւ լրացուցիչ կրթական ծրագրերը, պետական հավատարմագրման չափանշները, լիցենզավորված բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները, ինչպես նաեւ բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության կառավարման մարմինները։

Այս գլխի հոդված 9-ում բերված է բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության որակավորման աստիճանները, ուսուցման ժամկետները, ձեւերը։ Նախարարը կանգ առավ այդ հարցերի վրա, եւ ես հարկ չեմ համարում եւս մեկ անգամ կրկնել։

Շատ կարեւոր է, որ եվրոպական երկրների կրթական տարածքի՝ ինտեգրման իմաստով, մեր այս օրենքի հոդված 12-ում սահմանվում են  բարձրագույն ուսումնական հաստատության տեսակները, որոնք են՝ համալսարան, ինստիտուտ, ակադեմիա, կոնսերվատորիա եւ այլն։

Ընդունելությունը բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթություն իրականացնող կազմակերպությունում։ Պետական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ընդունելության կարգը, ըստ կրթական ծրագրերի՝ բակալավրի, դիպլոմավորված մասնագետի, սահմանում է ՀՀ կառավարությունը։ Ընդունելությունը բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ կատարվում է ըստ ՀՀ կառավարության հաստատած մասնագիտությունների ցանկի մատչելիության, հրապարակայնության, հավասարության սկզբունքների կիրառմամբ։

Բավական լայն իրավունքներ են տրված բուհերին՝ ուսումնական հաստատության կառավարման առումով։ Բարձրագույն ուսումնական հաստատության կառավարումն իրականացվում է ՀՀ օրենսդրությանը եւ բարձրագույն ուսումնական հաստատության կանոնադրությանը համապատասխան՝ ինքնակառավարման հիման վրա, միանձնյա  ղեկավարման եւ կոլեգիալության սկզբունքների զուգակցմամբ՝  բուհի խորհրդի, գիտական խորհրդի եւ ռեկտորատի գործառույթների իրականացմամբ։

Գլուխ 3-ում բերված են ուսումնական գործունեության սուբյեկտները բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության համակարգում, որոնք են՝  բարձրագույն ուսումնական հաստատության սովորողները։ Դրա մասին մանրամասն նշվում է հոդված 17-ում՝ ասպիրանտները, դոկտորանտները, հայցորդները, ինչպես նաեւ բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթություն իրականացնող կազմակերպությունների աշխատակիցները։

Գլուխ 4-ում բերված են բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության համակարգի կառավարման հիմնական դրույթները, որից հետեւում է, որ բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության բնագավառում ՀՀ կառավարությունն ունի մի շարք իրավասություններ, որոնք են՝ պետական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ստեղծումը, վերակազմակերպումը եւ լուծարումը՝ ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով, բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության պետական կրթական չափորոշիչների ձեւավորման կարգի հաստատումը, ինչպես նաեւ կրթություն իրականացնող կազմակերպությունների պետական հավատարմագրման կարգի հաստատումը։

Մանրամասն նկարագրված է նաեւ բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության համակարգի տնտեսական հիմքերը։

Եվ վերջապես՝ անցումային դրույթներով նախատեսված է, որ օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո, կապված  բարձրագույն կրթության երկաստիճան համակարգի ներդրման հետ, բուհերում ընդունելությունն իրականացվում է միայն բակալավրի կրթական ծրագրով, իսկ մինչեւ  2009-2010 թվականը գործում է նաեւ դիպլոմավորված մասնագետի որակավորման համակարգը։

Եվ ի վերջո՝ ուսանողական նպաստների առումով, սույն օրենքի 6-րդ հոդվածի 4-րդ կետն ուժի մեջ է մտնում 2005-2006 ուսումնական տարվանից։

Քննարկելով այս բոլոր բերված փաստարկները, գիտության եւ կրթության հանձնաժողովն իր նիստում որոշում է ընդունել դրական գնահատական տալ, եւ կոչ է անում պատգամավորներին՝ քվեարկել այս օրենքի նախագծերի փաթեթն ընդունելու օգտին։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հարցեր պրն Մալխասյանին, հերթագրում։

Հարցեր չկան, պրն Մալխասյան, կարող եք նստել։ Շարունակում ենք աշխատանքը։ Հիմա լսելով երկու զեկույցները եւ հարց ու պատասխանը նախարարի հետ, պատգամավորները կարող են հայտնել իրենց տեսակետները, ելույթների համար խնդրում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։

Հերթագրվել է 1 պատգամավոր՝ Հեղինե Բիշարյան։ Խնդրեմ, ամբիոնի մոտ։

Հ.ԲԻՇԱՐՅԱՆ

- Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, կարեւորելով «Բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին» օրենքը, կփորձեմ խոսել օրենքի ընդունման անհրաժեշտության եւ հիմնական դրույթների մասին։

«ՀՀ կրթության մասին» ՀՀ օրենքը՝ ընդունված 1999 թվականին, իր բնույթով եւ կառուցվածքով ենթադրում էր մշակել մի շարք օրենքներ, այդ թվում օրենք՝ «Բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին»։

Բարձրագույն կրթության ռազմավարությունը հաստատել է ՀՀ կառավարությունը։ Ռազմավարությունում ամփոփված են բարձրագույն կրթության զարգացման ռազմավարական ուղղությունները, ինչպես համակարգի ներքին բարեփոխումների, այնպես էլ արտաքին արդյունավետության բարձրացման ուղիները, հիմնավորումը եւ բարեփոխումների ժամանակացույցը։ Հետեւաբար անհրաժեշտություն առաջացավ վերոնշյալն ամրագրել «Բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին» օրենքի նախագծում։

Նախագիծը հստակեցնում է կառավարության, լիազորված պետական մարմնի, բուհերի իրավասությունները, նախապատվությունը տալով բուհերի ինքնավարության ընդլայնմանը, իհարկե, պետական վերահսկողություն՝ միասնական քաղաքականության կիրառման առկայությամբ։

«Բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին» քննարկվող օրենքի նախագիծը ներառում է համակարգի ներքին արդյունավետության բարձրացման, ֆինանսական միջոցների արդյունավետ օգտագործման եւ կառավարման մեխանիզմի կատարելագործման հետեւյալ դրույթները՝ հաշվի առնելով, որ պետական պատվերի եւ կրթաթոշակների գործող մեխանիզմը, փաստորեն, տանում է պետական բյուջետային սահմանափակ միջոցների փոշիացման, օրենքի նախագիծը ներկայացնում է ուսանողական նպաստների գաղափարը, ուսանողի ուսման վարձի փոխհատուցում՝ պետական բյուջեի ֆինանսավորման բարձրագույն ուսումնական հաստատության հիմնադրամների եւ այլ կազմակերպությունների, ինչպես նաեւ ֆիզիկական անձանց հատկացումների հաշվին։

Ամփոփված է նաեւ ուսանողների սոցիալական հավասարությունը, կրթության մատչելիությունը։ Կառավարման ասպարեզում էականորեն բարելավված է բուհի կառավարման մեխանիզմը։

Նախագիծը կարգավորում է նաեւ բուհի գործադիր մարմնի՝ ռեկտորի ընտրության կարգը, ապահովելով հասարակության շահագրգիռ բոլոր կողմերի մասնակցությունը։ Օրենքի նախագիծը նպաստում է ուսանողների իրավունքների ընդլայնմանը, եւ այդ թվում՝ օրենքով սահմանված կարգով, բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության համակարգի ուսանողներին եւ ասպիրանտներին պետական ֆինանսական օժանդակություն՝ կրթաթոշակներ, ուսման վարձի մասնակի զեղչ եւ լրիվ փոխհատուցում, պետական դրամաշնորհներ, վարկեր, հանրակացարաններում տեղերի տրամադրում։

ՀՀ գործող օրենսդրությամբ եւ բարձրագույն ուսումնական հաստատության կանոնադրությամբ  սահմանված կարգով, ստանալու սահմանված չափի, այդ թվում՝ անվանական, ինչպես նաեւ ուսման ուղարկված իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձանց կողմից նշանակված կրթաթոշակ, դրամաշնորհ, ինչպես նաեւ ուսանողական վարկ։ Բարձրագույն ուսումնական հաստատությունն ուսանողի հետ կնքում է պայմանագիր, որի տեքստը հրապարակվում է բուհի ընդունելության հայտարարության հետ, տրամադրվում է դիմորդներին։ Բուհն իրավունք չունի ուսանողի հետ կնքված պայմանագրում կատարելու փոփոխություն։

Բարձրագույն ուսումնական հաստատության ուսանողները, ասպիրանտները, այսուհետ՝ սովորողներ, կարող են իրենց հայեցողությամբ, ըստ հակումների եւ պահանջմունքների, ընտրել մասնագիտություն, բարձրագույն ուսումնական հաստատության տեսակը եւ ուսուցման ձեւը, տեղափոխվել բարձրագույն ուսումնական այլ հաստատություն, այդ թվում օտարերկրյա պետությունների, զբաղվել հետազոտություններով, ցանկացած կրթական աստիճանում ընդհատել կամ շարունակել բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթությունը՝ բուհի կանոնադրությանը համապատասխան, լիիրավ մասնակցել բուհի կոլեգիալ կառավարման մարմինների աշխատանքներին։

Նախագիծը տալիս է բարձրագույն կրթության առաջարկության բազմազանության ձեւեր, մասնավորապես հեռավոր կրթության նորամուծումը, որն իր տեղն է գտել օրենքի 3-րդ հոդվածի 10-րդ կետում՝ «Բուհական համակարգի արտաքին արդյունավետության բարձրացումը մեծապես կախված է Հայաստանի բուհերի շնորհած որակավորումների ճանաչումը»։ Այս առումով նախագիծը նախատեսում է դրույթներ, որով Հայաստանի բուհական համակարգն ինտեգրվում է Բոլոնիայի գործընթացին, եվրոպական բարձրագույն կրթական տարածքին, մասնավորապես երկաստիճան համակարգի՝ բակալավր-մագիստրոս կրեդիտային համակարգի, որն ապահովում է մի բարձրագույն կրթական հաստատությունից մյուսի ուսանողների շարունակությանը երկրի ներսում եւ երկրից դուրս։

Օրենքի նախագիծն ապահովում է որակի  ապահովման նոր հայեցակարգային մոտեցում՝ որպես մշտական գործընթաց։ Խրախուսվում է բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ակադեմիական ազատությունները, ինքնավարությունը եւ այլն։

Նախագծում արտահայտված է եվրոպական բարձրագույն կրթական տարածքում, ինչպես նաեւ այլ երկրներում ՀՀ բարձրագույն եւ հետբուհական կրթության որակավորման աստիճանների համատեղելիության եւ դիպլոմների ճանաչելիությունն ապահովող դրույթը, ինչը եւ Լիսաբոնի կոնվենցիայի կարեւորագույն դրույթն է։

Բարձրագույն կրթությունը ներկայացվում է որպես մի ընդհանրական համակարգ՝ իր տարատեսակ կազմակերպաիրավական ձեւերով, պետական եւ ոչ պետական, կրթական ծրագրերի առաջարկությամբ, ստացիոնար եւ հեռակա՝ որպես հասարակության առջեւ հաշվետու հանրային կարիք։

Նախագծում համակարգված են պետական եւ ոչ պետական ուսումնական հաստատությունների իրավունքներն ու պարտականությունները՝ չափանիշ ընդունելով բուհերի հավատարմագրումը։

Օրենքի նախագիծը հիմքեր է ստեղծում բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության գիտական աստիճանների եւ գիտական կոչումների մասին օտարերկրյա պետությունների փաստաթղթերի ճանաչման ու համարժեքության հաստատման համար։

Օրենքը նպաստում է բարձրագույն կրթության զարգացմանը։ Բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները մշակում եւ հաստատում են հնգամյա ռազմավարական ծրագիր։ Ռազմավարական ծրագրով սահմանվում է բարձրագույն ուսումնական հաստատության հիմնական նպատակները, դրանց հասնելու միջոցառումների ցանկը։ Ռազմավարական ծրագիրը կրթության պետական կառավարման լիազորված մարմնի կողմից բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների գործունեության արդյունավետությունը գնահատելու հիմնական ծրագրային փաստաթուղթ է։

Հարգելի գործընկերներ, օրենքը մեկ անգամ եւս ենթարկվել է վերամշակման, բավականին լուրջ ճանապարհ է անցել, ինչպես նաեւ մշակվել եւ շատ լուրջ քննարկվել է գիտության եւ կրթության հանձնաժողովում, ուստի եւ խնդրում եմ իմ գործընկերներին եւ հորդորում, որպեսզի քվեարկեն օրենքի օգտին։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Ելույթներն ավարտվեցին։ Պրն Մալխասյան, դուք ելույթի կարիք... չունեք։ Պրն նախարար, ձեր եզրափակիչ ելույթը։

Ս.ԵՐԻՑՅԱՆ

-  Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, նախ՝ ես պետք է առիթն օգտագործեմ, եւ իսկապես, նշեմ այն փաստը, որ գիտության, կրթության երիտասարդական հարցերի հանձնաժողովի հետ շատ սերտ աշխատանք է արվել, ուրեմն, նախորդ քննարկումներից հետո այս օրենքի վրա, եւ առիթն օգտագործելով ուզում եմ շանորհակալություն հայտնել տիկին Հրանուշ Հակոբյանին, նաեւ զեկուցողին՝ պրն Մալխասյանին, որ յուրաքանչյուր հարցադրում, որն առաջ է եկել քննարկումների ընթացքում, այլ որպես կանոն, կառուցողական քննարկումների արդյունքում մենք ստացել ենք այն տարբերակը, որն այսօր ներկայացվում է քնարկման։

Այն փոքրիկ անհարթությունները, որոնք սպրդել էին եւ որ նշեց զեկուցողը՝ պրն Մալխասյանը, այդ անհարթությունները կվերացվեն, եւ որեւէ խնդիր այստեղ ես չեմ տեսնում։

Ես նաեւ ուզում եմ առիթն օգտագործել՝ նշել, որ վերջերս, մոտ 1 ամիս առաջ տեղի ունեցավ այս օրենքի յուրօրինակ քննարկումը նաեւ միջազգային փորձագետների մասնակցությամբ, որոնք նշեցին օրենքի, ուրեմն, մակարդակը, այն փոփոխությունները, որոնք կատարվել էին նախորդ քննարկումներից հետո։ Ասեմ որ, այս այն եզակի օրենքներից է, երեւի, կամ դա բնական է, որ միջազգային փորձագետները եւս անընդհատ ունեն ուշադրություն, եւ օրենքի յուրաքանչյուր տարբերակ մենք նաեւ նախընտրում ենք ուղարկել փորձաքննության։

Եվ քանի որ այդ խնդրի հետ կապված որոշակի հարցադրումներ առաջացան, ես ասեմ, որ մենք միշտ կողմնակից ենք, որ մենք ունենանք ուսումնական հաստատություններ, բարձրագույն կրթություն, որը մի քանի հիմնական սկզբունքներ, մասնավորապես նրա մատչելիության խնդիրը, այսինքն, այսօր եւ՛ այս օրենքի ընդունումից հետո, եւ այսօր մենք չենք կարող ասել, որ որեւէ իրողություն է փոխվել բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների մատչելիության հետ կապված։ Այսինքն, եթե մենք այստեղ փորձում ենք սկզբունքներ որդեգրել, որոնք միջազգային չափանիշներ են սահմանում, ապա դրանք որեւէ կերպ, ուրեմն, չեն կարող խոչընդոտող կամ խաթարող գործոն դառնալ մեր կրթական զարգացման համար։ Ընդհակառակը՝ այս օրենքի ընդունումը եւ Լիսաբոնի կոնվենցիայի հաստատումը մեզ հնարավորություն կտա ոչ միայն, ուրեմն, սահմանել այն հիմնական չափանիշները, սկզբունքները, որոնք սահմանել են եւ՛ եվրոպական երկրները, եւ՛ ԱՊՀ երկրները, այլեւ մենք նաեւ հնարավորություն կստանանք մեր կրթական բարեփոխումները, որ իրականացվում են բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում՝ մեր ռազմավարության  հիման վրա, դարձնել ավելի սահուն, դարձնել ավելի արդյունավետ, ինչու՞ չէ, նաեւ օգտվելով այն խորհրդատվական օգնությունից, աջակցությունից, որի կարիքը մենք շատ հաճախ ունենում ենք։  Այսինքն, այստեղ ես համարում եմ, որ փոխշփումները, համագործակցությունը, որ կա մեր նախարարության միջեւ, կա տարբեր երկրների միջեւ։

Մասնավորապես նաեւ ամռան ամիսներին քնարկվեցին այս նույն խնդիրներն ԱՊՀ երկրներում, եւ այնտեղ այնպիսին էր դիրքորոշումը, որ Հայաստանը, փորձեմ այսպես ասել, ոչ առաջատար երկրների շարքում էր, միջին դիրք ունեցող երկրների շարքում էր, որոնք կարողացել են արդեն իրենց օրենսդրությունը որոշակի տեսքի բերել, եւ այդ օրենսդրությունը հնարավորություն կտա  այդ անհրաժեշտ քայլերը կատարելու։

Եվ այն մտայնությունը, որ շատ հաճախ կա եւ գոյություն ունի բակալավրիատ- մագիստրատուրա՝ այդ բաժանման հետ կապված, ընդհակառակը՝ եւ՛  Երեւանի պետական համալսարանի փորձը, եւ՛ ճարտարագիտական համալսարանի, ուրեմն, գյուղակադեմիայի փորձը ցույց են տալիս, որ այն ավելի արդյունավետ է, որովհետեւ անհրաժեշտ մասնագիտական գիտելիքները հնարավոր է ստանալ առնվազն, փաստորեն, 4 տարվա ընթացքում, եւ մասնագիտական կարողություններով այդ մարդիկ երբեք չեն զիջում։ Իսկ երկաստիճան կրթական համակարգի առաջխաղացումը, անցումը, ապա սա շատ դեպքերում, դա բնական է, որ կատարվում է ուսանողների, ուրեմն, ուսումնառության առաջադիմության հիման վրա։

Եթե դուք ուշադիր էիք, մենք այս օրենքի նախագծում, ուրեմն, եւս հենց այդ ուսումնառության կամ ուսման առաջադիմության գործոնը հիմնական համարեցինք, որպեսզի հնարավոր լինի մեկ աստիճանից անցում կատարել մյուս աստիճան, այսինքն, ուսման որակի խնդիրը, ուսման առաջադիմության խնդիրն այն հիմնականն է, այն կարեւորն է, որը հնարավորություն է տալու մեկ աստիճանից անցում կատարելու մեկ այլ աստիճան։ Այսինքն, այստեղ այն սկզբունքները, որոնք սահմանված են, հենց այդ կարեւոր, եւ ես կարծում եմ, արդյունավետ սկզբունքն են կամ ուղին են ընտրել տալիս մեզ, հնարավորություն։

Ես կուզենայի անդրադառնալ մեր գործընկերների մի քանի առաջարկություններին։ Մասնավորապես մի փոքր թյուրըմբռնություն կար 6-ի 4-ի հետ կապված, այստեղ խմբագրական խնդիր կա՝ «եւ»-ը  երեւի, որոշակի շփոթմունք է առաջացնում։ Մասնավորապես պրն Հրայր Կարապետյանը դա նկատեց։ Ես ուզում եմ իրեն, նաեւ մեր մյուս գործընկերներին ասել, որ ճիշտ էր նկատված այդ նուրբ մոտեցումը։ Այստեղ, ուրեմն, մենք հաշվի ենք առնում երկու հիմնական գործոն՝ եւ՛ ուսումնառության, ուրեմն, բարձր առաջադիմություն, որ հնարավորություն կտա, իսկապես, ստանան ուսանողներն ուսանողական նպաստ, եւ սոցիալական գործոնը, ճիշտ նշեց պրն Մալխասյանը, որոշակի առաջադիմության, փաստորեն, պայմանում։ Այսինքն, այնպես չի կարող լինել, որ առաջադիմությունը նաեւ այս պարագայում հաշվի չառնվի։

Ես  կարծում եմ, այստեղ կարելի է «եւ»-ի փոխարեն՝ «ինչպես նաեւ» խմբագրական, այսպես, մոտեցումն ունենալ կամ ստորակետը, պարզապես, կարող է եւս բավական լինել։ Համենայն դեպս, այստեղ խմբագրական մոտեցում կա, կարեւորը հիմնական... շատ բարի։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Խնդրում եմ մի միջամտեք, հա՞, պրն Պետրոսյան։

Ս.ԵՐԻՑՅԱՆ

- Ես կարծում եմ, ուրեմն, այս հատվածի հետ կապված ցանկացած առաջարկություն, ցանկացած խմբագրական մոտեցում մեզ համար ընդունելի է։

Եղան առաջարկություններ նաեւ, որոնք առնչվում էին 2, թե՞ 3 տարի առնվազն։ Երեւի թե, այստեղ կարելի է սահմանագծել ներքին շեմը առնվազն 2 տարի, այսինքն, այն նվազագույնը, որը հնարավորություն կտա ուսումնառության այդ որակն ունենալ, իսկ 3 տարին տվյալ պարագայում, որ կարող է լինել շատ դեպքերում, ուրեմն, դա մեզ համար պայմաններ կստեղծի, որպեսզի, իսկապես, այդ կրթությունն իրականացվի։ Կամ կարելի է հակառակը վարվել՝ ամրագրելով 3 տարին, չբացառել նաեւ, ասենք, չգիտեմ, դրանից որոշակի պակաս ժամանակահատված։ Համենայն դեպս, այստեղ կարելի է ավելի ճկուն խմբագրական եւ ձեւակերպումներ, մոտեցումներ ունենալ։

Ես եւս... ինչպե՞ս, հա, ընդունելի է նաեւ ուսանողական շինարարական ջոկատների հետ կապված, ուրեմն, մոտեցումը, որը եւս, ես կարծում եմ, հնարավորություն կտա մեզ որոշակի դրույթներ ամրագրել։

Ես ուզում եմ առիթն օգտագործել՝ շնորհակալություն հայտնել Ազգային  ժողովի պատգամավորներին շահագրգիռ քննարկումների համար, եւս մեկ անգամ տիկին Հրանուշ Հակոբյանին եւ նրա ղեկավարած հանձնաժողովին՝ համատեղ անընդհատ աշխատանքի համար, որը մեզ  թույլ է տվել ունենալու այսօրվա նախագիծը։ Բայց քանի որ մեր համագործակցությունը միշտ ձգտում է ավելի լավ, ավելի բարձր մակարդակի նախագիծ ունենալու, հավանաբար, մենք հենց որդեգրած կունենանք այդ սկզբունքը, եւ 1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակահատվածում ստանալով նաեւ ձեր առաջարկությունները, նախագիծը կդարձնենք ավելի ճկուն, ավելի բարձր մակարդակի։ Շնորհակալություն քննարկումների համար։

Ես եւս ձեզ խնդրում եմ, որպեսզի նախագիծը դրվի 1-ին ընթերցման՝ փաթեթով հանդերձ եւ հարմար պահի։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն, մենք այդպես էլ կանենք։ Հարցի քննարկումն այս փուլում ավարտվեց։ Հարգելի պատգամավորներ, անցնում ենք հաջորդ հարցի քննարկմանը։

Քննարկում ենք կառավարության կողմից ներկայացված «Էլեկտրա- էներգետիկական համակարգում եւ էլեկտրասպառման ոլորտում տեխնիկական վերահսկողության մասին» եւ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Կառավարության կողմից հիմնական  զեկուցող է էներգետիկայի նախարար Արմեն Մովսիսյանը։

Խնդրեմ, ամբիոնի մոտ, պրն Մովսիսյան։

Հիշեցնեմ, որ հարակից զեկուցող է ֆինանսավարկային, բյուջետային, տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Հերմինե Նաղդալյանը։

Խնդրեմ, պրն Մովսիսյան։

Ա.ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում «Էլեկտրաէներգետիկական համակարգում եւ էլեկտրասպառման ոլորտում տեխնիկական վերահսկողության մասին» օրենքի նախագիծը՝ 1-ին ընթերցմամբ։

Սույն օրենքով կարգավորվում են ՀՀ էլեկտրաէներգետիկական համակարգում էլեկտրական էներգիայի  արտադրության, կերպափոխման, հաղորդման եւ բաշխման գործունեությունն իրականացնող էլեկտրակայանքների տեխնիկական ստուգումների կազմակերպման եւ անցկացման հետ կապված հարաբերությունները, ինչպես նաեւ ստուգումների միջոցով իրականացվող տեխնիկական վերահսկողության խնդիրներն ու շրջանակները։

Սահմանվում են էլեկտրաէներգետիկական համակարգում գործունեություն իրականացնող անձանց ու սպառողների, ինչպես նաեւ էլեկտրաէներգետիկական համակարգում եւ էլեկտրասպառման ոլորտում տեխնիկական վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի լիազորությունները։

Նշված օրենքն  էլեկտրաէներգետիկական համակարգում էլեկտրական սպառման ոլորտում տեխնիկական վերահսկողության պետական հետեւյալ խնդիրներն է իրականացնում՝ մարդկանց կյանքի, գույքի եւ շրջակա միջավայրի տեխնիկական կանոնակարգերով սահմանած անվտանգության նորմերի պահպանման ապահովում, էլեկտրաէներգետիկական համակարգի հուսալիության եւ անվտանգության ապահովումը։

Նշված գործառույթներն իրականացվում է լիազոր մարմնի միջոցով, որը նշանակվում է կառավարության կողմից։ Լիազոր մարմնի գործառույթներն են՝ էլեկտրաէներգետիկական համակարգում գործունեություն իրականացնող անձանց, եւ սպառողների էլեկտրատեղակայանքներում  տեխնիկական ստուգումներ են կատարվում 110 կվտ եւ բարձր լարման էլեկտրատեղակայանքներում, համակարգի հուսալիության եւ անվտանգության չափանիշների պահպանման նպատակով ոչ հաճախ կամ տարին մեկ անգամ՝  կոնկրետ դեպքերում շահագրգիռ այլ մարմինների հետ ՀՀ կառավարության որոշմամբ։

Էլեկտրաէներգետիկական համակարգում գործունեություն իրականացնող անձանց եւ սպառողների, էլեկտրատեղակայանքների տեխնիկական ստուգումների արդյունքներով տեխնիկական կանոնակարգերի պահանջների խախտումներ հայտնաբերելիս կազմվում են ակտ-կարգագրեր, վերահսկվում կարգագրերում նշված պահանջների կատարումը եւ կայացվում որոշում՝ սույն օրենքով սահմանված պատասխանատվության միջոցների կիրառման վերաբերյալ։

ՀՀ կառավարության սահմանած կարգով, տալիս է 6 կվտ եւ բարձր լարման նոր կառուցվող եւ վերակառուցվող էլեկտրատեղակայանքների գործարկման եզրակացություններ, թույլատրելով դրանց գործարկումը։ Վարում է տեխնիկական կանոնակարգերի նորմերի խախտումների վերաբերյալ վիճակագրություն, ներկայացնում է առաջարկություններ նոր տեխնիկական կանոնակարգեր ընդունելու կամ գործող տեխնիկական կանոնակարգերում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու վերաբերյալ։

Լիազոր կառավարման մարմինն էլեկտրակայաքներում տեղի ունեցած պատահարների դեպքում, ՀՀ կառավարության սահմանած կարգով, իրականացնում է դրանց  մասնագիտական քննությունը, տեխնիկական կանոնակարգերի նորմերի խախտման բացահայտման եւ համապատասխան եզրակացություն կազմելու համար։ Համակարգում տեխնիկական ստուգումներն իրականացվում են «Ստուգումների մասին» օրենքի համապատասխան։

Եթե փորձեմ ամփոփելու օրենքի նախատեսած գործառույթները, ապա տեխնիկական վերահսկողության լիազոր մարմինը ստուգումներ է իրականացնում տեխնիկական մասով 110 եւ 220 հազար լարման տեղակայանքներում եւ միայն գործարկման նախատեսվելիք բարձր լարման էլեկտրակայանքներում։ Ստուգումներն իրականացվում են, ինչպես ասացի, «Ստուգումների մասին» օրենքին համապատասխան։

Նախագիծը ներկայացված է փաթեթով, նաեւ «Վարչական խախտումների մասին» փոփոխություններով։ Եթե հարցեր կան, պատրաստ եմ պատասխանելու։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հերթագրում՝ պրն Մովսիսյանին հարցեր տալու համար։

Հերթագրվել է 1 պատգամավոր՝ Սուքիաս Ավետիսյան։ Խնդրեմ, ձեր հարցը։

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

- Պրն Մովսիսյան, ընդամենը 1 հարց կա, ուղղակի, պարզաբանման հետ կապված։ Համարյա բոլոր հոդվածներում կիրառվում է էլեկտրաէներգետիկական համակարգում գործունեություն իրականացնող անձինք ու սպառողներ, ի՞նչ կարծիքի եք՝ «անձինքը» փոխարինել «ֆիզիկական եւ իրավաբանական անձինք եւ սպառողներ»։

Ա.ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ

- Կարող է լինել նաեւ ֆիզիկական անձ, անհատական անձ, այսինքն՝ սպառող, ուղղակի, դրա համար  ընդգրկված են բոլոր հնարավոր դեպքերը։ Նայենք, խնդիր չեմ տեսնում։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Հարցեր այլեւս չկան, շնորհակալություն, պրն նախարար, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հիմա հարակից զեկույցը ներկայացնելու համար ամբիոնի մոտ է հրավիրվում ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Հերմինե Նաղդալյանը։ Խնդրեմ, տիկին Նաղդալյան, ամբիոնի մոտ։

Հ.ՆԱՂԴԱԼՅԱՆ

- Հարգարժան կոլեգաներ, պետք է ասեմ, որ գործ ունենք մի օրենքի հետ, որը գրված է բավական բարձր պրոֆեսիոնալ մակարդակով։

Ես եւ՛ որպես հարակից զեկուցող, եւ՛ ֆինանսաբյուջետային հանձնաժողովի նիստի քննարկման շրջանակներում բավական խորացել եւ ուսումնասիրել եմ այս օրինագիծը, որը թեեւ ոչ ծավալուն է, բայց կարողացել է այս փոքր ծավալի մեջ բազմակողմանիորեն մշակել եւ ներկայացնել էլեկտրաէներգիայի արտադրության, կերպափոխման, հաղորդման եւ բաշխման գործունեության ոլորտում եւ ընթացքում ծագող իրավափոխհարաբերությունները, այն հարաբերությունները, որոնք առաջանում են այս ոլորտում գործունեություն իրականացնող սուբյեկտների՝ սպառողների, ֆիզիկական անձերի միջեւ։

Ինչպես արդեն նախարարը ներկայացրեց, օրենքը սահմանում է հիմնական հասկացությունները, որոնք գործում են այս ոլորտում։ Ուրեմն, սահմանում է խնդիրներ, որոնք դրված են էլեկտրատեխնիկական վերահսկողության պետական քաղաքականության առջեւ, եւ այդ խնդիրները երկու հիմնական ուղղություն են ապահովում, ես կարծում եմ, դա կարեւոր է։

Ուրեմն, այդ ուղղությունները՝ առաջինը մարդկանց կյանքի, շրջակա միջավայրի, տեխնիկական կանոնակարգերով սահմանված, անվտանգության նորմերի պահպանման ապահովումն է, իսկ երկրորդը՝ էլեկտրաէներգետիկական համակարգի հուսալիության եւ անվտանգության ապահովումն է։

Ինչպես տեսնում եք, թե՛ տնտեսության տեսակետից՝ տնտեսության զարգացման իմաստով, թե՛ կենցաղի, ուրեմն, մեր ազգաբնակչության կենցաղի իմաստով կարեւորագույն խնդիրներ, որոնց կոչված է իրականացնելու այս համակարգը։

Օրենքով սահմանվում է լիազոր մարմինը, որը պետք է իրականացնի տեխնիկական վերահսկողությունը, սահմանվում է այդ մարմնի գործառույթները։ Շատ կարեւոր մի խնդիր, որ վերաբերում է տեխնիկական ստուգումներին եւ այդ խնդիրը, որը կարծես թե, այլ ոլորտներում ամենավիճահարույցն է լինում, պետք է գոհունակությամբ ասեմ, որ այս օրենքում լուծված է մաքսիմալ ինտիլեգենտությամբ, ես ուզում եմ հատուկ այս բառը նշել, որովհետեւ մենք ունենք համակարգեր, որտեղ տեսչական կամ այլ վերահսկողություն իրականացնողները, կարծես թե, ձգտում են, աշխատում են հնարավորին չափ դաշտ ստեղծեն իրենց համար, առավել հնարավորություններ ունենան մտնելու,  ստուգելու, վերահսկելու, եւ այդ լծակը կամ կախումն ապահովելու։

Այս օրենքի մեջ, պետք է ասեմ, որ բացի տեխնիկական, ուրեմն, նորմերից, տեխնիկական ստուգման անհրաժեշտությունից եւ նոր հզորությունների գործարկման ժամանակ ստուգումներ, վերահսկողություն իրականացնելու անհրաժեշտությունից, գոյություն ունի նաեւ եւս մեկ վերահսկողության կամ ստուգումների անհրաժեշտություն՝ դրանք վթարներն են կամ այլ ինչ-որ կոնկրետ դեպքեր, որի դեպքում, ուրեմն, մարմինը ստիպված պետք է կատարի այդ ստուգումներն այս կամ այն մարմնի պահանջով։

Մնացած բոլոր դեպքերի համար սահմանված է հնարավորին չափ լիբերալ դաշտ, սահմանված են այնպիսի, ուրեմն, պայմաններ, որպեսզի այս ավելորդ ստուգումները, քաշքշուկը, բյուրոկրատիան գոյություն չունենա։ Եվ այս իմաստով ուզում եմ գոհունակությունս հայտնել, օրենքի այս լուծումներով, եւ ողջունեմ օրինագծի հեղինակներին, ուրեմն, այս կարգի մոտեցումներ ապահովելու համար։

Օրենքի մեջ շատ կարեւոր է պարտականությունները եւ իրավունքները՝ ինչպես գործունեություն իրականացնող անձանց, այնպես էլ սպառողների։ Այս մասը հիմնականում լուծված է Սահմանադրության, գործող օրենսդրության եւ հատկապես «Սպառողների իրավունքների պաշտպանության մասին» օրենքի պահանջներից ելնելով, դրանք ունիվերսալ պահանջներ են։

Եվ ուզում եմ ընդհանուր ասել, որ ըստ իմ եղած տեղեկությունների, այս օրինագիծն անցել է բավական լուրջ փորձ, դա էքսպերտային, հա՞, փորձագիտական ստուգումն է, փորձագիտական կանտրոլ, այսպես ասած, եւ նաեւ մի շարք միջազգային կազմակերպություններ ճանաչել են այս օրենքը բավականին հաջող, ճանաչել են ընդհուպ մինչեւ, այսինքն, մտադրություն է եղել մոդելային օրենքի մակարդակի այլ պետությունների համար սա, ուրեմն, փորձել խորհուրդ տալ օգտագործել որպես մոդել։ Այս իմաստով ուզում եմ եւս մեկ անգամ ողջունել օրինագծի հեղինակներին։

Մեզ համար նաեւ շատ ուրախալի է, որ համակարգում ունենք մասնագետներ, որոնք իրենց պատրաստվածության աստիճանով՝ դաշտին տիրապետելու, պրոֆեսիոնալիզմի իմաստով, պատրաստ են եւ կարող են, ուրեմն, էս կարգի որակյալ աշխատանք կատարել։

Մի փոքրիկ նկատառում ուզում եմ ասել, որն ըստ իս, փոքր-ինչ խմբագրական խնդիր ունի, եւ կարծում եմ, որ այս խմբագրականն անգամ 2-րդ ընթերցման ռեժիմում մենք կարող ենք շտկել, որը կապված է, ուրեմն, ստուգումների իրականացման ժամկետների հետ, որովհետեւ ընդհանուր օրենքի մեջ գրված է, որ՝ «Ստուգումների կարգը կատարվում է ըստ «ՀՀ ստուգումների մասին» օրենքի։

Դրանից հետո կա մի փոքր մանրամասնում հատուկ 110 հազար կիլովատների համար, պարզապես, ինձ թվում է, թե դա կրկնողություն է, որ այն նախորդ մտքում կա եւ այստեղ կրկնվելու է։ Ես կուզենայի, որ մի հատ, զուտ խմբագրական իմաստով, նախագծի հեղինակները նայեին, եթե դա կրկնողություն է եւ եթե դա հատուկ մոտեցում չի պարունակում, որովհետեւ 110 հազար կվտ հզորության դեպքում հնարավոր է նաեւ, որ լիազոր մարմինը հատուկ մոտեցում ունենա՝ որպես համակարգաստեղծող, համակարգ կայացնող արտադրության, եւ էդ պահին հնարավոր ա ուրիշ մոտեցում ունենա։

Մնացած բոլոր հոդվածների իմաստով, ես ուզում եմ կոչ անել խորհրդարանին, մենք բավական մանրամասն քննարկել ենք այս օրինագիծը, եւ այստեղ մենք գործող դաշտում այսօր բավական լուրջ բացթողում ունենք, այսինքն, ունենք՝ տեխնիկական վերահսկողության դաշտը, որը բացարձակապես բաց է, որ նախկինում եղել է, եւ այսօր դրա կարիքը, կարծում եմ, առավելապես է զգացվում, հատկապես ելնելով այն բանից, որ նաեւ մասնավորեցվել է դաշտը, նաեւ մասնավոր սպառողները, ուրեմն, բավական շատ են։ Այդ իմաստով այս տեխվերահսկողությունը, կարծում եմ, պիտի լինի առավել  կազմակերպված, առավել մարտունակ, իմ կարծիքով, այս օրենքի նախագծով հնարավոր է լինելու  այդ համակարգի աշխատանքը կազմակերպել հենց այդպես։

Եվ ուզում եմ դիմել կոլեգաներին, որ պատեհ ժամանակ օրինագիծը 1-ին ընթերցմամբ քվեարկության դնելու ժամանակ դրական, ուրեմն, կողմ քվեարկեն այս օրինագծին։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հարցեր տիկին Նաղդալյանին։ Հերթագրում։

Հերթագրվել է 1 պատգամավոր, խնդրեմ, պրն Պետրոսյան, Մնացական Պետրոսյանն է։

Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

- Տիկին Նաղդալյան, ուղղակի, մի հարց՝ ճշտման կարգով, հոդված 6-ի 1-ին կետի «բ» ենթակետը՝ «Կոնկրետ դեպքերում շահագրգիռ այլ մարմինների հետ համատեղ՝ ՀՀ կառավարության որոշմամբ», խոսքը գնում ա երկրորդ անգամ ստուգմա՞ն մասին, որովհետեւ 1-ին կետով ասում ա՝ «Ոչ հաճախ, քան տարին 1 անգամ», 2-րդ կետում ասվում ա նաեւ՝ «Կոնկրետ դեպքերում...», այսինքն, 2-րդ ստուգու՞մն ա դա։

Հ.ՆԱՂԴԱԼՅԱՆ

- Այո, հասկացա։ Ուրեմն, իրականում տեսեք, կա մի ընդհանուր դեպք, որն ասում ա՝ 110 կվտ-ներում եւ բարձրներում ոչ ավել, քան տարին 1 անգամ։ Իմիջիայլոց, երբ որ ես ասում էի, որ «Ստուգումների մասին» օրենքին համապատասխան, եթե հիշում եք, էդ օրենքում նույնպես մենք ունենք գրված պահանջ՝ ստուգումների համար ոչ ավել, քան տարին 1 անգամ։

Փաստորեն, ստացվում ա, որ ամբողջ համակարգի համար ընդունված դրույթն էն ա, որ ստուգումներն անցկացվում են ոչ ավել, քան տարին 1 անգամ, բայց հնարավոր է լինեն կոնկրետ դեպքեր, ասենք, օրինակ՝ վթար կամ ասենք, օրինակ՝ ինչ-որ անհամապատասխանություն, քրեական գործ, չգիտեմ, ինչ-որ այլ մի բան, որի ժամանակ կառաջանան շահագրգիռ մարմիններ, եւ դրանց հետ մեկտեղ արդեն որպես մասնագիտական, տեխնիկական նորմերի պահպանման եւ այլն, էդ դեպքերի համար իրավունք կունենա 1, կառավարության որոշում ունենալու դեպքում, իրավունք կունենա խախտել այս պահանջը, որ 1 տարվա մեջ 1 անգամից ավելի հաճախ դուրս կգա ստուգումը՝  2-րդ անգամ կարող ա ստացվի տարվա ընթացքում։

Սա հատուկ, ուրեմն, էստեղ մտցված է, եւ ինչպես տեսնում եք, բավական լուրջ արգելափակող կա հետը՝ կա կառավարության որոշում շահագրգիռ մարմինների հետ համատեղ, եւ կոնկրետ դեպքը պիտի անպայման լինի։ Այսինքն, 3 արգելափակոցներ կան նրա համար, որպեսզի այս 2-րդը եւ այլն, հաճախ  չառաջանան։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Պարզաբանման համար՝ Մնացական Պետրոսյան։

Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

- Տիկին Նաղդալյան, խոսքս վերաբերում է, որ կառավարության որոշումն օրենքից բարձր չի, եթե մենք «Ստուգումների մասին» օրենքով ասում ենք 1 անգամ, ուրեմն, այնտեղ էլ պիտի փոփոխություն մտցնենք՝ 4-րդ հոդվածի 4-րդ կետում, որ էս դեպքերում իրավունք ունի կրկնակի ստուգում կատարելու։ Խոսքը սրա մասին ա, որ տարվա մեջ 2-րդ ստուգումն է թույլատրվում։

Դրա համար «Ստուգումների մասին» օրենքի համապատասխան կետում, երբ որ մտցնում է բնապահպանական, հաշվիչ դրամարկղներ, որ 2-րդ անգամ իրավունք ունեն, խոսքը սրան ա, որ նույն ձեւով ավելացնեն՝ նաեւ էս ստուգումը, էնտեղ փոփոխություն պիտի մտցնիեն, սրա մասին ա խոսքս։

Հ.ՆԱՂԴԱԼՅԱՆ

- Դուք միանգամայն ճիշտ եք՝ կառավարության որոշումն օրենքից բարձր չի։ Այ, եթե էս կետն էստեղ գրված չլիներ, այսինքն՝ այս օրենքով մենք չնախատեսեինք այն դեպքը, որի ժամանակ կառավարության որոշումով կարող ա էդպիսի ստուգում լինել, այդ դեպքում, եթե կառավարությունն էդպիսի որոշում կայացներ, դա կստացվեր անօրինական որոշում, որ կառավարությունը կգերազանցեր իր լիազորությունը, օրենքից ավելի բարձր ֆունկցիա կվերցներ իր վրա եւ դա, ուրեմն, անթույլատրելի կլիներ։ Բայց քանի որ մենք օրենքի մեջ նախատեսում ենք այդպիսի հնարավորություն՝ այս-այս դեպքերը համատեղի այս մեկի հետ միասին, ուրեմն, մենք սրանով կառավարության որոշումն օրինական համարելու հիմքն այս օրենքի մեջ տեղադրում ենք։

Ես չեմ կարծում, որ այն օրենքի մեջ դրա անհրաժեշտությունը կա, կարծում եմ, որ այսքանը բավարար լուծում է, որպեսզի ձեր ասած դրույթը վտանգավոր չլինի։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Հարցերն ավարտվեցին, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Լսելով այս երկու զեկույցները, մենք կարող ենք անցնել մտքերի փոխանակության։ Հերթագրում՝ ելույթների համար։

Ելույթներ չկան, եզրափակիչ ելույթներ էլ չկան։

Այս փուլում հարցի քննարկումն ավարտվեց, քվեարկությունը կկազմակերպվի վաղը, առավոտյան։ Անցնում ենք հաջորդ հարցի քննարկմանը։

Քննարկում ենք կառավարության կողմից ներկայացված «Բարձրավոլտ էլեկտրական ցանցեր եւ Որոտանի հիդրոէլեկտրակայանների համալիր ՓԲԸ-ներում 98 թվականին կատարված հիմնական միջոցների եւ անավարտ՝ ոչ ընթացիկ նյութական ակտիվների վերագնահատման արդյունքների մասին» օրենքի նախագիծը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող է էներգետիկայի նախարար Արմեն Մովսիսյանը։

Ա.ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ

- Հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն եմ ներկայացնում օրենքի նախագիծը՝ «Բարձրավոլտ էլեկտրական ցանցեր եւ Որոտանի հիդրոէլեկտրակայանների համալիր ՓԲԸ-ներում 1998 թվականին կատարված հիմնական միջոցների եւ անավարտ՝ ոչ ընթացիկ նյութական ակտիվների վերագնահատման արդյունքների մասին»։ Օրենքը բաղկացած է  2 հոդվածից։

1-ին հոդվածով նախատեսվում է վերագնահատման արդյունքները ճանաչել օրենքով, համաձայն որի տեղեկանքները ներկայացված են՝ վերագնահատման արդյունքում ինչպիսի գներ են ստացվում նշված ընկերություններում։

Բարձրավոլտ էլեկտրացանցերում մինչեւ վերագնահատումը, սկզբնական  արժեքը կազմել է 4 մլրդ, վերագնահատումից  հետո՝ 217,8 մլրդ, մնացորդային արժեքն այս պահին կազմում է 113,9 մլրդ դրամ։

Որոտանի ՀԷԿ-երի համալիրում մինչեւ վերագնահատումը կազմել է 340 մլն դրամ, վերագնահատումից հետո՝ 125,7 մլրդ դրամ, մնացորդային արժեքը կազմում է 62,5 մլրդ դրամ։

Օրենքի 2-րդ հոդվածով նախատեսվում է հարկվող շահույթի որոշման նպատակով համախառն եկամտից նվազեցվող ամորտիզացիոն մասհանումների տարեկան մեծությունների հաշվարկներում հիմք ընդունել, օրենքի 1-ին հոդվածով սահմանված կարգով, վերագնահատման ճանաչված հիմնական միջոցների եւ անավարտ՝ ոչ ընթացիկ նյութական ակտիվների 2004 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ հաշվեկշռային արժեքները։

Բյուջեի մեջ սա էական փոփոխություններ չի բերում, ընդամենը կարող է 70 մլն դրամի խնդիր առաջացնել։ Խնդրում եմ հավանություն տալ։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հարցեր պրն նախարարին։ Դուք հերթագրվել եք հարց տալու՞ համար, շատ լավ։

Կա 1 հարց՝ Հերմինե Նաղդալյան, խնդրեմ։

Հ.ՆԱՂԴԱԼՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Ես նաեւ հարակից զեկուցող եմ, ես բավականին երկար աշխատել եմ այս օրինագծի հետ կապված եւ՛ նախարարի հետ, եւ՛ նախարարության այլ աշխատակիցների հետ, բայց մի հարց, որ ուզում եմ թիվ, պարզապես, որպեսզի ճշտվի, պրն նախարար, դա չեմ հարցրել նախկինում։

Ըստ ձեզ, 2005 թվականին «Որոտան» կասկադի արտադրությունն ինչքա՞ն կլինի, ինչքանո՞վ կավելանա։

Ա.ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ

- «Որոտան» կասկադի արտադրությունը, գիտեք, կախված է նրանից, թե ինչպիսի՞ ձմեռ կունենանք, ինչքանո՞վ ձյունն առատ կլինի։ Ամեն դեպքում, սակագնով նախատեսված թիվը 100%-ով դուրս կգնա, կամ ինչ որ դրված է սակագնի հիմքում, ավելին կարող եմ ասել՝ նաեւ մարտ ամսին։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն, այլ հարցեր չկան, պրն նախարար, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկույցի համար ամբիոնի մոտ է հրավիրվում պատգամավոր Հերմինե  Նաղդալյանը։

Հ.ՆԱՂԴԱԼՅԱՆ

- Հարգելի կոլեգաներ, օրինագիծը, որ հիմա ներկայացված է ձեր ուշադրությանը, բավականին մանրամասն  եւ երկարատեւ քննարկվել է ֆինանսա- բյուջետային հանձնաժողովի նիստում։ Եվ պետք է ասեմ, որ նիստից հետո էլ, ես որպես հարակից զեկուցող, եւ պատգամավորներ մեր հանձնաժողովի անդամներից՝ «Հանրապետական» ֆրակցիայի անդամներից, նախաձեռնեցինք հանձնաժողովի նախագահ պրն Մինասյանի հետ միասին, նախաձեռնեցինք առանձին քննարկումներ այս օրենքի շուրջ, եւ հարցեր կային, որոնց հետ կապված անհանգստություն ունեինք, մտահոգություն ունեինք։ Ես ուզում եմ իմ վերաբերմունքն այս օրինագծի վերաբերյալ ներկայացնել եւ՛ դրական, եւ՛ մտահոգիչ կողմերով հանդերձ։

Իրականում այն խնդիրները, որոնք այսօր էներգետիկ համակարգում լուծվել են եւ լուծվում են, եւ այն հնարավորությունները, որ մոտ հեռանկարում ծրագրավորվում են եւ՛ էներգետիկայի նախարարության, եւ՛ էլեկտրացանցերի, Որոտանի կասկադի առջեւ դրված այս խնդիրները գոհացուցիչ են եւ ուրախացնող են։ Եվ  մենք, կարծես թե, տարեցտարի հզորությունների աճ ենք ունենում, արտադրության աճ ենք ունենում։ Նախարարը բավական մանրամասն նաեւ հանձնաժողովի նիստում այս հեռանկարները ներկայացրեց, եւ այս իմաստով սա եւ՛ ուրախալի է, եւ՛ գոհացուցիչ։

Մի ուրիշ կոնտեքստով անհանգստություն կա, կապված նրա հետ, որ ձեւն այս խնդրի, ձեւն այս որոշման, այսինքն՝ օրենքով ընդունելը, մեզ համար փոքր-ինչ վիճահարույց է, որովհետեւ, ըստ էության, կատարվում է հիմնական միջոցների վերագնահատում։

Կարծում եմ, միայն այս օրենքի վերնագրին նայելով, բնականաբար, շատերի մոտ կառաջանա հարց, թե  Ազգային ժողովն ի՞նչ կապ ունի վերագնահատման հետ, Ազգային ժողովն ի՞նչ մեխանիզմներով կարող է վերագնահատումը կատարել կամ վերագնահատման տվյալների մասին կարծիք, ինֆորմացիա ունենալ, որը բացարձակապես գործադիրի ֆունկցիա է։ Վերագնահատումը կատարվել է կառավարության որոշումով, եւ ըստ իս, ավելի ճիշտ կլիներ, որ սրա վերագնահատման արդյունքների հաստատումը կատարվեր նույնպես կառավարության որոշումով, այլ ոչ թե բարձրացվեր օրենքի կամ օրինագծի մակարդակով ներկայացվեր մեզ։

2-րդ տեսակետը, որից բխում է նույնպես իմ անհանգստությունը, կապված է նրա հետ,  որ որեւէ պատկերացում՝ ֆինանսական իմաստով, այն մասին, թե այս վերագնահատման արդյունքում երկրի ֆինանսական հոսքերը ի՞նչ տեսք կունենան ժամանակի մեջ՝ 3-5 տարվա ընթացքում, ինչպիսի՞ ֆինանսական հոսքերի փոփոխություններ ենք մենք ունենալու։ Սրա մասին որեւէ տեղեկություն կամ հիմնավորում այս օրինագծի հիմնավորումների մեջ չկա։

Ասեմ, որ ըստ իս, օրինագիծը բավական լավ պատրաստված է եւ ներկայացված է էներգետիկայի տեսակետից, էներգետիկայի ոլորտին վերաբերող հարցերի իմաստով, բայց սրա հետեւից բխող ֆինանսական ոլորտի հարցերի իմաստով հարցեր է ծնում, եւ այդ հարցերն ինձ համար դեռեւս անպատասխան են։ Ես կուզենայի, որ 1-ից 2-րդ ընթերցման ռեժիմում այս հարցերի պատասխանները մենք անպայման ստացած լինեինք։

3-րդը, որի մասին ուզում եմ ասել, դա այն է, որ ըստ իս, այս օրինագիծը, այսինքն, այս վերագնահատումն ի վերջո, վերջին հաշվով ոչ այլ ինչ է, քան շահութահարկի նվազեցում կամ շահույթի նվազեցում, որի արդյունքում առաջանալու է շահութահարկի նվազում։

Պրն նախարարը մի թիվ հրապարակեց, այսինքն, իրենք էլ են ընդունում, որ շահույթի նվազում այստեղ առաջանալու է, որ սա խնդիր ունի, աղերս ունի բյուջեի եկամուտների հետ։ Եվ էստեղ խնդիրը նաեւ նրանում է՝ որքանո՞վ էական են այս նվազումները, որովհետեւ, եթե դա իրականում շատ, այսպես փոքր՝ ոչ էական մի թիվ է, ապա գնահատելով այն անհրաժեշտությունը, այն կարեւորությունը, որ ունի էներգետիկ համակարգը երկրի տնտեսության համար, եւ այն ամենը, ինչ որ անհրաժեշտ է անել էներգետիկ համակարգի զարգացման ապագայի, հեռանկարի համար, ապա թերեւս արժի, որ մենք այս կարգի նվազեցում թույլ տանք։ Բայց այսպես թե այնպես, մենք պիտի մի բան հասկանանք եւ գիտակցենք, որ սա հարկի հաշվին է, սա շահութահարկի հաշվին է կատարվում։

Ուրիշ է, մենք կարող ենք, այո՛, գտնել, որ արժի այսքան մասով, փոքր մասով այդ շահութահարկը կորցնել, դրա փոխարեն ունենալ այն հեռանկարային աճը, առաջադիմությունը, որն էներգետիկ համակարգում ուրիշ ճանապարհ դա ունենալու մենք չունենք։

Այս խնդիրը, կարծում եմ, պատասխանի անհրաժեշտություն ունի, եւ «Հանրապետական» ֆրակցիայի կողմից էլ կարող եմ ասել, որ ֆրակցիայում խնդիրը քննարկելուց հետո որոշում ունենք, որ 1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակ նորից անդրադառնալ այս վիճահարույց հարցերին, մտահոգիչ հարցերին, եւ ոչ միայն էներգետիկայի նախարարի ներկայությամբ, այլեւ մյուս հարցերի համար պատասխանատու կառավարության ներկայացուցիչների հետ միասին եւս  մեկ անգամ այս օրինագիծը քննարկենք, որպեսզի գիտակցված որոշման հանգենք, որը որ առաջարկվում է այս օրինագծով։ Այսքանը։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հարցեր տիկին Նաղդալյանին։

Հերթագրվել են 4 պատգամավորներ՝ Սամվել Բալասանյան, Գագիկ Կոստանդյան, Արտակ Առաքելյան եւ Հրանուշ Հակոբյան։ Բայց ես չեմ կարծում, որ մենք հիմա կհասցնենք այդ հարցերը հրապարակել, որովհետեւ մոտենում է, համաձայն մեր կանոնակարգի 35 հոդվածի, չենք հասցնի, նույնիսկ հարցը չեն հասցնի տան։ Ուստի, ես կարծում եմ, հարց ու պատասխանը, ինչպես նաեւ ելույթները տեղափոխենք վաղվան, առավոտյան կշարունակենք այս ընդհատված հարցը։ Շնորհակալություն, տկին Նաղդալյան։

Իսկ հիմա, համաձայն մեր կանոնակարգի 35 հոդվածի, պատգամավորներին հնարավորություն է տրվում հանդես գալ հայտարարություններով, եւ հայտարարություններ անելու համար պատգամավորներին խնդրում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։

Հերթագրվել է 23 պատգամավոր։

Սկսում ենք։ 1-ին հերթագրվածը՝ Ալեքսան Կարապետյան, հաջորդը՝ Աբրահամյան Սերյոժա։ Խնդրեմ, պրն Կարապետյան, ամբիոնի մոտ։

Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

- Վերջին ամիսներին առավել ակնհայտ եղավ այն իրողությունը, որ ՀՀ-ում ձախողված են արտաքին քաղաքականության ողջ գործընթացները։ Դրա վառ ապացույցն այն է, որ  Թերի Դեւիսի զեկույցի վտանգավորության մասին մեր ահազանգներն այդպես էլ անտեսվեցին, արդյունքում արդեն իսկ Դեյվիդ  Ատկինսոնի կողմից, գրեթե, նույնությամբ այն 2005 թվականի հունվարին դրվելու է Եվրախորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի քննարկմանը։

Իշխանությունների վարած արտաքին քաղաքականությունը ձախողվեց նաեւ ՄԱԿ-ի շրջանակներում։ Այսօր՝ նոյեմբերի 23-ին, ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեյան քննարկելու է, այսպես ասած, Ադրբեջանի գրավյալ տարածքների մասին հարցը, եւ սա այն պայմաններում, որ դեռեւս 1993 թվականին նույն ՄԱԿ-ի անվտանգության խորհուրդն ընդունել է 4 բանաձեւ այդ հարցի վերաբերյալ, որոնք բոլորն էլ հայանպաստ չեն։

Նոյեմբերի 25-27-ը Բաքվում ՆԱՏՕ-ի կողմից հրավիրած «Անվտանգություն Հարավային Կովկասում» թեմայով Ros-roud սեմինարը, որին մեր մասնակցությունը գտնում ենք խիստ անհրաժեշտ, իսկ սեմինարի ծրագրին հպանցիկ ծանոթանալու պարագայում ակնհայտ է դառնում, որ այս սեմինարի անցկացման հետ կապված ՀՀ-ն պատրաստ չէ։

Հարց եմ տալիս պրն Քոչարյանին, որը հիմնական պատասխանատուն է վարվող արտաքին քաղաքականության համար, հարց եմ տալիս Վարդան Օսկանյանին եւ կոալիցիայի մաս կազմող մեծամասնությանը՝ որո՞նք են մեր արտաքին քաղաքականության պետականորեն հաստատված գերակայությունները, ո՞րն է ազգային անվտանգության հայեցակարգը, դրանից բխող՝ ո՞րն է մեր անելիքը։ Չկա՛ն եւ որտեղի՞ց լինեն, մեկը վագր է խաղացնում, մյուսը՝ փշալարերի հետեւից այդպես էլ դուրս չեկավ։

Եվ վերջապես արտաքին ոլորտում Քոչարյանի հիմնական ձախողումն այն է, որ Լեռնային Ղարաբաղը բանակցությունների առանցքային սուբյեկտ հանդիսանալուց վերածվեց բանակցությունների օբյեկտի, իսկ ՀՀ-ն ճանաչվեց որպես հակամարտող կողմ, դրանից բխող մեր պետականության համար չափազանց վտանգավոր զարգացումներով։

Պրն Քոչարյա՛ն, բավական է ժողովրդի թիկունքում դավեր նյութեք, գաղտնի պահեք բանակցային ողջ գործընթացը, եւ միայն եւ միայն ակնհայտ ձախողումից հետո, որոնք արձանագրում են միջազգային ատյաններում, հանկարծ հիշում եւ ձեր դամքաշների շուրթերով ավետում եք հայ ժողովրդի միաբանելու անհրաժեշտության մասին։

Պարոնայք իշխանավորնե՛ր, դուք պատասխան եք տալու Եռաբլուրում հանգչող 7 հազար երիտասարդ հերոսների ընտանիքների առջեւ, պատասխան եք տալու Հայաստանով մեկ լեցուն ազատամարտիկների շիրիմների առաջ, արցախահայության եւ ողջ հայ ժողովրդի առջեւ։ Ժողովուրդ, որը հանուն Արցախի ազատագրման, 92-94 թվականներին անասելի զրկանքներ կրեց, գիշերային թաղումներ կազմակերպեց, ցուրտ ու մութ գիշերներ լուսացրեց, հարկադրվեց զանգվածաբար լքելու իր հայրենիքը։

Պարոնայք իշխանավորնե՛ր, դուք չարիք եք մեր ազգի, մեր ժողովրդի համար, հեռացե՛ք որքան կարելի է շուտ։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Հաջորդը՝ Աբրահամյան Սերյոժա, պատրաստվի Արամ Սարգսյանը։

Ս.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, բազմիցս խոսվում է այն մասին, որ մանր ու միջին բիզնեսի զարգացումը Հայաստանի տնտեսության զարգացման եւ դինամիզմի կարեւորագույն գրավականներից մեկն է, սակայն,  կարծես, միակողմանիություն ունի մանր ու միջին ձեռներեցության զարգացման հարցում, որն արտահայտվում է հետեւյալ խնդիրներով։

Մանր ու միջին բիզնեսը հիմնականում զարգանում է մանր առեւտրի եւ փոքր արտադրությունների տարբերակով, որոնք հիմնականում պատկանում են ոչ գիտատար ճյուղերին։ Խոշոր ձեռնարկությունների տնտեսության կամ այլ ճյուղում հաճախ մոնոպոլ դիրքեր գրավելու ձգտումը քիչ հնարավորություն է ընձեռում մանր ու միջին այնպիսի ձեռնարկությունների ստեղծման համար, որոնք կարող են պատրաստել բարձր մասնագիտական հմտություններ պահանջող սարքավորումներ՝ ոչ մեծ քանակներով։ Թույլ է մանր ու միջին ձեռներեցության շուկայագիտական աջակցությունը պետության կողմից, ինչը թույլ չի տալիս հետազոտել ներքին եւ արտաքին շուկաները եւ ապահովել ապրանքների արտահանում։ Իսկ մանր ու միջին ձեռներեցները շուկայագիտական հետազոտություններով զբաղվելու, ուղղակի, ֆինանսական հնարավորություններ չունեն։

Ընդհատված հայեցակարգային մոտեցումների բացակայությունը խաթարում է մանր ու միջին ձեռներեցության զարգացման նպատակաուղղվածությունը, եւ այս ոլորտում ստեղծում է  հարափոփոխ վիճակ։ Այսպիսին է խիստ հակիրճ իրադրության ներկայացումը, ի՞նչ է անհրաժեշտ անել։

Անհրաժեշտ է ընդլայնված հայեցակարգ, որի գերակայություններից է լինելու գիտարար մանր ու միջին բիզնեսի զարգացումը, ինչը հնարավորություն կտա ՀՀ-ում բազմաթիվ ձեռնարկությունների փակվելուց հետո գործազուրկ վիճակում հայտնված ինժեներատեխնիկական անձնակազմի առավել պրոֆեսիոնալ ներկայացուցիչների համար ապահովել աշխատատեղեր։

Մշակել արդյունաբերության հետեւյալ կառուցվածքը, որը մեծ հաջողությամբ աշխատում է մի շարք երկրներում,  մասնավորապես Ճապոնիայում, երբ խոշոր ձեռնարկություններն իրենց ֆինանսական, գիտական եւ շուկայագիտական հզորություններով լոկոմոտիվի դեր են կատարում, եւ պատվերներով են ապահովում բազմաթիվ մանր ու միջին ձեռնարկություններին, միաժամանակ ստեղծելով գործընկերային հարաբերություններ խոշոր եւ մանր ու միջին ձեռներեցության միջեւ։

Առավել արդյունավետ դարձնել հայկական մանր ու միջին ձեռներեցության շուկայագիտական աջակցության պետական մեխանիզմները։ Պարբերաբար ուսումնասիրել աշխատատեղերի շուկան, եւ ստեղծել վերապատրաստման մշտական եւ իրավիճակային արագ արձագանքելու ունակ մեխանիզմ, ինչը խիստ տարածված է Արեւմուտքում։ Մանր ու միջին բիզնեսի բարձր տեխնոլոգիաների եւ ունիվացիոն ոլորտի զարգացման համար անհրաժեշտ են վարկային նորարարական մոտեցումներ։

Վերը նշված հարցերի հետ կապված ունենալ օրենսդրական նախաձեռնություններ։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Հաջորդը՝ Արամ Սարգսյան, պատրաստվի Արշակ Սադոյանը։

Ա.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

- Հարգելի գործընկերներ, հարգելի հայրենակիցներ, այս ժամերին Նյու-Յորքում Միացյալ ազգերի գլխավոր ասամբլեյան քննարկում է արդեն Լեռնային Ղարաբաղի, այսպես կոչված, գրավյալ տարածքների հարցը։ Բայց բավական չի այդ, ընդամենը միայն ու միայն Մինսկի խմբի համանախագահներն են, որոնք որ փորձում են հարցը մեղմել եւ ներկայացրել են իրենց բանաձեւը։

Լավագույնը, ինչ որ մենք կարող ենք ստանալ այդ քննարկումից, դա մոնիտորինգի խումբն է, որը ստեղծվելու է, որպեսզի ուսումնասիրի, այսպես կոչված, գրավյալ տարածքների վիճակը։ Թե ի՞նչ կլինի արդյունքում, ինչպիսի՞ն կլինեն հետեւանքները Հայաստանի եւ Արցախի համար, ինքներդ դատեք։

Ես կարծում եմ, որ այս ձախողումները, որոնք 1 տարվա ընթացքում, առնվազն 1 տարվա ընթացքում բացահայտ երեւացին, որովհետեւ այդ քաղաքականությունը, որը վարում էր Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը եւ անձամբ Ռոբերտ Քոչարյանը, բերեցին նրան, որ մենք հիմա կանգնած ենք փաստի առջեւ։

Ձեւավորվում է վերաբերմունք դեպի հայ ազգը, հայ ժողովուրդը եւ Հայաստանի պետությունը։ Այդ ձեւավորվող արդեն վերաբերմունքից են բխելու բոլոր այն քայլերը եւ հարաբերությունների մակարդակը, որ ունենալու է մեր երկիրը։ Այսօր, եթե փորձենք ներկայացնել իրավիճակը, Նյու-Յորքի բարձրահարկից աղյուսը գցել են եւ արդեն գալիս է, լավ կլինի, որ իհարկե, մեր գլխին չընկնի, բայց ընկնելու է արդեն։

Հիմա խնդիրը մեկն է՝  կամ Ռոբերտ Քոչարյանը հաշվետվությամբ հանդես կգա իր ձախողված քաղաքականության վերաբերյալ խորհրդարանի եւ ժողովրդի առջեւ, եւ տղամարդկություն կունենա ընդունելու իր պարտությունն այս հարցում, կամ մենք, իսկապես, կանգնած ենք լինելու շատ ծանր իրավիճակում։ Այդ պարագայում, ես կարծում եմ, ամբողջ հասարակությունը, մեր ժողովուրդը պետք է ոտքի կանգնի, եւ ինքը վերցնի իր վրա պատասխանատվությունը երկրի ապագայի եւ Արցախի հիմնահարցի կարգավորման վերաբերյալ։ Եթե այդ բանը չկատարվի այս պահին, ես համոզված եմ, որ դա արդեն կլինի կործանարար մեր ամբողջ պետականության համար։

Մենք այս առումով սկսել ենք մի շարք ակցիաներ, որից առաջինը կլինի ամսի 26-ին ժուռնալիստների տանը հրավիրված կլոր սեղանը, ուր մենք պատրաստ ենք ներկայացնելու քաղաքական քայլերը, որոնք անհրաժեշտ են կատարել, որպեսզի շտկենք այս իրավիճակը, բայց համոզված եմ, որ այս իշխանություններով մենք դա չենք կարող անել։ Ուստի ես նորից եմ կրկնում, դա մեր պատասխանատվության հարցն է։ Շնորհակալ եմ։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Հաջորդը՝ Արշակ Սադոյան, պատրաստվի  Սամվել Շահգալդյանը։

Ա.ՍԱԴՈՅԱՆ

- Սիրելի ռադիոլսողներ, հեռուստադիտողներ, երբ թքում ես երեսներին, ասում են՝ անձրեւ է գալիս, երբ 7 մլն դոլարի կաշառքի մասին ես ասում, ասում են՝ սա ի՞նչ անլուրջ բան ա, երբ հեռուստաէկրանների հետեւում նստած բացահայտ ստեր են ասում, խաբում են, խաբում մեր մարդկանց, հիմարի տեղ են դնում, իսկապես, այլ բան չի մնում, քան մի քիչ էլ անլուրջ լինել։ Միգուցե, անլուրջն ավելի ազդի, քանի դեռ հրացան վերցնելն, այսպես ասած, դեռ չենք որդեգրում։

Ուրիշ ելք չի մնում, քան մեր մարդկանց դիմել, ասել, իսկապես, հայտնի երգի խոսքերով՝ սա Ղարաբաղն է, սա Հայաստանը, որն իբրեւ թե, անկախ է կոչվում։ Սա մազութի գործն է,  սա կոնյակինը, սա այն թալանն է, որ լափում են, լափում։ Սա «ԱրմենՏելն» է, սա բաշխիչ ցանցերը, սա «Զվարթնոց» օդանավակայանը, եւ այս բոլորը տեսնում ենք, տեսնում, բայց ի՞նչ արած, սա է մեր երկիրը։ Սա աղբամանն է, սա մուրացկանը, սա դղյակներն են այդ խեղճ իշխանավորների, սա՛ է երկիրը, սրանով ենք ապրում։

Մեր սիրտն է ճաքում, բայց այս մարդիկ լափում են, լափում, ուրիշ ելք չի մնում, սիրելի՛ ընկերներ, հայրենակիցներ, մեր հայ ժողովուրդ, թույլ չտանք, որ այսքան լափեն ու մարսեն։ Սա մեր երկիրն է, մեր երեխաների ապագան մենք պետք է փրկենք։ Կներեք։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Հաջորդը՝ Ֆորշ, ներողություն, սխալվեցի (ծիծաղում է), Սամվել Շահգալդյան, պատրաստվի Ռաֆիկ Գրիգորյանը։

Ս.ՇԱՀԳԱԼԴՅԱՆ

- Չարենցավան քաղաքում գոյություն ունի մի թաղամաս, որը բնակեցվել է նախկին փախստականներով 88-ից 85 թվականներին, նախկին, որովհետեւ նրանք այսօր համարվում են հանրապետության քաղաքացիներ։ Այդ թաղամասը զրկված է բարեկեցիկ կյանքով ապրելու մինիմալ հնարավորություններից։

Քաղաքապետարանի միջոցով հոսանքի հարցը լուծվել է, գազաֆիկացման խնդրի համար պայմանավորվել ենք 2005 թվականին, որը համոզված եմ, կլուծվի։ Իսկ ասֆալտապատման խնդիրն այդպես էլ մնում է անլուծելի։

Թաղամասի բնակչությունը բազմիցս դիմել է խնդրանքով, որում ասվում է՝ ամռանը փոշի ենք կուլ տալիս, գարնանը ցեխերով ենք ման գալիս, գիշերը տանից դուրս չենք գալիս, խնդրում ենք հնարավորություն ստեղծել, գոնե, կենտրոնական փողոցն ասֆալտապատելու։

Քաղաքապետարանի բյուջեով դա հնարավոր չէ, որովհետեւ այդ ասֆալտապատումը կապիտալ է համարվում, եւ կծախսվի բյուջեի, երեւի 1/4 մասը, իսկ 2005 թվականի բյուջեում չի նախատեսված։

Ելնելով այդ հանգամանքից խնդրվում է բյուջեում նախատեսել, եւ այդ ասֆալտապատման խնդիրը լուծել, դրանից հետո քաղաքապետարանը կպարտավորվի եւ պահպանման ու բարեկարգման խնդիրները կլուծի։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Հաջորդը՝ Ռաֆիկ Գրիգորյան, պատրաստվի Մհեր Շահգելդյանը։

Ռ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

- Ինձ են դիմել Մարտունի քաղաքի  Գետափնյա փողոցի մի շարք բնակիչներ, նույն դիմում-խնդրանքով դիմել են ՀՀ վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանին, Գեղարքունիքի մարզպետ պրն Ստեփան Բարսեղյանին եւ Մարտունու քաղաքապետ պրն Մհերյանին եւ խնդրել են, որպեսզի ես հնչեցնեմ իրենց խնդրանքը։

«Մարտունու քաղաքով անցնող Մարտունու գետի ափերը խորհրդային ժամանակների հնգամյակներից սկսած մինչեւ այսօր պետք է որ ամրացվեին։ Այդ ուղղությամբ նույնիսկ որոշակի աշխատանք կատարվեց, սակայն մնաց անավարտ։ Ամեն տարի գարնանը գետի վարարումները քանդում են չամրացված ափերը եւ տարեցտարի սպառնում են Գետափնյա փողոցի վրա գտնվող կոմունիկացիաներին եւ բնակելի առանձնատներին»։

Քաջատեղյակ եմ այս խնդրին, այս գետի կողքով նույնպես անցնում է Մարտունի քաղաքի Անդրանիկ ավանի կոյուղագիծը եւ գազատարը։ Վերջին 5 տարիների ընթացքում, 5 տարի առաջ գարնան հեղեղումները քանդել են Անդրանիկ ավան թաղամասի կոյուղագծերը եւ գազատարը։

Քանի որ առաջիկայում քննարկվում է ՀՀ պետական բյուջեն, կառավարության հարց ու պատասխանի ժամանակ ես այդ հարցը կբարձրացնեմ, եւ ակնկալում եմ կառավարության հստակ պատասխանը, որպեսզի 2005 թվականի պետական բյուջեում առանձին տողով ընդգրկվի Մարտունու գետի ամրացման աշխատանքները, որովհետեւ վերջին 5 տարիների ընթացքում, ինչքան ես հիշում եմ, այդ տարիներին ես աշխատել եմ, եւ ամեն տարի բարձրացվել է այս խնդիրը։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Հաջորդը՝ Մհեր Շահգելդյան, պատրաստվի Գագիկ Կոստանդյանը։

Մ.ՇԱՀԳԵԼԴՅԱՆ

-  Ազգային քաղաքականության կերտման ընթացքում, հատկապես ոչ մեծ ազգերի համար, ուժերի համադրումը, եւ «Օրինաց երկիր» կուսակցությունը բազմիցս ասել է այդ մասին, կարեւորագույն հիմնահարց է։ Նշվածն իր ամբողջ ծավալով, բնականաբար, վերաբերում է հայ ժողովրդին։

Գաղտնիք չեմ բացի, եթե ասեմ, որ արտաքին մարտահրավերները հայ ժողովրդի համար միշտ լրջագույն նշանակություն են ունեցել։ Անկախ պետականությունը մեզ տվեց մեծ հնարավորություններ ինքնակայացման եւ ինքնազարգացման համար։ Միաժամանակ, ինչպես ցանկացած անկախ պետության, մեր առջեւ եւս ծառացել են նոր մարտահրավերներ, որոնք մենք կարող ենք լուծել ուժերի համադրման միջոցով։

Հայաստանի առջեւ ծառացող խնդիրները փոփոխվում են իրենց ինտենսիվությամբ եւ հզորությամբ, եւ պահանջում են անընդհատ աշխատող մեխանիզմ եւ մշտապես արդիական մոտեցումներ։

Հաշվի առնելով վերջին ժամանակներս հիմնախնդրի վերաբերյալ միջազգային մի շարք կազմակերպություններում ընդունվող որոշումները եւ զեկույցները, կարծում եմ, որ այսօր արդեն պետք է կարողանանք ամրագրել մի շարք մոտեցումներ եւ աշխատենք դրանց իրականացման ուղղությամբ։

1-ին՝ զուտ քննադատությունից եւ գնահատականներ տալու հետ միասին, մենք պետք է հաշվարկենք առկա ռեսուրսները։

2-րդ՝ համակարգային մոտեցմամբ միավորենք օրենսդիր, գործադիր իշխանությունների, մասմեդիայի, Հայաստանի եւ Սփյուռքի, ազգային շահերը որպես գերակայություն ընկալող բոլոր կառուցողական քաղաքական ուժերի հնարավորությունները։

3-րդ՝  նոր գաղափարներ եւ նոր մոտեցումներ նետենք միջազգային քաղաքական շուկա։

4-րդ՝ լուրջ անդրադարձ կատարենք ինֆորմացիոն-տեղեկատվական քաղաքականության մշակմանը եւ իրականացմանը՝ համապատասխան դերաբաշխմամբ։

5-րդ՝ հասարակության բոլոր խավերի մեջ առավելագույնս ջանքեր գործադրենք ամրապնդելու համար ազգային շահերի, ազգային անվտանգության, ազգային զարգացման գերակայության գաղափարը։

6-րդ՝ սոցիալական խնդիրների լուծումը դիտարկենք ոչ միայն մարդկանց առօրեական հոգսերը լուծելու, բարեկեցությունն ապահովելու, ինչպես նաեւ զուտ աղքատության հաղթահարման խնդիր, այլեւ սոցիալական համաձայնության հասնելու ուղղված կարեւորագույն քայլ։

«Օրինաց երկիր» կուսակցությունը դավանելով այս սկզբունքներին, պատրաստ է ներդնել իր ուժերը համազգային շահերի պաշտպանության եւ իրականացման համար։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Հաջորդը՝ Գագիկ Կոստանդյան, պատրաստվի Հեղինե Բիշարյանը։

Գ.ԿՈՍՏԱՆԴՅԱՆ

- Վերջերս հաճախ ենք լսում, որ ընդդիմությունը պասսիվացել է։ Ուզում եմ հանգստացնել թե՛ իշխանություններին եւ պղտոր ջրում ձուկ որսացող քաղաքական որոշ գործիչներին. «Ազգային Միաբանությունը» երբեք պասսիվություն եւ հատկապես վախկոտություն չի ցուցաբերել եւ չի ցուցաբերի, եթե երեւանցի լինեիք, կիմանայիք՝ Երեւանում ով՞ է վախկոտ, ով՝ անվախ։ Այս քաղաքում բոլորս համարյա իրար գիտենք կամ լսել ենք, բայց որոշ վախկոտներ, որ եկել են Երեւան եւ փորձում են վերացնել մեր տրադիցիաները, մեզ դարձնել վախկոտներ եւ մեզ անվախության դասեր տալ, այդ ամենը մենք չենք հանդուրժի։

Երեւանցի լինելը դա հպարտություն է, պատիվ է, դա նշանակում է անվախություն, թասիբ, դա արյան մեջ է, դա նշանակում է սիրել Երեւանը։ Եթե արյան հետ երեւանցի լինելը չի եկել, քանի տարի էլ Երեւանում ապրեք, ինչքան փող էլ ունենաք, երեւանցի չե՛ք դառնա։ Համոզված եղեք, որ պասսիվ չենք եւ ավելի խելոք ենք ու անվախ, քան իշխանությունները։ Մի՛ մոռացեք, թե մենք ինչ կյանքի դպրոց ենք անցել, լավ ենք հասկանում ձեր նպատակները, մեր ակտիվությունը դա ձեր փրկությունն է։

Տարիներ շարունակ  դուք զբաղվելով միայն հարստանալով եւ իրար  պաշտոններ հրամցնելով, կեղծ ընտրություններ կազմակերպելով, ձեր ապաշնորհ իշխանությամբ ներքին քաղաքականությունը գցել եք փակուղի, իսկ արտաքին քաղաքականությունն ավելի վատ չէր կարող լինել։ Բայց դժբախտությունը նրանում է, որ դա որեւէ մեկին ցավ չի պատճառում։ Ձեր նպատակն է, որ երկրում իրարանցում սկսվի, եւ ձեր ապաշնորհ քաղաքականության մեղքը գցեք ընդդիմության եւ հատկապես «Ազգային Միաբանության» եւ նրա ղեկավարի վրա։

Սվինների վրա ստեղծված իշխանությունը պահելու համար պատրաստ եք զոհաբերել ամեն ինչ, նույնիսկ հայի արյունով ներկված հայրենի տարածքները։

Այս իրավիճակում «Ազգային Միաբանությունը» հնարավորոություն է ընձեռում ճաշակելու ձեր իսկ եփած բորշչը, ուզում ենք տեսնել՝ այն կարո՞ղ եք մարսել։ Դուք արգելանք եք դրել հեռուստատեսության բոլոր ալիքներով «Ազգային Միաբանության» ղեկավարին եւ նրա թիմակիցներին հանդես գալու։ Ավելին՝ խայտառակություն է, երբ մեր ճշմարիտ խոսքը նենգափոխված ներկայացնում եք ժողովրդին, ինչու՞ եք վախենում ճշմարիտ խոսքից։ Փորձեք մեր ասածներն ազնվորեն հերքել, եթե ճշմարիտը դուք եք։

Ժողովրդին բաժանել եք մերոնց ու ձերոնց։ Ղարաբաղյան հարցը տարել եք փակուղի։ Օր օրի ավելանում է արտագաղթը, ամենուրեք կոռուպցիա է, եւ ավելանում է ժողովրդի դժգոհությունը։ Ձերոնց համար ամենուրեք անպատժելիություն է։

 Երկրում տեղի է ունենում քաղաքացիների սեփականության բռնազավթում՝ հյուսիսային պողոտա, դալմայի բաղեր, ու՞ր եք տանում երկիրը եւ ժողովրդին։ Չե՞ք տեսնում, որ իրավիճակին չեք տիրապետում, բացի չտիրապետելուց նաեւ մեծամիտ եք։

Ստեղծված իրավիճակից դուրս գալու համար փոխանակ ձեր շուրջը հավաքելու երկրի բոլոր կարող ուժերին, օգտվելու նրանց առաջ քաշած ծրագրերից եւ հնարավորություններից, դուք շարունակում եք չտեսնել նրանց։ Օրինակ՝ չեք տեսնում «Ազգային Միաբանության» նախընտրական ծրագիրը, բայց դե, ձեր թասիբը ո՞նց թույլ կտա  դա կյանքի կոչել, չէ՞ որ դա Գեղամյանի եւ նրա թիմակիցների հեղինակած ծրագրերից է, իսկ նրանք ձերոնցից չեն։

Եվ այսպես մերոնք ու ձերոնք անելով, տեսնելու եք, որ ոչ ազատագրված տարածքներ կան, ոչ երկիր, ոչ ժողովուրդ։ Եվ մի քանի ձերոնցով «Համերների» ու «Բրաբուսների» պարը պարելով երկրից հեռանալու եք։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Հեղինե Բիշարյան՝ ամբիոնի մոտ, պատրաստվի Վիկտոր Դալլաքյանը։

Հ.ԲԻՇԱՐՅԱՆ

- Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, «Օրինաց երկիր» կուսակցության կանանց միության նախաձեռնությամբ հրավիրվեց հասարակական- քաղաքական կազմակերպությունների կին ներկայացուցիչների համատեղ քննարկում, ինչպես նաեւ կուսակցական կանանց միության 3-րդ համաժողովը, որի նպատակն էր գտնել ուղիներ երկրի պետական կառավարման եւ հասարակական- քաղաքական հարաբերություններում կանանց դերի բարձրացման, ինչպես նաեւ գործընթացներում նրանց իրական ներգրավվածության հիմնախնդիրների լուծումներ եւ մեխանիզմներ։

Քնարկումը ցույց տվեց, որ հայ կինը գործնականում, գրեթե, դուրս է մղված պետական որոշումների ընդունման բարձրագույն մակարդակից եւ բավարար չափով չի ներգրավված  մեր հասարակական-քաղաքական կյանքի այդ ոլորտներում, հատկապես առաջնային դերերում։ Մեր հասարակական կյանքի միակ ոլորտը, ուր կանանց ակտիվությունը համադրելի է զարգացած ժողովրդավարական երկրների տվյալների հետ, ոչ կառավարական հատվածն է։ Կանայք ղեկավարում են հասարակական կազմակերպությունների 30%-ը եւ կազմում են բոլոր հասարակական կազմակերպությունների անդամների մեծամասնությունը։ Ինչ վերաբերում է քաղաքական ոլորտին, ապա այստեղ կանայք անտեսվում են, որը հանգեցնում է լուրջ դժգոհությունների։

ՀՀ-ում վերջին տարիներին կտրուկ վատացել է կանանց վիճակը, աճել է գործազրկությունը, աղքատությունը, կանայք գործնականում դուրս են մնացել որոշումների ընդունման գործընթացից։ Գոյություն չունեն կամ չեն գործում օրենսդրությունն իրականացնող մեխանիզմներ։ ՀՀ Սահմանադրությամբ, չկան խտրականության նորմեր կանանց հանդեպ, բայց եւ չկան հավասար հնարավորությունների, հավասար պայմանների ապահովման երաշխիքներ, ըստ որի սոցիալ-տնտեսական եւ քաղաքական ճգնաժամի պայմաններում ավելի ու ավելի է խորանում տղամարդկանց կանանց նկատմամբ գերազանցությունը։

Լուրջ մտահոգության տեղիք է տալիս նաեւ գյուղի կանանց վիճակը։ Մարզերում գյուղի սոցիալ-տնտեսական զարգացման պետական ծրագրերում պատշաճ կերպով ներկայացված չեն կանանց հիմնահարցերը, եւ գյուղի զարգացման գործում կանանց դերը դեռեւս չի գտել իր արժանի գնահատականը։

Հանրապետությունում սոցիալ ծանր կացությունն առաջին հերթին անդրադառնում է կանանց վրա, որոնք գործազուրկների 70%-ն են կազմում։ Աշխատանքի ընդունման ժամանակ հաշվի են առնում տարիքային հատկանիշները, երիտասարդ լինելու հանգամանքը, ինչի արդյունքում գործազուրկ կանանց 60%-ից ավելին 35-45 տարեկաններ են։

Հատկապես ծանր են առողջապահական խնդիրները։ Առկա են մարմնավաճառության, ՀՀ կանանց եւ աղջիկների առեւտրի հիմնախնդիրները, ինչն անընդունելի է «Օրինաց երկիր» կուսակցության տեսանկյունից, եւ պահանջվում է համակարգված պայքար այս երեւույթների դեմ։

Ինչպես հայտնի է, մինչեւ այսօր Հայաստանը չի միացել «Կանանց քաղաքական իրավունքների մասին» կոնվենցիային։ Պետք է հետեւություն անել, որ կանայք շատ անելիքներ ունեն քաղաքականության ոլորտում, ուստի եւ պետք է աջակցել նրանց մուտքը քաղաքականություն։

Բազմաբովանդակ միջոցառումները ցույց տվեցին, որ ժամանակն է կատարել առաջարկություն՝ ՀՀ ընտրական օրենսգրքում կանանց քվոտաները բարձրացնելով մինչեւ 25%։

«Օրինաց երկիր» կուսակցությունն իր հավանությունն է տալիս այս տեսակետին եւ կանի հնարավորինս՝ աջակցելու կանանց դերի եւ քվոտաների բարձրացման խնդրում։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Հաջորդը՝ Վիկտոր Դալլաքյան, պատրաստվի Թաթուլ Մանասերյանը։

Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Սիրելի՛ հայրենակիցներ, ձեզ եմ ներկայացնում «Արդարություն» դաշինքի հայտարարությունը.

«Իշխանությունը բռնազավթած վարչախմբի վարած արատավոր քաղաքականության արդյունքում վտանգված է ՀՀ անվտանգությունը։ Ծանր իրավիճակ է ստեղծվել Լեռանային Ղարաբաղի հիմնախնդրի լուծման համար։

98 թվականին ղարաբաղյան հարցը ծառայեցնելով իշխանությունը բռնազավթելուն, Քոչարյանն իրականացրեց այնպիսի քաղաքականություն, որի արդյունքում Արցախը դուրս է մղվել իր իսկ կարգավիճակի շուրջ վարվող բանակցություններից, հակամարտության սուբյեկտից դարձել է հակամարտության օբյեկտ։ Ղարաբաղյան հիմնախնդիրն ինքնորոշման հարցից դարձվել է Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ տարածքային վեճի առարկա։ Դա հանգեցրել է նրան, որ այս կամ այն պատրվակով Հայաստանի տարածքները դառնում են սակարկությունների առարկա։

Արտաքին քաղաքականության բնագավառում Քոչարյանի ձախողումները դրսեւորվում են նրանում, որ Հայաստանը դուրս է մնում տարածաշրջանային լուրջ ծրագրերից։ Աշխարհի հզոր տերությունները, միջազգային հեղինակավոր կազմակերպությունները ղարաբաղյան հիմնախնդրի վերաբերյալ ընդունում են ոչ հայանպաստ որոշումներ՝ մեր պետությունը կանգնել է ագրեսոր ճանաչվելու վտանգի առջեւ։

ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի օրակարգում ընդգրկվել է, այսպես կոչված, գրավյալ տարածքների հարցը։ Հայության համար չափազանց վտանգավոր այս քայլերին ի պատասխան, այսօրվա իշխանությունները հանդես են գալիս անպատասխանատու հայտարարություններով։

 Վերջերս հայտարարելով, որ արցախյան հիմնախնդրի կարգավորման հիմնական խոչընդոտներից մեկը բանակցային գործընթացին Լեռնային Ղարաբաղի չմասնակցելն է, Քոչարյանն այդպիսով խոստովանեց իր իրականացրած կուրսի սնանկությունը, որի համար պատասխանատու է նաեւ նրան աջակցող կոալիցիան։

Վարչախմբի գոյությունը վտանգավոր է Հայաստանի եւ Արցախի համար, իսկ նրա հեռացումը՝ հայ ժողովրդի խաղաղ եւ բնականոն զարգացման կարեւորագույն նախապայմանն է։

Մենք ոչ թե պետք է կլանային շահերով առաջնորդվող Քոչարյանի ապօրինի իշխանության երկարաձգման համար հայությանը տանենք արհավիրքների  ճանապարհով, այլ հանուն Հայաստանի եւ Արցախի, պետք է ազատվենք հայ ժողովրդին այսօրվա վիճակին հասցրած հանցավոր վարչախմբից։

Ղարաբաղյան հիմնախնդրի արդարացի լուծման նախապայմանը ժողովրդի կողմից ընտրված եւ նրա վստահությունը վայելող իշխանությունների ձեւավորումն է»։

Հարգելի պատգամավորներ, այսօր Քոչարյանը ձախողել է ոչ միայն արտաքին քաղաքականությունը, այլեւ՝ ներքին։ Բնակչության ավելի քան 60%-ը թերսնվում կամ աղքատ է, ազգաբնակչությունը գտնվում է ծանր վիճակում, եւ ճանապարհը խունտայի հեռացումն է։

Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Թաթուլ Մանասերյան, խնդրեմ, ամբիոնի մոտ։ Հաջորդը պատրաստվի Հովհաննես Մարգարյանը։

Թ.ՄԱՆԱՍԵՐՅԱՆ

- Սիրելի հայրենակիցներ, 2005 թվականի պետական բյուջեի ներկայացված նախագիծն  «Արդարություն» խմբակցության համար անընդունելի է հետեւյալ կարեւոր առումներով։

Արդեն հասցրել են թմբկահարել պետական բյուջեի, այսպես կոչված, սոցիալական ուղղվածությունը, սակայն որեւէ տեղ չի նշված, թե ինչի՞ հաշվին է ծրագրվում այն։

Մեզ, իհարկե, հայտնի է, որ սոցիալական ոլորտներին ուղղվող գումարները միայն մի մասն է,  այսպես կոչված, օպտիմալացման ծրագրերի, որի հետանքով գործազուրկ են դարձել հազարավոր մանկավարժներ, բժիշկներ եւ բուժաշխատողներ։

Սոցիալական ոլորտի մի զգալի մաս ֆինանսավորվում է պարտքով՝ դեֆիցիտի հաշվին, որի ֆինանսավորման մեջ արտաքին աղբյուրների տեսակարար կշիռը, խնդրում եմ ուշադրություն դարձնել, հասել է 100%-ի։ Այսինքն, ստեղծվել է բացարձակ արտաքին կախվածություն։

2004 թվականի համար ներգրավվել է 80 մլն, իսկ 2005 թվականին ծրագրվում է 100 մլն ԱՄՆ դոլարի արտաքին վարկեր, որոնք գերազանցում են անգամ բյուջեի ծրագրված դեֆիցիտը։ Մինչդեռ կան այլ աղբյուրներ նախ՝ տնտեսությունը զարգացնելու, ապա այն հավասար չափորոշիչներով հարկելու, դրա հաշվին արդեն սոցիալական եւ այլ նպատակային ծրագրեր ֆինանսավորելու համար։

Սկզբունքային մոտեցում չի ցուցաբերվում ստվերային տնտեսության կրճատմանը։ Բոլորն էլ կառավարությունում գիտեն, թե ո՞ր շնաձկերն են խուսափում հարկերից, սակայն բավարար կամք չունեն դրանք օրենքի դաշտ բերելու համար։

Ինչի՞ հաշվին է ապահովվելու սոցիալական ուղղվածությունը, երբ կրկնակի, այսինքն՝ 200%-ով ավելացվել է որոշ ոլորտների ֆինանսավորումն այն ժամանակ, երբ կրկնակի, այսինքն՝ 200%-ով կրճատվել է տնտեսական աճը, 2004 թվականին՝  մոտ 14%, իսկ այս տարի՝ մոտ 7%։ Դատողություններ կարող եք ինքներդ անել։

Զանգվածային բնույթ է կրում ստվերային զբաղվածությունը, որը բնականաբար, չի հարկվում։

Կենսաթոշակների բարձրացման կարեւորագույն խոչընդոտներից մեկն էլ ապօրինի վարձու աշխատանքն է։ Հարկերից իշխանությունների թողտվությամբ խուսափում են ոչ այնքան փոքր ու միջին, որքան խոշոր ձեռներեցները։

Բյուջեի ներկայացումը, քննարկումն ու դրա օգտին քվեարկությունը, ըստ էության, ձեւական բնույթ ունեն, քանի որ պատգամավորներից եւ ոչ մեկն ի վիճակի չէ 6 աշխատանքային օրերի ընթացքում մինչեւ վերջ ծանոթանալ պետբյուջեի նախագծին։

Անցյալ տարվա բյուջեի վերաբերյալ իմ կողմից արված դիտողություններին առ այն, որ տնտեսության ամբողջ ոլորտներ դուրս են մնում պետական բյուջեից, կառավարությունը փորձել է կցկտուր լուծումներ գտնել։

1 տարվա ընդմիջումից հետո անդրադարձ է կատարվել քաղաքացիական ավիացիային, սակայն ծրագրվող միջոցառումները խիստ անիրատեսական են ոլորտում ձեւավորվող մենաշնորհային վիճակի պատճառով։ Մասնավորապես նշվում է երկրի օդային փոխադրումների շուկայում 50%-ից ոչ պակաս չափով հայկական ավիաընկերությունների փոխադրումների ծավալի տեսակարար կշռի ապահովման մասին, մինչդեռ միայն ռուսական կապիտալով «Արմավիան» շուտով կնվաճի ավիափոխադրումների ողջ շուկան՝ իշխանությունների հովանավորությամբ, ոլորտից դուրս մղելով «Հայկական միջազգային ավիաուղիներ» ընկերությանը։

Ի՞նչ հրաշք է նախատեսում կառավարությունն ավիացիայում առողջ մրցակցություն ձեւավորելու ուղղությամբ, հայտնի չէ։

Հակառակ այն իրողությանը, որ տեղեկատվական տեխնոլոգիաները երկրում հռչակվել են գերակա ոլորտ, առաջվա նման խիստ անբավարար է մի կողմից գիտությանը, մյուս կողմից՝ արդյունաբերության գիտական ճյուղերին ուղղվող բյուջետային ֆինանսավորումը։

Գիտական նոր կադրերի պատրաստման համար ԳԱ համակարգի բոլոր ինստիտուտներին նախատեսված է ընդամենը 25 մլն դրամ։

Խիստ կասկածելի է 2005 թվականի համար կանխատեսվող տնտեսական աճը, երբ աճում են ոչ թե արտահանման, այլ ներմուծման տեմպերը։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Պրն Մանասերյան, նախատեսված է 3 րոպե։ Նիստը երկարաձգվում է 15 րոպեով։

Հաջորդը՝ ամբիոնի մոտ է հրավիրվում Հովհաննես Մարգարյանը, պատրաստվի Կորյուն Առաքելյանը։

Հ.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, տարվա յորաքանչյուր եղանակ իր հետ բերում է այդ շրջափուլին բնորոշ հարցերի որոշակի շրջանակ, որոնց հաջող լուծումը թույլ է տալիս առանց կորուստների հաղթահարել բնության առաջադրած խնդիրներն ու ամուր նախադրյալներ ստեղծել հետագա խնդիրների լուծման համար։ Այս առումով բացառություն չի հանդիսանում նաեւ ձմեռնամուտը։ Եվ մինչ շատերը կհասցնեին վերջացնել նախապատրաստական աշխատանքները, ձմեռը թակեց բոլորիս դռները։

Սովորաբար առանձնապես ծանր վիճակում են հայտնվում բարձրլեռնային, սահմանամերձ, բանուկ ճանապարհներից հեռու ընկած բնակավայրերի բնակիչները։ Հաճախ առատ ձյան տեղումներն ու ձնաբքերը խցանում են այս բնակավայրերը կենտրոնների հետ կապող առանց այն էլ ոչ բարվոք ճանապարհահատվածները, ինչի հետեւանքով մարդիկ հայտնվում են մեկուսացված վիճակում եւ  ստիպված լինում մենակ դիմակայել ցրտաշունչ ձմռան փորձություններին։

Այդպիսի բնակավայրերը հատկապես շատ են Շիրակի, Գեղարքունիքի եւ Լոռու մարզերում, որոնք ոչ բոլոր են ապահովված հեռախոսակապով, չկան բժշկական ամբուլատորիաներ, իսկ որոշ գյուղերում գործում են կամ ութամյա դպրոցներ, կամ էլ այդպիսիք ընդհանրապես բացակայում են։ Նշված մարզերից «Օրինաց երկիր» խմբակցությանն ուղղված ահազանգերն առավել մեծ թիվ են կազմում։

Գիտակցելով կյանքի համար անհամատեղելի պայմաններում ապրելու անհնարինությունը, կարելի է հասկանալ առավել բարենպաստ ապրուստի ձգտմամբ հայրենի գյուղերը լքող երիտասարդներին, ովքեր բնակություն են հաստատում համեմատաբար ավելի աշխույժ քաղաքներում, իսկ երբեմն էլ լքում հանրապետությունը։ Եվ որպես հետեւանք՝ գնալով աճում է գյուղաբնակների միջին տարիքը։

Որպես օբյեկտիվ օրինաչափություն, դրանք նյութական սուղ կարողություններ տիրապետող համայնքներն են, որոնք նույնիսկ մեծ ցանկության դեպքում հազիվ թե կարողանան իրենց ուժերով ձմռան ամբողջ ընթացքում մաքրել այդ  ճանապարհները։

Իհարկե, այս առումով ողջունելի է «2005 թվականի բյուջեի մասին» ՀՀ օրենքի նախագծում ճանապարհների սպասարկման համար նախատեսված գումարների կտրուկ ավելացումը, որը կարծում ենք, կնպաստի պետական հոգածության ավելացմանը, դրա կարիքները զգացող համայնքների նկատմամբ։

Սակայն սրանով խնդիրները չեն ավարտվում, դեռեւս լուրջ մտահոգության տեղիք է տալիս ձմռանը ջեռուցմամբ ապահովված լինելու ու սառնամանիքից խուսափելու առանցքային հոգսը, քանզի մնում են դեռեւս չգազաֆիկացված բնակավայրեր, իսկ կոշտ ու հեղուկ վառելիքի բարձր գները մատչելի չեն շատերի համար։

Հուսով եմ եւ ակնկալում եմ, որ հայրենի իշխանությունները բյուջեում միջոցներ կնախատեսեն բնակչությանը ցրտից պաշտպանվելու կարիքները հոգալու, ու սպասվող ձմեռն առավել մեղմ անցկացնելու համար։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Կորյուն Առաքելյան, խնդրեմ, ամբիոնի մոտ, պատրաստվի Ռաֆիկ Պետրոսյանը։

Կ.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

- Հանճարեղ Թումանյանի Գաբո բիձու շերամապահությունը հիշեցնող իշխանական բուրգի գործելավոճը հանգեցրեց նրան, ինչը հատուկ է ոչ լեգիտիմ իշխանություններին՝ անհնարինը հնարավոր դարձնել ոչ միայն պահպանելու իշխանությունը, այլեւ վերարտադրվելու, որը մեզանում ընթանում է ուժային, դատական մարմինների եւ հանցագործ խմբերի աջակցությամբ։

Ռոբերտ Քոչարյանի վարչակազմն այդպես էլ չկարողացավ ուժ գտնել իր մեջ վեր կանգնելու խմբային մանրախնդրությունից եւ ընչաքաղցությունից, եւ պատմության քառուղիներով անցած ամենահին քաղաքակրթությունը կրողներից մեկը՝ հայ ժողովուրդը, դարձյալ կանգնեց վտանգված ճակատագրի դեմ դիմաց։

Մենք հավատում ենք մեր ժողովրդի բնատուր ուժին, այլապես իշխանությունների գոյություն ունեցող զինանոցն ու ներուժը երբեք էլ ի զորու չէ դիմակայելու այն փորձություններին, որը ցավոք, վիճակված է երեք ճանապարհների խաչմերուկներում մոլորված կովկասյան վագրին։

Ու՞մ հայտնի չէ, որ նախագահականից թելադրված կոալիցիայի ստեղծումն ի հաշիվ ժողովրդավարության է՛լ ավելի է մեծացնելու մրցակցությունը Քոչարյանին ավելի մոտ կանգնելու, ավելի մեծ իշխանություն ձեռք բերելու համար։ Ու՞մ հայտնի չէ, որ իշխանությունը եւ նրան սատարող ուժերն ամեն ինչ անելու են ընդդիմությանը պառակտելու, ընդդիմության վրա ցեխ շպրտելու համար։

Հետաքրքրականն այն է, որ եթե նախկինում նրանք հորդորում էին ընդդիմությանը ձեռնպահ մնալ իրավիճակն ապակայունացնելուց, այժմ այդ նույն ուժերին ձեռք չի տալիս «Ազգային միաբանություն» կուսակցության հավասարակշռված գործողությունները։ Թասիբի են գցում մեզ, թե ընդդիմադիր դաշտը դատարկ է, ընդդիմություն  եւ խարիզմատիկ լիդեր չկա՝ հրահրելով կտրուկ գործողությունների։

Ես ուզում եմ ձեզ մի հարց տալ՝ եթե դա այդպես է, այդ դեպքում ինչու՞ է արգելք դրված Արտաշես Գեղամյանի հեռուստաելույթների վրա, ինչու՞ են ամեն կերպ խոչընդոտում ժողովրդի հետ նրա հանդիպումները եւ դրանց ցուցադրումները։ Կամ ու՞մ տեսանելի չէ նախորդ եւ նոր իշխանությունների իրար կրկնող եւ փոխլրացնող գործողությունները եւ գնահատականներն ուղղված ընդդիմությանը, կամ որ նախորդներին սկուտեղի վրա չի մատուցվում ընդդիմադիր դաշտը։

Այստեղ տեղին է հիշել հայտնի Փանջունուն, երբ այդ վայ հեղափոխականն իր զինյալ ջոկատով փորձում է գրավել  եկեցեղին, իսկ երբ քահանան հանգիստ բացում է եկեղեցու դուռն ու բոլորին հրավիրում ներս, նա ընդդիմանում է, թե փակեք դուռը եւ մենք ջարդելով մտնենք ներս՝ երեւալու համար, որ պայքարով հաղթեցինք։

Պարոնայք, ձեր հաշվարկները բոլորիս համար պարզ են։ Ուզում եք թյուրիմացության մեջ գցել մի ամբողջ ժողովրդի՝ պատրանք ստեղծելով, որ եթե գնան այս իշխանությունները, գալու են ժողովրդի կողմից մերժված նախորդները։ Թարգեք ձեր ճամարտակությունները, զուր են ձեր ջանքերը՝ ապակողմնորոշել, հուսահատեցնել մեր ժողովրդին, լռեցնել ընդդիմությանը, ականջներիդ դա օղ արեք։

Ինչ վերաբերում է «Ազգային միաբանությանը», ապա նա որպես ազգային արժեքների կրող եղել եւ այսօր էլ ավելի վճռականորեն մնում է այն քաղաքական ուժը, որն ի վիճակի է համախմբելու ազգը, առաջնորդելու ժողովրդին՝ երկիրը դուրս բերելու նման ծանր վիճակից, ապահովելով մեր ժողովրդի այնքան սպասված եւ ցանկալի հաղթանակը։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Ռաֆիկ Պետրոսյան, խնդրեմ, ամբիոնի մոտ։ Պատրաստվի Գագիկ Մխեյանը։

Ռ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

- Հարգելի գործընկերներ, նոյեմբերի 26-ին, այսինքն՝ առաջիկա ուրբաթ օրը, ժամը 1030-ին պետական-իրավական հարցերի հանձնաժողովը գումարում է նիստ՝ «Արմենիա» տելեֆոնկոմպանի ձեռնարկությանը տրված թիվ 60 լիցենզիայի նոր տարբերակի քննարկման կապակցությամբ խորհրդարանական լսումներ կազմակերպելու համար։

Եվ խնդրում եմ, ինչու՞ եմ այստեղից հայտարարում, հանձնաժողովի բոլոր անդամներին, այդ թվում եւ հանձնաժողովի ընդդիմադիր անդամներին ներկա գտնվել այդպիսի որոշում կայացնելուն։ Իսկ հետո, իհարկե, լսումների օրը կհայտարարվի եւ մենք կհրավիրենք մնացած բոլոր շահագրգիռ անձանց, կազմակերպություններին եւ առաջին հերթին պատգամավորներին։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Գագիկ Մխեյան, խնդրեմ, ամբիոնի մոտ։ Պատրաստվի Սուքիաս Ավետիսյանը։

Գ.ՄԽԵՅԱՆ

- Վերջին շրջանում տարբեր ԶԼՄ-ներով, այդ թվում «Օրինաց երկիր» շաբաթաթերթում հաճախակի են դարձել մարդկանց դժգոհությունները կապված հանրապետության որոշ մարզերի համայնքներում, մայրաքաղաքի տարբեր հատվածներում հողօգտագործման իրավունքի հետ։

Հարցն այն է, որ մեր շատ քաղաքացիներ հետխորհրդային առաջին տարիներին անզոր լինելով դիմակայել ժամանակի դժվարություններին ու հոգսերին, փորձեցին իրենց նվազագույն խնդիրները հոգալ հող մշակելու, այդ հողից բերք ստանալու միջոցով, այսպես ասած, տեր դառնալով փոքրիկ հողամասերի, ընդ որում՝ հաճախ ոչ ապօրինի, այլ նախկին շրջգործկոմների հետ վարձակալության պայմանագրերի հիման վրա։

Սակայն տարբեր որոշումներով այդ հողատարածքները տրամադրվում են այլ քաղաքացիների եւ կազմակերպությունների, ինչն էլ դարձել է հողերի վերոնշյալ վարձակալների դժգոհության պատճառ։

Մասնավորապես, ժամանակին Շահումյանի շրջգործկոմի կողմից շրջանի անմշակ ու անջրդի հողատարածքներ են տրամադրվել արցախյան հերոսամարտի վիրավոր ու բազմազավակ ազատամարտիկների 28 ընտանիքների, որոնք 10 տարի շարունակ շենացրել են այդ հատվածները։ Նման հողատարածքներ կան նաեւ Ավան թաղամասում, ուր սակայն բնակիչների հետ պայմանագրեր չեն կնքվել՝ տարածքների մի մասը համարելով պատմամշակութային գոտի։

Գովելի է, որ ցանկության դեպքում գտնվում են լուծումներ։ Մենք, անշուշտ, հասկանում ենք, որ զարգացման ճանապարհը բռնած մեր երկրում առաջընթաց ու զարգացում պիտի գրանցվի բոլոր ոլորտներում, եւ անհնար է մշտապես դոփել տեղում։ Սակայն այստեղ առկա է մի քանի կարեւորագույն խնդիր, նախ՝ ըստ քաղաքացիների դիմումների, աճուրդների վերաբերյալ որոշումների մասին հողամասի փաստացի տերերը տեղյակ չեն լինում։

2-րդ՝ չի պահպանվում հրապարակայնությունը։

Հաջորդը՝ նշյալ գործընթացն ուղեկցվում է մարդկանց նկատմամբ ոչ  պատշաճ վերաբերմունքով, ինչի հետեւանքով մարդկանց զայրույթին գումարվում է հիասթափությունն ու հուսահատությունը, սակայն ոչ վախը։

Եվ վերջապես չմոռանանք, որ առկա է լուրջ սոցիալական խնդիր։ Ուրեմն, համապատասխան մարմիններն ուղղակի պարտավոր են հաշվի առնել յուրաքանչյուր քաղաքացու շահերն ու իրավունքները, գտնել այն լուծումները, որոնք ամենաիրատեսականը կլինեն թե՛ երկրի եւ թե՛ նրա քաղաքացիների համար։

Որոշ չափով նույնանման մոտեցման արդյունքում խնդիրներ են առաջացել Կոնդ թաղամասի բնակիչների մոտ, որոնց զբաղեցրած հողատարածքները կարող են գտնվել իրացման փուլում՝ քաղաքի կենտրոնը կառուցապատելու նպատակով։

Հարգելի գործընկերներ, ինքս լինելով Կոնդ թաղամասի բնակիչ, ինչի շնորհիվ շատ-շատերին անձամբ եմ ճանաչում եւ ունենում եմ ամենօրյա հանդիպումներ, նման իրավիճակի վերաբերյալ հաճախակի չեմ գտնում համոզիչ պատասխան։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Վերջին հայտարարության համար ամբիոնի մոտ է հրավիրվում Սուքիաս Ավետիսյանը։ Չէ, չի հասցնի արդեն։

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Իմ հայտարարությունը վերաբերում է ձմռան նախապատրաստական աշխատանքների գործընթացին։

Ասեմ, որ կարծես թե, տենդենց է նկատվում, որ ուրեմն, ազգաբնակչության ձմռան նախապատրաստումը, ջեռուցումը, կարծես, ոչ մեկին արդեն չի մտահոգում։

 96 թվականին այդ խնդիրը մենք թողեցինք տեղական ինքնակառավարման մարմինների վրա։ Կարծես, հիմա այդ խնդիրը տեղական ինքնակառավարման մարմիններից տեղափոխվել է համատիրություններ, եւ համատիրություններն էլ այսօր չկայացած համատիրություններ են, եւ այսպես մեկը մյուսի վրա գցելով, այսօր բնակիչները մնացել են ձմռան հետ մեն-մենակ։

Խոսքս վերաբերում է ոչ միայն Գյումրի քաղաքին, այլեւ մյուս քաղաքներին, որտեղ թաղամասերն ունեցել են ջեռուցումներ, ունեցել են կաթսայատներ։ Նույնիսկ անցած տարի, նախանցած տարի կառուցվել են նոր կաթսայատներ, սակայն այսօր, կարծես, ոչ ոքի չի մտահոգում, թե այդ կաթսայատներն ինչու՞ չեն աշխատում եւ ինչու՞ չեն ջեռուցվում շենքերը։

Սրանով, կարծես, մենք ուզում ենք մեր ունեցած միլիարդավոր արժեքներով, 70-80 տարիների ընթացքում ստեղծած բնակֆոնդը քամուն տալ, որովհետեւ 1-2, մի քանի տարի չջեռուցելով, մենք կորցնում ենք նաեւ բնակֆոնդը, ինչպես նաեւ սոցիալական շատ ծանր իրավիճակ ենք ստեղծում մեր ազգաբնակչության համար։

Ես իմ այս հայտարարությունով դիմում եմ ՀՀ կառավարությանը, տարածքային կառավարման նախարարությանը, տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, ինչպես նաեւ «Հայռուսգազարդ»  փակ բաժնետիրական ընկերությանը, որը տարվա ընթացքում մեծ ծավալի աշխատանքներ է կատարել, սակայն արդեն ձմեռ է, եւ կարծում եմ, այդ աշխատանքները հարկավոր է շուտափույթ ավարտել, քանզի շատ թաղամասեր գազաֆիկացված են, բայց ինչ-ինչ պատճառներով այսօր ազգաբնակչությունը գազ չի ստանում, ինչպես նաեւ շատ թաղամասեր ունեն կաթսայատներ, բայց, կարծես, ջեռուցման մասին ոչ ոք չի մտահոգվում։

Ես իմ այս հայտարարությունն անում եմ եւ վաղն ավելի կոնկրետ հարց եմ ուղղելու կառավարությանը, թե կոնկրետ կառավարությունն ի՞նչ խնդիրներ է նախատեսել եւ կոնկրետ ի՞նչ ձեւով է անընդհատ իր  ուշադրության կենտրոնում պահում համայնքների այս խնդիրը, եւ արդյոք կա՞ նման աշխատանք համայնքներում եւ ի՞նչ ծրագրեր կան։ Շնորհակալություն։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Մնում է ընդամնեը 1 րոպե, պրն Խաչատրյան, կուզե՞ք։ Ոչ։

Նիստն ավարտված է։

 Ն Ի Ս Տ Ն   Ա Վ Ա Ր Տ Վ Ե Ց




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ, խմբեր  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS