National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
18.06.2002

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02
03 04 05 06 07 08 09
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ԵՐԿՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԱՐՏԱՀԵՐԹ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

18 հունիսի 2002

Ժամը 1200

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՏԻԳՐԱՆ ԹՈՐՈՍՅԱՆԸ

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Հարգելի գործընկերներ, ինչպես հայտնի է, Կառավարության նախաձեռնությամբ եւ Հանրապետության Նախագահի հրամանագրով այսօր ժամը 12-ին հրավիրվել է արտահերթ նստաշրջան, օրակարգը եւ նախագծերը բաժանված են։

Մինչ մեր աշխատանքային պարտականություններին անցնելը, ես ցանկանում եմ մեր բոլորի անունից շնորհավորել մեր գործընկեր Ռուբեն Գեւորգյանին՝ ծննդյան օրվա առթիվ, մաղթել առողջություն, հաջողություն եւ երջանկություն։

Այժմ հարգելի գործընկերներ, ստուգենք քվեարկության էլեկտրոնային համակարգի աշխատանքը։ Ստուգում։ Կա՞ն առարկություններ քվեարկության էլեկտրոնային համակարգի աշխատանքի հետ կապված, չկան։

Այժմ, հարգելի գործընկերներ, գրանցում։

Գրանցվել է 102 պատգամավոր, քվորում կա, սկսում ենք մեր աշխատանքները։ Հարգելի գործընկերներ, մինչ հարցերին անդրադառնալը ես հիշեցնեմ, որ համաձայն Ազգային ժողովի կանոնակարգի 39-րդ հոդվածի 6-րդ կետի. «Արտահերթ նստաշրջանը, եթե Ազգային ժողովի որոշմամբ այլ բան նախատեսված չէ, անցկացվում է հետեւյալ ընթացակարգով՝

ա) նստաշրջանի յուրաքանչյուր օրը տեղի է ունենում 1,5 ժամ տեւողությամբ՝ 4 նիստ.

բ) յուրաքանչյուր նիստից հետո հայտարարվում է կես ժամ ընդմիջում.

գ) 2-րդ ընդմիջման տեւողությունը 1 ժամ է»։

Այսինքն, փաստորեն, մենք, քանի որ առաջարկություն չկա այլ ընթացակարգով նիստերն անցկացնելու, այսօր կանցկացնենք 4 նիստ, մեզ համար սովորական ընդմիջումներով եւ, ըստ էության, վաղը ... 4 նիստ, ես հատուկ հենց դրա համար կարդացի, հարգելի գործընկերներ, հոդված 39-ի 6-րդ կետը, որտեղ ասվում է, նորից կրկնեմ, որ նստաշրջանը, եթե Ազգային ժողովի որոշմամբ այլ բան նախատեսված չէ, անցկացվում է հետեւյալ ընթացակարգով՝ նստաշրջանի յուրաքանչյուր օրը տեղի է ունենում 1,5 ժամ տեւողությամբ՝ 4 նիստ, անկախ այն բանից, թե երբ ենք սկսում նիստերը։ Եթե մենք այլ ընթացակարգով ենք ուզում աշխատել, ապա, բնականաբար, Ազգային ժողովի որոշում է պետք դրա համար (դահլիճից, չի լսվում)։

Այո, մինչեւ 8-ը, եթե մենք որոշում չընդունենք։ 2-րդ խոսափող, Վահան Հովհաննիսյան։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

- Ես առաջարկում եմ 3 նիստով սահմանափակվել այսօր։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Կա՞ն այլ առաջարկություններ։ 1-ին խոսափող։

Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Պրն Թորոսյան, դուք միանգամայն իրավացիորեն նշեցիք կանոնակարգի համապատասխան կետերը, ես լրիվ համաձայն եմ պրն Հովհաննիսյանի հետ, ուղղակի, որպեսզի մենք կանոնակարգը չխախտենք, կանոնակարգի 39-րդ հոդվածի 7-րդ կետում նշված է. «Սույն հոդվածի 6-րդ կետում նշված որոշման նախագիծը կարող է ներկայացվել արտահերթ նստաշրջանը նախաձեռնողների ներկայացուցչի կողմից, որից հետո այն դրվում է քվեարկության առանց քննարկման»։ Այսինքն, եթե արտահերթ նստաշրջանի նախաձեռնությամբ հանդես է եկել Կառավարությունը, ապա այդ առաջարկությունը կարող է արվել միայն Կառավարության կողմից։

Ես կխնդրեի ձեզ, որպեսզի դուք խոսեք հիմա Վարչապետի հետ, եթե հարմար եք գտնում, նման առաջարկություն լինելու դեպքում մենք անմիջապես հարցը դնենք քվեարկության։ Իմ անձնական կարծիքն այն է, որ այսօր լավ կլինի 3 նիստ, քանի որ մենք լրջագույն օրենսդրական նախաձեռնություններ պետք է քննարկենք եւ, գոնե, պատգամավորները ժամը 6-ից մինչեւ համապատասխան՝ 8-9-ը, հնարավորություն կունենան նախագծերին ավելի մանրամասն ծանոթանալու։ Մենք այդ հնարավորությունը չենք ունեցել, քանի որ շատ նախագծեր մեզ քիչ առաջ են բաժանվել։

Ես կխնդրեի, որպեսզի այս ընթացակարգով մենք գնանք։ Շնորհակալություն։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն, պրն Դալլաքյան, բնականաբար, այդ ընթացակարգով մենք պիտի շարժվենք, որովհետեւ Ազգային ժողովի կանոնակարգն օրենք է, մենք այլ բան անելու իրավունք էլ չունենք։ Խնդիրը մեկն էր, որ հիշեցնել պատգամավորներին, որ մենք 4 նիստով պիտի աշխատենք, սա 1։

Եվ 2-րդ, քանի որ պրն Հովհաննիսյանն ունի առաջարկություն եւ, բնականաբար, մենք այդ առաջարկությանը կարող ենք անդրադառնալ նաեւ ավելի ուշ, ընթացքում կճշտենք Կառավարության հետ, եթե Կառավարությունը համարում է, որ արժե 3 նիստով մենք այսօր աշխատենք, այդ որոշման նախագիծը կդրվի քվեարկության, եթե ոչ, ապա կտեղեկացվի եւ, բնականաբար, մենք կաշխատենք համաձայն Ազգային ժողովի կանոնակարգի։

Ինչ վերաբերում է հարցերի հերթականությանը, ապա բաժանված օրակարգի համապատասխան հերթականությամբ, մենք պետք է հարցերը քննարկենք 1 տարբերությամբ՝ Կառավարության ներկայացուցիչը Կառավարության անունից առաջարկեց «Մաքսային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը քննարկել 3-րդը, այստեղ նշված առաջին 2 կետերից հետո։

Այժմ, հարգելի գործընկերներ, ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի, ինչպես նաեւ սոցիալական, առողջապահության եւ բնության պահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովների ներկայացրած առաջարկություններին մենք պետք է անդրադառնանք. «Գովազդի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին», «Պարզեցված հարկի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին», «ՀՀ 2002 թվականի պետական բյուջեի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի քննարկումն առաջարկվում է անցկացնել երկու ընթերցմամբ։

Հիշեցնեմ, որ մենք, համաձայն կանոնակարգի, այն նախագծերը, որոնք վերաբերում են փոփոխությունների եւ լրացումների, կարող ենք այդ նախագծերի վերաբերյալ նման որոշում ընդունել։ Եվ այժմ, փաստորեն, մեր գործընկերները՝ երկու հանձնաժողովներից, առաջարկում են շարժվել այդ ընթացքով։

Միաժամանակ, պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովն առաջարկել է Քրեական օրենսգրքի նախագծի քննարկման հատուկ կարգ, որը նույնպես ձեզ բաժանված է։

Այժմ, հարգելի գործընկերներ, անցկացնենք այս առաջարկությունների քվեարկությունները, ապա կանցնենք օրակարգի հարցերի քննարկմանը։

Քվեարկության է դրվում «Գովազդի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին», «Պարզեցված հարկի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին», «ՀՀ 2002 թվականի պետական բյուջեի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ «Քաղաքացիական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերը երկու ընթերցմամբ անցկացնելու մասին Ազգային ժողովի որոշման նախագիծը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 95
Դեմ՝ չկա
Ձեռնպահ՝ 6

Որոշումն ընդունված է։

Այժմ քվեարկության է դրվում «ՀՀ քրեական օրենսգրքի նախագծի քննարկման հատուկ կարգի մասին» Ազգային ժողովի որոշման նախագիծը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 93
Դեմ՝ չկա
Ձեռնպահ՝ 7

Որոշումն ընդունված է։

Այժմ, հարգելի գործընկերներ, անցնենք օրակարգի հարցերին։ Ինչպես տեսնում եք, որպես 1-ին հարց, ներկայացված է ՀՀ կառավարության ներկայացրած «Սահմանամերձ տարածաշրջանների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը։ Գլխադասային հանձնաժողովը եւ հիմնական զեկուցողն այն ներկայացրել են 2-րդ ընթերցմամբ ընդունելու համար։

Օրենքի նախագիծը ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների գործունեությունը համակարգող նախարար Հովիկ Աբրահամյանին։ Խնդրեմ, պրն Աբրահամյան։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում ՀՀ օրենքը՝ «Սահմանամերձ տարածաշրջանների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը։

Այս նախագծով հստակեցվում են սահմանամերձ տարածաշրջանների զարգացման տարեկան ծրագրի Ազգային ժողովի հաստատմանը ներկայացնելուն, ինչպես նաեւ նրա կատարման հաշվետվությունը պետական բյուջեի կատարման հերթական տարվա տարեկան հաշվետվության հետ ՀՀ Ազգային ժողովին ներկայացնելու մեխանիզմները։

ՀՀ կառավարությունն առաջարկում է ներկայացված տարբերակում կատարել որոշակի խմբագրական փոփոխություններ, որոնք բխում են «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքից։ Օրինագիծը քնարկվել է Ազգային ժողովի համապատասխան հանձնաժողովներում եւ ստացել դրական եզրակացություն։

Ուղղակի, որպեսզի պատգամավորներին ավելի ըմբռնելի լինի, ես կփորձեի գործող օրենքի առարկայական 2 կետերում, որտեղ որ փոփոխություն է կատարվում, ընթերցել։

Հոդված 5-րդում ձեւակերպվում է հետեւյալ կերպ. «Տարեկան ծրագիրը Կառավարության կողմից Ազգային ժողով է ներկայացվում պետական բյուջեի նախագծի կազմում, որի ֆինանսավորման գումարն արտացոլվում է պետական բյուջեի նախագծում»։

Հոդված 5-րդի 1-ին կետը հանվում է, եւ 3-րդ կետը ձեւակերպվում է հետեւյալ կերպ. «Տարեկան ծրագրի կատարման մասին հաշվետվությունը հանդիսանում է հերթական տարվա «Պետական բյուջեի կատարման մասին» հաշվետվության բաղկացուցիչ մասը»։ Քննարկվել է, չկան առարկություններ, եւ 1-ին ընթերցման ժամանակ դիտողությունները, առարկությունները, ընդունվել են։ Խնդրում եմ դնել քվեարկության։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն, պրն Աբրահամյան։ Այժմ, հարգելի գործընկերներ, ձայնը տրվում է ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Վարդան Բոստանջյանին՝ հանձնաժողովի տեսակետը ներկայացնելու համար։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, ըստ էության, խոսքը հետեւյալի մասին է՝ Կառավարության այն օրենսդրական փաթեթը, ինչ վերաբերում էր ՀՀ բոլոր այն ծրագրային օրենքներին, որտեղ կային համալիր ծրագրեր եւ տարեկան ծրագրեր, պարզապես օրենքում մնացել էր, կար մի թյուր ըմբռնում, ըստ որի, պատկերացվում էր, որ տարեկան ծրագրերը նույնպես հաստատվում են Ազգային ժողովի կողմից, եւ այդ վերաբերյալ ներկայացվում են համապատասխան հաշվետվություններ։

Այս թյուրըմբռնումը շտկելու համար, ինչպես այս օրենքում, այնպես էլ «Սեւանա լճի մասին» օրենքում, «Աղետի գոտու վերականգնման մասին» օրենքում եւ մի շարք այլ օրենքներում մենք արդեն համապատասխան փոփոխությունները կատարել ենք, այս պահին կատարում ենք այս փոփոխությունը՝ Կառավարության նախաձեռնությամբ, որի էությունը կայանում է նրանում, որ ընդհանրապես տարեկան ծրագրերը պարունակվում են պետական բյուջեի տարեկան նախագծի կազմում, իսկ հաշվետվությունն, ըստ այդմ, կազմվում է պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվության բաղկացուցիչ մասը, սա է։

Ըստ էության, փոփոխություններ, առաջարկություններ չեն եղել, եղել է միայն Կառավարության կողմից 1-ին ընթերցման ժամանակ ներկայացված տեքստը, ուրեմն, «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ ընդունած նոր ընդունված օրենքի համապատասխանության հարցը, եւ հանձնաժողովն այս վերաբերյալ տվել է դրական եզրակացություն եւ առաջարկում է դնել քվեարկության 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու համար։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Այժմ պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի տեսակետը նախագծի վերաբերյալ կներկայացնի պատգամավոր Վիկտոր Դալլաքյանը։

Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, հարգելի նախագահող, մեր հանձնաժողովը նույնպես քննարկել է այս օրենսդրական նախաձեռնությունը։ Մեր հանձնաժողովի եզրակացությունը դրական է, եւ ես ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել երկու հանգամանքի վրա։

Առաջին հայացքից կարող է տպավորություն ստեղծվեր, որ օրենքի նախագիծը կանոնակարգում է շատ փոքրիկ հիմնախնդիր, իրոք տեխնիկական հարցեր են լուծվել այս օրենսդրական նախաձեռնությամբ, սակայն կա մի շատ կարեւոր հարց։ Ըստ էության, ամիսներ առաջ պատգամավոր Բոստանջյանի եւ իմ կողմից ներկայացվեց Ազգային ժողովին «Սահմանամերձ շրջանների մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը, որն ընդունվեց եւ ստորագրվեց ՀՀ Նախագահի կողմից։ Սա, փաստորեն, վերաբերմունք էր սահմանամերձ տարածաշրջանների նկատմամբ։ Եվ այս օրենսդրական նախաձեռնության արդյունքում Կառավարությունը մշակեց սահմանամերձ տարածաշրջանների համալիր ծրագիրը եւ, որով այն ծրագրային մոտեցմանը, որին հավանություն է տվել Ազգային ժողովը, երբ Ազգային ժողովի կողմից պետք է հաստատվեն Կառավարության կողմից ներկայացրած եւ՛ տարեկան, եւ՛ համալիր ծրագրերը, մեկ անգամ եւս իր վերահաստատումը գտավ։

Ուզում եմ խորհրդարանին տեղյակ պահել, որ սահմանամերձ տարածաշրջանների համալիր ծրագիրը մշակելու աշխատանքներին ակտիվորեն մասնակցել է պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովը եւ Կառավարությունը՝ ի դեմս համակարգող նախարար պրն Հովհաննես Աբրահամյանի։ Պրն Աբրահամյանը համեստորեն լռեց այդ մասին։

Ի դեպ, ասեմ, որ օրենքի նախագիծը մշակելիս մենք համագործակցել ենք նաեւ ուժային նախարարների հետ, այդ թվում պաշտպանության նախարարի, անվտանգության նախարարի եւ ներքին գործերի նախարարի, եւ լուրջ աշխատանք է կատարվել։ Որպեսզի մեր գործընկերներն ավելի հստակ պատկերացում ունենան, թե այս օրենսդրական նախաձեռնությունն ինչպիսի հիմնարար նշանակություն կարող է ունենալ, ես ուզում եմ վկայակոչել մի շարք փաստեր։ Ուզում եմ ընդգծել, որ սա Ազգային ժողովի եւ Կառավարության կողմից քաղաքական վերաբերմունք է սահմանամերձ տարածաշրջանների հիմնահարցերի վերաբերյալ։

Եթե դուք հիշում եք, ամբողջ համալիր ծրագիրը, որը նախատեսված է մինչեւ 2008 թվականը, ընդգրկում է ավելի քան 9-ը մարզեր՝ 707 հազար ազգաբնակչությամբ եւ 200 բնակավայրեր։ Ընդ որում, ծրագրի արժեքը կազմում է մոտավորապես 60 մլրդ դրամ, որեւէ մեկի համար գաղտնիք չէ, եւ պատգամավորներից մի մասն ընտրվել են հենց մարզերից, որ այսօր սահմանամերձ տարածաշրջանների իրավիճակը ծանր է եւ, ըստ էության, այս օրենսդրական նախաձեռնությամբ մենք փորձում ենք լրջորեն ամրագրել տարեկան եւ համալիր ծրագրերի գաղափարը։

Ես ուզում եմ որոշ թվեր հրապարակել. սահմանամերձ 53 բնակավայրեր խմելու ջրի ջրագծեր չունեն, 68 համայնքներում ոռոգման ցանցերը շարքից դուրս են եկել, 15 բնակավայրերում դպրոցական շենքեր չկան, սահմանամերձ տարածաշրջաններում կա 400 ուսուցչի պահանջ, քայքայված են 160 համայնքների միջհամայնքային եւ ներհամայնքային ճանապարհները, 110 գյուղեր զուրկ են հեռախոսային կապից, բնակավայրերի 75%-ը չեն կարող օգտվել հեռագրատան, հեռախոսակապի ծառայություններից, հեռուստառադիոկապից զուրկ են բնակավայրերի 25%-ը, վերականգնման կարիք ունեն գյուղական բուժհիմնարկների 25%-ը, բնակարաններով ապահովված չեն սահմանամերձ տարածաշրջանների ազգաբնակչության 25%-ը, 90 համայնքներ չունեն մշակութային հաստատություններ, գործազուրկ է ազգաբնակչության 23%-ը, սահմանամերձ տարածաշրջաններից արտագաղթել է 260 հազար մարդ։

Ըստ էության, իրավիճակն, իրոք , լուրջ է, եւ այս պարագայում ես ուզում եմ ընդգծել պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի, Կառավարության, պրն Հովհաննես Աբրահամյանի եւ հատկապես վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանի հետ մեր համագործակցությունը պրն Բոստանջյանի հետ միասին։ Եվ, ըստ էության, այս օրենսդրական նախաձեռնության ամբողջ տրամաբանությունն այն է, որ պետությունը ծրագրավորված եւ հասցեագրված վերաբերմունք է ցուցաբերում սահմանամերձ տարածաշրջանների հիմնահարցերի վերաբերյալ։

Ես առաջարկում եմ օրենքի նախագիծն ընդունել 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ, եւ քվեարկությունը կազմակերպել հարմար պահի։ Շնորհակալություն։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն, ուղղակի 1 ճշտում այս օրենքի նախագծի հետ կապված առաջարկությունը, որ քննարկումն անցկացվի 2 ընթերցումով, ինչքան ես հիշում եմ, չի անցել, ուղղակի, թյուրիմացության պատճառով, հետեւաբար, մենք 3 ընթերցումով այս օրենքի նախագիծը պետք է քննարկենք։

Լավ, քանի որ առաջարկություններ չկային, բնականաբար, դրանց կապակցությամբ ելույթներ եւս չկան, պրն Դալլաքյան, եզրափակիչ ելույթի... շատ լավ, շնորհակալություն։ Պրն Բոստանջյա՞ն, Պրն Աբրահամյան, եզրափակիչ ելույթի... շնորհակալություն։

Պրն Դալլաքյան, եթե խնդիրն այդ 3-րդ ընթերցմանն է վերաբերում, ես կարծում եմ, եթե ճշտելու կարիք կա, քարտուղարության հետ կարելի է ընդմիջմանը ճշտել, եւ արդեն քվեարկությունից հետո վերջնական ամեն ինչ կհայտարարվի։ Չնայած, այնուամենայնիվ, մենք 3 ընթերցումով պիտի անցկացնեինք, եւ որոշման նախագիծը ներկայացվել էր Ազգային ժողովին քվեարկության եւ, փաստորեն, տեղի չի ունեցել։ Ինչեւէ, այս հարցի քննարկումն ավարտվեց, քվեարկությունը կանցկացնենք ավելի ուշ։

Այժմ անցնենք Ազգային ժողովի պատգամավորներ Վիկտոր Դալլաքյանի, Վարդան Բոստանջյանի, Սուքիաս Ավետիսյանի, Սամվել Ավետսյանի, Մարտուն Մաթեւոսյանի, Աղվան Վարդանյանի, Միսակ Մկրտչյանի, Ալվարդ Պետրոսյանի, Ռուբեն Հովսեփյանի, Կիմ Բալայանի եւ Վահան Հովհաննիսյանի, ինչպես նաեւ Կառավարության ներկայացրած «Աղետի գոտու վերականգնման համալիր ծրագրի իրականացման շրջանակներում Շիրակի եւ Լոռու մարզերում արտոնություններ տրամադրելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագծի քննարկմանը։ Այն ներկայացված է 2-րդ ընթերցմամբ ընդունելու համար։

Օրենքի նախագիծը ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Վիկտոր Դալլաքյանին։ Խնդրեմ, պրն Դալլաքյան։

Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, հարգելի նախագահող, թույլ տվեք ձեզ ներկայացնել մեր համատեղ օրենսդրական նախաձեռնությունը։

Ես ուզում եմ օրենսդրական նախաձեռնությունը ներկայացնելուց առաջ ընդգծել, որ այս օրենսդրական նախաձեռնությունն արդյունք է «Միասնություն» խմբակցության, ՀՀԴ խմբակցության եւ Կառավարության համատեղ աշխատանքի։ Եթե հիշում եք, մի քանի ամիս առաջ եւ՛ ՀՀԴ խմբակցությունը, եւ՛ «Միասնություն» խմբակցությունը ներկայացրել էին մի օրենսդրական նախաձեռնություն, որով փորձվում էր կանոնակարգում տալ այս հիմնախնդրին։ Դրանից հետո Կառավարության կողմից եղավ առաջարկություն, մենք համաձայնեցինք Կառավարության հետ համագործակցել, եւ այսօր, ըստ էության, ձեզ ներկայացվում է մեր համաձայնեցված օրենսդրական նախաձեռնությունը։

Ես ուզում եմ ընդգծել Կառավարության կողմից քաղաքաշինության նախարար պրն Լոքյանի ակտիվ աշխատանքն այս հարցում, որը լուրջ ներդրում է կատարել օրենսդրական նախաձեռնության ստեղծման գործում։ Նաեւ մենք՝ նախաձեռնողներս, հանդիպել ենք Հանրապետության վարչապետի հետ, քննարկվել է այս հիմնախնդիրը։ Այս հիմնախնդիրը քննարկվել է նաեւ պետական կադաստրի վարչության պետ պրն Մանուկ Վարդանյանի հետ միասին եւ, ըստ էության, այսօր ներկայացված է համաձայնեցված տարբերակ։

Ավելորդ է ասել, որ աղետի գոտու հիմնահարցերը պետք է լինեն պետության ուշադրության կենտրոնում եւ, ըստ էության, այս վերաբերմունքը հենց ցույց է տալիս, որ պետությունը՝ Կառավարությունը եւ Ազգային ժողովը հստակ եւ հասցեագրված վերաբերմունք ունեն աղետի գոտու հիմնահարցերի վերաբերյալ։ Եթե հիշում եք, մենք ընդունեցինք «Աղետի գոտու վերականգնման մասին» ՀՀ օրենքը, որը մշակվել է պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովում եւ, որի արդյունքում Կառավարությունը ներկայացրեց համալիր ծրագիր, որի ընդհանուր արժեքը 128 մլրդ դրամ էր։

Եվ, ըստ էության, այդ համալիր ծրագիրն օրենքով հաստատվեց Ազգային ժողովի կողմից, այսինքն՝ այն ծրագրային մոտեցումը, որը ներկայացվել է մեր կողմից, ընդունվեց Կառավարության կողմից եւ Կառավարությունը ներկայացրել է համալիր տարեկան ծրագրեր, որը մենք օրենքով հաստատել ենք, եւ դրանից հետո պետք է հաշվետվություն ներկայացվի աղետի գոտու հիմնահարցերի վերաբերյալ։ Եվ «Աղետի գոտու վերականգնման մասին» օրենքի 5-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն, Կառավարությունը կարող է եւ պատգամավորները կարող են ներկայացնել օրենսդրական նախաձեռնություններ աղետի գոտու ազգաբնակչությանը եւ տնտեսավարող սուբյեկտներին արտոնություններ տալու մասին։ Ահա այս օրենսդրական նախաձեռնությունը, որը ներկայացվում է 2-րդ ընթերցման Ազգային ժողովի դատին, հենց այդ է ենթադրում, որ աղետի գոտու ազգաբնակչությանը տրվում են որոշակի արտոնություններ, այսինքն՝ մենք կատարում ենք օրենքի պահանջը։

1-ից 2-րդ ընթերցման ընթացքում, կանոնակարգով սահմանված կարգով, մենք քննարկումներ ենք կատարել Կառավարության հետ միասին, ես ուզում եմ նշել նաեւ քաղաքաշինության նախարարի տեղակալ պրն Անդրեասյանի լուրջ աշխատանքը մեզ հետ միասին, եւ ներկայացվել է 3 առաջարկություն։ Այդ առաջարկությունները ներկայացվել են օրենսդրական նախաձեռնության հեղինակների, այսինքն՝ մեր եւ Կառավարության կողմից։

Առաջարկ է եղել հոդված 2-ի 2-րդ պարբերությունը հանել, եւ 1-ին պարբերությունում «նկատմամբ» բառից հետո ավելացնել՝ «օրդերի, վարձակալության պայմանագրի եւ կամ այլ պայմանագրի հիման վրա» բառակապակցությունը, սա ընդունվել է։ Քիչ հետո ես կներկայացնեմ ամբողջական տեքստը եւ ամեն ինչ ավելի հասկանալի կլինի։

Հոդված 3-ի վերաբերյալ՝ «ա» ենթակետում «տրված» բառից հետո ավելացնել «անհատական» բառը, «դ» ենթակետում՝ «եւ բաժանման» բառից հետո ավելացնել՝ «կամ օտարման այլ գործարքների» բառակապակցությունը։

Եվ հոդված 4-ում՝ «սույն օրենքի» բառակապակցությունը փոխարինել «աղետի գոտու վերականգնման համալիր ծրագրի» բառակապակցությամբ։ Այսինքն, ըստ էության, որոշակի հստակեցումներ են տեղի ունեցել։

եթե հիշում եք, մեր նախորդ քննարկումների ժամանակ, հատկապես պատգամավոր Մարտուն Մաթեւոսյանի կողմից շատ հետաքրքիր թվական տվյալներ բերվեցին այս հիմնահարցերի վերաբերյալ։ Ես ուզում եմ ձեզ հիշեցնել, որ խոսքը վերաբերում է աղետի գոտու, կոնկրետ Շիրակի եւ Լոռու մարզերի ավելի քան 2 հազար 500 ընտանիքների արտոնություններ տալու հիմնախնդրին։ Եվ այդ տեսանկյունից ես ուզում եմ ձեզ ներկայացնել օրենքի նախագծի վերջնական տարբերակը։

«ՀՀ օրենքն աղետի գոտու վերականգնման համալիր ծրագրի իրականացման շրջանակներում Շիրակի եւ Լոռու մարզերում արտոնություններ տրամադրելու մասին».

Հոդված 1. «Օրենքի կարգավորման առարկան եւ նպատակները»։ «Սույն օրենքը կարգավորում է ՀՀ օրենքով հաստատված աղետի գոտու վերականգնման համալիր ծրագրի շրջանակներում Շիրակի եւ Լոռու մարզերի քաղաքացիների բնակարանային խնդիրների լուծման, ինչպես նաեւ բնակելի տների, այդ թվում՝ անավարտ, եւ բնակարանների մասնավորեցման, բնակարանային շուկայի ձեւավորման գործընթացի խթանման պետական հիմքերը, դրանց հիմնական սկզբունքները եւ պայմանները»։

Հոդված 2. «Բնակչության պարտավորությունների մարումը». «Համաշխարհային բանկի կողմից ՀՀ-ին տրամադրված եւ 1997 թվականի պետական բյուջեի վարկերի հաշվին, Շիրակի եւ Լոռու մարզերում շահագործման հանձնված բազմաբնակարան շենքերի բնակիչների կողմից իրենց բնակարանների հարմար վճարման ենթակա գումարը սույն օրենքի ուժի մեջ մտնելու պահից համարվում է մարված, եւ նրանք սույն օրենքի ուժով բնակարանների նկատմամբ օրդերի, վարձակալության պայմանագրի եւ կամ այլ պայմանագրի հիման վրա ձեռք են բերում սեփականության իրավունք, որը ենթակա է պետական գրանցման»։

Հոդված 3. «Պետական տուրքի գծով արտոնությունների տրամադրումը». «Պետական տուրքի գծով արտոնությունները տրամադրվում են.

1-ին՝ համայնքին սեփականության իրավունքով տրված անհատական բնակելի տների, այդ թվում՝ անավարտ, եւ բնակարանների նկատմամբ սեփականության իրավունքի պետական գրանցման համար։

2-րդ՝ համայնքային սեփականություն հանդիսացող բնակելի տների, այդ թվում՝ անավարտ, եւ բնակարանների անհատույց մասնավորեցման, նվիրատվության պայմանագրի նոտարական վավերացման, այդ պայմանագրերից ծագող իրավունքների պետական գրանցման համար։

3-րդ՝ պետական աջակցության ծրագրերի շրջանակներում հողամասերի նկատմամբ սեփականության իրավունքի փոխանցման որոշումների պետական գրանցման համար։

4-րդ՝ աջակցության ծրագրերի շրջանակներում հողամասերի միավորման եւ բաժանման կամ օտարման, այլ գործարքների պայմանագրերի նոտարական վավերացման եւ այդ պայմանագրերից ծագող իրավունքների պետական գրանցման համար։

5-րդ՝ աղետի գոտու վերականգնման համալիր ծրագրի իրականացման շրջանակներում անօթեւան մնացած քաղաքացիների կողմից բնակելի տան կամ բնակարանի վարձակալական պայմանագրի վավերացման, այդ պայմանագրերից ծագող իրավունքների պետական գրանցման համար, սույն հոդվածի «գ», «դ», «ե» ենթակետերով նախատեսված գործարքների իրականացման ժամանակ պետական աջակցության ծրագրերում ընդգրկված քաղաքացիներին արտոնություններին տրամադրվում են մարզկետի կողմից տրված տեղեկանքի հիման վրա»։

Հոդված 4. «Պետական տուրքի գծով արտոնության հասկացությունը». «Պետական տուրքի գծով արտոնությունն աղետի գոտու վերականգնման համալիր ծրագրի շրջանակներում» նշանակում է սույն օրենքի 3-րդ հոդվածում նշված գործարքների իրականացման ժամանակ պետական տուրքի վճարումից ազատում»։

Եվ հոդված 5. «Օրենքի գործողության ժամկետը». «Սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից։ Սույն օրենքի գործողության ժամկետ է սահմանվում 2003 թվականի դեկտեմբերի 31-ը»։

Հարգելի գործընկերներ, ուզում եմ նաեւ ձեզ տեղյակ պահել եւ մեկ անգամ եւս հիշեցնել, որ, ըստ էության, այս օրենսդրական նախաձեռնությունը կանոնակարգում է երկու կարեւոր խնդիր։

1-ինը՝ բնակչությանը տրամադրված վարկերի մարման գործընթացը պետական բյուջեն վերցնում է իր վրա, եւ դրանով օրինականացվում է այդ բնակարանների նկատմամբ բնակչության իրավունքը։ Սրանով լուրջ խթան կարող է ստեղծվել աղետի գոտում բնակարանային շուկայի զարգացման համար։

2-րդը՝ սեփականության հետ կապված եւ դրանից հետո իրականացվող բոլոր գործարքների առումով՝ պետական տուրքերի, ես արդեն նշեցի, որ աղետի գոտու ազգաբնակչությանը տրվում են որոշակի արտոնություններ եւ, ըստ էության, նրանք ազատվում են այդ ոլորտում պետական տուրք վճարելուց։ Սա է այս օրենսդրական նախաձեռնության իմաստը եւ նպատակը։

Եվ, ըստ էության, օրենսդրական նախաձեռնությունը տարածվում է, սա լուրջ թիվ է, ավելի քան 2 հազար 500 ընտանիքների վրա՝ Լոռու եւ Շիրակի մարզերում։ Եվ, բացի այդ, ես կարծում եմ, մենք հնարավորություն կունենանք պրն Լոքյանի հետ ընդմիջմանը քննարկել այս հարցը։

Պրն Մանուկ Վարդանյանն առաջարկել էր մի ձեւակերպում նաեւ՝ աղետի գոտու անավարտ եւ որոշ շինությունների հետ կապված, բայց արդեն պրն Լոքյանն արձագանքեց, որ նման առաջարկություն, փաստորեն, Կառավարությունը չի ընդունում, սա, ուղղակի, խոսակցության մակարդակի, այսինքն՝ այն տեքստը, որը ես ներկայացրի ձեզ, ներկայացվում է այս ձեւով։

Ես առաջարկում եմ օրենքի նախագիծն ընդունել 2-րդ ընթերցմամբ, եթե Կառավարության կողմից կամ մեր օրենսդրական նախաձեռնության հեղինակների, ինչպես նաեւ գլխադասային 3 հանձնաժողովների կողմից կլինեն առաջարկություններ, 2 հանձնաժողովների՝ պետաիրավական եւ ֆինանսաբյուջետային հանձնաժողովների կողմից, մենք պատրաստ ենք սիրով այդ առաջարկություններին անդրադառնալ։

Ես ուզում եմ նաեւ շնորհակալություն հայտնել ֆինանսաբյուջետային հանձնաժողովի հարակից զեկուցող պրն Մարտուն Մաթեւոսյանին, որն ակտիվորեն մասնակցել է այս աշխատանքներին, մեր գործընկերներին՝ ՀՀԴ խմբակցությանը, բնականաբար, նաեւ օրենքի համահեղինակ պրն Վարդան Բոստանջյանին եւ հատկապես Կառավարության ներկայացուցիչ պրն Լոքյանին, որի հետ մենք համագործակցում ենք արդեն երկար ժամանակ։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Մեկ բան հիշեցնեմ, որ առաջարկություններ, եթե լինեն էլ, պիտի լինեն 3-րդ ընթերցմանը համապատասխանող սկզբունքների հիման վրա։ Իսկ այժմ, Կառավարության, որպես համահեղինակի, տեսակետը ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է Կառավարության ներկայացուցիչ, քաղաքաշինության նախարար Դավիթ Լոքյանին։ Խնդրեմ, պրն Լոքյան։

Դ.ԼՈՔՅԱՆ

- Շնորհակալություն, պրն Թորոսյան։ Հարգելի պատգամավորներ, պրն Դալլաքյանը շատ մանրամասնեց օրենքը, եւ ես կարծում եմ, որ Կառավարության ներկայացուցչի ներկայացմանը մնում է շատ քիչ խնդիր։

Ես միայն կուզեմ ձեզ փոխանցել, որ այս հարցը շուրջ 8 ամիս Կառավարության եւ Ազգային ժողովի շրջանակներում քննարկվել է։ Կար լրջագույն բարդություն կապված Համաշխարհային բանկի հետ, քանի որ 25%-ների ազատումը վարկային ծրագրի բաղադրիչ մաս էր, եւ Համաշխարհային բանկը, որպեսզի չխաթարեր այն սկզբունքները, որոնք դրված էին բնակարանային ոլորտում, դեմ էր այս խնդրին, եւ բազմաթիվ կազմակերպությունների, Ազգային ժողովի «Միասնություն» եւ ՀՀԴ ֆրակցիայի պատգամավորների աջակցության շնորհիվ, USAID-ի ղեկավարության աջակցության շնորհիվ մենք կարողացանք Համաշխարհային բանկից ստանալ այն համաձայնությունը, որով այս օրենսդրական նախաձեռնությունը Կառավարության կողմից ներկայացվեց Ազգային ժողով, եւ համատեղ տեսքով այսօր, փաստորեն, 2-րդ ընթերցման է ներկայացված։

Ի դեպ, ասեմ, որ այս օրենքի կարեւորությունը կայանում է նրանում, որ հաստատումն աղետի գոտում սոցիալական արդարության խնդրի, քանի որ աղետի գոտու որոշ բնակիչներ, փաստորեն, ստացել են, առանց մի որեւէ կոպեկ վճարելու, բնակարաններ, իսկ այս 3 հազար 125 ընտանիքը 25%-ի չափով պետք է վճարեր գումարներ, որպեսզի իր բնակարանի սեփականատերը դառնար, եւ այս խնդրով մենք սոցիալական արդարության հարցը լուծեցինք։ Ես կարծում եմ, որ դա երկու խմբակցությունների լավագույն աշխատանքի արդունք էր Կառավարության հետ միասին։

Ես պարտավոր եմ այս գործընթացի համար անպայման նշել այն մեծագույն ջանքերը, որ ունեցան Հանրապետության Նախագահը եւ Հանրապետության Վարչապետը, քանի որ, ուղղակի, իրենց դիմումների համաձայն է, որ Համաշխարհային բանկը համաձայնվեց այս արտոնությունը կիրառելու աղետի գոտու նկատմամբ։

Մանրամասն օրենքը քննարկվել է, այո, միասնության խմբակցության ներկայացուցիչների եւ դաշնակցության խմբակցության ներկայացուցիչների հետ, պրն Դալլաքյանի մոտ, պրն Բոստանջյանի, պրն Մաթեւոսյանի հետ երկար աշխատանք է կատարվել, եւ արդյունքում ստացվել է այս օրենքը, որը հեշտացնում է նաեւ այն 12 հազար պետական բնակֆոնդի սեփականաշնորհման խնդիրը, որ Գյումրի քաղաքում եւ աղետի գոտու մնացած բնակավայրերում մնացել է որպես համայնքային սեփականություն կամ պետական սեփականություն։

Մեկ բնակարանի սեփականաշնորհման գործընթացը քաղաքացու վրա նստում է շուրջ 69 հազար դրամ, եւ բնակիչների մեծ մասը խուսափում է գնալ այս քայլին, եւ պետական մուտքերի խնդիր այստեղ չի առաջանում։ Այս օրենսդրական նախաձեռնությամբ լուծվում է նաեւ այս խնդիրը, եւ մենք բնակարանային շուկայի աշխուժացման լրջագույն հայտ ենք դնում աղետի գոտում։

Ընդհանուր առմամբ շնորհակալություն հայտնելով Ազգային ժողովի պատգամավորներից, որոնք լրջագույն ուշադրություն են դարձնում աղետի գոտու հիմնահարցերին եւ ասեմ, ցանկացած բարձրացրած խնդրին անմիջապես օժանդակում են, օգնում են։ Պետք է ներկայացնեմ ձեզ, որ օրենսդրական նախաձեռնության հեղինակների արված առաջարկները Կառավարության կողմից ընդունված են ամբողջական։ Եվ սրանով ավարտելով, պետք է խնդրեմ, որ քվեարկեք օրենքի ընդունման համար։ Շնորհակալություն։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն, պրն Լոքյան։

Այժմ անցնենք հանձնաժողովների ներկայացուցիչների ելույթներին։ Պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի տեսակետը կներկայացնի պատգամավոր Սուքիաս Ավետիսյանը։

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Ասեմ, որ հարցն, իրոք, շատ կարեւոր էր, եւ մանրամասն արդեն հիմնական զեկուցողների կողմից ներկայացվեցին հարցի մանրամասները։

Միայն այս խնդրի լուծման հետ կապված Գյումրի քաղաքում 1200 ընտանիքներ արդեն 98 թվականից սպասում էին այս խնդրի լուծմանը, որովհետեւ այդ 25%-ների խնդիրն, իրոք, սոցիալական անարդարության հարց էր անօթեւան բնակիչների համար, որոնք ստացել էին բնակարաններ, եւ ես պետք է եւ՛ իմ անունից, եւ՛ իմ ընտրողների, եւ՛ Գյումրի քաղաքի այն բնակիչների անունից, որոնք 25%- խնդրի հետ կապված ունեին պրոբլեմներ, պետք է շնորհակալություն հայտնենք, իրոք, Հանրապետության Նախագահին, Վարչապետին եւ Կառավարությանը, որոնք բարի կամք դրսեւորեցին եւ փորձեցին անցած էս 8 ամիսների ընթացքում այս խնդիրները լուծել։

Ասեմ, որ հանձնաժողովը քննարկել է հարցը եւ դրական եզրակացությամբ ներկայացրել է 2-րդ ընթերցմամբ ընդունելու համար։ Նաեւ հանձնաժողովի կողմից եղել է առաջարկություն, որպեսզի 3-րդ ընթերցումը կատարվի հարցը 2-րդ ընթերցմամբ ընդունվելուց 2 ժամ հետո։

Ես կխնդրեի նախագահողին, պրն Թորոսյան, որպեսզի դուք 2-րդ ընթերցումը քվեարկելուց հետո, հանձնաժողովի այս առաջարկությունը նույնպես դնեք քվեարկության, որպեսզի 2 ժամ հետո մենք 3-րդ ընթերցման ռեժիմով կարողանանք հարցն ամբողջությամբ ընդունել։ Շնորհակալություն։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Պրն Ավետիսյան, ուղղակի, նման առաջարկության համար... անհրաժեշտ է փաստաթուղթ։ Չի՞ քվեարկվել, շատ լավ։

Այժմ ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Մարտուն Մաթեւոսյանը կներկայացնի հանձնաժողովի տեսակետն այս հարցի վերաբերյալ։

Մ.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ

- Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, ես կարծում եմ, շատ ասվեց էս թեմայի շուրջ, էս օրենսդրական նախաձեռնության մասին, որ կարեւոր օրենք ենք ընդունում, եւ մեր հանձնաժողովն էլ առաջարկում է այս օրենքի նախագիծն ընդունել 2-րդ ընթերցմամբ։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն, պրն Մաթեւոսյան։ Քանի որ առաջարկություններն արել են հեղինակները, բնականաբար, առաջարկությունների հետ կապված ելույթներ չեն լինի։ Պրն Մաթեւոսյան, եզրափակիչ ելույթի ցանկություն ունե՞ք, չունե՛ք։ Պրն Ավետիսյա՞ն... շատ լավ։ Պրն Լոքյա՞ն եւ պրն Դալլաքյա՞ն... խնդրեմ, պրն Դալլաքյան։

Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, հարգելի նախագահող, ես չէի մոտենա ամբիոնին, ուղղակի երկու կարեւոր խնդիր կա, շատ հակիրճ դրանց մասին ասեմ։

Ուրեմն, նախորդ մեր նիստի ընթացքում, եռօրյա նիստից առաջ պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովը ներկայացրել էր այդ որոշման նախագիծը։ Ուղղակի, ձեզ հայտնի պատճառներով, փաստորեն, դա քվեարկության չի դրվել։ Ուղղակի, պրն Թորոսյան, ես կառաջարկեի հիմա դա կատարել այսօրվա ընթացքում կամ վաղն առավոտյան։

Մենք առաջարկել էինք, որ 2-րդ ընթերցումից հետո 3-րդ ընթերցում կատարվի 2 ժամ հետո, քանի որ սա տեխնիկական հարց է, ուղղակի, ես ուզում եմ ներկայացնել 07.06.2002 թվական, հանձնաժողովի նախագահի ստորագրությամբ, այստեղ նշված է՝ «Աղետի գոտու վերականգնման համալիր ծրագրի իրականացման շրջանակներում Շիրակի եւ Լուռու մարզերում արտոնություններ տրամադրելու մասին» Ազգային ժողովի պատգամավորներ Դալլաքյան, Բոստանջյան, Ավետիսյան, Սուքիասյան, Մաթեւոսյան, Վարդանյան, Մկրտչյան, Պետրոսյան, Հովսեփյան, Բալայան, Հովհաննիսյան եւ Կառավարություն նախագիծը 3-րդ ընթերցմամբ ընդունելու հատուկ կարգի մասին. Պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովը որոշում է, որ այդ հարցը՝ օրենքի նախագծի 3-րդ ընթերցումն իրականացնել դրա 2-րդ ընթերցմամբ ընդունվելուց հետո 2 ժամ անց։

Այսինքն, այս նախագիծը ես ներկայացնում եմ նախագահողին։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շատ լավ, ուղղակի, մեկ ճշտում, պրն Դալլաքյան, ինձ թվում է, հանձնաժողովն առաջարկում է, ոչ թե որոշում է անցկացնել, այլ հանձնաժողովն առաջարկում է Ազգային ժողովին։

Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

- Այո, իհարկե։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Այո, շատ լավ։

Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

- Հանձնաժողովը որոշել է այս որոշման նախագիծը ներկայացնել Ազգային ժողովին եւ, եթե Ազգային ժողովը կորոշի, ապա մենք 2-րդ ընթերցումից հետո դա կկատարենք։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շատ լավ, եւ 2-րդ ընթերցման քվեարկությունից անմիջապես հետո սա կքվեարկենք։

Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

- Այո, շնորհակալություն։ Եվ 2-րդ հարցը, օգտվելով առիթից, ես նաեւ դիմում եմ աղետի գոտուց ընտրված պատգամավորներին. մենք ունենք պայմանավորվածություն Կառավարության հետ, քաղաքաշինության նախարար պրն Լոքյանի, ինչպես նաեւ պետական կադաստրի վարչության պետ Մանուկ Վարդանյանի հետ, օրենսդրական նախաձեռնության հեղինակները, որպեսզի աղետի գոտու ինքնակամ շենքերի եւ շինությունների հիմնախնդիրների հետ կապված հանդես գանք առանձին օրենսդրական նախաձեռնությամբ։

Եթե հիշում եք, մեր օրենսդրական նախաձեռնությունում այս խնդիրը մենք փորձել էինք կանոնակարգել, բայց դրանից հետո մենք Կառավարության հետ եկել ենք համաձայնության, որ այս խնդրին կանդրադառնանք սեպտեմբեր ամսին։ Ուղղակի, ես կխնդրեի, օգտվելով առիթից, որ պրն Լոքյանը մասնակցում է մեր նիստին, որպեսզի ամառվա ընթացքում մենք անդրադառնանք այս խնդրին, քանի որ աղետի գոտու ինքնակամ շենքերի, շինությունների օրինականացման խնդիրը շատ կարեւոր ենք համարում, եւ այստեղ նույնպես որոշակի արտոնություններ կարելի է տալ աղետի գոտուն։

Ես առաջարկում եմ ներկայացված օրենսդրական նախաձեռնությունն ընդունել 2-րդ ընթերցմամբ։ Շնորհակալություն։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց, քվեարկությունն ավելի ուշ կանցկացվի։

Այժմ անցնենք օրակարգի 3-րդ հարցին։ Կառավարությունը ներկայացրել է «Մաքսային ծառայության մասին», հիմնական զեկուցողներ են Կառավարությանն առընթեր մաքսային պետական կոմիտեի նախագահ Արմեն Ավետիսյանը եւ ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի ներկայացուցիչ... պրն Մինասյան, էստեղ Մանվել Բադեյանի ազգանունն է... ինչպե՞ս, շատ լավ, Գագիկ Ոսկանյանը։

Այժմ ձայնը տրվում է պրն Ավետիսյանին՝ օրենքի նախագիծը ներկայացնելու համար։ Խնդրեմ, պրն Ավետիսյան։

Ա.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Մեծարգո նախագահող, հարգելի պատգամավորներ ձեզ է ներկայացվում «Մաքսային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը։ Սույն օրենքի ընդունման, նախագծի մշակման անհրաժեշտությունն առաջացել է վերջերս ուժի մեջ մտած «Քաղաքացիական ծառայության մասին» օրենքի ընդունումից, քանի որ «Քաղաքացիական ծառայության մասին» օրենքը չի դիտվում որպես մաքսային ծառայությունը քաղաքացիական ծառայություն, հետեւաբար անհրաժեշտություն էր առաջացել նոր օրենքի մշակման եւ «Մաքսային ծառայության մասին» օրենքի ընդունմանը։

Ներկայացված նախագիծը չի հավակնում լինել մաքսային ծառայության կարգավորող ունիվերսալ օրենք։ Նախագծով առաջարկվում է կարգավորել միայն մաքսային ծառայության առանձնահատկությունները, աշխատանքային հարաբերությունները, եւ ոչ առանձնահատուկ մասի կարգավորումը թողնել ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի կարգավորման ոլորտում։

Նախագծում պետական բյուջեի ծախսային մասի ավելացում նախատեսվում է միայն ծառայության ընթացքում կամ ազատվելուց հետո մաքսային ծառայողի մահվան եւ մաքսային ծառայողի մարմնական վնասվածքները, որը բացառում է հետագայում մասնագիտական գործունեությամբ զբաղվելու հնարավորություն, պատճառելու դեպքում մաքսային ծառայողի կամ նրա ընտանիքի անդամներին փոխհատուցումներ տալու կապակցությամբ։ Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ փառք Աստծո, որ վերջին 10 տարիների ընթացքում մասքային ծառայության գործունեության ընթացքում նման դեպքեր չեն եղել, հետեւաբար 2002 թվականի բյուջեի ծախսային մասում փոփոխություններ չի նախատեսվում եւ, եթե հանկարծ նման դեպքեր իրականանան, մաքսային ծառայությունն այդ փոխհատուցումը 2002 թվականի ընթացքում կվերցնի իր արտաբյուջետային ֆոնդերի հաշվից։

Նախագծի ընդունմամբ ուժը կորցրած պետք է ճանաչվի ՀՀ մաքսային օրենսգրքի 16-րդ բաժինը, որը կարգավորում էր մաքսային ծառայության մասին որոշ դրույթներ, ինչպես նաեւ՝ էս օրենքի ընդունումից հետո մի շարք Կառավարության որոշումներ, եւ ներգերատեսչական ակտերի ընդունման կարիք կառաջանա։

Նշեմ, որ «Մաքսային ծառայության մասին» օրենքը մանրակրկիտ քննարկվել է բոլոր շահագրգիռ նախարարությունների կողմից, եղել են նախարարությունների կողմից շուրջ 111 առաջարկներ, դրանց հիմնական մասն ընդունվել են։ Մանրակրկիտ քննարկում է տեղի ունեցել նաեւ Ազգային ժողովի համապատասխան հանձնաժողովում, կան մի քանի շարադրական փոփոխությունների անհրաժեշտություն, որոնց մենք սկզբունքորեն դեմ չենք։

Նախագծի օրինակը ձեզ բաժանված է, եթե հարցեր կան, պատրաստ եմ պատասխանել։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հերթագրում՝ պրն Ավետիսյանին հարցերով դիմելու համար։

Հերթագրվել է պատգամավոր Վիկտոր Դալլաքյանը, 1-ին խոսափող։

Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Պրն Ավետիսյան, ես համաձայն եմ ձեզ հետ եւ, իրոք, դա այդպես է, ես ինքս էլ մասնակցել եմ այդ քննարկումներին, որ օրինագիծը ստեղծելու ժամանակ լուրջ աշխատանք է կատարվել։ Իրոք, ես բարձր եմ գնահատում այդ աշխատանքը, եւ 2 առաջարկություն։ Սրանք ոչ թե հարցեր են, այլ ավելի շատ առաջարկություններ են, եւ կխնդրեի ձեր վերաբերմունքը դրա հետ կապված։

Ուրեմն, հոդված 12-ում նշված է, որ՝ «Օրենքով սահմանված կարգով մրցույթներ եւ ատեստավորումներ անցկացնելու նպատակով Կառավարության որոշմամբ ստեղծվում է մաքսային ծառայության մրցութային եւ ատեստավորման հանձնաժողով, որի կազմի մեջ, բացի հանձնաժողովի նախագահից, մտնում են 6 անդամ։ ՀՀ կառավարության որոշմամբ սահմանվում է հանձնաժողովի անհատական կազմը եւ աշխատակարգը»։

Ես կարծում եմ, որ մաքսային ծառայությունն այնպիսի մասնագիտական նրբություններ ունի, սա առաջարկություն է, որ ճիշտ կլինի այդ հանձնաժողովի կազմը ներկայացվի կամ դուք որոշակի քվոտաներ ունենաք, ասենք, ձեր առաջարկությամբ, ենթադրենք, որոշակի մասով։ Ի՞նչ կարծիքի եք դրա մասին, ես սկզբունք եմ ասում, 1-ից 2-րդ ընթերցման ընթացքում ես առաջարկություններ կներկայացնեմ ձեզ դրա հետ կապված։

Եվ 2-րդը՝ ինչ վերաբերում է հոդված 29-ին եւ հետագա նմանօրինակ հոդվածներին, ուրեմն, զենքի գործադրման, մաքսային ծառայողների անհատական պաշտպանության միջոցների, այս հարցերի մասին, ուղղակի, ես կառաջարկեի, ինքս էլ պատրաստ եմ մասնակցել այդ աշխատանքներին, եթե դուք նպատակահարմար կգտնեք, որպեսզի մենք ուսումնասիրենք նաեւ «Անվտանգության մարմինների մասին» եւ «Ոստիկանության մասին» օրենքների համապատասխան դրույթները՝ զենքի օգտագործման, հատուկ միջոցների օգտագործման հետ կապված, եւ այդ դրույթներից օգտվելով որոշակի շտկումներ կատարենք այս հոդվածներում։

Ա.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

- Պատասխանեմ վերջինից։ Ուրեմն, ասեմ, որ ես նշեցի շահագրգիռ նախարարությունների հետ մանրակրկիտ քննարկումներ են եղել, մասնավորապես ազգային անվտանգության եւ ներքին գործերի նախարարության, այս հոդվածը մանրակրկիտ քննարկվել է։ Ասեմ, որ այս դրույթները բոլորը համապատասխանում են գործող օրենքներին եւ նորմատիվային ակտերին, եւ էստեղ հազիվ թե որեւէ փոփոխության կարիք առաջանա, քանի որ, նորից կրկնում եմ, որ մանրակրկիտ քննարկվել են եւ որեւէ հակասություն «Զենքի մասին» օրենքի հետ չի կարող լինել։

Քննարկենք, բայց, համենայն դեպս, չի լինելու, որովհետեւ շատ մանրամասն, առավել եւս այս հոդվածը շատ մանրակրկիտ է քննարկվել։

Ինչ վերաբերում է 1-ին հարցին, ընդունելով, որ մաքսային ծառայությունը սպեցիֆիկ ծառայություն է եւ, բնականաբար, ատեստացիոն հանձնաժողովը պետք է ունենա համապատասխան որակավորում, ինչպես նկատում եք, հանձնաժողովի նախագահը մաքսային մարմնի ղեկավարն է համարվում եւ, բնականաբար, եթե Կառավարությունն առաջարկում է հանձնաժողովի կազմը, բնականաբար, այդ կազմի անդամների վերաբերյալ առաջարկությունը կլինի մաքսային մարմնի կողմից։ Այդ նորմը ենթադրում է, որ պետք է մաքսային մարմնի կողմից լինի եւ, բնականաբար, Կառավարությունն անկապ ինչ-որ կազմ չի առաջարկի։

Նու, կարելի է դա, եթե օրենքում էլ չամրագրենք, կարելի է, ուղղակի, նորմատիվային ակտով, ենթաօրենսդրական ակտով ամրագրել։ Սկզբունքային է, դեմ չեմ ես այդ առաջարկին, 1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակ կարելի է քննարկել։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շատ լավ, շնորհակալություն, հարցերն ավարտվեցին։

Ա.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Այժմ ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի տեսակետը կներկայացնի հանձնաժողովի անդամ Գագիկ Ոսկանյանը։

Գ.ՈՍԿԱՆՅԱՆ

- Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, ինչպես ասեց հիմնական զեկուցող պրն Ավետիսյանը, «Մաքսային ծառայության մասին» օրենքի նախագծի մշակումը պայմանավորված էր հիմնականում «Քաղաքացիական ծառայության մասին» օրենքով, որը վերջերս արդեն մտել է ուժի մեջ։ Քանի որ Քաղաքացիական օրենքը չի կարգավորում եւ մաքսային ծառայողները չեն համարվում քաղաքացիական ծառայող, դրա համար ընդունվեց։ Եվ էն ժամանակ, երբ որ քննարկվում էր «Քաղաքացիական ծառայության մասին» օրենքը, նախատեսվեց, որ պետք է ընդունվի նաեւ «Հարկային ծառայողի մասին» օրենք եւ «Մաքսային ծառայողի մասին» օրենք։

Օրենքի նախագիծը շատ մանրամասն քննարկվել է մաքսային վարչության իրավաբանի, տեղակալների հետ միասին, եւ մինչեւ հանձնաժողովի նիստը մանրամասն քննարկվել է։ Եղել են խմբագրական բնույթի շատ առաջարկներ, որոնք ընդունվել են, եւ եղել են մի քանի հարցեր, որոնց վրա ես ուզում եմ ուշադրությունը հրավիրել մեր պատգամավորների, որոնք քննարկվել են եւ առաջարկվել են մեր հանձնաժողովի անդամների կողմից։

1-ինը վերաբերում է հոդված 14-ի 4-րդ կետին, որտեղ ամրագրված է, որ՝ «Մաքսային մարմնի ղեկավարը նշանակվում է 4 տարով, Կառավարության առաջարկությամբ, Նախագահի հրամանով»։ Մեր հանձնաժողովի անդամները եւ հանձնաժողովը գտնում է, որ դա սխալ է, որ 4 տարի նշանակումով չպետք է լինի, եւ պետք է դա լինի քաղաքական պաշտոն, եւ օրենքում պետք է ամրագրվի, որ ղեկավար մարմինը դա քաղաքական պաշտոն է, տեղակալը՝ հայեցողական պաշտոն է, օգնականը եւ խորհրդականը նույնպես հայեցողական պաշտոններ են։

2-րդ հարցը վերաբերում է հոդված 12-ին՝ մաքսային ծառայության մրցութային եւ ատեստավորման հանձնաժողովի կազմին, որովհետեւ ամրագրված է 1-ին կետում, որ՝ «Հանձնաժողովը 6 հոգուց է բաղկացած, ներկայացնում է հանձնաժողովի կազմը եւ կանոնակարգը, եւ Կառավարությունն է հաստատում կազմը»։ Մենք գտնում ենք, որ հանձնաժողովի ձեւավորման սկզբունքները պետք է ամրագրվեն օրենքով, մաքսային ծառայության աշխատողներից ինչքան մարդ պետք է լինի, եւ այլ գերատեսչություններից ինչ մասնագիտությամբ մարդիկ պետք է ընդգրկվեն ատեստավորման հանձնաժողովում։

Մյուս հարցը վերաբերում է հոդված 19-ին, որտեղ ամրագրված են հատուկ կոչումների շնորհման ընդհանուր պայմանները, եւ 6-րդ կետում առավելություն է տրվում գիտական աստիճան ունեցողներին, որոնք առավելագույն կոչումից ստանում են մի բան էլ ավելի կոչում, բարձր կոչում են ստանում։ Եվ հանձնաժողովի անդամները գտնում են, որ էդ առավելությունը չպետք է ունենա գիտական կոչում ունեցողը մնացած մաքսային աշխատողների նկատմամբ։

Մյուս հարցը վերաբերում է հոդված 25-ին՝ մաքսային ծառայողի նկատմամբ կիրառվող սահմանափակումներին, որտեղ 2-րդ կետում ամրագրված է, որ՝ «Մաքսային մարմիններում արգելվում է կուսակցություններ, հասարակական կազմակերպություններ ստեղծելը»։ Մենք կարծում ենք, որ այդ հոդվածը, նորմը չպետք է ամրագրվի այս օրենքում, որովհետեւ «Կուսակցությունների մասին» օրենք ունենք, որն ամրագրված է նաեւ այդ օրենքում, եւ 2-րդ ընթերցմամբ կընդունվի նաեւ այդ օրենքը։ Մենք կարծում ենք, որ այստեղ պետք է ամրագրվի, որ մաքսային ծառայողը պե՞տք է լինի կուսակցության անդամ, թե՝ չպետք է լինի։ Այդ խնդիրը պետք է լինի, որովհետեւ «Հարկային ծառայության մասին» օրենքում հարկային ծառայողը որեւէ կուսակցության անդամ չէ։

Հոդված 42-ը մաքսային աշխատողի սոցիալական երաշխիքներին է վերաբերում։ Ես ուզում եմ ընթերցել, որ՝ «Մաքսային ծառայության ընթացքում կամ ազատվելուց հետո մաքսային ծառայողի մահվան դեպքում, եթե այն առաջացել է մաքսային ծառայողի ծառայողական գործունեության կապակցությամբ ստացված մարմնական վնասվածքների կամ հիվանդության հետեւանքով, մահացած մաքսային ծառայողի ընտանիքին, նրա խնամքին գտնվող անձանց մաքսային ծառայության նյութական խրախուսման եւ համակարգի զարգացման ֆոնդի միջոցների հաշվին վճարվում է միանվագ գումար»։ Մենք կարծում ենք, որ պետք է էստեղ ամրագրվի, թե ով է այդ միանվագ գումարը տալիս եւ ի՞նչ կարգով է որոշվում, եւ չափը սահմանափակվի, գրվի, թե ինչ չափով պետք է լինի միանվագը, որովհետեւ էստեղ կլինի սուբյեկտիվ մոտեցում, մեկին կարող են շատ նվազագույն պարգեւատրում կամ օգնություն տալ, իսկ մյուսին շատ ավելի ավել կարող են տալ։ Այս սկզբունքը պետք է անպայման ամրագրվի։

Մյուս հարցը վերաբերում է հոդված 45-ին՝ «Մաքսային ծառայողի նյութական պատասխանատվություն» խնդրին։ Հանձնաժողովի անդամները գտնում են, որ այդ տուգանքները, որոնք նախատեսված են հոդված 45-ում, իրենց անփութության պատճառով եւ իրենց մաքսային ծառայողի վատ աշխատանքի պատճառով, այդ տուգանքները, որոնք նախատեսված են 10%-ի չափով, 15%-ի, 25%- ի չափով, մենք գտնում ենք, որ այդ պատժամիջոցները շատ փոքր են եւ պետք է ավելացնել։

Հոդված 46-ում, կարծում ենք, որ վերադաս մաքսային մարմնի ծառայողական քննության հանձնաժողովը նույնպես Կառավարության կողմից է կազմվում, պետք է էստեղ նորից ընդգրկվի, թե ինչ սկզբունքով է կազմվում հանձնաժողովը, ովքեր են հանձնաժողովի անդամները եւ քվոտաներով որոշվի, թե ովքեր են լինելու։ Միանգամից սկզբունքներն ամրագրվի օրենքում։

Եվ վերջին հարցը վերաբերում է 56 հոդվածի 6-րդ կետին, որտեղ նախատեսված է՝ «Օրենքն ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրած ճանաչել ՀՀ մաքսային օպենսգրքի 16-րդ բաժինը, ՀՀ Գերագույն խորհրդի 93 թվականի հուլիսի 30-ի «ՀՀ մաքսային մարմինների աշխատողներին հատուկ կոչումներ շնորհելու եւ դրանց համապատասխան դրամական հավելավճարներ տալու մասին» կանոնադրության մասին որոշումն ուժը կորցրած ճանաչել։ Դա հակասում է այսօր մեր կանոնակարգի 47 հոդվածի 6-րդ կետին, եւ պետք է ներկայացվի առանձին օրենքներով։

Մենք եկել ենք համաձայնության, որ 1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակահատվածում այդ հոդվածը կհանվի 56 հոդվածից եւ կներկայացվի առանձին օրենքով։ Շնորհակալություն։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն, պրն Ոսկանյան։ Հերթագրում՝ պրն Ոսկանյանին հարցեր տալու համար։

Հերթագրվել է պատգամավոր Վիկտոր Դալլաքյանը, 1-ին խոսափող։

Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Պրն Ոսկանյան, եթե հիշում եք, հարկային ծառայության օրենքի հետ կապված էլ, ես նույն հարցը բարձրացրեցի եւ հիմնական զեկուցող պրն Ալավերդյանն ընդունեց այդ հարցադրումը։ Ես միանշանակ համաձայն եմ ֆինանսաբյուջետային հանձնաժողովի տեսակետին, դուք, ուղղակի, ավելի նուրբ արտահայտվեցիք, ես ուզում եմ ավելի կոշտ արտահայտվել։

Ուրեմն, հոդված 14-ի 4-րդ կետը հակասում է ՀՀ Սահմանադրության 89-րդ հոդվածի այն դրույթին, որ Կառավարության կառուցվածքը եւ գործունեության կարգը սահմանվում է ՀՀ Նախագահի հրամանագրով։ Էստեղ նշված է՝ «Վերադաս մաքսային մարմնի ղեկավարին պաշտոնի է նշանակում եւ պաշտոնից ազատում ՀՀ Նախագահը՝ Վարչապետի ներկայացմամբ։ Վերադաս մաքսային մարմնի ղեկավարին պաշտոնի է նշանակվում 4 տարի ժամկետով», սա Հանրապետության Նախագահի բացառիկ իրավունքն է, եւ չի կարելի օրենքով սահմանափակել Հանրապետության Նախագահի բացառիկ իրավունքը։ Սահմանադրությամբ այդ բացառիկ իրավունքը վերապահված է նրան, ի՞նչ ժամկետով կնշանակի, ի՞նչ կառուցվածք կհաստատի, դա նրա բացառիկ իրավունքն է։

Այլ խնդիր է, եթե այս ծառայությունը, ենթադրենք, եթե Հանրապետության Նախագահը կառուցվածքում փոփոխություն կկատարի, այսինքն, նա կարող է այդ փոփոխությունները կատարել։ Իմ կարծիքով, էս հարցում դուք պետք է ավելի վճռական եւ հետեւողական լինեք։ Ես կխնդրեի մեկ անգամ եւս էս հարցի վերաբերյալ, արդեն Սահմանադրության կոնտեքստում, ձեր մեկնաբանությունները։ Շնորհակալություն։

Գ.ՈՍԿԱՆՅԱՆ

- Ես համամիտ եմ ձեզ հետ, որովհետեւ էդ նույն հարցը հանձնաժողովի քննարկումների ժամանակ բարձրացվեց պրն Բոստանջյանի կողմից, եւ մենք էլ եկանք այն եզրակացության, որ պետք է նշանակումով լինի, այլ, որպեսզի չհակասի Սահմանադրությանը, պետք է դա լինի որպես քաղաքական պաշտոն՝ մաքսային մարմնի ղեկավարը, իսկ տեղակալը, իհարկե, հայեցողական կարգով։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Հաջորդ հարցը՝ Արծրունի Աղաջանյան, 3-րդ խոսափող։

Ա.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Պրն Ոսկանյան, իմ հարցը վերաբերում է եւս հոդված 12-ին՝ հանձնաժողովին։ Ուրեմն, եթե հիշում եք, «Քաղաքացիական ծառայության մասին» օրենքն ընդունելու ժամանակ բազմիցս նշվեց, եւ ստեղծված հանձնաժողովի կատարած աշխատանքի ծավալի վերաբերյալ։

Հիմա մենք ստեղծում ենք մի հանձնաժողով, որը հասարակական կարգով է լինելու, եւ նա ի վիճակի՞ է իրականացնել այն ծավալի աշխատանքը, որը տրվում է հանձնաժողովին, չէ՞ որ ամբողջ մրցույթը եւ ատեստավորումը կազմակերպելու է այդ հանձնաժողովը՝ հարցազրույցներով, տեստերով։ Այս ամբողջ ծավալի աշխատանքը, հասարակական կարգով հանձնաժողովը, ինձ թվում է, չի կարող կատարել, եւ հանձնաժողովի ստեղծման, երեւի, մի քիչ այլ տարբերակ պիտի առաջարկվի։ Շնորհակալություն։

Գ.ՈՍԿԱՆՅԱՆ

- Ես կարծում եմ, պրն Աղաջանյան, հանձնաժողովը ընդհանուր էդ մաքսային ծառայության աշխատողների նկատմամբ պետք է լինի, ատեստավորումը, երեւի, տարին, էնտեղ նախատեսված է քանի տարին մեկ պետք է անցկացվի ատեստավորումը, եւ էդքան ծանրաբեռնված էլ չեն լինի, եւ իրենք կարող են գրաֆիկով, համապատասխան ձեւով անցկացնել այդ մրցույթները, մրցութային հանձնաժողովի աշխատանքը։

Իսկ թափուր տեղերի համար, չեմ կարծում, որ շատ ազատ տեղեր պետք է լինեն, որ իրենք անընդհատ զբաղվեն մարդկանց ընդունելով։

Եվ վարչության ղեկավարության հետ էլ խոսելիս, իրենք գտնում են, որ ատեստավորվող հանձնաժողովը կարող է, ի վիճակի է այդ աշխատանքները կազմակերպել։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն, պրն Ոսկանյան, այլ հարցեր չկան։

Այժմ անցնենք մտքերի փոխանակությանը։ Մինչ այդ խմբերին, խմբակցություններին հիշեցնեմ, որ կարող են ներկայացնել հայտեր՝ իրենց տեսակետն արտահայտելու համար։ Հերթագրում՝ ելույթների համար։

Հերթագրվել է 1 պատգամավոր, Վարդան Բոստանջյան։ Խնդրեմ, պրն Բոստանջյան։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, ինչպես «Հարկային ծառայության մասին», «Մաքսային ծառայության մասին» օրենքը եւս մեզ ներկայանում է չափազանց կարեւոր։ Փաստորեն, սրանք պետական այն մարմիններն են, որոնց միջոցով հավաքվում է մեր պետական բյուջեի եկամուտների հիմնական մասը եւ, բնականաբար, ուրեմն, այս ծառայություններում պետք է լինի բարձր աշխատանքի արդյունավետություն, որով պայմանավորված պետք է բարձրանա նաեւ պետական եկամուտների ծավալները, ինչին մենք ձգտում ենք։

Այս առումով, ուրեմն, ծանոթանալով նախագծին եւ այն քննարկելով ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի հանձնաժողովում, պետք է ասեմ, որ հեղինակները դրսեւորել են բարեխիղճ մասնագիտական մակարդակ, եւ ընդհանուր առմամբ 1-ին ընթերցման ներկայացված կտրվածքով, այսպիսի նախագիծը մեր կողմից գնահատվում է լավ, մինչեւ անգամ բարձր։ Այդուհանդերձ, էստեղ կան որոշակի սկզբունքային, մեր կարծիքով, պահեր, որոնց վերաբերյալ մինչեւ 2-րդ ընթերցում մենք կաշխատենք համապատասխան առաջարկությունների միջոցով նայել հնարավորությունը դրանք փոխելու օրինագծում։

Մասնավորապես, ես ձեր ուշադրությունը կդարձնեի այս դրույթների վրա։ Ուրեմն, 11-րդ հոդվածի 1-ին կետում ասվում է, որ՝ «Մաքսային ծառայության անցնելու մասին» պայմանագիրը կնքվում է ՀՀ քաղաքացու եւ վերադաս մաքսային մարմնի միջեւ գրավոր ձեւով, մինչեւ սույն օրենքով սահմանված մաքսային ծառայության պաշտոն զբաղեցնելու առավելագույն տարիքի լրանալը»։

Ուրեմն, սա լավ է, բայց սա կարճ միացում է տալիս 14-րդ հոդվածի 3-րդ դրույթի 3-րդ կետի վերջին մասի հետ, որտեղ ասվում է՝ «Մրցույթով անցած անձը մաքսային ծառայության պաշտոնում նշանակվում է անժամկետ»։

Ուրեմն, էսպես բան չի կարող լինել, սա կարող է ընկալվել, որ մարդը 70-75 կամ դրանից ավել վիճակներով կարող է մաքսային ծառայությունում աշխատել, որը հակասություն է։

Ինչ վերաբերում է 14-րդ հոդվածի 4-րդ կետին, ես չէի ուզենա եւս մեկ անգամ բարձրանալ, անշուշտ մենք հակված ենք, որպեսզի պետական ծառայողներն ունենան երաշխիքներ տվյալ պաշտոնում աշխատելու, ամրապնդվելու եւ այդ տեղամասում աշխատանքը լավագույնս կազմակերպելու համար, սակայն այս պահին մեր Սահմանադրությունը մեզ հնարավորություն չի ընձեռում, որպեսզի մենք ունենանք Կառավարության մասին, Գործադիր իշխանության մասին օրենք, եւ այս ֆունկցիաները Սահմանադրությամբ տրված են Հանրապետության Նախագահին, որը որոշում է մեր հանրապետության գործադիր իշխանության կառուցվածքը եւ կազմը։

Այս պարագայում ես կառաջարկեի, որ սա մենք նայենք 4-րդ կետը, այս դրույթը, որովհետեւ կարող է մենք հակասության մեջ մտնենք Սահմանադրության հետ, ինչի մասին ասված է նաեւ «Հարկային ծառայության մասին» օրենքի նախագծի քննարկման ժամանակ։

Ձեր ուշադրությունը հրավիրում եմ 14-րդ հոդվածի 8-րդ կետի վրա։ Էստեղ ասվում է հետեւյալը՝ «Մաքսային ծառայության պաշտոնի նշանակվելիս հաշվի է առնվում նախկին աշխատանքի կամ ծառայության վայրում զբաղեցրած պաշտոնը, ստաժը եւ մասնագիտական ձեռքբերումը»։ Սա որոշակիորեն, այսպիսի հստակ նախագծի պարագայում, մեզ ներկայանում է ոչ այնքան ցանկալի կամ հիմնավոր, որովհետեւ կարող է պատահել, որ նախկին պաշտոնում մեկն աշխատած լինի գինեկոլոգ, բայց ինքը փորձի, ասենք թե, մաքսային ծառայությունում տեղավորվելու, եւ էդ կտրվածքով էնտեղ շատ ստաժ ունի, էդ իրա գործը լավ է արել, սա կարող է հնարավորություն ընձեռել, որպեսզի դրան բերենք էդտեղ։

Կարծում եմ, որ առանց այդ էլ, մենք 8-րդ հոդվածով, ուշադրություն դարձրեք՝ «Նշանակման պայմանները», 9-րդ հոդվածով շատ հստակ եւ 10-րդ հոդվածով ամրագրված են այն բոլոր պայմանները, որոնց պարագայում ով կարող է լինել մաքսային ծառայության պաշտոնի, ով կարող է նշանակվել։ Մի խոսքով, 3-րդ կետը ներկայանում է ոչ հիմնավոր։

Ես ձեր ուշադրությունը կհրավիրեի 42-րդ հոդվածի վրա։ Այսօր մենք քննարկելու ենք նաեւ «Քաղաքացիական ծառայողների վարձատրության մասին» օրենքը։ Այստեղ մի այլ սցենար է գրված, որը, փաստորեն, չի համապատասխանում մաքսային ծառայողի, դուք, միգուցե, կարող է հարցնեք, որ կարող է նաեւ չհամապատասխանել։ Այդուհանդերձ, մեր խորին համոզմամբ, դիտարկվում են միանգամայն նույն տարբերակները՝ սոցիալական երաշխիքներ, պաշտպանության առումով՝ սոցիալական պաշտպանության հարցեր, միանվագ գումարների հարցով արդեն դուք գիտեք, պրն Ոսկանյանն այդ մասին ասեց էստեղ։ Ուրեմն, էդ սցենարները նույն ձեւի չեն, ոնց որ մյուս օրենքի մեջ է, պետք է նույնացնել, որովհետեւ էնտեղ ավելի հստակ է գրված։

Էստեղ, ուրեմն, մի բաց ունենք, որտեղ չի ասվում, որ միանվագ տրվող գումարն, այդուհանդերձ, ինչքան պետք է լինի։ Ուրեմն, ցանկացած փող, ուզում է ֆոնդում գտնվի, ուզում է բյուջեում գտնվի, իհարկե, մենք կաշխատենք էդ ֆոնդերը վերացնենք, որովհետեւ երկար ժամանակ օրենսդիրը մտածում է, որ իշխանության որեւէ թեւ կամ մարմին իրավունք չունի արտաբյուջետային, այսպես կոչված, դրանք մենք մտցրեցինք բյուջեի մեջ էլ, իբր, արտաբյուջետային չեն, այդուհանդերձ, էդ փողերն էսօր գոյություն ունեն ֆինանսների նախարարությունում, գոյություն ունեն հարկայինում, գոյություն ունեն մաքսայինում։ Ես կարծում եմ, որ դրանք մենք պետք է... պրն Թորոսյան, ինձ 3 րոպե կավելացնեք, չէ՞։ Ուրեմն, մենք պետք է էստեղ հստակություն մտցնենք, որովհետեւ հարկատուների փողերն են, իսկ հարկատուների փողերը մենք չենք կարող շռայլել։ Ինչպես քաղաքակրթված աշխարհներում են ասում՝ հարկատուների փողերի ամեն մի կոպեկը պիտի հաշվվի։

Ուրեմն, ես ձեր ուշադրությունը հրավիրում եմ 47-րդ հոդվածի վրա։ ես պետք է բառացիորեն կարդամ այս հոդվածը, որովհետեւ այն շատ չէ. «Մաքսային ղեկավարի իրավունքները...»։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Ավելացրեք 3 րոպե։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

- «Մաքսային ղեկավարի իրավունքները, պարտականությունները եւ պատասխանատվությունը ծառայողական կարգ ու կանոնի պահպանման համար»։ Այս ծառայողական կարգ ու կանոնը մի փոքր կարող է մեզ էստեղ ապակողմնորոշել։ Այդուհանդերձ, սրանք իրավունքներ են, սրանք պարտականություններ են եւ պատասխանատվություններ են, որոնք բացառապես ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանվում են օրենքով, այլ բանով չեն կարող իրավունքներ, պարտականություններ սահմանվել։

Իսկ այստեղ ասվում է հետեւյալը՝ «Մաքսային ղեկավարի իրավունքները, պարտականությունները եւ պատասխանատվությունը ծառայողական կարգ ու կանոնի պահպանման գործում, ինչպես նաեւ իրավախախտումների եւ կարգապահական տույժերի կիրառման կարգը սահմանվում է ՀՀ մաքսային ծառայության կարգապահական կանոնադրությամբ, որը հաստատում է վերադաս մաքսային մարմինը»։ Ինչպես ռուսներն են ասում՝ էսպես չի կարող լինել, քանի որ չի կարող լինել երբեք։ Ուրեմն, փաստորեն, այս հոդվածը պետք է խորը խմբագրվի եւ բերվի այն տեսքի, որը պահանջում է մեր օրենսդրությունը։

Ձեր ուշադրությունը հրավիրում եմ 51-րդ հոդվածի 4-րդ կետի վրա, հիմա ես այն ընթերցում եմ. «Մաքսային ծառայության կադրերի ռեզերվում գրանցված մաքսային ծառայողը ստանում է դրամական բավարարում»։ Սա շատ մարդասիրական է ներկայանում, այդուհանդերձ, նաեւ լիրիկական է ներկայանում, էսպիսի բան չի կարող լինել։ Ուրեմն, մենք մի աղքատ երկիր ենք, ըսկի աշխատողին չենք կարողանում փող տալ, հիմա չաշխատողին փող տանք։ Ճիշտ է, երբ մենք գիտենք, որ «Քաղաքացիական ծառայության մասին» օրենքում մի էսպիսի հապշտապի մեջ մի էդպիսի բան գնացել է, որ ռեզերվում կարող է նաեւ փող տանք։ Սա էստեղ լուրջ է ամրագրված եւ ես կարծում եմ, ոչ թե կարծում եմ, այլ՝ համոզված եմ, որ սա էսպես չպետք է լինի։ Ուրեմն, ռեզերվում գտնվողն ինչքան ուզում է, թող ռեզերվում գտնվի, թող նա գնա զբաղվածության կենտրոն, էնտեղից փող ստանում է կամ չի ստանում, միգուցե, մենք Ամերիկայի նման կամ մի այլ երկրի նման հարուստ երկիր լինեինք, էսպես ճոխ ռեժիմով, ասենք, մի 6 ամիս էլ նրան փող տանք, էդպիսի բան չի լինում։ Ուրեմն պիտի հանենք էս հոդվածը։

Իսկ ընդհանուր առմամբ, ես ավարտում եմ, ուզում եմ ասել, այո, էնտեղ սահմանված է, չնայած էնքան էլ հասկանալի չէ, ինչեւիցե։ Ուրեմն, օրենքի նախագիծը լավն է եւ, ես կարծում եմ, որ այն մենք պետք է ընդունենք 1-ին ընթերցմամբ։ Շնորհակալ եմ։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Պրն Ոսկանյան, ունե՞ք եզրափակիչ ելույթի ցանկություն, շնորհակալություն։ Պրն Ավետիսյա՞ն, խնդրեմ։

Ա.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն քննարկումների համար։ Ես իմ ելույթի սկզբում նշեցի, որ կան մի շարք խմբագրական դիտողություններ, որոնք մեզ համար ընդունելի են։ Հնչած հարցերը հիմնականում պարունակում էին դրանք։

Ես խնդրում եմ 1-ից 2-րդ ընկած ժամանակահատվածում, այն անձինք, ովքեր առաջարկություններ արեցին, գրավոր ներկայացնեն, որ համապատասխան աշխատանքային խմբերը տվյալ պատգամավորների հետ աշխատեն առաջարկությունների շրջանակներում, որ կարողանանք 2-րդ ընթերցմանը մոտենանք արդեն ավարտուն տեսքով։ Շնորհակալություն։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Այժմ, հարգելի գործընկերներ, այս հարցի քննարկումն ավարտվեց, քվեարկությունն ավելի ուշ կանցկացնենք։

Անցնենք հաջորդ հարցի քննարկմանը՝ Կառավարությունը ներկայացրել է «ՀՀ 2002 թվականի պետական բյուջեի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» հարցը։ Հարցը քննարկելիս հիմնական զեկուցողներ են քաղաքաշինության նախարար Դավիթ Լոքյանը եւ ֆիանանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Մարտուն Մաթեւոսյանը։

Ձայնը տրվում է պրն Լոքյանին՝ նախագիծը ներկայացնելու համար։ Խնդրեմ, պրն Լոքյան։

Դ.ԼՈՔՅԱՆ

- Շնորհակալություն, պրն Թորոսյան։ Ազգային ժողովը 2001 թվականին հաստատել էր 1 մլրդ 300 մլն սեփականաշնորհման միջոցներից հատկացված գումար՝ աղետի գոտու վերականգնման աշխատանքներն իրականացնելու համար։ 2001 թվականին կազմված ծրագրին համաձայնեցված այդ փաստաթուղթը հաստատվեց Կառավարությունում, որից հետո ներկայացվեց Ազգային ժողովին։

Տարվա ընթացքում ծագեցին բազմապիսի խնդիրներ, կապված տարաբնույթ ֆինանսական աղբյուրներից իրականացվող շինարարական աշխատանքների հետ, որի արդյունքում մենք աղետի գոտու համալիր ծրագիրն ամբողջական իրականացնելու նպատակին հասնելու համար, Ազգային ժողով ենք ներկայացրել այս փոփոխությունները, որոնք ծագել են հիմնականում Գյումրի քաղաքում, Սպիտակ, Վանաձոր քաղաքներում մի շարք օբյեկտների փոփոխության հետ։

Ամենահիմնական փոփոխությունը կատարվել է Գյումրի քաղաքի թիվ 31-րդ դպրոցի շինարարության համար։ Թիվ 31-րդ դպրոցն աղետի գոտու համալիր ծրագրով պետք է կառուցվեր «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի միջոցների հաշվին, բայց, քանի որ բարերարի հետ կապված աշխատանքները «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամով չեն ստացվել, դպրոցը եւ այն թաղամասը, որտեղ պետք է կառուցվեր դպրոցը, մնում էր 2003-ի ծրագրի շրջանակներում։ Մենք ստիպված եղանք փոփոխություն իրականացնել եւ այս դպրոցի շինարարությունը սկսել մեր հաստատումից հետո՝ այս տարի, որի համար տրամադրվում է, փաստորեն, 100 մլն դրամ։ Իսկ այդ գումարն ազատվել է Ախուրյանի տարածաշրջանում նախատեսված բնակարանների գնման գումարի հաշվին։

Ախուրյանի տարածաշրջանում 82 ընտանիքների համար նախատեսված էր բնակարանների գնում պետական միջոցների հաշվին, բայց USAID-ի ծրագրով մենք կարողացանք հասնել այն բանին, որ այնտեղ մենք տեղավորեցինք 300 ընտանիքների սերտիֆիկատներ՝ Ամերիկայի զարգացման գործակալության միջոցների հաշվին, եւ սրանով ազատվեց այս 100 միլիոնը, եւ դպրոցի շինարարության ֆինանսավորումը կարող է սկսվել ձեր հաստատումից հետո։

2-րդ փոփոխությունը պայմանավորված է Մուսայելյան 76 շենքի ամրացման աշխատանքների հետ կապված։ Մուսայելյան 76 շենքն, ըստ մեր ծրագրի, ԼԻՆՍ-ի հիմնադրամը պետք է ամրացներ, բայց ամերիկյան կողմը հրաժարվեց այս օրենքի ամրացումից, քանի որ 1-ին հարկն ամբողջական սեփականաշնորհված խանութներ են, եւ Ամերիկյան Կառավարությունը հրաժարվում է այդ կարգի շինարարական աշխատանքներ իրականացնելու։ Մենք ստիպված էինք Մուսայելյան 76-ը, քանի որ Գյումրիի կենտրոնում տեղակայված շենքերից մեկն է, ամրացնել պետական բյուջեի միջոցների հաշվին, հանելով բյուջեի, փաստորեն, Տերյան 1 նորակառույց շինարարությունը, որը գումարային տեսակետից ավելի մեծ է։

Կարեւոր փոփոխություն է նաեւ 30 մլն դրամի հատկացումը անօթեւան ընտանիքների օժանդակության համար, որը տրվում է նրանց՝ տնակներից դուրս գալու պայմանով, 2 տարվա համար գումար է հատկացվում, ամսական՝ 10 հազար դրամով, եւ 30 միլիոնի չափով գումար է հատկացվում Գյումրի քաղաքի անօթեւան ընտանիքներին, 12 մլն դրամով՝ ամբողջ Լոռու մարզին։

Փոքր համաֆինանսավորման ծրագրեր են նախատեսված փոփոխություններում։ Ուրեմն, գյուղական բնակավայրերում Ամերիկայի զարգացման գործակալությունը սկսել է անօթեւան ընտանիքների բնակարանային շինարարության խնդիր, բայց պայմաններից մեկը հետեւյալն է, որ ջրամատակարարման հարցերը պետք է իրականացնեն պետական աջակցության շնորհիվ, եւ 2,4-3 մլն դրամի չափով 3,7 եւ 3,3 մլն ծրագրի շրջանակներում պետությունն աջակցում է գյուղ ծրագրով կառուցվող բնակելի շենքերի համաֆինանսավորմանը։

Գուգարքի տարածաշրջանում, փաստորեն, մենք ունեինք 12 մլն դրամ, որը Մեղրուտ գյուղի, Գուգարք գյուղի անօթեւան ընտանիքների բնակարանների գնման խնդիր պետք է լուծեր, թվով 10 ընտանիքների, բայց մենք մի քանի քննարկումներ կազմակերպեցինք Ամերիկայի զարգացման գործակալության հետ, որին մասնակցում էին նաեւ պատգամավորներ Սուքիաս Ավետիսյանը, Մարտուն Մաթեւոսյանը, Վիկտոր Դալլաքյանը, եւ ամերիկյան կողմի հետ եկանք այն համաձայնության, որ Մեղրուտ գյուղում տեղակայեցինք 100 սերտիֆիկատներ՝ ամբողջական լուծելու բնակիչների խնդիրը, եւ այդ 12 միլիոնն ազատեցինք ԼԻՆՍ-ի հիմնադրամով, փաստորեն, կառուցվող շենքերի արտաքին կոմունիկացիաները եւ բարեկարգման խնդիրները լուծելու։

Ընդհանուր տեսքով սա է փոփոխությունը։ Ասեմ ձեզ, որ պետական միջոցներից նոր հատկացում չի արվում աղետի գոտու համար, նույն գումարի սահմաններում սա վերաբաշխում է, որպեսզի կարողանանք մենք լուծել այն հրատապ խնդիրները, որոնք ծագում են։

Փոփոխություններից մեկն, օրինակ, Սպիտակ քաղաքի հետ է կապված, որպեսզի ԼԻՆՍ-ը կարողանա իր շինարարությունն իրականացնել, պետք է ամողջական տնակներից ազատվի, բարձրավոլտ էլեկտրական գծերը հեռացվի եւ դրա համար, ասենք, հատկացում է կատարվել 13 մլն դրամ Սպիտակ քաղաքին, որպեսզի այդ աշխատանքները կատարվեն։

Այս կարգի օպերատիվ խնդիրներ են, որոնք լուծվել են, որպեսզի 2002 թվականի աղետի գոտու ծրագրում մենք ձեզ հետ ուշացումներ եւ հետաձգումներ չունենանք։ Շնորհակալություն։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

- Շնորհակալություն։ Այժմ հերթագրում՝ պրն Լոքյանին հարցեր տալու համար։ Շնորհակալություն հարցեր տալու համար։ Նիստն ավարտվեց, ընդմիջումից հետո կշարունակենք մեր աշխատանքները։


Ժամը 1400
ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՏԻԳՐԱՆ ԹՈՐՈՍՅԱՆԸ

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Երբ արտահերթ նստաշրջանը սկսվում է 12-ին, այդ ժամանակ 13.30-ին հայտարարված ընդմիջումն ունենում է ընդամենը կես ժամվա տեւողություն։ Աժմ մենք շարունակելու ենք աշխատանքները։

«ՀՀ 2002թ. պետական բյուջեի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին հարցի վերաբերյալ ֆիանասվարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի տեսակետը ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է պատգամավոր Մարտուն Մաթեւոսյանին։

Մ.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, ԱԺ դատին է ներկայացված կառավարության կողմից 2002թ. բյուջեում փոփոխություններ կատարելու նախագիծ, որը կարծում եմ սա այն դեպքն է, երբ ԱԺ-ը սիրով պետք է համաձայնվի նման փոփոխություններին եւ որը արդյունք է այս ընթացքում որոշակի միջազգային ծրագրերով աղետի գոտու որոշ կառույցներ ընդգրկելու հետեւանք է եւ ազատված միջոցների վերաբաշխման խնդիր է դրված։ Մասնավորապես, ես չեմ ուզում խորանալ պատճառների մեջ, թե ինչու՞ «Լինսի» հիմնադրամը, որն աղետի գոտու համալիր ծրագրով ընդգրկված էր «Լինսի» հիմնադրամ կամ «Հայաստան» հիմնադրամ, որոշ ծրագրերից հրաժարվել են, բայց փոխարենը վերցրել ավելի մեծ ծրագրեր եւ ազատված միջոցների հաշվին հնարավորություն է ստեղծվել կատարելու համալիր ծրագրով նախատեսված աշխատանքներ։

Սկսեմ Գյումրի քաղաքից։ Մուսայելյան 76 շենքը, որը պետք է իրականացներ «Լինսի» հիմնադրամը, հրաժարվել է զուտ այն պատճառով, որ շենքի առաջին հարկի խանութներն արդեն սեփականաշնորհված են եւ այդ հիմնադրամը մասնավոր անձանց համար ներդրումներ չի կատարում։ Բայց փոխարենը «Լինսի» հիմնադրամը վերցրել է Տերյան 1 շենքը, որը իր արժեքով մոտ չորս անգամ ավելի բարձր արժեք ունի, քան Մուսայելյան 76 շենքը։ Փաստորեն, այդ շենքը պետք է կատարվի ի հաշիվ բյուջեի։ Թիվ 31 դպրոցը «Հայաստան» հիմնադրամը պետք է կառուցեր, որը տեխնիկական պատճառներով հնարավոր չէ կառուցել եւ ազատված միջոցներն ուղղվում են թիվ 31 դպրոցի շինարարությանը՝ շուրջ 100 մլն դրամ։ 75 մլն դրամ ազատվում է ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալության հետ բանակցությունների արդյունքում այդ գործակալության կողմից այդ խնդիրը վերցնելու, որը կապված է աղետի գոտու այն բնակիչները, որոնք ավելի պակաս բնակարան են ստացել, քան ունեցել են մինչեւ երկրաշարժը։ Ուրեմն, 75 մլն դրամ նախատեսված էր 2002թ. բյուջեում այս ընտանիքներին աջակցելու համար։ Որպես աջակցություն միջազգային զարգացման գործակալությունը վերցրել է իր վրա եւ այս ընտանիքներն, փաստորեն, ընդգրկված են սերտիֆիկատային ծրագրի մեջ։

Մրցույթի արդյունքում որոշակի ազատված գումարներ կան, որոնք ուղղվում են հիմնականում «Լինսի» հիմնադրամի եւ նաեւ բյուջեով կառուցվող շենքերի ինժեներական կառույցներն ապահովելու տարածքները ազատելու համար։ Կար Նախագահի հանձնարարականը Մուշ-2 թաղամասի ջերմամատակարարումը ապահովելու համար։ Ազատված միջոցներից 89 մլն դրամ հատկացվում է Գյումրի քաղաքի Մուշ-2 թաղամասի ջերմամատակարարումը ապահովելու համար։ Կան նաեւ փոքրիկ գումարներ, որոնք բյուջեում նախատեսված են 25 մլն դրամ քաղաքաշինության նախարարությանը տարբեր ծրագրերի համաֆինանսավորման համար եւ փոփոխության մեջ քաղաքաշինության նախարարության համաֆինանսավորման միջոցների բաշխվածությունն է, որոնք գնում են թիվ 155 դպրոցի համար՝ 2,4 մլն, Արթիկ քաղաքում սոցիալական ներդրումների հիմնադրամի կողմից իրականացվող համաբուժարանի համաֆինանսավորման համար՝ 2,5 մլն, Մարալիկ քաղաքի համաբուժարանի համաֆինանսավորման համար՝ 3 մլն դրամ։

Մյուս կարեւորագույն խնդիրը, որ լուծվում է Ախուրյանի տարածաշրջանի բնակարանների համար, բյուջեով նախատեսված էր 100 մլն դրամ բնակարանների գնման համար։ Ի ուրախություն մեզ, ամերիկյան միջազգային զարգացման գործակալությունը իր վրա է վերցրել եւ ընդգրկել է սերտիֆիկացման ծրագրում։ Փոխարենը Ախուրյանի տարածաշրջանում 300 ընտանիք USAID-ի ծրագրով պետք է ստանան բնակարաններ։

Վանաձոր քաղաքում 12 մլն դրամ հատկացվում է «Լինսի» ծրագրով կառուցվող շենքերի տարածքներն ազատելու եւ նորից ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալությունը իրականացնում է տնակներից ազատված տարածքների բարեկարգումը։ Այստեղ 12 մլն դրամ նախատեսվում է այդ տնակներում ապրող, բայց ոչ թե բնակարան չստացող ընտանիքներին վարձակալության գումարներն ապահովելու համար։ Վանաձոր քաղաքում 60 մլն դրամ ազատվում է նորից այն ընտանիքներին, որոնք ավելի պակաս բնակմակերես էին ստացել, նորից մտել է USAID-ի ծրագրի մեջ։ 10 մլն դրամ Վանաձոր քաղաքում հատկացվում է թիվ 4 դպրոցի ամրացման համար որպես համաֆինանսավորում։ Գիտեք, որ այդ դպրոցը կառուցվում է Կարիտաս ֆիրմայի միջոցներով եւ 10 մլն դրամ հիմնականում ենթակառուցվածքների համար հատկացվում է այդ դպրոցին։

Սպիտակ քաղաքում «Լինս-3» ծրագրով լրացուցիչ իրականացվող տարածքների իրացման նպատակով 13 մլն դրամ է հատկացվում, քաղաքի կենտրոնում ազատվում է 23 մլն դրամը եւ տրամադրվում է համահայկական հիմնադրամի կողմից կենտրոնական հրապարակի կառուցված բնակելի շենքերի արտաքին ցանցեր եւ բարեկարգում։ «Հայաստան» հիմնադրամի այդ ծրագրի մի մասը՝ շուրջ 42 մլն պետք է կատարվի բյուջեի հաշվին։

Գուգարքի տարածաշրջանում 12 մլն դրամ հատկացված էր որպես օժանդակություն ընտանիքներին։ Այն ընդգրկված է ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալության ծրագրի մեջ։ 16 մլն դրամ Վարչապետի Ապարան այցի ընթացքում կար Վարչապետի հանձնարարականը Բաղրամյան թիվ 4 շենքի վթարային մուտքի բնակիչների համար բնակարաններ գնելու։ Սրանով նաեւ այս խնդիրն է լուծվում։

Հանձնաժողովը մանրամասն քննարկել է։ Նորից եմ կրկնում, որ սա այն դեպքն է, երբ Կառավարության աշխատանքի արդյունքում բյուջեի հաշվին կատարվող մի շարք աշխատանքներ ընդգրկվել են միջազգային կազմակերպությունների ծրագրի մեջ եւ ազատվող միջոցներն ուղղորդվում են համալիր ծրագրով նախատեսված այլ աշխատանքների համար։ Պետք է ասել, որ այս ծրագրի իրականացման համար կարեւորագույն դեր ունի ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալությունը։ Մենք մի քանի անգամ հանդիպել ենք պրն Դալլաքյանի, Սուքիաս Ավետիսյանի հետ, քաղաքաշինության նախարարությունում USAID-ի ղեկավարի հետ։ Պետք է ասել, որ իրենք ամեն ինչ անում են աղետի գոտու այս ծրագիրն իրականացնելու համար։

Հանձնաժողովը քննարկել եւ առաջարկում է ընդունել 1-ին ընթերցմամբ։ Առաջարկություններ չեն եղել հանձնաժողովում։ Առաջարկում ենք հարմար պահի դնել քվեարկության։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Հերթագրում՝ հարցեր տալու համար։ Հերթագրում։ Հարցեր չկան։ Այժմ, հարգելի գործընկերներ, պետք է անցնենք մտքերի փոխանակությանը։ Հիշեցնեմ խմբերին եւ խմբակցություններին, որ կարող են ներկայացնել հայտեր իրենց տեսակետը ներկայացնելու համար։ Հերթագրում ելույթների համար։ Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր։ Սուքիաս Ավետիսյան։

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես, որպես Գյումրի քաղաքի պատգամավոր, կարեւորում եմ հարցի քննարկումը եւ շուտափույթ դրական լուծում ստանալը, որովհետեւ այստեղ արծարծվում են շատ կարեւոր խնդիրներ Գյումրի քաղաքի եւ ընդհանրապես աղետի գոտու հիմնախնդիրների լուծման եւ շինարարության հետ կապված։ Կարծում եմ Կառավարությունը շատ ճիշտ ժամանակին եւ օպերատիվ կերպով կարողացել է կատարել համապատասխան փոփոխություններ բյուջեում, որպեսզի մենք կարողանանք Գյումրի քաղաքում առաջացած պրոբլեմները ավելի շուտ լուծել։

Հերթականությամբ ներկայացնելով ասեմ, որ Մուսայելյան 76 շենքը երկարշարժից վթարված շենք է եւ, գտնվելով քաղաքի կենտրոնական մասում, մինչ օրս շենքը տարբեր աղբյուրներից փորձել ենք ֆինանսավորել, բայց լուծումը չի գտել եւ այդ շենքի ֆինանսավորումը նաեւ այդ թաղամասում որոշակիորեն մենք կարողանանք լուծել վթարային շենքերի խնդիրը։

Կառավարությունը նախատեսել է գումարներ, որոնք վերաբաշխվում են։ Դա 30 մլն դրամն է, որ տրվում է տնակներին աջակցության համար, որպեսզի մենք կարողանանք տնակներից շուտ ազատվել։ Դա Գյումրի քաղաքի համար կարեւոր խնդիրն է այսօր, որովհետեւ կան մարդիկ, որոնք տարբեր պրոբլեմներ ունեն բնակարան ստանալու հետ կապված։ Սակայն այդ տարածքները մաքրելու, ազատելու խնդիր կա այդ տնակներից եւ դրա միակ լուծումը այդ տնակների ընտանիքներին աջակցություն ցուցաբերելն է երկու տարով։ Փաստորեն, 100 մլն դրամ տեղափոխվում եւ դրվում է դպրոցաշինության մեջ, որը ամենակարեւոր խնդիրն է եւ տրվում է 31 դպրոցի համար, որը գտնվում է Թբիլիսյան խճուղի 3-րդ թաղամասում, որտեղ դպրոցներ չկան։ Այսօր ամենակարեւոր խնդիրն է, որ այդ թաղամասում մենք կունենանք նաեւ քարաշեն դպրոց։

Ամենակարեւոր խնդիրներից մեկը, դա այսօր Գյումրի քաղաքին մտահոգող խնդիրը, քաղաքի բարեկարգման խնդիրն է։ Այստեղ Կառավարությունը շատ ճիշտ ուղի է ընտրել եւ 100 մլն դրամ դնում է այն շենքերի հարող ինժեներական ինֆրաստրուկտուրաների փողոցների բարեկարգման խնդիրների համար, որով կառուցվում է «Լինսի» հիմնադրամի շենքերը։ Դրանցից 7 շենք կառուցվում է միայն իմ ընտրատարածքում։ Դա Կամո թաղամասն է եւ այստեղ անհրաժեշտություն է զգացվում, որպեսզի Շահինյան, Կամո, Քաչատրյան փողոցներով պարփակված այն տարածքը, որը այսօր շինարարական մեծ կոմպլեքսի է վերածվել։ Դա շատ ուրախալի է, որպեսզի շենքերը հանձնելու հետ զուգահեռ կարողանանք նաեւ այդ տարածքները բարեկարգենք եւ մարդիկ ունենան ոչ միայն բարեկարգ բնակարաններ, այլեւ բարեկարգ տարածքներ, որպեսզի կարողանան իրենց խնդիրներն իրականացնեն։ Այս առումով կարծում եմ նաեւ կլուծվի Թբիլիսյան 3-րդ թաղամասի խնդիրը, որովհետեւ այնտեղ նույնպես «Լինսի» հիմնադրամով մի շարք շենքեր են ուժեղացվում եւ այդ շենքերի տարածքները պետք է բարեկարգ վիճակ ունենան։

Ամենակարեւոր խնդիրը, որպես իմ ընտրատարածքի խնդիր, ես համարում եմ Մուշ-2 թաղամասի ջեռուցման խնդիրը։ Թաղամաս, որտեղ 1995թ. կառուցվել են բնակելի շենքեր մոնոլիտ երկաթ-բետոնից շենքեր, որտեղ ձմռան ամիսներին դրսի ջերմաստիճանը ներսի ջերմաստիճանի հետ գրեթե նույնն է, անկախ նրանից, թե մարդիկ ինչ վառելիք են օգտագործում, որովհետեւ քաղաքից դուրս են գտնվում այդ շենքերը եւ այդ շենքերում առանց կենտրոնական ջեռուցման հնարավոր չէ ապրել։ Այդ պատճառով այսօր շենքերի մոտավորապես 60%-ը բնակեցված չեն, լքյալ կարգավիճակում են այդ շենքերը։ Ուստի, Կառավարությունը շատ ճիշտ քայլ է անում, որպեսզի մենք կարողանանք այդ շենքերը ջեռուցենք։ Ուղղակի, ես Կառավարությանը կխնդրեի, որ ուշադրություն դարձվի նրան, որ դեռեւս 1997թ. մենք այնտեղ Համաշխարհային բանկի միջոցներից մոտ 140 հազար դոլար ծախսել ենք մի կաթսայատան կառուցման վրա։ Այդ կաթսայատունը մինչեւ օրս չի աշխատել։ Կարծում եմ, որ մենք այս ծրագրում պետք է ընդգրկենք այդ կաթսայատան աշխատեցնելու խնդիրը։ Այսինքն՝ եթե վառելիքի փոխարինման խնդիր կա, ապա մենք պետք է այդ խնդիրն անպատճառ լուծենք։ Այդտեղ ապրում է մոտ 700 ընտանիք եւ կարծում եմ, որ նրանք այսօրվանից կսպասեն, որ ձմռանը ջեռուցում կունենան։ Այդ ընտանիքների կողմից ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել Կառավարությանը եւ այն շահագրգիռ գերատեսչություններին եւ նախարարություններին, որոնք այս խնդիրը ուզում են լուծված տեսնել։

Մենք այստեղ մի շատ կարեւոր խնդիր ենք լուծում այս օրենքի փոփոխությունով։ Դա USAID-ի գրասենյակի հետ կապված համաֆինանսավորման խնդիրն է։ Հատկապես այստեղ կարեւորում եմ երեւանյան 155 շենքերի հետ կապված 2,4 մլն համաֆինանսավորման խնդիրն է։ Մենք այստեղ լուծում ենք նաեւ հետագայի հետ կապված խնդիրները։ Մենք ունենք Գյումրի քաղաքում 1-ին եւ 2-րդ աստիճանի վնասվածության շենքեր, որոնք ոչ մի ծրագրերում չեն ընդգրկվել որպես ուժեղացվող շենքեր։ Բայց այդ շենքերում կան բնակարաններ եւ շենքերի ամբողջական մասեր, որոնք վերանորոգման եւ վերականգնման կարիք ունեն։ Այստեղ շատ մեծ դեր է խաղում USAID-ի գրասենյակը։ Մենք պետք է համաֆինանսավորման խնդիրներ լուծենք այսօրվանից, որովհետեւ հաջորդ տարի 1,5 մլն դոլարի խնդիր է նախատեսվում նման շենքերի հետ կապված։ Մենք պետք է այսօրվանից այդ հիմքը դնենք համատեղ աշխատանքի Կառավարության եւ այդ գրասենյակի, որպեսզի կարողանանք այդ շենքերի խնդիրը լուծենք։

Այստեղ կարեւոր խնդիր է լուծվում այն առումով, որ մենք ընդունում ենք «Համատիրությունների բազմաբնակարան շենքերի մասին» օրենքը եւ այսօր համատիրությունների կայացմանը առաջնահերթ խնդիրներից մեկն է, որպեսզի կարողանանք աջակցություն ցուցաբերենք համատիրություններին։ Այսօր Կառավարությունը եւ ամերիկյան գրասենյակը խնդիր են դնում, որպեսզի այն շենքերում, որտեղ արդեն կան կազմավորված համատիրություններ, կարողանան աջակցել այդ շենքերի բնակիչներին, որպեսզի իրենց շենքերում կարողանան հիմնանորոգման եւ ընթացիկ նորոգման աշխատանքներ կատարել։

Ես առաջարկում եմ, որպեսզի այս նախագծին պատգամավորները կողմ քվեարկեն։ Եվ Կառավարությանը կխնդրեի գտնել տարբերակ, որպեսզի այս նախագիծը ավելի շուտ կարողանանք ընդունել, որպեսզի այդ գումարների վերաբաշխումը կատարվի եւ շինարարության խնդիրները մինչեւ տարվա վերջ լուծենք։

Մյուս խնդիրը, պրն Լոքյան, ես խնդրում եմ ուշադրություն դարձնել այն հանգամանքին, որ մենք այստեղ, փաստորեն, բյուջեով միջոցները ներգրավում ենք, դնում ենք, բայց քաշքշուկների պատճառով մինչեւ օրս կան շենքեր, որոնց շինարարությունը չի սկսվել։ Այդ թվում՝ Գորկու 72 շենքը։ Կուզեի, որ մենք առաջիկայում ուշադիր լինենք նմանատիպ խնդիրներին։ Շնորհակալություն։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այլ ելույթներ չկան։ Խմբերից եւ խմբակցություններից նույնպես հայտեր չկան։ Այժմ անցնենք եզրափակիչ ելույթներին։ Պրն Մաթեւոսյան։ Շնորհակալություն։ Պրն Լոքյան։ Խնդրեմ։ Եզրափակիչ ելույթի համար ձայնը տրվում է քաղաքաշինության նախարար Դավիթ Լոքյանին։

Դ.ԼՈՔՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես շնորհակալություն եմ հայտնում պրն Մաթեւոսյանին, պրն Ավետիսյանին մանրամասն խնդիրը ներկայացնելու համար։ Ես ամբիոնին մոտեցա միայն վերջին հարցի հետ կապված, որը բարձրացրեց պրն Ավետիսյանը։ Խնդիրը վերաբերում է Գորկու եւ Անի թաղամասի շենքերի մրցույթների ուշացմանը, որի պատճառները հիմնականում պայմանավորված են մարզպետարան-պետական գնումների կոմիտե փոխհարաբերությունով։ 1-ին մրցույթը արված է եւ բյուջեում նախատեսված գումարից ավել է դրված։ Այդ պատճառով պետական գնումների կոմիտեն մեր խնդրանքով չեղյալ է համարել այդ մրցույթը եւ այսօր նոր հայտ են ներկայացրել բյուջեի նախատեսված գումարների սահմաններում մրցույթ իրականացնելու համար։

Ընդհանուր առմամբ շնորհակալ եմ խնդրին այսպիսի վերաբերմունք ցուցաբերելու համար։ Կխնդրեի հնարավորին չափ ընդունել, որպեսզի հատկապես ջերմամատակարարման հարցերը արագացնելու եւ Մուշ թաղամասի ջեռուցման հարցերը լուծելու համար։ Շնորհակալություն։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Լոքյան։ Այս հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Այժմ անցնում ենք հաջորդ հարցին։ Կանոնակարգի համաձայն հաջորդ հարցը վերաբերում է ԱԺ վերահսկիչ պալատի տարեկան հաշվետվությանը։

Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ ուշադրություն։ Այստեղ ես մինչ հարցի քննարկմանն անցնելը երկու բառ պիտի ասեմ։ Ինչպես գիտեք, «Վերահսկիչ պալատի մասին» օրենքում 1999թ. արվել է փոփոխություն, որով սահմանվել է 6 տարի ժամանակ Վերահսկիչ պալատի նախագահի գործունեության համար։ Ցավոք սրտի, որոշ անհստակություններ կան։ Անցումային դրույթներում որեւէ մեկնաբանություն չկա։ ԱԺ նախագահը համարում է, որ պրն Թավադյանի գործունեության ժամկետն ավարտվել է, եւ պրն Թավադյանը գտնում է, որ ժամկետը պետք է հաշվել ոչ թե 1996թ. իր ընտրման ժամանակից, այլ 1999թ. արված փոփոխությունից։ Այս վիճարկվող հարցի հետ կապված ես կարծում եմ մենք պետք է սպասենք լուծումներին ավելի ուշ։ Այժմ, եթե առարկություն չկա, ես ուզում եմ ձայնը տալ պրն Թավադյանին՝ ԱԺ վերահսկիչ պալատի 2001թ. տարեկան հաշվետվությունը ներկայացնելու համար։ 2-րդ խոսափող, Մարտուն Մաթեւոսյան։

Մ.ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ

-Սա ոչ որպես առարկություն, բայց եթե հստակեցվի, որ իրավասություններն արդեն վայր դրված են պրն Թավադյանի։ Այսինքն՝ որեւէ իրավական հետեւանք հաշվետվության մասով կարող է ունենալ։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Ես կարծում եմ՝ ոչ։ Ասեմ։ Այստեղ մի քանի բան կա։ Կարծում եմ, եթե նման հստակ մոտեցում կար, որ ժամկետն ավարտվել է, ուրեմն, քայլերը պետք է արվեին նախօրոք եւ երբ ժամկետը հունիսի 10-ին ավարտվեց, ամեն ինչ պարզ լիներ եւ խնդիրը լուծվեր։ Ոչ թե ձգձգվեր եւ հասներ հունիսի 18-ին։ Սա է խնդիրը։ Անկեղծ ասած, ես ժամանակին առաջարկել եմ նաեւ համապատասխան ատյաններից ստանալ տեղեկանք, մեկնաբանություն։ Միգուցե, ոչ պաշտոնական, բայց, այնուամենայնիվ։ Ցավոք սրտի, չկա առայժմ նման որեւէ փաստաթուղթ եւ ստեղծվել է այս իրավիճակը։ Սա է։ Ես կարծում եմ այստեղ որեւէ բարդություն, իրավական առումով, չի կարող առաջանալ։ Առավել եւս, որ այդ ժամանակահատվածը, որը ներկայացվում է, բնականաբար, ավելի վաղ է, քան հունիսի 10-ի վիճարկվող այդ ամսաթիվը։ Սա է իրավիճակը։ Չկան առարկություններ եւ ձայնը տրվում է պրն Թավադյանին՝ Վերահսկիչ պալատի 2001թ. տարեկան հաշվետվությունը ներկայացնելու համար։

Ա.ԹԱՎԱԴՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, ես նորից ընդգծեմ, որ այսօր ներկայացնում եմ Վերահսկիչ պալատի կատարած աշխատանքը 2001թ։ Պետք է ասեմ, որ 2001թ. մեր հաշվետվությունը որակապես տարբերվում է նախորդ տարիների հաշվետվություններից ծավալային եւ որակական առումով։ Երբ կազմվեց Վերահսկիչ պալատի հաշվետվությունը, մենք տեսանք, որ այն կազմեց մոտ 400 էջ։ Այդ իսկ պատճառով խորհուրդով որոշեցինք հանել հաշվետվությունից այն եզրակացությունները, որոնք արդեն քննարկվել էին ԱԺ-ում։ Խոսքը վերաբերում է մեր եզրակացությանը, որը մենք տալիս ենք բյուջեի կատարման մասով, Կենտրոնական բանկի մասով եւ սեփականաշնորհման մասով։ Չմտցրեցինք նաեւ կիսամյակային տեղեկանքները, որոնք քննարկվել են ֆինանսավարկային հանձնաժողովում։

Այս հաշվետու տարվա ընթացքում 1-ին անգամ Վերահսկիչ պալատը իր աշխատանքներում, չնայած բավականին ծանրաբեռնված տարի էր։ Միջազգային մեր կոնֆերանսը տեղի ունեցավ Սեուլում եւ բավականին ծախսած տարի էր, չնայած միայն ես մասնակցեցի։ Մենք փորձեցինք նաեւ կիրառել ներքին աուդիտի սկզբունքները Վերահսկիչ պալատի աշխատանքներում։ Կարծում եմ, մենք առաջինը պետք է դա անեինք։ Դա բերեց որոշակի տնտեսման։ Մենք կարողացանք մեր բոլոր խնդիրները կատարել։ Այսինքն՝ բոլոր պահանջարկները բավարարված են 91,7% ծախս կատարելով։ Մոտ 9% ծախս մենք կարողացանք խնայել մեր խնդիրները լուծելու ժամանակ։

Այժմ անդրադառնամ մեր եզրակացություններին։ Ձեզ ներկայացվել է 25 եզրակացություն։ Կան ամփոփ եզրակացույթուններ, կան նաեւ եզրակացություններ կոնկրետ ոլորտների վերաբերյալ։ Այս տարի առաջին անգամ բավականին կոնստրուկտիվ աշխատել ենք Կառավարության հետ։ Չի նշանակում, որ չեմ քննադատելու Կառավարությանը։ Կքննադատենք, բայց կոնսկտրուկտիվ աշխատել ենք, պատասխանները ժամանակին Կառավարությունը ներկայացրել է։ Պատասխաններ ենք ստացել նաեւ դատախազությունից։ Անցյալ տարի մեր կողմից հարցը բարձրացնելուց հետո այդ բոլոր խնդնիրները այս տարի, կարծես թե, առաջին անգամ լուծված են եւ բավականին կոնստրուկտիվ պատասխաններ են։

Ես անդրադառնամ մեր մի քանի եզրակացություններին, քանի որ 25 եզրակացություն է եւ բավականին դժվար է ամբողջը ներկայացնել։ Մնացածին հարցերի միջոցով կփորձենք անդրադռանալ։

1-ինը կփորձեմ ներկայացնել 300 իեն դրամաշնորհի մասին եզրակացությունը, որի հաշվին նախ Վրաստանից ենք մենք գնել համապատասխան պարարտանյութ։ Ճանապարհի ընթացքում ունեցել ենք 17,4 տոննա կորուստ։ Բավականին բարձր տոկոս է կազմում կորուստը։ Այնուհետեւ որոշումը փոխել է Կառավարությունը եւ սկսել է ներկրումները կատարել Ռուսաստանից։ Պետք է ասեմ, որ չնայած ճանապարհների տարբերությունից, կորուստները կտրուկ նվազել են մոտ 3 անգամ, այսինքն՝ դա եղել է ավելի արդյունավետ ճանապարհ։ Այս դրամաշնորհի հաշվին նաեւ գնվել է տեխնիկա։ Պետք է ասեմ, որ այստեղ կան որոշակի թերություններ մրցույթի կազմակերպման ժամանակ այն առումով, որ պարտավոր էին բյուջե որոշակի գումար մուծել եւ մինչեւ 28.01.2002թ. երբ ամփոփվել է մեր հաշվետվությունը, դեռ բյուջեին համապատասխան կազմակերպությունները պարտք էին 20 մլն դրամ։ Պետք է ասեմ, որ դրանից հետո համապատասխան աշխատանքներ կատարվել են։ Ես կանդրադառնամ Կառավարության պատասխաններին եւ կասեմ, թե ինչ քայլեր են արվել այդ ուղղությամբ։

Ուզում եմ նաեւ ասել, որ առաջին անգամ մեր հաշվետվությունում ամեն վարկ, որն օգտագործվում է մեր երկրում, խոսքը արտաքին վարկերի մասին է, ներկայացված է առանձին։ Այսինքն՝ մենք փորձել ենք ամեն վայրկյանին ծրագրի վերաբերյալ ստեղծել իր անձնագիրը, որպեսզի հետագայում պատգամավորները նոր վարկեր հաստատելուց կամ Վերահսկիչ պալատին այս կամ այն հանձնարարությունը տալուց կարողանան ավելի հեշտ դա անել։

Իհարկե, շատ ցայտուն են եւ ամենակոպիտ խախտումներն են տեղի ունեցել երկու մեր ուսումնասիրություններում եւ նախարարի պատասխանը կա։ Կասեմ ինչ է կատարվել դրա վերաբերյալ։ Խոսքը վերաբերում է Սեւանա լճի մեր ուսումնասիրություններին։ Խոսքը վերաբերում է նաեւ անտառային տնտեսությանը, որտեղ նույնպես կատարվել են կոպիտ խախտումներ։ Օրինակ, խոսքը վերաբերում է Սեւանա լճի ավազանին։ 2000թ. ապօրինի հատվել է մոտ 2 հազարից ավելի ծառ։ Արձանագրվել է միայն 18%-ը այդ հատումների պետական մարմինների կողմից։ Նույնը տեղի է ունեցել գրեթե 2001թ.։ Հատվել է մոտ 6816 ծառ։ Արձանագրվել է ընդամենը հազար ծառ։ Կոպիտ խախտում է։

Լուրջ պրոբլեմներ կան նաեւ ջրհատկացման հետ։ Օրինակ, բացակայում են ՀԷԿ-ի տվյալները։ Ջրի բացթողնման մասին է խոսքը։ Քանի որ որոշ ժամանակ ջրացուցիչը չի աշխատել։ Չափումները կատարվել են մոտավոր ձեւով։ Մեր բոլոր ցուցանիշները մենք արձանագրել ենք, բայց դրանք կոպիտ խախտումներ են մեր կողմից։

Անտառային տնտեսության մասով պետք է ասեմ, որ այստեղ նույնպես բազմաթիվ ապօրինի հատումներ են տեղի ունեցել։ Օրինակ, 2000թ. 61 հազար ծառ է կտրվել։ Նույնիսկ սակագնային արժեքով հաշվարկված պետությունը կրել է մոտ 36 մլն վնաս։ Հստակ նշված է, թե որտեղ են կատարվել այդ չարաշահումները։ Դա էլ ենք հաշվի առել։ Օրինակ, ապօրինի հատումներ իրականացվել են Հրազդանում 13 հազար ծառ, Գուգարքում՝ 10 հազար, Ստեփանավան՝ 7500 եւ այլն։ Բոլոր շրջանների վերաբերյալ մենք հստակ փորձել ենք նշել, թե ինչ խախտումներ են տեղի ունեցել։

Ուզում եմ նաեւ խոսել անտառավերականգնման աշխատանքների մասին, որը նույնպես ֆինանսավորվում է։ Պարզվում է, որ առանձին անտառատնտեսություններում այդ աշխատանքներն ընդհանրապես չեն կատարվել։ Օրինակ, Արագածոտնում 40 հեկտար պլան է եղել, Ստեփանավանում՝ 70 հեկտար, Հրազդանում՝ 50 հեկտար, Գյումրիում՝ 30 հեկտար, Սեւ քար՝ 50 հետկար։ Նույնպես գումարներ են հատկացվել ծառերի խնամքի համար, որոնք նույնպես արդյունավետ չեն օգտագործվել։ Ես ուզում եմ նաեւ այս հարցերով անդրադառնալ նաեւ Կառավարության պատասխաններին եւ նորից վերադառնալ մեր եզրակացություններին, որովհետեւ դրանք կարեւոր են։ Հատկապես ուզում եմ ուշադրությունը հրավիրել Կառավարության պատասխանի վրա, որը վերաբերում է «Հայանտառ» տնտեսությանը եւ «Սեւան» ազգային պարկին։ Նշված է, որ բերված փաստերը հիմնականում համապատասխանում են իրականությանը։ Հետաքրքիր է այս փաստը, որ առանձին անձանցից բռնագրավվել է 6 մլն 300 հազար։ Դա առաջին հերթին նախարարի աշխատանքն է, բայց ես կարծում եմ, որ մեր եզրակացությունն էլ իր պոզիտիվ դերը ունեցել է։ Այստեղ նշված է, որ «Սեւան» ազգային պարկում խախտումների դեմ անհրաժեշտ պայքար չկազմակերպելու, անարդյունավետ աշխատանքներ կազմակերպելու համար տույժի են ենթարկվել մի քանի աշխատակիցներ։ Հետագայում այդ պարկի տնօրեն Պետրոսյանը ազատվել է աշխատանքից։ Մենք նշել ենք հաշվապահական հաշվառման կոպիտ խախտումների դեպքեր «Հայանտառ» տնտեսությունում։ Նշված է նաեւ, որ հարուցվել են մի քանի դատական գործեր այս մասով։

Մեր կողմից մանրամասն հետազոտություն է կատարվել մի քանի թաղապետարաններում եւ սա, մեր կարծիքով, կոնստրուկտիվ խորհրդատվական վերլուծություն է կատարված։ Ինչպես նաեւ կատարվել է Կոտայքի մարզում, որովհետեւ հարակից է եղել այդ շրջաններին։ Խոսքը վերաբերում է այն մասով, թե ինչպես այս կամ այն օրենքը կիրառվում է տվյալ թաղապետարանում։ Պարզվել է, որ որոշ օրենքներ չեն կիրառվում, որոնք ընդունված են տեղական ինքնակառավարման մարմինների կամ ոչ լիարժեք են օգտագործում տարբեր պատճառներով։ Կան դեպքեր, երբ օրենքները իրար հետ չեն խոսում։ Պատասխանում նշված է, որ չիմացության արդյունք է, քաղաքապետն է ուղարկել եւ ասված է, որ հատուկ խորհրդակցություն են հրավիրել եւ ուշադրությունը դարձրել են թաղապետարաններին, որպեսզի այն աշխատակիցները, ովքեր զբավում են օրենսդրական գործունեությամբ, օրենքների կիրառման հարցերով, ուշադրություն դարձնեն օրենքների դրույթների կատարմանը։

Մենք հատուկ ուշադրություն ենք դարձրել դոտացիաների հարցին եւ տեսել ենք, որ ոչ միշտ է, որ դոտացիաները եւ հավաքագրումները իրար հետ խոսում, քանի որ դուք գիտեք, որ դոտացիաները որոշվում են հատուկ բանաձեւով՝ տեղական հավաքագրումներից կախված։ Երբ մեզ ասում են, որ դուք միայն դոտացիաներ պետք է նայեք, մենք միայն դոտացիաներն ենք ուսումնասիրում։ Բայց այդ փաստաթղթերը պահանջում ենք։ Այդ մասով չենք նայում, թե ինչպես են հավաքագրում, նայում ենք, թե ինչքան են հավաքագրում, որպեսզի որոշենք, իսկապես, բյուջեում ճի՞շտ են որոշված դոտացիաները, թե՝ ոչ։

Հատուկ ուշարդություն եմ ուզում դարձնել մեկ վարկային ծրագրի վրա, որը բավականին աշխատատար էր։ Խոսքը վերաբերում է գյուղատնտեսության բարեփոխումների աջակցության վարկային ծրագրին, որ բազմաթիվ կոմպոնենտներից էր բաղկացած։ Այստեղ մենք շատ զգույշ պետք է աշխատենք, որովհետեւ տեղյակ եք, որ գումարները բանկերով էին անցնում, իսկ բանկերի վերահսկողությունը դա Կենտրոնական բանկի բացառիկ իրավունքն է եւ Վերահսկիչ պալատը այստեղ օգտվեց ֆինանսների նախարարության օգնությունից եւ համապատասխան տվյալներ ստացավ այնտեղից։ Հատուկ ուզում եմ ուշադրություն դարձնեք այս վարկի վրա, որովհետեւ ամեն մի կոմպոնենտ առանձին մանրամասն վերլուծված է։

Մենք պատասխաններ ենք ստացել նաեւ դատախազությունից, որտեղ նշված է, որ աղետի գոտու վարկային ծրագրի հիման վրա հարուցված է քրեական գործ եւ մի քանի քրեական գործ հարուցված է սեփականաշնորհման մեր հետազոտությունների հիման վրա։

Ես ներկայացրեցի, այսպես ասած, ամփոփ տեսքով։ Իհարկե, այս 300 էջը կարելի է երկու ժամ ներկայացնել կամ այս տեսքով։ Ես կփորձեմ պատասխանել ձեր հարցերին։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Պրն Թավադյանին հարցեր տալու համար՝ հերթագրում։ Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր։ Վիկտոր Դալլաքյան, 1-ին խոսափող։

Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Թավադյան, ես ցավում եմ, որ կանոնակարգի 22-րդ հոդվածի 4-րդ կետի վերաբերյալ բոլորը ելույթներ ունեցան։ Մարդիկ, որոնք կանոնակարգը կարդացել են կամ չեն կարդացել, դատողություններ արեցին։ Իսկ այսօր Վերահսկիչ պալատի հաշվետվությունը քննարկվում է եւ դահլիճը, փաստորեն, շատ թռուցիկ ձեւով է արձագանքում այս կարեւորագույն խնդրին։ Ճիշտն ասած, ես չէի ցանկանա, որ Վերահսկիչ պալատի հաշվետվությունը վերածվեր բնապահպանության եւ անտառների հետ կապված հաշվետվության կամ ինչպես նախագիծը մեզ բաժանված է՝ տարբեր երկրների վերահսկիչ պալատների փորձի։

Ես մեկ հարց ունեմ կոնկրետ, եւ կխնդրեի պատասխանեք կոնկրետ։ Նախորդ հաշվետվություններում, ի տարբերություն այս հաշվետվության, յուրաքանչյուր ոլորտի ուսումնասիրության հետ կապված, դուք իրավացիորեն ներկայացրել էիք, որ ուսումնասիրել եք այս վարկային ծրագիրը, հայտնաբերել եք այս, այս թերությունները եւ ի՞նչ եք դուք առաջարկում։ Այսինքն՝ եթե ԱԺ-ը այս ձեւով չաշխատի, ուրեմն, անիմաստ է այս հաշվետվությունը լսելը։ Այստեղ այնպիսի աղյուսակներ եք կազմել, շփոթացնող այնպիսի բաներ կան, որ ոչ մեկը դրանից գլուխ չի հանի։ Հիմա ես կոնկրետ հարց եմ տալիս։ Մեկ տարվա ձեր ուսումնասիրությունները, որ կատարել եք, ես, որպես պատգամավոր, պահանջում եմ էդ 25-ի հետ կապված հատ-հատ ասեք, թե ի՞նչ թերություններ եք հայտնաբերել եւ այդ թերությունների հետ կապված կոնկրետ Վերահսկիչ պալատի առաջարկությունը ո՞րն է։ Այս հաշվետվության հիման վրա Վերահսկիչ պալատը մեզ պե՞տք է առաջարկի, թե՞ պատգամավորները առաջարկեն որոշման նախագիծ։ Օրինակ, հանցագործների հետ կապված հարցերն ուղարկել դատախազություն եւ այլն։ Ես կխնդրեի կոնկրետ այս հարցին դուք պատասխանեք։

Ա.ԹԱՎԱԴՅԱՆ

-Բարի։ Ես կուզեի, որ դուք լրացնեք ձեր հարցը, թե ի՞նչն է շփոթացնում աղյուսակների մեջ, որպեսզի ես կարողանայի այդ հարցին էլ պատասխանել։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Պրն Թավադյան, ձեզ հարցը հստակ ձեւակերպվեց։ Խնդրում եմ պատասխանեք հարցին։

Ա.ԹԱՎԱԴՅԱՆ

-Ես պետք է ասեմ, որ, իսկապես, Վերահսկիչ պալատի առաջնահերթ գործը դա բյուջեի կատարման վերահսկողությունն է, որը այս տարի մոտ 100 էջով ներկայացված է ձեզ առանձին եզրակացությամբ։ Դա ես շուտով կներկայացնեմ ձեզ բավականին մանրամասն։ Այստեղ ներկայացված են միայն կոնկրետ եզրակացությունները։ Իհարկե, այս տարի իմ ելույթը մի քիչ նման չէր անցյալ տարիների ելույթներին։ Դա պատճառաբանվում է նրանով, որ մենք արդեն Կառավարության պատասխանները ստացել էինք։ Այսինքն՝ այս մարդը պատժված է, այս մարդը աշխատանքից ազատված է, այս ոլորտում այս կարգի փոփոխություններ են առաջարկվում։ Այդ իսկ պատճառով ես մեր առաջարկությունները չարեցի։ Իսկ, իհարկե, կոնկրետ ամեն մի եզրակացություն մենք կարող ենք հատ-հատ ասել եւ կտեսնեք, որ կոնկրետ առաջարկություններ կան։

1-ինը՝ խոսքը վերաբերում է Կառավարության եւ Կենտրոնական բանկի եզրակացություններին։ Սա մեկ էջ է գրված, որովհետեւ 100 էջ ես հիմա պետք է ներկայացնեմ երեւի մեկ ժամից հետո։ Ամեն եզրակացությանը կես ժամ հատկացվելու է։

Հաջորդը աղյուսակներն են։ Մենք հատուկ ենք փորձել ամեն վարկի համար առանձին աղյուսակ ներկայացնել։ Դա կարելի է վերագրել վերլուծական աշխատանքի։ Դուք ճիշտ եք։ Բայց մենք դա արել ենք նրա համար, որ հաջորդ տարի կամ տարվա ընթացքում մեզ, որ հանձնարարականներ տան, պատգամավորները հստակ տեսնեն, թե այս վարկային ծրագրում խորհրդատվական ծավալը մեծ է կամ այս վարկային ծրագրում հիմնական աշխատանքները քիչ են կատարվել, իսկ տեխնիկայի համար շատ է գնվել։ Այսինքն՝ սա ուղղորդություն է ձեզ համար։

Հաջորդը վերաբերում է պետական գույքի մասնավորեցմանը։ Սրա մասին էլ ես առանձին պետք է ելույթ ունենամ։ Այդ պատճառով նորից առանձին պետք է ելույթ ունենամ։ Մանրամասն եզրակացությունը ձեզ կներկայացնեմ եւ կտեսնեք, որ շատ ցածր պլաններ են կատարվել այս հարցով։ Տեղեր կան, որ 18% են կատարվել, տեղեր կան, որ 30% են կատարվել, տարբեր պատճառաբանություններ կան, որ նույնպես Կառավարությունից ստացել ենք։ Եթե թույլ կտաք, ես առանձին կներկայացնեմ։ Լինելու է դա։ Ճապոնիայի կառավարության կողմից ասացի, սկզբում Վրաստանից էին ուզում գնել պարարտանյութը, գնում էին, կորուստները շատ էին, մենք էլ դրա վրա ուշարդություն դարձրել էինք անցյալ տարի։ Դրանից հետո փոփոխություն կատարվեց։ Ես կարծում եմ, որ դա նաեւ մեր աշխատանքն է եւ սկսեցին գնել Ռուսաստանից, կորուստները մոտ երեք անգամ պակասեցին։ Իհարկե, առաջին հերթին կառավարությունն է որոշումը կայացնում։

Հաջորդը՝ խոսքը վերաբերում է Երեւան քաղաքի Մալաթիա, Սեբաստիա, Արաբկիր, Դավթաշեն, Նոր Նորք համայնքների կատարած ուսումնասիրություններին եւ Կոտայքի մարզին, որը մի քանի համայնքներին հարում է։ Այդ իսկ պատճառով որոշվեց նաեւ այդտեղ հետազոտությունը կատարել։ Ես կարող եմ ընթերցել։ Մենք մանրամասն նշել ենք, թե ի՞նչ կարգի թերություններ կան։ Օրենքի չկատարման փաստեր են հիմնականում եւ տեղական տուրքերի չհավաքման փաստեր։ Մեր կողմից հատ-հատ նշվել է։

Բյուջետային վարկերի մասին։ Առանձին հարց է եղել։ Չանդրադարձա, որովհետեւ տարեկան հաշվետվություն ավելի թարմացրած տվյալներ կան եւ հիմա դրան կանդրադառնամ։ Շինարարության սեփականաշնորման առաջացրած միջոցների հաշվին իրականացված ծախսերի վերաբերյալ նույնպես բյուջեում մանրամասն ներկայացված է ինչպե՞ս են օգտագործել, ո՞ր ուղղությամբ, ի՞նչ խախտումներ են եղել։ Ես կհիշեմ ձեր հարցը եւ կներկայացնեմ։

Նույնը կապիտալ ծախսերի մասին է։ Այս տարի լավ է, որ բյուջեի վերաբերյալ շատ հարցեր են եղել։ Խախտումներ եղել են կապիտալ ծախսերի մասով, եւ մենք Կառավարությանն առաջարկեցինք, որ այդպես չլինի։ Գրեցինք, եւ դա ընդունվեց, որ նոր բյուջեում չնշվի, որ այս ծախսերը 6 մլրդ է։ Անպայման պետք է գնա կապիտալ ծախսերի համար, որ Կառավարությունն ազատ լինի ծախսը կատարելու մեջ։ Իրականում մի քանի անգամ քիչ են այդ գումարները գնացել զուտ կապիտալ ծախսերի վրա։ Դա մեր կողմից նշվել է։

Սոցիալական ապահովագրության պետական հիմնադրամի մասով այստեղ նշված է նախարարի պատասխանը, որ ընդունված է։ Իհարկե, այստեղ թերացումներ կան հավաքագրման հաշվով եւ ապահովադիրների հաշվառման մասով։ Հստակ թվերը նշված են։ Մի քիչ առաջընթաց կա անցյալ տարվա համեմատ, բայց դեռ թերություններ կան ապահովադիրների հաշվառման մասով։ Էականորեն զիջում են հարկային տեսչությունում գրանցված սուբյեկտներին։

Ոռոգման թերությունները մենք նշել ենք այստեղ։ Հիմնական թերություններից մեկն այն է, որ տարբերություն կա էներգիայի բացթողումից եւ ուղարկված ջրի մասից։ Նախարարը պարզաբանումները ներկայացրել է եւ նաեւ այն պլանն է ներկայացրել, որ այդ թերությունները վերացվեն։ Դա մեր կողմից ընդունվել է։ Իսկապես, բավականին մանրամասն առաջարկներ եղել են ինչպես այդ թերությունները վերացնել։ Այդ պատճառով գտնում ենք, որ դա բավարար է։

Անտառային տնտեսությունը, որ ներկայացվեց, ճիշտ է, այստեղ կարելի էր ներկայացնել գյուղատնտեսության բարեփոխումների վարկային ծրագիրը, բայց այնքան մեծ վարկային ծրագիր է եւ այնքան մասերի է տարանջատված, որ ես կխնդրեի, որ դուք ընթերցեիք։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Պրն Թավադյան, ներողություն, փաստորեն, բոլոր կոնկրետ հարցերի հետ կապված ձեր պատասխանը ամփոփ այսպես է հնչում, որ բյուջեի հետ կապված հարցերին առանձին կանդրադառնաք, բյուջեի հաշվետվության քննարկման ժամանակ՝ առանձին։ Դուք խորհուրդ եք տալիս հաշվետվության մեջ նայել, թե ի՞նչ թերություններ եք հայտնաբերել։

Ինչ վերաբերում է առաջարկություններին, դուք ասացիք, որ այդ առաջարկությունները արդեն արել եք եւ Կառավարության պատասխանները ձեզ գոհացնում են։

Հարցերն ավարտվեցին, պրն Թավադյան։ Այժմ ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի տեսակետը ներկայացված հաշվետվության վերաբերյալ կներկայացնի հանձնաժողովի անդամ Սեյրան Ավագյանը։

Ս.ԱՎԱԳՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հաշվետու ժամանակահատվածի Վերահսկիչ պալատի կատարած աշխատանքների գնահատականը տալու հարցում հանձնաժողովում մենք որդեգրել ենք հետեւյալ մոտեցումը։ 1-ինը, թե ի՞նչ պետք է աներ Վերահսկիչ պալատը, դա ձեզ հետ միասին անցյալ տարի ընդունել ենք ծրագիր եւ այնտեղ կոնկրետ նշել ենք, որ ուղղություններով եւ ինչպիսի աշխատանքներ պարտավորվում է կատարել Վերահսկիչ պալատը։ Այս հաշվետվությունը գնահատելու առումով ինչքանով է կատարված աշխատանքը համապատասխանում կամ բավարարում այն ծրագրին, որը հաստատել է ԱԺ-ը։ Տեսակետը հետեւյալն է, որ այդ ծրագիրը կատարված է ամբողջությամբ եւ Վերահսկիչ պալատը ԱԺ-ի կողմից ձեւավորված բոլոր խնդիրներին անդրադարձել է եւ ծրագիրը միարժեքորեն կատարված է։ 1-ինը գնահատականն է ծրագրի կատարման ընթացքի մասին։

2-րդ։ Մեզ հետաքրքրող նյութերից, բնականաբար, պետք է լիներ, թե ինչքանով որակյալ է կատարված այդ աշխատանքը։ Այսինքն՝ ծրագիրն իրագործված է, բայց այդ իրագործումն ինչքան որակով է իրականացվել։ Նախ, պիտի ասվի, որ ձեւավորված ծրագիրը բավականին ծավալուն էր եւ Վերահսկիչ պալատի համար բավականին լուրջ աշխատանքային ֆրոնտ կար։ Այն ընդգրկում էր պետական կառավարման համակարգի համարյա բոլոր ուղղությունները՝ սկսված բյուջեի կատարողականից, պետական գույքի մասնավորեցման պրոցեսը, նորմատիվ ակտերի կատարման ընթացքը, ստեղծված միջոցների օգտագործման ընթացքը։ Այնուհետեւ մեր ծրագրում ներառված էր նաեւ տեղական բյուջեների կատարումը։ Այստեղ ներառվել են Մալաթիա-Սեբաստիա, Արաբկիր, Դավիթաշեն, Նոր Նորք համայնքները, ինչպես նաեւ Կոտայքի մարզի բյուջեների կատարման ընթացքը, Կենտրոնական բանկի կառավարման ոլորտում գտնվող պրոցեսները, այնուհետեւ արտաքին վարկերը, հատուկ մեծ նյութեր այս տարվա ծրագրի համար Սեւանա լճի էկոլոգիական վիճակի հետ կապված հիմնախնդիրները, անտառային տնտեսությունում ընթացողոՆոր Նորք Նո

պրոցեսները։ Բնականաբար, օրենսդիրը շատ կարեւորել էր գյուղատնտեսական բարեփոխումների աջակցությունը, ներառել էր այս պրոցեսները ծրագրի մեջ։ Առանձին մեկ նյութ այստեղ ուսումնասիրման. դա վարկավորման բաղադրիչն է։ Սրա կերեւորությունը, դերը, նշանակությունը հասկանալի է։ Կարեւոր մի նյութ կա, ուսումնասիրություն փոքր օբյեկտներ համարվող պետական ձեռնարկույթունների մասնավորեցման գործընթացը։ Այս բոլոր ոլորտների համար կատարված աշխատանքը Վերահսկիչ պալատի կողմից որպես ամփոփ նյութեր ձեւավորված են։ Ինչպես նկարագրված է վերահսկողության պրոցեսում կիրառված մեթոդոլոգիան, ստեղծված են բավականին լուրջ աղյուսակային նյութեր։ Ընդհանուր տպավորությունը հետեւյալն է, որ որպես աուդիտային աշխատանք, իրականացված ուսումնասիրությունները, վերլուծությունները եւ հանձնարարված մոնիտորինգային աշխատանքները ամփոփված են բավականին հաստափոր՝ 300 էջանոց նյութ կա։ Վերահսկիչ պալատը բավականին լուրջ նյութ պետական կառավարման համակարգի մյուս օղակների օգտագործման համար ստեղծել է, եւ փաստաթուղթը որպես որակյալ նյութ ստանդարտներին բավարարում է։ Աուդիտային աշխատանքի ամենաբարձր ստանդարտներին բավարարում է։ Այսինքն՝ ցանկացած մասնագետի համար, որը նպատակ ունի այս նյութի հիման վրա պատկերացում կազմել այն իրավիճակի հետ կապված, թե ի՞նչ է այսօր պետական կառավարման համակարգում լեզուն, ներկայացման ձեւը, դրսեւորումները ամբողջությամբ այդ լեզվով ներկայացված է եւ մասնագետները շատ հեշտությամբ կարող են իրենց հետաքրքրող բոլոր հարցերի պատասխանները ստանալ այս նյութից։

Որպես բացթողում կուզեի նշել, իհարկե, բացթողումը Վերահսկիչ պալատի խնդիրը չէր։ Բացթողումը գալիս է ծրագրից։ Մենք ձեզ հետ միասին այս տարի բավականին մեծ ուշարդության նյութ դարձրեցինք եւ օրենսդիրը բավականին աշխատանքներ սկսեց ծավալել ընդերքի արդյունավետ օգտագործման հիմնախնդիրների վրա։ Ծրագրում մենք այս ուղղությունը չէինք ներառել եւ, բնականաբար, մեր Վերահսկիչ պալատը պետք է անի այն, ինչ իր ծրագրով ասված է։ Բայց պետք է հիշեցնեմ բոլորիդ, որ այս ուղղությունը ներառել ենք այս տարվա Վերահսկիչ պալատի ծրագրերի մեջ, այն էլ մի քանի ենթակետերով եւ նյութը բավականին կարեւորում եմ ընդերքի հետ կապված աշխատանքը։ Խոսել ենք նաեւ այդ հարցերի շուրջ հանձնաժողովում։ Այդ կարեւորությունը, պահանջը կա։ Ինչպես արդեն ասացի, մենք ձեզ հետ միասին «Կոնցեսիաների մասին» օրենքը արդեն պրոցեսի մեջ ենք դրել եւ այս ոլորտում առկա պատկերի, նրա զարգացման տենդենցների մասին ուսումնասիրություններ այս տարվա ծրագրում արդեն ներառել ենք։

Մեկ առանձին երեւույթի մասին Վերահսկիչ պալատի նախագահն անդրադարձավ։ Տարիներ շարունակ մենք Վերահսկիչ պալատի աշխատանքի արդյունքում մեզ համար պետական կառավարման օղակներում աշխատողների համար, իսկապես, ստեղծում ենք շատ թանկարժեք նյութ։ Ի վերջո, մենք կարողանում ենք մեր ձեռքի տակ ունենալ գրավոր նյութ զարգացումների, միտումների եւ առկա պատկերի մասին։ Բայց խնդիր է մնում ստեղծված նյութը, իսկապես, արդյունավետ օգտագործել։ Ի՞նչ ենք անելու այս նյութի հետ եւ որպեսզի այստեղ բարձրացված հիմնախնդիրները, որոնք արդեն նկատվել են, ուսումնասիրվել են, որպեսզի դա ի շահ կառավարման արդյունավետության բարձրացման եւ ավելի որակյալ անդրադարձերի հնարավորություններ կարողանանք ապահովենք նույնպես։

Այս հարցադրման կոնտեքստում արդեն ասվեց, որ արձագանք այս նյութի նկատմամբ Կառավարության կողմից մենք ունենք։ Կարծեմ դա բաժանված է բոլորին, կարող եք ծանոթանալ, թե ինչպես է արձագանքում, ի՞նչ միջոցներ եւ միջոցառումներ է ձեռնարկում Կառավարությունը։ Որոշակի տեղեկություն մենք այդ մասին արդեն ստացել ենք։ Կարեւոր է նաեւ դատախազության արձագանքը։ Այս նյութում ստեղծված այն հատվածները, որոնք վերաբերում են շտկումներին, ուղղումներին, նաեւ այն մասը, որը պարունակում է հանցակազմերը, արժանացել են դատախազության ուշադրությանը։ Անկեղծ ասած, թե ինչքան խորությամբ եւ բավարար է այդ արձագանքը, դժվար է դա գնահատել։ Այդ գնահատականը տալու մենք խնդիրը չունենք, այդ տեխնիկան մենք չունենք։ Բայց, որ տարեցտարի Վերահսկիչ պալատը եւ ԱԺ-ը ստանում են նյութեր, թե ինչպես է մեր արդարադատությունն իրականացնող մարմինները եւ Կառավարությունը արձագանքում ստեղծված նյութին, արդեն ձեւավորվում է այդ ավանդույթը, մշակույթը, կուլտուրան, որ նյութը չմնա սեղանին, որ նյութը նաեւ կառավարման խնդիր դառնա։

Պիտի ասեմ, որ այս ստեղծված փաստաթուղթը ինչպես Կենտրոնական բանկի եւ Կառավարության կատարած աշխատանքները բյուջեի կատարողականի ուղղությամբ մեզ շատ կարեւոր հնարավորություններ են ընձեռում, հիմք են ստեղծում, որպեսզի կարողանանք մյուս տարվա բյուջեն ավելի առարկայական ձեւավորենք։ Ճիշտ բյուջե հիմնավորելու խնդրում բավականին մեծ այստեղ հուշելու նյութ կա, որ յուրաքանչյուր պատգամավորին կարող է շատ օգտակար լինել։ Ինչու չէ նաեւ այս բոլոր ոլորտներում օրենսդրական մեր աշխատանքի ընթացքում կարեւոր է մենք յուրաքանչյուրս մեզ համար կարողանանք վերլուծել եւ տեսնել որոնք են օրենքում այն բացթողումները, որոնք այսպիսի հետեւանքներ ստեղծել են, որոնք մանրամասն ուսումնասիրված են։

Նյութը շատ կարեւորում եմ, մնացածը մեր պետական կառավարման աշխատանքի, մեր կազմակերպական հիմնախնդիրներն են, թե ինչքանով ենք ինչպես օրենդիր, գործադիր եւ արդարադատության մարմինները, պատրաստ այս ամբողջ նյութը օգտագործել վերջին մանրամասնությամբ։ Իսկ, որ այդպիսի լավ նյութ ստեղծված է եւ մեզ տրամադրված է, դա փաստ է։ Այս ամբողջի արդյունքով ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի հանձնաժողովը այս հաշվետվությունը դրական եզրակացությամբ է ներկայացրել ԱԺ։ Շնորհակալություն։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ավագյան, փաստորեն, մենք քննարկումից հետո պետք է ԱԺ որոշում... այս հաշվետվության հաստատման վերաբերյալ։ Հանձնաժողովն առաջարկում է հաստատել։ Շնորհակալություն։ Հերթագրում պրն Ավագյանին հարցեր տալու համար։ Հարցեր չկան։

Այժմ, հարգելի գործընկերներ, անցնում ենք մտքերի փոխանակությանը։ Հերթագրում ելույթների համար։ Մինչ հերթագրման ավարտը ես ասեմ, հարգելի գործընկերներ, որ Կառավարությունից ստացվել է գրություն, որով առաջարկվում է Վերահսկիչ պալատի տարեկան հաշվետվությունը ԱԺ-ում քննարկելիս արտահերթ ելույթի հնարավորություն ընձեռել ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալ Լյովա Ռուխկյանին եւ ՀՀ կառավարությանն առընթեր ջրային տնտեսության պետական կոմիտեի նախագահ Գագիկ Մարտիրոսյանին։ Փաստորեն, ելույթի համար պատգամավորները չեն հերթագրվել եւ խմբերից ու խմբակցություններից հայտեր չկան։

Այժմ ելույթի համար ձայնը տրվում է Կառավարության ներկայացուցիչներին։ Կառվարությանն առընթեր ջրային տնտեսության պետական կոմիտեի նախագահ Գագիկ Մարտիրոսյան։

Գ.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, մեր կողմից մանրամասն ծանոթացվել է ՀՀ ԱԺ վերահսկիչ պալատի տարեկան հաշվետվությունը։ Այն բավականին խնամքով եւ ընդգրկուն է կազմված, որտեղ ընդգրկվել են տնտեսության համարյա բոլոր ճյուղերը։ Բավականին խորը եւ լուրջ վերլուծություն է կատարված ոռոգման համակարգին վերաբերող վարկային ծրագրի բաժիններում։ Մինչ այս հաշվետվության կազմելը ուսումնասիրությունների ամբողջ ընթացքում եւ դրանից հետո մեր կողմից մանրակրկիտ քննության է առնվել պետական բյուջեից «Ոռոգում» ՓԲԸ տրամադրված օբսիդիաների օգտագործման, ինչպես նաեւ այդ լայնածավալ համակարգում առաջարկությունների վերաբերյալ։ Հենց սկզբից ասեմ, որ առաջարկություններն ու ուսումնասիրությունները կատարված են բավականին խորը եւ մասնագիտորեն։ Եվ մեր հետագա աշխատանքների կազմակերպման հարցում մեծ դրական ազդեցություն է թողել եւ դեռ պիտի թողնի։

Վերլուծության մեջ ասվում է, որ ՀՀ պետական բյուջեով հաստատված 2000-2001թթ. ընթացքում համակարգին ինքնարժեքի եւ գործող սակագների տարբերության կոմպենսացման համար հատկացվել է 4 մլրդ 760 մլն եւ 4 մլրդ 151 մլն դրամ։ Սուբսիդիա, որոնցից յուրաքանչյուր տարին 100-ական մլն դրամ ծախսվել է համակարգի գարնան նախապատրաստական աշխատանքների համար, ինչը որ պետք է արվեր եւ կատարվել է թերությունների ակտերի համամասնությունից ելնելով։

Ընդգծված խնդիր կա այստեղ տարեկան փետրվար-մարտ ամիսներին պլանավորվում են ըստ տարածաշրջանի եւ ըստ համայնքների ըստ ջրօգտագործողների ջրի տարեկան ծավալներ, որն իրականում տարվա ընթացքում հաճախ չեն համապատասխանում իրար։ Դա հիմնականում կախված է լինում կլիմայական պայմաններից։ Այնուհետեւ մշակաբույսերի տեսականու վերջնական ընտրությունից եւ ագրոկանոններից, որոնք բնականորեն չենք կարող մենք պլանավորել բնության քմահաճույքները եւ ստույգ այդ ծավալները։ Այնուհանդերձ, պլանավորման ընթացքում ավելի քան պետք է կարգապահության եւ գիտական աստիճանը բարձրացվի, ինչը որ Վերահսկիչ պալատի կողմից արվում է եւ մեր կողմից ընդունելի է։

Ունենք խնդիրներ, որ ՀՀ կառավարության 2001թ. մայիսի 17-ի որոշմամբ նախատեսված է էլեկտրաէներգիայի պարտքերը տեղափոխել 2006-2009թթ։ Սակայն տվյալ տնտեսական տարվա ընթացքում սուբսիդիայից ստացվող գումարները տնտեսավարող սուբյեկտների մեջ ձեւակերպումը կատարվում է աճողական։ Ճիշտ է, նրանից ընդհանուր թվի արդյունքը չի փոփոխվում, սակայն այն խնդիրը, որ մտահոգում է Վերահսկիչ պալատին, դա արդիական է եւ հաշվապահական սահմանված ձեւակերպման կարիք ունի, ինչը մեր կողմից արդեն կատարվել է։

Հաջորդ խնդիրը, որի վրա լուրջ ուշադրություն է դարձվել, հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների նախագծային գործակիցների եւ չափորոշիչների փաստացիի հաճախ հանդիպող տատանումներն են։ Պետք է ասել, որ 1960-ական թվականներից ՀՀ տարբեր բնակավայրերում, հաշվի առնելով էլեկտրաէներգիայի չափազանցեցված փոքր արժեքը, կառուցվել են բազմաթիվ պոմպակայաններ, որոնք հաշվարկվել են չափազանցեցված հեկտարների հաշվարկով։ Հակառակ դեպքում չէր կարող Սովետական Միության Պետպլանը այդպիսի ցածր չափանիշների համար թույլատրել նման պոմպակայանների կառուցում։ Պոմպերի հզորությունը համարժեք չի նրա տակ ընկնող ջրատարածքներին։ Այստեղ հաճախ առաջանում են այս երեւույթի չարաշահման, տեղի է ունենում նաեւ 60-ական թվականներից հետո կառուցված պոմպերի շահագործման պարամետրերի նախագծային փոփոխություն, դրանց մաշվածության, էլեկտրաէներգիայի լարման հաճախականության, մետաղի հոգնածության պատճառով, որոնց կապակցությամբ պետք է զեկուցեմ, որ կազմված է եւ ԱԺ-ը քննարկել է եւ հավանության է արժանացել երկու վարկային ծրագիր, որոնցից մեկը սկսված է, իսկ մյուսը պետք է սկսվի 2003թ։ Այն բերելու է ոչ միայն անվտանգության չափանիշների, այլեւ տնտեսական չափանիշների համարժեքության բերելու՝ կապված պոմպերի դրվածքային հզորության եւ փաստացի հզորության, որն իր հետ կբերի ավելորդ տեխնիկական կորուստների եւ տնտեսական ծախսերի պակասեցման եւ համարժեքություն կստեղծի դրվածքային եւ փաստացի հզորությունների մեջ։

Մյուս կողմից ԱԺ-ի կողմից հաստատված եւ գործողության մեջ է ոչ համակարգի գույքագրման եւ վերագնահատման, ինչպես նաեւ ամեն մի առանձին օբյեկտի համար տեխնիկական անձնագրի պատրաստման հանգամանքները։ Այն 2002թ. կավարտվի։ Ինչպես նաեւ օրերս ձեր կողմից ընդունված, որ առաջիկայում ՀՀ Նախագահի կողմից կվավերացվի Ջրային օրենսգրքով, պահանջում է համակարգում չափման ժամանակակից ստանդարտներով համակարգի ներդրման, ինչը մեզ այսօր փորձագիտական հաշվառման համակարգից կանցնի ստույգ հաշվառման համակարգի։

Ահա այսքանը, որի մասին ես ուզում էի խոսել։ Շնորհակալություն եմ հայտնում ձայն տալու համար եւ ուզում եմ ասել, որ այն գաղափարները, որոնք Վերահսկիչ պալատի հաշվետվության մեջ առաջ են քաշված, արդիական են։ Մի մասը անմիջական լուծում պահանջող են, որոնք կատարել ենք հաշվետվությունների շտկման, իսկ մի մասը երկարաժամկետ եւ արդյունավետության հետ կապված բարձրացման, ինչպես նաեւ հաշվառման լիարժեք համակարգի ներդրման խնդիրներ են, որոնց կապակցությամբ Կառավարությունը ձեր կողմից հաստատված ծրագրերով մինչեւ 2006թ. ներառյալ կիրականացվի։ Շնորհակալություն։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մարտիրոսյան, ինձ թվում է, որ արդյունավետ կլինի, եթե մեկ նախադասությամբ ձեւակերպենք նաեւ այս ամենի արդյունքը։ Այդ հաշվետվության մեջ ձեր ոլորտին վերաբերող արձանագրված թերությունները, իսկապես, համապատասխանու՞մ են իրականությանը, թե՝ ոչ, որովհետեւ ի վերջո, եթե վերջնական արդյունքով նայենք, ձեր ելույթի ամփոփիչ գնահատականը, ըստ էության, այդպիսին պիտի լինի։

Գ.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ

-Հաշվետվության մեջ տեղ գտած տվյալները եւ առաջարկությունները համապատասխանում են իրականությանը։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շատ լավ, շնորհակալություն։ Այժմ հաջորդ ելույթը Կառավարության կողմից։ Գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալ Լյովա Ռուխկյան։

Լ.ՌՈՒԽԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, թույլ տվեք համառոտ ներակյացնել ԱԺ վերահսկիչ պալատի կողմից ուսումնասիրված երկու հարցերի վերաբերյալ։

Ճապոնիայի կառավարության կողմից ՀՀ կառավարությանը տրամադրված 310 մլն իեն գումարով դրամաշնորհի հաշվին ներկրված ապրանքների դրամայնացումից եւ վարձակալույթունից ստացված միջոցների վերաբերյալ ԱԺ վերահսկիչ պալատի 2001թ. տարեկան հաշվետվությունը։

2-րդ կետի վերաբերյալ Ճապոնիայի կառավարության զարգացմանն ուղղված պաշտոնական օգնության պարենային արտադրության 2-KR ծրագրի շրջանակներում զարգացող երկրներին տրամադրվում է անհատույց օգնություն, տեխնիկական միջոցների, պարարտանյութերի եւ ծառայությունների ձեռքբերման համար։ Այդ օգնությունը տրամադրվում է Ճապոնիայի կառավարության կողմից հաստատված պայմաններին եւ երկրի ներսում գործող օրենքնրին համապատասխան։ Համանման օգնություն ստանում են շուրջ 70 զարգացող երկիր։ Տրամադրված օգնության համակարգման եւ վերահսկողության հետ կապված աշխատանքները իրականացնում է Ճապոնիայի միջազգային համագործակցության համակարգը, որը Ճապոնիայի կառավարության կողմից պաշտոնապես երաշխավորված անկախ եւ իրավասու գործակալ է։ Իր կողմից մատուցած ծառայությունների դիմաց մրցութային փաթեթի նախապատրաստում, մրցույթի կազմակերպում եւ անցակցում, առաջարկությունների ուսումնասիրություն, գնահատում եւ փորձաքննություն, աշխատանքների համակարգում, հսկողություն եւ այլն, այդ կազմակերպությունը ֆինանսավորում է դրամաշնորհի միջոցներից Ճապոնիայի կառավարության կողմից հաստատված մինչեւ 6,4 տոկոսադրույքով, որը տվյալ դրամաշնորհի համար կազմել է մոտ 5,8%։

ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության եւ GIGS-ի միջեւ դրա վերաբերյալ 2001թ. հունիս ամսին ստորագրվել է համապատասխան համաձայնագիր, որը նախապես համաձայնեցվել է ՀՀ կառավարության հետ։ Համաձայնագիրը վավերացվել է Ճապոնիայի կառավարության կողմից 2000թ։

21 կետի վերաբերյալ։ Դրամաշնորհների հաշվին ներմուծվող ապրանքների ձեռքբերման գինը եւ ծագման երկիրը, համաձայն GIGS-ի կանոնների, հայտնի են դառնում մրցույթի վերջին փուլում։ Հաղթող է ճանաչվում 1997թ. հունվարի 1-ի դրությամբ միջազգային տնտեսական համագործակցության եւ զարգացման կազմակերպության այն անդամ երկիրը, որի թողարկած արտադրանքը համապատասխանում է հայտագրի պահանջներին եւ ունի նվազագույն գին։

Այսպիսով, գնահատվում է առաջարկության վերջնական SIF արժեքը, որը կազմում է ապրանքի FOB արժեքից փոխադրման ապահովագրման ծախսերի եւ հաղթող գործակալի շահույթից եւ ոչ թե նրա բաղադրիչ տարրերի։ Պարարտանյութի գծով մրցույթի հաղթող «Միցցուբիշի» գործակալությունը, որպես մատակարար, համաձայն պայմանագրի, պետք է առաքումներն ավարտեր մինչեւ 2001թ. մարտի 15-ը։ Բայց ներկրվել է մայիս-հունիս ամիսներին։ Սակայն Վրաստանի Ռուստավի «Ազոտ» գործարանի էլեկտրաէներգիայի եւ գազի մատակարարումների ընդհատումների պատճառով երաշխավորված առաքումը դարձավ անհնար։ Ճապոնական կողմը, մտահոգված լինելով ստեղծված իրավիճակով, պարտավորեցրեց «Միցցիբուշիի» առաքումները շարունակել այլ երկրներից չգերազանցելով մրցույթով որոշված ապրանքի SIF արժեքը։ «Միցցուբիշի» պարարտանյութի մնացած խմբաքանակի առաքումն իրականացրեց ՌԴ-ից եւ Ուկրաինայից, խախտելով պայմանավորված ժամկետները։

23 կետի վերաբերյալ։ Ֆինանսների եւ էկոնոմիկայի նախարարության, գյուղատնտեսության նախարարության եւ տարածքային արգոսպասարկում ՓԲԸ միջեւ կնքված եռակողմ պայմանագրով վարձակալության հանձնված գյուղատնտեսական տեխնիկայի վարձավճարների գանձման նպատակով ձեռնարկվել են մի շարք միջոցառումներ, որոնց շնորհիվ 2001թ. հունվար ամսից մինչեւ 2002թ. մայիսն ընկած ժամանակահատվածում մուտքագրվել է մոտավորապես 2 մլն 545 հազար դրամ։ Մեծ պարտք ունեցող ընկերությունները զգուշացվել են գործերը դատարան հանձնելու մասին։

Միաժամանակ ուզում եմ նշել, որ գյուղատնտեսական տեխնիկայի տարեկան վարձավճարի չափը ճապոնական կողմի գիտությամբ սահմանվել էր, ելնելով հանրապետության տարածքում մեքենայացված դաշտային աշխատանքների ու սպասարկումների ձեւավորված ծախսերի կառուցվածքից եւ սակագների միջին մակարդակի։

Հաշվետվության գյուղատնտեսական բարեփոխումների աջակցության ծրագրի իրականացման ընթացքի վերաբերյալ որեւէ դիտողություն եւ առաջարկություն չկա։ Ես ուզում եմ ասել, որ այն հարցերը, որոնք նշված են Վերահսկիչ պալատի կողմից, համապատասխանում են իրականությանը եւ մեր կողմից արդեն ուղղված են։ Շնորհակալություն։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շատ լավ։ Շնորհակալություն։ Այժմ անցնում ենք եզրափակիչ ելույթների։ Պրն Ավագյան, անհրաժեշտություն կա՞ եզրափակիչ ելույթի։ Շատ լավ, շնորհակալույթուն։ Պրն Թավադյան։

Ա.ԹԱՎԱԴՅԱՆ

-Հիմնական թերությունը դրամաշնորհի վերաբերյալ դա այն է, որ տրամադրված տեխնիկայի համար համապատասխան գումարները ժամանակին չէին հավաքվում։ Ստացված պատասխանում ֆինանսների նախարարության օգնությամբ 2,5 մլն դրամ այդ ուղղությամբ գումար է հավաքագրվել։ Այս է, բայց ընդհանուր գումարը՝ 20 մլն, դեռ նախարարությունը խնդիր ունի այս ուղղությամբ աշխատելու։ Ուզում եմ նաեւ հատուկ շնորհակալություն հայտնել հարակից զեկուցող պրն Ավագյանին, որը պրոֆեսիոնալ եւ բարձր մակարդակով ներկայացրեց մեր հաշվետվությունը։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ որոշման նախագիծը Վերահսկիչ պալատի 2001թ. հաշվետվության վերաբերյալ քվեարկության կդրվի մյուս հարցերի հետ։

Այժմ, հարգելի գործընկերներ, անցնում ենք օրակարգի մյուս հարցին։ ՀՀ ԱԺ է ներկայացվել Կենտրոնական բանկի 2001թ. տարեկան հաշվետվությունը։ Ձայնը տրվում է Կենտրոնական բանկի նախագահ Տիգրան Սարգսյանին՝ բանկի տարեկան հաշվետվությունը հրապարակելու համար։ Ելույթի համար հատկացվում է մինչեւ 40 րոպե ժամանակ։

Տ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, ձեր ուշադրությանն է ներկայացվում Կենտրոնական բանկի 2001թ. տարեկան հաշվետվությունը։ Ըստ օրենքի պահանջների, հաշվետվությունն ունի հետեւյալ բովանդակությունը։

Տնտեսության ընդհանուր բնութագիրը, որտեղ երկու բաժիններով մենք վերլուծում ենք ՀՀ-ում ձեւավորված մակրոտնտեսական իրավիճակը, այդ թվում՝ բացահայտում ենք համաշխարհային տնտեսության ազդեցությունը, ԱՊՀ անդամ երկրներում տնտեսական միտումների ընդհանրական գնահատականները, համախառն պահանջարկի եւ առաջարկի գնահատականները, գները եւ սակագները ՀՀ-ում եւ զբաղվածության ու բնակչության եկամուտների բաժինը։

Տնտեսության բնութագրի 2-րդ մասը դա փոխհարաբերույթունն է պետական բյուջեի հետ, մասնավորապես, պետական բյուջեի եկամուտների, բյուջեի ծախսերի, պետական բյուջեի պակասորդի, Կենտրոնական բանկի եւ Կառավարության փոխհարաբերությունների նկարագրությունը։

3-րդ բաժինը դա արտաքին հատվածի վերլուծությունն է եւ նրա ազդեցությունը դրամավարկային քաղաքականության իրականացման վրա։ Հաշվետվության 2-րդ բաժինը դա դրամավարկային քաղաքականությունն է։ Ընդ որում, դրամավարկային քաղաքականության նպատակները եւ դրանց իրագործման ռիսկերը 2001թ, փողի նկատմամբ պահանջարկը, փողի առաջարկը, ֆինանսական միջնորդության աստիճանը, փողի բազայի վարքագիծը, դրամավարկային քաղաքականության թափանցիկությունը եւ հրապարակայնությունը իրականացնելու ժամանակ, ինչպես նաեւ տոկոսադրույքների վարքագիծը 2001թ։

Հաջորդ բաժինը արժութային քաղաքականությունն է։ Մասնավորապես, փոխարժեքի քաղաքականությունը, պահուստների մակարդակը եւ կառավարումը, արժութային շուկայի զարգացումը ՀՀ-ում։

Հաջորդ բաժինը ֆինանսական շուկաների նկարագրությունն է։ Մասնավորապես, իրացվելիություն ներազդող գործոնները, մշտական հնարավորության գործիքները, արժութային շուկան, պետական պարտատոմսերի շուկան 2001թ. ընթացքում։

Մնացած բաժինները նկարագրում են Կենտրոնական բանկի գործառությունները 2001թ. ընթացքում։ Մասնավորապես, բանկային համակարգի զարգացման միտումներն են մանրակրկիտ ներկայացվում, վճարահաշվարկային հարաբերությունները, էլեկտրոնային վճարումների համակարգը, համախառն թղթային վճարումների ծավալը, զուտ վճարումները, Հայաստանում քարտերով վճարումների միասնական համակարգը, միջազգային փոխանցումների համակարգը, կանխիկ դրամաշրջանառությունը, ինչպես նաեւ տեղեկատվություններ են տրամադրվում կադրային քաղաքականության վերաբերյալ, Կենտրոնական բանկի կառուցվածքի վերաբերյալ եւ Կենտրոնական բանկի տարեկան ֆինանսական հաշվետվությունը հավելվածներով եւ միջազգային աուդիտի եզրակացությունով։

Այժմ ես հակիրճ կներկայացնեմ դրամավարկային քաղաքականության բովանդակությունը 2001թ. ընթացքում։

Դրամավարկային քաղաքականության ծրագրում նախանշված էր, որ 2001թ. համախառն պահանջարկի 10%-ով ընդլայնումը պետք է նպաստեր համախառն ներքին արդյունքի իրական աճի 6,5%-ով եւ դեֆլյատորի 103,3% մակարդակների ձեւավորման ներքո։ Ընդ որում, ընթացիկ հաշվի պակասորդը 19,1% եւ համախառն ներքին արդյունքում բյուջեի պակասորդը 4,1% ցուցանիշների արձանագրման դեպքում։

2001թ. ընթացքում ակնկալվում էր ապահովել սղաճի 3,5 տոկոսանոց մակարդակ, որի պարագայում սղաճի միջին տարեկան ցուցանիշը պետք է կազմեր 3,4%։ Կարող ենք արձանագրել, որ վերջին 10 տարիների ընթացքում առաջին անգամ է, որ ծրագրավորված սղաճը մաքսիմալ իրականացվել է Կենտրոնական բանկի կողմից։ Եվ ընդհանուր առմամբ մակրոտնտեսական ցուցանիշնրի ծրագրային ցուցանիշների եւ փաստացի ցուցանիշների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ 2001թ. պետությունը կարողացել է առավելագույնս ապահովել ծրագրային ցուցանիշներ։ Դրանք են՝ համախառն ներքին արդյունքի իրական աճը։ Դուք հիշում եք 2001թ. համար Կառավարությունը ծրագրավորել էր 6,5 տոկոսանոց իրական աճ այն պարագայում, երբ մենք փաստացի տարին արձանագրել ենք 9,6% համախառն ներքին արդյունքի իրական աճով։ Համախառն ներքին արդյունքի դեֆլյատորը ծրագրավորված էր 103,3%, փաստացի ստացել ենք 104%։ Սղաճը ժամանակահատվածի ընթացքում՝ 3,5%, փաստացին կազմել է 2,9։ Սղաճը ժամանակահատվածի միջինը ծրագրավորված էր 3,4%, փաստացին ստացել ենք 3,1%։ Ներքին պահանջարկի իրական աճը ծրագրավորված էր 5,25%, ստացվել է 6,25%։ Իրական սպառման աճը՝ 4,1% ծրագրային ցուցանիշը փաստացի 5,7%։ Ընդ որում, դրական միտումներ են արձանագրվել արտահանման իրական աճի ցուցանիշի գծով, մասնավորապես, ծրագրավորված 15%-ի փոխարեն մենք ունեցել ենք 19 տոկոսանոց արտահանման իրական աճ, ինչպես նաեւ ունեցել ենք ներմուծման ծրագրավորված 8,8 իրական աճ, փաստացի ունեցել ենք 1,3% իրական աճ։ Սա նշանակում է, որ ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտի վրա այս ցուցանիշները թողել են դրական ազդեցություն եւ այս ցուցանիշների գծով մենք ունեցել ենք էական առաջընթաց։ Անվանական փոխարժեքի արժեզրկումը փաստացի կազմել է 2,9% ծրագրավորված 1,9%-ի փոխարեն։

Այս ամենը հաջողվել է իրականացնել փողի զանգվածի աճի 28 տոկոսանոց կետի պայմաններում, ծրագրավորված 23-ի փոխարեն։ Այսինքն՝ կարող ենք արձանագրել, որ Կենտրոնական բանկը վարել է ընդգծված ընդլայնողական քաղաքականություն։

Փողի շրջապտույտի արագությունը ծրագրավորված է եղել 7,7, կազմել է 7,67։ Բյուջեի պակասորդը տոկոսներով համախառն ներքին արդյունքում ծրագրավորված 4,1-ի փոխարեն կազմել է 4, ընթացիկ հաշվի պակասորդը 12,6՝ ծրագրավորված 19,1-ի փոխարեն, համախառն ներդրումները 18,7՝ ծրագրավորված 22,7-ի փոխարեն եւ ազգային խնայողությունները փաստացի 8,1՝ 9,5-ի փոխարեն։ Այսինքն՝ կարող ենք ֆիքսել, որ հիմնական մակրոտնտեսական ցուցանիշների գծով 2001թ. հաջողվել է հիմնական համամասնությունները ապահովել։

Համաշխարհային տնտեսությունում լուրջ եւ էական փոփոխություններ են կատարվել 2001թ։ Ընդ որում, առաջին հերթին զարգացած երկրներում, որտեղ ծրագրավորված աճը չի հաջողվել ապահովել եւ առաջին հերթին ԱՄՆ-ի տնտեսական աճն է եղել բավականին ցածր։ Բնականաբար, կենտրոնական բանկերը արձագանքել են այս իրավիճակին եւ, փորձելով մեղմացնել այդ անբարենպաստ միջավայրը, առաջին հերթին տոկոսադրույքների նվազեցման ճանապարհով։ Ընդ որում, բնականաբար, համաշխարհային շուկաներում ձեւովորված իրավիճակը եւ տոկոսադրույքների իջեցումը անդրադարձել են նաեւ մեր արտաքին ակտիվների եկամտաբերության մակարդակի վրա, քանի որ գիտեք, որ շուրջ 330 մլն մեր համախառն արտաքին ակտիվներն են կազմում, որոնք հիմնականում ունեն այնպիսի կառուցվածք, որը համապատասխանում է մեր արտաքին առեւտրի կառուցվածքին եւ մեր արտաքին հատվածի գործառույթներին ու պարտավորություններին։ Բնականում հիմնական մասը դա Միացյալ Նահանգների դոլարային միջոցներն են եւ, բնականաբար, տոկոսադրույքների նվազեցումը էական ազդեցություն է թողնում նաեւ Կենտրոնական բանկի եկամուտների մակարդակի վրա, ինչի պարագայում կարող ենք արձանագրել, որ 2003թ. բյուջե փոխանցվող գումարները կտրուկ կնվազեն, մոտենալով զրոյի։

Ի տարբերություն զարգացած երկրների, ԱՊՀ անդամ գրեթե բոլոր երկրներում հաջողվել է ապահովել բավականին բարձր տնտեսական աճի տեմպեր։ Միջինը ԱՊՀ երկրներում տնտեսական աճը կազմել է 7,4%։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ ԱՊՀ երկրներին հաջողվել է հաղթահարել տնտեսական ճգնաժամի առաջին փուլը եւ գրեթե բոլոր երկրներում արդեն երկրորդ փուլում նկատվում է տնտեսական աճ ըստ բոլոր ճյուղերի։

Հաջորդ բաժնում մենք ներկայացնում ենք համախառն պահանջարկի...

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Պրն Սարգսյան, քանի որ մեր ժամանակը սպառվում է, մի քանի վայրկյան մնաց, հաջորդ բաժինը շարունակենք ընդմիջումից հետո։ Մինչ ընդմիջում հայտարարելը, ես հիշեցնեմ պատգամավորներին, որ ընդմիջումը տեւելու է մեկ ժամ եւ Վարչապետի հետ խոսելուց հետո պարզվեց, որ պատգամավորների առաջարկությունը՝ այսօր սահմանափակվել երեք նիստով, Կառավարության համար ընդունելի է։ Սակայն դա անելու համար մենք հաջորդ նիստի ընթացքում պետք է ընդունենք ԱԺ-ի որոշում։ Այդ պատճառով այն պատգամավորներին, որոնք կողմնակից են, որ մենք այսօր երեք նիստով սահմանափակվենք, խնդրում եմ ընդմիջումից հետո լինել դահլիճում։ Ընդմիջում։


Ժամը 1630
ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐՄԵՆ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՏԻԳՐԱՆ ԹՈՐՈՍՅԱՆԸ

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, շարունակում ենք աշխատանքները։ Մենք սկսել էինք Կենտրոնական բանկի 2001 թվականի տարեկան հաշվետվության քննարկումը։ Պրն Սարգսյան, խնդրեմ, կարող եք շարունակել, ներկայացնել Կենտրոնական բանկի 2001 թվականի տարեկան հաշվետվությունը։

Տ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Ինչպես ես արդեն նշեցի, դրամավարկային քաղաքականության հիմնական նպատակը կայանում էր նրանում, որպեսզի մենք ապահովենք ծրագրային սղաճի մակարդակը, ինչը մեզ հաջողվել է, ըստ էության, իրականացնել։ Ընդ որում, եթե նայենք վերջին 9 տարիների ընթացքում ծրագրավորված եւ փաստացի ցուցանիշները, ապա 2001 թիվը, կարող ենք ասել, որ առավելապես մոտեցել ենք մենք մեր ծրագրային ցուցանիշին։

2001 թվականին դրամավարկային քաղաքականության իրականացման 2-րդ առանձնահատկությունը դա բյուջետային հատվածն էր, բյուջեի ծախսերը եւ, մասնավորապես, 2-րդ կիսամյակը, որովհետեւ 1-ին կիսամյակը, ըստ էության, հաջողվեց ամբողջությամբ կատարել ծրագիրը։ 2-րդ կիսամյակում առաջացան խնդիրներ կապված արտաքին ֆինանսավորման հետ, մասնավորապես, բյուջեի պակասորդի ֆինանսավորման հետ։ Ֆինանսավորումը եկավ դեկտեմբեր ամսվա ընթացքում եւ լայնամասշտաբ ծախսեր կատարվեցին հենց դեկտեմբեր ամսվա ընթացքում, ինչպես ստացվեց ՍԱԿ-ի հերթական տրանշը, այնպես էլ ստացվեց պարենային ֆինանսավորումը, որ սպասում էր Կառավարությունը։ Բնականաբար, Կենտրոնական բանկը հաշվի առավ այս իրողությունը։ Մենք ստիպված եղանք վերանայել մեր դրամական բազայի ցուցանիշը եւ թույլ տվեցինք շուրջ 6 մլրդ դրամի շեղում ծրագրային դրամական բազայի ցուցանիշից։ Բնականաբար, դա իր արտահայտումը ստացավ 2002 թվականի 1-ին եռամսյակի սղաճի մակարդակի վրա, եւ մենք 2002 թվականին ունեցանք, այս պահի դրությամբ արդեն շուրջ 5,2% սղաճ ունենք։

Հաջորդ առանձնահատկությունը 2001 թվականին դա արտաքին ֆինանսական հոսքերն էին, մասնավորապես, տրանսֆերտները։ Մենք արձանագրել ենք այդ տրանսֆերտների աճն ինչպես մասնավոր անհատների կողմից, նախորդ տարվա հետ համեմատած կտրուկ աճել են մասնավոր տրանսֆերտները, այնպես էլ մասնավոր ներդրումների առումով։ 2001 թվականի առանձնահատկությունը կայանում էր նրանում, որ հետեւողականորեն հաջողվեց նվազեցնել տոկոսադրույքները ՀՀ-ում, մասնավորապես, վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը, եւ դա 1-ին հերթին պայմանավորված էր ՊԿՊ-ների շուկայում տոկոսադրույքների վարկագծով։ Ըստ էության, տարվա ընթացքում, շուրջ 10% կետով ՊԿՊ-ների եկամտաբերությունը նվազեց, ինչպես նաեւ, ընդհանուր առմամբ, բանկային համակարգում նվազեցին ավանդների տոկոսադրույքները։ Դրա շնորհիվ ներդրումների մի մեծ մասը չդարձավ բանկերում ավանդներ, այլ գնաց տնտեսություն, խթանելով տնտեսական աճը, որի արդյունքում եւս կարող ենք աձրանագրել, որ տնտեսական աճը, նույնպես, գերակատարվեց այդ ցուցանիշը։ Մենք կարծում ենք, որ դա 2001 թվականի կարեւորագույն նվաճումներից մեկն է, նամանավանդ, եթե նշենք նաեւ, որ ոչ միայն ՊԿՊ-ների տոկոսադրույքներն են նվազել, այլ նաեւ Կառավարությանը հաջողվել է ավելի երկարաժամկետ պարտատոմսեր տեղաբաշխել։ Դա վկայում է նրա մասին, որ շուկայի մասնակիցները վստահում են պետական պարտավորություններին, ֆինանսական։ Այս տարիների ընթացքում դա նաեւ նպաստել է ֆինանսական շուկաների ձեւավորմանը եւ լիկվիդային միջոցների արդյունավետ կառավարմանը, բանկային համակարգի կողմից։ Ընդհանուր արդյունքներն այսպիսին էին։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Պրն Սարգսյանին հարցեր տալու համար հերթագրում։ Հարցեր չկան։ Շնորհակալություն, պրն Սարգսյան։ Ձայնը տրվում է Աշոտ Թավադյանին՝ ԱԺ վերահսկիչ պալատի եզրակացությունը հաշվետվության վերաբերյալ ներկայացնելու համար։

Ա.ԹԱՎԱԴՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, համաձայն «Վերահսկիչ պալատի մասին» օրենքի եւ համաձայն Աժ-ի կողմից հաստատված ծրագրի, որով մենք պարտավոր ենք ներկայացնել մեր կարծիքը, թե ինչպես է Կենտրոնական բանկը կատարել իր վրա դրված օրենքի պահանջները, այդ մասով մենք ներկայացրել ենք եզրակացություն։ Համաձայն 1-ին կետի՝ Վերահսկիչ պալատի եզրակացության, ըստ օրենքի սահմանվել էր, որ Կենտրոնական բանկը պետք է պահպանի սղաճ՝ մինչեւ 3,5 %։ Ավելի երկար ծրագրով մի քիչ ավելի բարձր ցուցանիշ էր սահմանված, բայց ամեն դեպքում պետք է ասել, որ այդ ցուցանիշը պահպանվել է, եւ 2000 թվականի ընթացքում ցուցանիշը չի գերազանցել 3,5 %-ին, կոնկրետ եղել է 2,9 % սղաճ։ Պետք է ասեմ, որ տարվա ընթացքում սղաճը ցուցադրել է, նախորդ երկու տարիների համեմատ, աճողական տատանողականության վարքագիծ, որը բացատրվում է նաեւ սեզոնայնությամբ, բայց այդ պրոցեսը եղել է եւ դա նկարագրված է մեր եզրակացությունում։ Համաձայն օրենքի սահմանվել է, որ 2002 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ, կենտրոնական բանկի եւ ՀՀ կառավարության փոխադարձ պարտավորությունների տարեկան չափաքանակը կազմել է մինչեւ 8,3 մլրդ դրամ։ Այդ ցուցանիշը տարվա ընթացքում, մանրամասն, ըստ ամիսների մեր կողմից ներկայացված է, այստեղ որեւէ խախտում տեղի չի ունեցել եւ ցուցանիշը կատարվել է։

3-րդ կետով դուք գիտեք, որ համաձայն օրենքի՝ եկամուտների գերազանցումը պետք է փոխանցվի բյուջե, Կենտրոնական բանկի, այս ցուցանիշը կազմել է 7,2 մլրդ դրամ կամ օրենքով նախատեսված 234 %։ Այստեղ մենք գիտենք, որ այս ցուցանիշը, գրեթե, հայտնի է լինում տարվա վերջում, եւ կարծում ենք, որ այստեղ նաեւ պրոգնոզավորման բարձրացման կարիք կա, որովհետեւ այս տարի, արդեն 1-ին եռամսյակում այս ցուցանիշը գերազանցվել է 2002 թվականի համար։ Մենք կարծում ենք, որ այստեղ Կենտրոնական բանկը պրոգնոզավորման տեսանկյունից դեռ աշխատելու տեղ ունի։

Նույնը պետք է ասեմ ծախսերի առումով։ Կենտրոնական բանկը գերածախս չի տվել, բայց չգիտես ինչու, պլանավորում է գործառնական ծախսերի նվազման պարագայում ավելի բարձր վարչական ծախսեր, այնուհետեւ այդ ցուցանիշները չի կատարվում։ Կարծում ենք, որ այստեղ պրոգնոզավորման, ճշգրտման կարիք կա։

Աշխատողների վարձատրության ցավոտ հարցին պետք է անդրադառնամ։ Տարբերություն կա, այն ցուցանիշը, որը ստացել ենք Կենտրոնական բանկից եւ այն ցուցանիշը, որը որ ստացել ենք կենսաթոշակային հիմնադրամից։ Կենտրոնական բանկի վարձատրությունը կազմել է 1 մլրդ աշխատակիցների՝ 133 մլն, իսկ ըստ սոցիալական ապահովագրության հիմնադրամի՝ կազմել է մոտ 1 մլրդ, 114 մլն-ի տարբերություն է։ Կարծում ենք, որ պայմանագրային աշխատակիցներն են, բայց ես կարծում եմ, որ Կենտրոնական բանկի նախագահն այստեղ բացատրությունը կտա։

Նույնը վերաբերում է աշխատակիցների վարձատրությանը, որը վերջին հարցն է։ Օրենքով պահանջվում է, որ անհրաժեշտ որակավորում ունեցող մասնագետներն ունենան բանկային համակարգի միջին աշխատավարձը։ Դա սահմանվել է Կենտրոնական բանկի կողմից, միջին աշխատավարձը 189 հազ։ Այս ցուցանիշը մենք չենք կարող ստուգել, քանի որ ըստ օրենքի՝ միայն բանկային վերահսկողությունը բացարձակ Կենտրոնական բանկի իրավունքն է։ Բայց համաձայն սոցիալական ապահովագրության տեղեկանքի, պարզվում է, որ բարձր որակավորում ունեցող աշխատողները, այսինքն՝ 65 %-ը ստացել են 257 հազ. աշխատավարձ, նույնիսկ մի քիչ բարձր, միջինը, իսկ 133 աշխատակից՝ 64 հազ., եւ, եթե միացնում ենք, այդ գումարն ավելի բարձր է ստացվում, քան 188 հազ. ցուցանիշը, մոտ 197 հազ. է ստացվում միացման դեպքում։ Կարծում եմ, որ այստեղ, նույնպես, պարզաբանման կարիք կա։

Շահութահարկի մուտքի մասով, որ գիտեք, սա, ուղղակի, բանկային ցուցանիշ է, այստեղ տարբերություն է տվել Կենտրոնական բանկի ցուցանիշից եւ Կառավարության, թե ինչքան է մուտք արվել բյուջե։ Տարբերությունը կազմում է 354 մլն դրամ։ Սրա բացատրությունը մենք արդեն ունենք, մեթոդաբանության տարբերություն է տալիս։ Այսինքն՝ կոնկրետ աշխատավարձի հարցն է, որ մենք կարծում ենք, որ սրա պատասխանը պետք է տրվի, եւ նաեւ այս գործառնական ծախսերի ավելի ճիշտ պլանավորման հարց է։

Ես արդեն ասացի 3-րդ հարցի մասին, խոսքը վերաբերում է, որ ավելի ճիշտ պլանավորել, թե ինչքան է մուտքագրվում բյուջե, կոնկրետ գումարներ, Կենտրոնական բանկից։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Այժմ՝ հարցեր պրն Թավադյանին։ Հերթագրում։ Հարցեր չկան։ Ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի տեսակետը ներկայացված հաշվետվության վերաբերյալ կներկայացնի հանձնաժողովի անդամ Վարդան Բոստանջյանը։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովը քննարկումների ընթացքում, գրեթե, չանդրադարձավ Կենտրոնական բանկում տրվող փողերին, թե շատ է, կամ քիչ է։ Մեր կարծիքով դա շատ լավ է, որովհետեւ այսպիսի փաստաթուղթ, որ ներկայացվում է, մենք պետք է նշենք, որ պետական ոչ մի կառույցի կամ ոչ պետական ոչ մի կառույցի կողմից չի ներկայացվում։ Կուլտուրան, մակարդակը, օրենքին համապատասխանությունը եւ այլն, դրա վերաբերյալ որեւէ խոսք չի կարող լինել։ Այն համապատասխանում է ՀՀ օրենսդրությանը՝ ինչպես կազմված, այնպես էլ ԱԺ ներկայացված այս տարբերակով։ Հաշվետվությունում տրված է տնտեսության ընդհանուր բնութագիրը, ես չեմ անդրադառնա այդ ցուցանիշներին, դա ասվեց այստեղից։ Սա բնութագրված է իր բոլոր կարեւոր տեսանկյուններից, համախառն պահանջարկի առաջարկի ինստիտուտները՝ գներ, սակագներ, զբաղվածություն եւ այլն։ Այսինքն՝ խորը եւ արժեքավոր վերլուծություն է կատարված։

Աշխատանքի հաջորդ բաժինը փոխհարաբերություններն են պետական բյուջեի հետ, Կենտրոնական բանկի։ Սա շատ կարեւոր մի հարց է, փաստորեն, եթե, հանկարծ, մեր տնտեսության մեջ ուզենանք արդյունավետության երեւույթներ գտնենք, դրանք կան, դժվար չէ գտնելը, մեծապես պայմանավորված է այս երկու կարեւորագույն մարմինների փոխհարաբերությամբ։ Ընդհանրապես, լավ վերլուծություն է արված արտաքին հատվածի վերաբերյալ, ցույց է տրված դրամավճարային հաշվեկշռիռը, դրա վրա ազդող գործոնները, այդ ուղղությամբ, ուրեմն, Կենտրոնական բանկի կողմից վարած այն քաղաքականությունը, որի պարագայում միջոցառումներ են իրականացվել սա բարելավելու առումով։ Ստվար եւ կարեւոր հատված է դրամավարկային քաղաքականությունը, որը 2001 թվի ընթացքում, օրենքով ամրագրված բոլոր իր ցուցանիշների կտրվածքով, Կենտրոնական բանկի կողմից կատարված է։ Առանձին բաժնում խոսվում է արժութային քաղաքականության վերաբերյալ, ֆինանսական շուկաների, բանկային համակարգի զարգացման միտումների մասին։ Այստեղ կարելի է մի փոքր դիտողություն նկատել, որ Կենտրոնական բանկի միջոցառումներն այս ասպարեզում, միգուցե, լավագույնն ամենաբարձր արդյունավետության, չի առանձնացել այն կտրվածքով, որ, թերեւս, մեր բանկային համակարգում նկատում ենք բացասական միտումներ։ Մենք դա էլ ենք հասկանում, որ սնկի պես աճած բանկերը, որոնց ընդհանուր գումարային կապիտալը, գրեթե, հավասար է միջին տիպի, Մոսկվայի բանկի։ Պետք է ենթադրել, որ ՀՀ-ի պես երկիրը չի կարող ունենալ բազմաթիվ բանկեր, որոնք էլ գործ անելու մի արտակարգ բան չունենան, կամաց-կամաց պետք է պայթեն, որը, միգուցե, նաեւ շատ լավ է։

Այստեղ բերված են վճարահաշվարկային հարաբերությունները, կանխիկ դրամաշրջանառության հետ կապված հարցերը, եւ որպես հավելված տրված է ամբողջ Կենտրոնական բանկի ֆինանսական հաշվետվությունը։ Սա կատարված է միջազգային ստանդարտներին համապատասխան, ամենաբարձր մակարդակով։

Այս կապակցությամբ, փաստորեն, Կենտրոնական բանկն ի տարբերություն այլ տնտեսավարող սուբյեկտների, որոնք օրենսդրության պահանջների լույսի ներքո, այսպես ասած, կարող է պատահի, մի հատ հանճարական, ընկերական աուդիտի դիմեն։ Կենտրոնական բանկի գործունեությունն աուդիտավորում է, այսինքն՝ ստուգում է հանրահայտ QEPENG-ին, որը բազմաթիվ խոսքերից հետո տվել է հետեւյալը՝ Կենտրոնական բանկի ֆինանսական հաշվետվությունները ճշմարիտ եւ արդարացի արտացոլում են բանկի ֆինանսական վիճակը 2001 թվի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ, նրա գործունեության արդյունքները եւ դրամական հոսքերը միջազգային հաշվապահական ստանդարտներին համապատասխան։ Այս կազմակերպության կողմից երբեք բառերի շռայլում չի լինում, սա ի հաստատումն է այն բանի, որ հանձնաժողովը դա նշեց, ես էլ կրկնում եմ այդ բանը, որ ի դեմս այս հաշվետվության, մենք գործ ունենք մակարդակով մասնագետների կողմից կազմված, միջազգային ստանդարտներին համապատասխանող փաստաթղթի հետ։ Մենք սա ընդունում ենք ի գիտություն, որ ՀՀ կենտրոնական բանկի հաշվետվությունը մի դրական փաստաթուղթ է։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Հերթագրում՝ պրն Բոստանջյանին հարցեր տալու համար։ Հարցեր չկան։ Կառավարության տեսակետը Կենտրոնական բանկի 2001 թվի տարեկան հաշվետվության վերաբերյալ, կներկայացնի ֆինանսների եւ էկոնոմիկայի փոխնախարար Տիգրան Խաչատրյանը։

Տ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, ձեզ եմ ներկայացնում ՀՀ կառավարության կարծիքը՝ ՀՀ կենտրոնական բանկի 2001 թվի տարեկան հաշվետվության վերաբերյալ։ 2001 թվին Կենտրոնական բանկի հիմնական խնդիրը, 6,5 % տնտեսական աճի պայմաններում, մինչեւ 3,5 % սղաճի մակարդակի ապահովումն էր, իսկ ավելի բարձր տնտեսական աճի դեպքում, ընդլայնողական քաղաքականության իրականացման միջոցով նպատակային սղաճի ցուցանիշի ձեռքբերումը։ Անհրաժեշտ ենք համարում նշել, որ 2001 թվի 3-րդ եռամսյակում, երբ արդեն պարզ էր, որ տնտեսական աճը գերազանցելու է ծրագրային մակարդակը, Կենտրոնական բանկը վերանայեց իր ծրագիրը, այն համահունչ դարձնելով տնտեսության ընդհանուր միտումներին։ Այն հանգամանքը, որ ծրագրայինից շատ ավելի բարձր, 9,6 % տնտեսական աճի պայմաններում, ծրագրային սղաճի ցուցանիշին շատ մոտ, 2,9 % աճի ապահովումն էապես մոտ էր ծրագրային ցուցանիշին, վկայում է, որ տարվա ընթացքում բանկը ցուցաբերել է զգալի ճկունություն։ Այս փաստը տեղի է ունեցել այն բանի շնորհիվ, որ Կենտրոնական բանկը պարբերաբար վերանայել է դրամավարկային քաղաքականության ծրագիրը եւ հասել նրան, որ ծրագրային եւ փաստացի սղաճի մակարդակների շեղումը կազմել է ընդամենը՝ 0,6 %-ային կետ։ Կարեւոր է այն հանգամանքը, որ շեղման այս չափը նախորդ տարիների համեմատ, ամենափոքրն է։

2001 թվի ամենանշանակալի ձեռքբերումներից ենք համարում տոկոսադրույքների նվազեցումը։ Դրա հիմնական պատճառներն էին երկրի ընդհանուր ռիսկայնության նվազումը, խնայողությունների մակարդակի աճը։ Սակայն այստեղ մեծ է հատկապես ֆինանսական շուկայում Կենտրոնական բանկի վարած քաղաքականության դերը, ինչպես նաեւ հարկաբյուջետային եւ դրամավարկային քաղաքականությունների կոորդինացման բնագավառում Կառավարության եւ Կենտրոնական բանկի միջեւ համագործակցության զգալի առաջընթացը։

Բովանդակային մասը մանրամասն ներկայացվեց թե՛ Կենտրոնական բանկի նախագահի կողմից, եւ թե՛ պրն Բոստանջյանի կողմից։ Այդ կապակցությամբ ցանկանում եմ նշել, որ բովանդակային մասում ներկայացված բոլոր վերլուծությունների վերաբերյալ սկզբունքային համաձայնություններ ունենք բանկի տեսակետների հետ, փոքր տարաձայնություններ աշխատանքային կարգով քննարկված եւ համաձայնեցված են եղել նախորդ փուլերում։

Ամփոփելով, ցանկանում եմ եւս մեկ անգամ նշել, որ Կենտրոնական բանկին հաջողվել է 2001 թվին հասնել իր հիմնական նպատակին, չնայած, այն ռիսկերին, որոնք առկա էին հատկապես 2001 թվին, արտաքին հոսքերի կանխատեսելիության ցածր մակարդակի պայմաններում։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Հերթագրում՝ պրն Խաչատրյանին հարցեր տալու համար։ Հարցեր չկան։ Անցնենք մտքերի փոխանակությանը։ Հերթագրում՝ ելույթների համար։ Ելույթներ չկան, խմբերից, խմբակցություններից հայտեր չկան։ Պրն Խաչատրյան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն, չկա, շնորհակալություն, պրն Բոստանջյան, պրն Թավադյան, պրն Սարգսյան, շնորհակալություն։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց, քվեարկությունը կանցկացնենք ավելի ուշ։

Այժմ, հարգելի գործընկերներ, անցնում ենք հաջորդ հարցին։ Ըստ ներկայացված օրակարգի՝ դա «2001 թվի պետական բյուջեի կատարման մասին» տարեկան հաշվետվությունն է։ Քանի որ այս հարցի քննարկումը տեղի է ունենալու ոչ սովորական ընթացակարգով, ես, ուղղակի, շատ հակիրճ կներկայացնեմ այն։ Կառավարությունը զեկույցի համար ունի մինչեւ 90 րոպե տեւողությամբ ելույթ, մինչեւ 30 րոպե տեւողությամբ, հարակից զեկուցումներով ելույթ կունենան Կենտրոնական բանկի նախագահը, ԱԺ վերահսկիչ պալատի նախագահը, ԱԺ ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի ներկայացուցիչը եւ ԱԺ պաշտպանության, ԱԱ եւ ՆԳ մշտական հանձնաժողովը։ Բնականաբար, մյուս հանձնաժողովներն անհրաժեշտության դեպքում, նույնպես, կունենան նման ելույթի իրավունք։

Ինչպես հայտնի է, արդեն հաշվետվությունը քննարկվել է հանձնաժողովներում, եւ նախնական քննարկումների արդյունքում եղել են առաջարկություններ։ Դրանք եւ 2001 թվի բյուջեի հաշվետվությունը ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է ֆինանսների եւ էկոնոմիկայի փոխնախարար, գլխավոր գանձապետ Ատոմ Ջանջուղազյանը։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում ՀՀ 2001 թվի պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը։ Հաշվետվությունը պատրաստվել է եւ ներկայացվել «Բյուջետային համակարգի մասին» օրենսդրության պահանջներին համապատասխան։ Այն իր մեջ ներառում է օրենսդրության այնպիսի փոփոխությունների վերաբերյալ տեղեկություններ, որոնք ազդել են բյուջեի կատարման արդյունքների վրա, բյուջեի կատարման ցուցանիշների համեմատությունը նախորդ տարվա փաստացի ցուցանիշների հետ, ինչպես նաեւ հաշվետու տարվա ծրագրային ցուցանիշների հետ։ Բացի այդ, հաշվետվությունն իր մեջ ներառում է տեղեկություններ Կառավարության պահուստային ֆոնդի օգտագործման վերաբերյալ, ինչպես նաեւ պետական պարտքի փոփոխության վերաբերյալ։ Այս օրենսդրության պահանջներով կազմված տեղեկություններից բացի, հաշվետվությունն իր մեջ ներառում է մակրոմիջավայրի նկարագրությունը, որտեղ տեղ է գտել բյուջեի կատարման գործընթացը, ինչպես նաեւ մի շարք այլ տեղեկություններ, որոնք նպատակահարմար է գտնվել հաշվետվությունն ավելի ամբողջական ներկայացնելու տեսանկյունից, ձեր ուշադրությանը ներկայացնելու։

Այսպիսով, 2001 թվին Հայաստանի տնտեսությունն առանձնացավ տնտեսական աճի տեսանկյունից, արձանագրվեց 9,6 % համախառն ներքին արդյունքի աճ՝ ծրագրային 6,5 %-ի դիմաց։ Տնտեսական աճի կառուցվածքում, ճյուղային կառուցվածքում փոփոխություններ չեն արձանագրվել։ Այստեղ զգալի ներդրում է ունեցել գյուղատնտեսության ճյուղը, որի համախառն արտադրանքի աճը կազմել է 11,6 %, վերջինս ապահովել է 9,6 տոկոսային աճի՝ շուրջ 2,7 տոկոսային կետը։ Հաշվետու տարվա ընթացքում, 1 շնչին ընկնող համախառն ներքին արդյունքը կազմել է 558 դոլար, նախորդ տարվա համեմատությամբ՝ աճելով 10, 9 %-ով։ Իսկ արտադրողականությունը բնութագրող, 1 աշխատողին ընկնող համախառն ներքին արդյունքը կազմել է 1653 դոլար, վերջինս, նույնպես, ավել է նախորդ տարվա համանման ցուցանիշից՝ 10,9 %-ով։ Հաշվետու տարվա ընթացքում արդյունաբերական արտադրանքի ավելացված արժեքը կազմել է 241 մլրդ դրամ, ապահովելով ամբողջ համախառն ներքին արդյունքի 9,6 % աճի, 0,9 տոկոսային կետը։ 2001 թվին արտահանվել է արդյունաբերական համախառն արտադրանքի 29,5 %-ը, նախորդ տարվա 27 %-ի դիմաց։

2001 թվի ընթացքում ՀՀ-ում իրականացվել էր շուրջ 107 մլրդ դրամի կապիտալ շինարարություն, վերջինս ապահովել է համախառն ներքին արդյունքի աճի 1,5 տոկոսային կետը։ Շինարարական աշխատանքների տեսակարար կշիռը համախառն ներքին արդյունքի կառուցվածքում աճել է 0,4 տոկոսային կետով։ Ըստ պաշտոնական վիճակագրության, 2001 թվին գործազրկության մակարդակը ՀՀ-ում կազմել է 10,3 %։ Վերջինս, նախորդ տարվա համեմատությամբ՝ նվազել է 1,4 տոկոսային կետով, ինչը հիմնականում պայմանավորված է ֆորմալ աշխատանքի շուկայի ծավալների կրճատմամբ։ Քանի որ ՀՀ-ում զբաղվածության պետական ծառայություններին դիմելու դրդապատճառները թույլ են, ուստի պաշտոնական վիճակագրությունը ներկայացնում է աշխատանքի շուկայի միայն աղոտ պատկերը։

2001 թվին, զբաղվածությունը տնտեսության մասնավոր հատվածում շարուկնակել է աճել, մասնավորապես, նախորդ տարվա համեմատ՝ մասնավոր հատվածում զբաղվածների թվաքանակն աճել է 5,3 %-ով, իսկ պետական հատվածում զբաղվածներինը նվազել է 5,6 %-ով։ 2001 թվի համար, ՀՀ կենտրոնական բանկի դրամավարկային քաղաքականության ծրագրում նախատեսված էր սղաճի 3,5 % մակարդակի ապահովում,փողի զանգվածի եւ բազայի, համապատասխանաբար, 87 եւ 2 % աճի պայմաններում։ 2001 թվի վերջին փողի բազան կազմեց 80,4 մլրդ դրամ, տարեսկզբի նկատմամբ աճելով շուրջ 11 %-ով։ Իրագործված դրամավարկային քաղաքականության արդյունքում, հաշվետու տարվա ընթացքում, արձանագրվել է տարեվերջի դրությամբ՝ 2,9 % սղաճ։ 2001 թվին, պետական արժեթղթերի շուկայում շարունակվեցին նախորդ տարվա ընթացքում արձանագրված միտումները։ Հաշվետու տարվա ընթացքում տեղաբաշխված պետական արժեթղթերի ծավալն ավել է նախորդ տարվա ցուցանիշից 18,5 %-ով։ Այդ ավելացմանը զուգընթաց, նկատվում է նաեւ պետական արժեթղթերի եկամտաբերության նվազում։ Հունվար, դեկտեմբեր ամիսների ընթացքում, պետական պարտատոմսերի միջին եկամտաբերությունը կազմել է 20 %, վերջինս, նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի ցուցանիշը զիջում է 5,25-ով, իսկ տարեսկզբի ցուցանիշը 6 տոկոսային կետով։ 2001 թվի դեկտեմբերին, ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ, հայկական դրամի անվանական միջին փոխարժեքը կազմել է 553,9, իսկ միեւնույն ժամանակ, տարեսկզբի համեմատ, արժեզրկվելով 2,1 %-ով, իսկ հունվար, դեկտեմբերի միջին փոքարժեքը կազմել է 555,1 դրամ։ Վերջինս, նախորդ տարվա համեմատ, արժեզրկվել է 2,9 %-ով։ Ընդհանուր առմամբ, հաշվետու տարվա ընթացքում փոխարժեքը դրսեւորել է կայուն վարքագիծ։ Նախորդ տարվա համեմատ, հաշվետու տարվա ընթացքում, վճարային հաշվեկշռի ընթացիկ հաշվի պակասորդը կրճատվել է 29,5 %-ով։ Առեւտրային հաշվեկշռի բացասական մնացորդը կազմել է 416 մլն ԱՄՆ դոլար, վերջինս, նախորդ տարվա համեմատ, նվազել է 10,2 %-ով։

Ապրանքների արտահանումը հաշվետու տարվա ընթացքում կազմել է 354 ԱՄՆ դոլար, ինչը 14 %-ով ավել է, քան նախորդ տարի։ Նույն ժամանակահատվածում, ներմուծման ընդհանուր ծավալը նվազել է 0,4 %-ով եւ կազմել 770 մլն ԱՄՆ դոլար։ Այս տեսանկյունից կարեւորվում է տնտեսության արտաքին հատվածի ոչ միայն ծավալային ընդլայնումը, այլեւ կառուցվածքի որակական բարելավումը։ Վերջին տարիներին արտահանման կառուցվածքն առանձնացել է պատրաստի սննդի արտադրանքի աճով։ Հաշվետու տարվա ընթացքում ապրանքաշրջանառության 25 %-ը բաժին է ընկել ԱՊՀ երկրներին, իսկ 28 %-ը ԵՏՄ երկրներին։ ԱՊՀ երկրներից Ռուսաստանին, Վրաստանին եւ Ուկրաինային բաժին է ընկնում ԱՊՀ երկրներ արտահանման շուրջ 94 %-ը։

Այժմ՝ հարկաբյուջետային քաղաքականության հիմնական ուղղությունների վերաբերյալ։ 2001 թվին հարկային օրենսդրության եւ վարչարարության կատարելագործման ծախսերի կատարման գործընթացների կանոնակարգման եւ պետական կառավարման համակարգի բարեփոխումների ուղղությամբ միջոցառումների անընդհատությունը նախադրյալներ ստեղծեցին ապագայում տեսանելի արդյունքներ ակնկալելու համար։ Հաշվետու տարվա տարեսկզբից գործողության մեջ է մտել հարկային դաշտի բարեփոխումների նոր օրենսդրական փաթեթը, որի որոշ արդյունքներ դրսեւորվել են նույն տարվա ընթացքում։ Դրանցից կարելի էր առանձնացնել «Ավելացված արժեքի հարկի մասին» օրենքում կատարված փոփոխությունները։ Օրենսդրական դաշտի բարեփոխումներն ունեին առավել երկարաժամկետ ռազմավարական ուղղվածություն եւ կարճաժամկետ հատվածում ենթադրում էին բյուջետային եկամուտների կրճատում։ Սա վկայում է նաեւ, որ Կառավարության կողմից վարվող տնտեսական քաղաքականությունն առավել կարեւորում է տնտեսական ակտիվության խրախուսումը, քան ընթացիկ ֆիսկալ խնդիրների լուծումը։ Դրա դրսեւորումներից մեկը «Եկեմտահարկի մասին» օրենքում կատարված փոփոխություններն են, որով 2001 թվի հունվարից նվազեցվել է հարկի դրույքաչափերը։ Փոփոխություններ են կատարվել նաեւ «Պարտադիր սոցիալական ապահովագրության վճարների մասին» օրենքում, որով թեթեւացվել է այս վճարների բեռը, գործատուների եւ ցածր եկամուտներ ստացող վարձու աշխատողների վրա։ Վերջին 3 տարիների ընթացքում կուտակված հարկային ապառքների շարժը ցույց է տալիս, որ հարկահավաքման բնագավառում կան դրական տեղաշարժեր, որն աստիճանաբար ձեռ է բերում կայուն բնույթ։ Եթե մինչ 99 թիվը հարկային ապառքներն աճում էին տարեց-տարի, ավելի բարձր տեմպերով, ապա 99 թվից հետո արձանագրվել է դրանց աճի տեմպի անկում, իսկ հաշվետու տարում հաջողվել է հասնել ապառքների ընդհանուր ծավալի նվազեցմանը։

Պետական ծախսերի կառավարման բնագավառում 2001 թվին իրականացվել են որոշակի միջոցառումներ, որոնք նպատակ են հետապնդել ապահովել քաղաքականության շարունակականությունը։ Հաշվետու տարում ԱԺ-ի կողմից հաստատվեց Կառավարության նախաձեռնությամբ ներկայացված «Գանձապետական համակարգի մասին» օրենքը։ Վերջինս նպատակ ուներ ապահովել ՀՀ-ում ֆինանսական ակտիվների եւ պարտավորությունների արդյունավետ կառավարման համակարգի առկայությունը եւ բարձրացնել պետական եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների պատասխանատվությունը, վերջիններիս ամրագրված ակտիվների կառավարման բնագավառում։ Կառավարությունը հաշվետու տարում միջոցառումներ է ձեռնարկել նաեւ պետական եւ համայնքների բյուջեների կատարման կարգի մշակման ուղղությամբ, որը նախատեսում էր, որ կկարգավորի պետական եւ համայնքների բյուջեների կատարման գործընթացը եւ դրա հետ կապված հիմնական հարաբերությունները։

Գնումների համակարգի ամբողջական կազմավորման եւ «Գնումների մասին» օրենքի կիրարկման նպատակով, հաշվետու տարվա ընթացքում Կառավարության կողմից իրականացվել են մի շարք միջոցառումներ, մասնավորապես, իրականացվել են վերապատրաստման ծրագրեր, գնումների գծով բոլոր մասնագետների համար։ Միջոցներ են ձեռնարկվել պետության կարիքների համար, կենտրոնացված գնումների համակարգի ներդրման ուղղությամբ։ Դրա արդյունքում, 2001 թվին կենտրոնացված գնումների միջոցով աշխատանքներ եւ ծառայություններ ձեռք բերելու նպատակով, գնման հայտերում ներառված գնումների առարկաների ընդհանուր նախահաշվային արժեքը կազմել է շուրջ 6,7 մլրդ դրամ։ Չկայացած մրցույթների, գնման առարկաների նախահաշվային գինը կազմել է 938 մլն դրամ, կայացել են 5,7 մլրդ դրամի չափ նախահաշվային գին ունեցող առարկաների համար մրցույթներ, որի արդյունքում կնքվել է շուրջ 5,2 մլրդ դրամի գնման պայմանագրեր կամ տնտեսվել է շուրջ 506 մլն դրամ։ Գնումների մասին, Կառավարության նախաձեռնությամբ, ԱԺ-ի կողմից հաստատվել է նաեւ «Գնումների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքը, որով գնանշումների ձեւով գնումներ կատարելու թույլատրելի շեմը 250 հազ. դրամից բարձրացվել է 750 հազ. դրամի։

Այսպիսով, կարելի էր հաշվետու տարին գնահատել որպես գնումների համակարգի ամբողջական կազմավորման ուղղությամբ կատարված մի շարք գործնական քայլերի փուլ, որոնց իրագործումը կապահովի գնումների համակարգի առկայությունը ՀՀ-ում։ Կարելի է նկատել նաեւ, որ հաշվետու տարին պետական ծախսերի կառավարման բնագավառում ամփոփվում է առարկայական ձեռքբերումներով, ինչը հիմք է տալիս ակնկալելու, որ հետեւողական աշխատանքի շնորհիվ կապահովվի նախապես ծրագրավորված միջոցառումների տրամաբանական շարունակությունը։

Այժմ՝ պետական բյուջեի եկամուտների վերաբերյալ առանձին թվային ցուցանիշներ կներկայացվի ձեր ուշադրությանը։ Հաշվետու տարվա ընթացքում պետական բյուջե է մուտքագրվել 193,6 մլրդ դրամի եկամուտներ եւ գրանտներ, ծրագրավորված 193,4 մլրդ դրամի դիմաց։ Նախորդ տարվա համեմատությամբ այս ցուցանիշն ավելացել է 12,5 %-ով։ Հայաստանի տնտեսության համար ավանդական են դարձել սեզոնային տատանումները, վերջիններս դժվարություններ են առաջ բերում պետական բյուջեի կատարման գործընթացքում, եւ այս տեսանկյունից 2001 թիվը, նույնպես, բացառություն չէր։ Հաշվետու տարվա ընթացքում հավաքված եկամուտներից շուրջ 184,3 մլրդ դրամը կամ 95,2 %-ն ապահովվել է բյուջեի սեփական աղբյուրների հաշվին, նախատեսված 183,2 մլրդ դրամի դիմաց։ Հարկ է նշել նաեւ, որ պետական բյուջեի եկամուտների կառուցվածքը վերջին տարիների ընթացքում ենթարկվել է զգալի փոփոխության, հօգուտ սեփական եկամուտների բաժնի ավելացման։ Եթե 95 թվին բյուջեի եկամուտների մոտ 70 %-ն էր բաժին ընկնում սեփական եկամուտներին, ապա հետագայում աճելով, 2001 թվին նշված ցուցանիշը հասել է 95,2 %-ի։ Հաշվետու տարվա ընթացքում հավաքված եկամուտների եւ գրանտների 80 %-ը ապահովվել է հարկային մուտքերի հաշվին, դա կազմել է 154,9 մլրդ դրամ։ Վերջինս՝ ծրագրված ցուցանիշից պակաս է 6,1 %-ով։ Նախորդ տարվա համեմատ աճ է գրանցվել, գրեթե, բոլոր հարկային եկամտատեսակներում, բացառությամբ, ուղղակի, հարկերի, հողի հարկի եւ բնապահպանական վճարների, որոնց անկումը հիմնականում բացատրվում է հարկային օրենսդրության մեջ կատարված փոփոխություններով։ Պետական բյուջեի կատարմանը խոչընդոտող հիմնական գործոններից է հարկային ապառքների առկայությունը։ Տարեվերջի դրությամբ, հիմնական գումարների գծով կուտակված ապառքների ծավալը կազմել է 54,9 մլրդ դրամ, որը նախորդ տարվա համանման ցուցանիշից պակաս է 584,6 մլն դրամով։ Հաշվետու տարում հարկային եկամուտների կեսից ավելին, 51,3 %-ի չափ եւ ընդհանուր բյուջետային եկամուտների շուրջ 41 %-ն ապահովվել է ավելացված արժեքի հարկի մուտքերի հաշվին։ Բացարձակ արտահայտությամբ դրանք կազմել են 79,5 մլրդ դրամ կամ տարեկան ծրագրային ցուցանիշի 96,3 %-ը։ Նախորդ տարվա համեմատ, ավելացված արժեքի հարկի մուտքերն աճել են 19,1 %-ով, ծրագրավորված 23,6 %-ի փոխարեն։ 2001 թվի ընթացքում, շահութահարկից ստացված միջոցները կազմել են 16,3 մլրդ դրամ, որը 21,7 %-ով պակաս է նախատեսված ծրագրային ցուցանիշից։ Եկամտահարկի գծով մուտքերը, հաշվետու ժամանակահատվածում կազմել են 11,2 մլրդ դրամ, ապահովելով հարկային եկամուտների 7,2 %-ը, նախորդ տարվա 9,3 %-ի դիմաց։ Այս հարկատեսակի գծով, տարեկան ծրագրային ցուցանիշը կատարվել է 101,4 %-ով։

Պետական բյուջեի հարկային եկամուտների կազմում, նշանակալի մուտքեր ապահովող 2-րդ հարկատեսակն ակցիզային հարկն է։ Վերջինիս հաշվին 2001 թվին ապահովվել է հարկային եկամուտների 20 %-ը, նախատեսված 20,9-ը, եւ նախորդ տարվա 18,2 %-ի դիմաց։ Այս աղբյուրից պետական բյուջե է մուտքագրվել 31 մլրդ դրամ կամ 10 %-ով պակաս, քան ծրագրային ցուցանիշն է։ Ներմուծվող ենթաակցիզային ապրանքների գծով ակցիզային հարկը կազմել է 24,5 մլրդ դրամ, գրեթե, ամբողջությամբ ապահովելով ծրագրային ցուցանիշը։ Նախորդ տարվա համեմատությամբ, հաշվետու տարվա ընթացքում, ներմուծման հարկումից պետական բյուջե է մուտքագրվել այս հարկատեսակի գծով՝ 40 %-ով կամ 7 մլրդ դրամով ավելի մուտքեր։ Վերջինիս հիմնական մասը կազմել են ծխախոտի եւ բենզինի հաստատագրված վճարներում ներառված գումարները։ 2001 թվի ընթացքում մաքսային տուրքի գծով պետական բյուջե է մուտքագրվել շուրջ 9,8 մլրդ դրամ, ապահովելով տարեկան ծրագրային ցուցանիշի գերակատարում՝ 13,5 %-ով։ Նախորդ տարվա համեմատ՝ մաքսատուրքից ստացված եկամուտներն ավելացել են 12,8 %-ով։ Հաշվետու տարվա ընթացքում, հաստատագրված վճարներից պետական բյուջեի մուտքերը կազմել են 4,4 մլրդ դրամ, վերջինս ապահովել է շուրջ 100 % ծրագրային ցուցանիշի կատարում կամ ավել է նախորդ տարվա համեմատությամբ՝ 9,7 %-ով։ 2001 թվին բնապահպանական եւ բնական պաշարների օգտագործման դիմաց կատարված վճարումներից պետական բյուջե է մուտքագրվել 2,3 մլրդ դրամ կամ նախատեսվածից շուրջ 20 %-ով պակաս։ Այս մուտքերից շուրջ 1 մլրդ դրամը գանձվել է մաքսային մարմինների կողմից։ Նախորդ տարվա համեմատությամբ, այս եկամուտների անկումը հիմնականում բացատրվում է 2000 թվին, բենզինի ներմուծման համար գանձվող բնապահպանական վճարի փոխարինմամբ, ակցիզային հարկով։ Հաշվետու տարվա ընթացքում պետական տուրքից ստացվել է 13,9 մլրդ դրամի մուտքեր, վերջինս 65,7 %-ով ավել է, քան ծրագրային ցուցանիշն է։ Այստեղ բարձր կատարողականը հիմնականում բնութագրվում է պետական մարմինների կողմից դատարան տրվող հայցադիմումների հաշվին իրականացված՝ շուրջ 3,6 մլրդ դրամի չափ ձեւակերպումներով, որը ներառված է փաստացի ցուցանիշում, սակայն ծրագրային ցուցանիշը չի ճշգրտվել այս չափով։ Արդյունքում աճել է պետական բյուջեի եկամուտներում, պետական տուրքի տեսակարար կշիռը։ Վերջին տարիներին այն տատանվում էր մոտ 5 %-ի սահմաններում, հաշվետու տարվա ընթացքում այն հասել է 7,2 %-ի, իսկ համադրելի դասակարգման ներկայացնելուց, եկամտատեսակի գծով գերակատարումը կկազմի ընդամենը՝ 22,6 %։ Վերջինս հիմնականում պայմանավորված է պետական գրանցման լիցենզավորման եւ հանրապետությունից օդային տրանսպորտով ֆիզիկական անձանց ելքի համար գանձվող պետական տուրքի գերակատարմամբ։ 2000 թվի համեմատությամբ՝ պետական տուրքից ստացված միջոցներն ավելացել են, ավելի քան, 56 %-ով։ Ոչ հարկային եկամուտներն ապահովել են ամբողջ բյուջետային եկամուտների 7,2 %-ը, նախատեսված 4,4 եւ նախորդ տարվա 6,4 %-ի դիմաց։ Ոչ հարկային եկամուտների գծով, 2001 թվի ընթացքում պետական բյուջե է մուտքագրվել 13,9 մլրդ դրամ, վերջինս ավել է ծրագրային ցուցանիշից 62,2 %-ով, ինչը հիմնականում պայմանավորված է Կենտրոնական բանկի կողմից ծախսերի նկատմամբ եկամուտների գերազանցման, փաստացի ցուցանիշի զգալի գերակատարմամբ։ Փաստացի ցուցանիշում ներառված է նաեւ պետական եկամուտների նախարարության եւ մաքսային պետական կոմիտեի նյութական խրախուսման ֆոնդերի միջոցները շուրջ 2 մլրդ դրամով, որը ծրագրային ցուցանիշում հաշվի չի առնված։ 2000 թվի համեմատ, պետական բյուջե մուտքագրված ոչ հարկային եկամուտներն աճել են 25,4 %-ով, հիմնականում պայմանավորված Կենտրոնական բանկի շահույթով։ 2001 թվի ընթացքում, կապիտալի գործառնություններից պետական բյուջե է մուտքագրվել 1,6 մլրդ դրամ, ապահովելով տարեկան ծրագրված ցուցանիշի 17,4 % գերակատարումը։ Պետական բյուջեի եկամտային մասի շուրջ 5 %-ը կամ 9,3 մլրդ դրամն ապահովվել է արտաքին պաշտոնական տրանսֆերտների հաշվին, կազմելով նախատեսվածի 91 %-ը։ Հաշվետու տարվա ընթացքում, պետական բյուջեի եկամուտների աճի շնորհիվ ավելացել են նաեւ ծախսերի ֆինանսավորման ծավալները, ինչպես նաեւ բարելավվել է իրավիճակը՝ դրանց կատարման ժամկետների տեսանկյունից։ 2001 թվի ընթացքում, պետական բյուջեի միջոցների շնորհվ իրականացվել է, ավելի քան, 244 մլրդ դրամի ծախսեր կամ տարեկան ծրագիրը կատարվել է շուրջ 98 %-ով, նախորդ տարվա 83,6 %-ի դիմաց։ Այստեղ, եթե հաշվի առնենք վերոնշյալ երկու գործոնը, այսինքն՝ պետական մարմինների կողմից, հայցադիմումներ տալու համար իրականացված 3,6 մլրդ դրամի վճարումները եւ պետեկամուտների նախարարության եւ մաքսային կոմիտեի նյութական խրախուսման ֆոնդերին պատկանող 2 մլրդ դրամը, ինչպես նաեւ ՌԴ-ի նկատմամբ, պարտքի սպասարկման գծով՝ շուրջ 2,1 մլրդ դրամի, 2000 թվին չվճարված գումարի վճարումը, ապա կատարողականը կկազմի շուրջ 94 %։ Ընդամենը, ծախսերի 18,1 %-ի կամ 44,3 մլրդ դրամի ֆինանսավորումն ապահովվել է արտաքին վարկերի հաշվին, որից 36,3 մլրդ դրամը նպատակային ծրագրերի շրջանակներում է։ Հաշվետու տարում, նախորդ տարվա համեմատությամբ արձանագրվել է պետական բյուջեի հաշվին կատարված ծախսերի աճ՝ 96 %-ով կամ ավել 21,5 մլրդ դրամով։ Վերջինս մեծ մասամբ պայմանավորված է տրանսֆերտների ծառայությունների ձեռքբերման եւ կապիտալ շինարարության ծախսերի աճով։ Համեմատության մեջ, 2001 թվին ծախսերն ունեցել են առավել սահուն դինամիկա, նախորդ տարվա համեմատ արձանագրվել է միջին ամսական ծախսերի շեղումների նվազում։ Եթե 2000 թվին միջին ցուցանիշից առավելագույն բացասական շեղումը կազմել է 14,2 մլրդ դրամ, իսկ առավելագույն դրական շեղումը 14,8 մլրդ դրամ, ապա 2001 թվին նշված ցուցանիշը կազմել է համապատասխանաբար 11 եւ շուրջ 8 մլրդ դրամ։

Ես կփորձեմ համառոտ ներկայացնել ծախսերի տնտեսագիտական դասակարգմամբ իրականացված վճարումները։ 2001 թվի ընթացքում ընթացիկ ծախսերի ֆինանսավորմանը հատկացվել է 189 մլրդ դրամ, ապահովելով տարեկան ծրագրի 2,3 % գերակատարում։ Առանց վերոթվարկյալի, նկատի ունեմ այն ցուցանիշների, որոնք ներառված են միայն փաստացի արդյունքներում, կատարողականը կկազմի 180,9 մլրդ դրամ կամ 98,2 %։ Ընթացիկ ծախսերի 10,5 %-ը կամ 19,8 մլրդ դրամն ուղղվել է բյուջետային հիմնարկների աշխատողների աշխատավարձերի վճարմանը, որի արդյունքում իրականացվել է բյուջեով այս ուղղությամբ նախատեսված բոլոր հատկացումները։ Նախորդ տարվա համեմատությամբ, հաշվետու տարվա ընթացքում, աշխատավարձերի վճարման գծով պետբյուջեի ծախսերն աճել են 1,6 %ով։ Հաշվետու ժամանակաշրջանում պետական պարտքի սպասարկմանն է ուղղվել 14,8 մլրդ դրամ կամ նախատեսվածի 84 %-ը։ Պետական պարտքի սպասարկման գումարի 44,3 %-ն ուղղվել է ներքին, իսկ 55,7 %-ն արտաքին պարտքի դիմաց, տոկոսների վճարմանը։ Նախորդ տարվա համեմատ արձանագրվել է պետական պարտքի դիմաց տոկոսավճարների աճ՝ 6,4 %-ով։ Վերջինս պայմանավորված է արտաքին պարտքի դիմաց վճարված տոկոսավճարների աճով։ Ներքին պարտքի սպասարկման գծով ծախսերի գերակատարումը կազմել է 25,5 %, ինչը հիմնականում բացատրվում է պետական արժեթղթերի եկամտաբերության զգալի նվազմամբ։ Պետական բյուջեի ընդհանուր ծախսերում, տոկոսավճարների տեսակարար կշիռը նախորդ տարվա համեմատ մնացել է անփոփոխ, սակայն 1 %-ային կետով զիջել է ծրագրային ցուցանիշը եւ կազմել շուրջ 6 %։ 2001 թվին ձեռնարկություններին եւ կազմակերպություններին պետական բյուջեից տրամադրվել է 6,5 մլրդ դրամի սուբսիդիաներ, ապահովելով տարեկան ծրագրային ցուցանիշի կատարումը 100 %-ով։ Այս ուղղությամբ իրականացվել է նաեւ նախորդ բյուջետային տարիներին, մշակութային միջոցառումների գծով առաջացած պարտքերի մարում՝ շուրջ 140 մլն դրամի չափով։ 2001 թվի ընթացքում պետբյուջեից կատարված ընթացիկ ծախսերի շուրջ 22 %-ը կամ բացարձակ արտահայտությամբ՝ 42 մլրդ դրամ ուղղվել է ընթացիկ տրանսֆերտների ֆինանսավորմանը։ Վերջինս՝ նախորդ տարվա համեմատությամբ ավել է 15,4 %-ով։ Հաշվետու տարում 17,6 մլրդ դրամ հատկացվել է նպաստների վճարմանը, որից շուրջ 1,3 մլրդ դրամն օգտագործվել է նախորդ տարիների բյուջեների կատարման ընթացքում առաջացած պարտքերի մարման նպատակով, եւ բացի այդ, հաջողվել է ֆինանսավորել հաշվետու տարում նախատեսված այս ուղղությամբ ամբողջ հատկացումները։ Կրթաթոշակների վճարմանն ուղղվել է 1,3 մլրդ դրամ կամ ծրագրային հատկացումների 96,5 %-ը։ Սոցիալական ապահովության վճարների ֆինանսավորմանն ուղղվել է տրանսֆերտային վճարների 16 %-ը կամ բացարձակ արտահայտությամբ՝ 6,8 մլրդ դրամ։ Նախորդ տարվա համեմատ այստեղ, նույնպես, արձանագրվել է 7,4 %-ի աճ։

Տրանսֆերտային վճարների կազմում հաջորդ խոշոր հարկատեսակը դա թոշակներն է, վերջինիս գծով կատարված ֆինանսավորումը, հաշվետու տարվա ընթացքում կազմել է 7,2 մլրդ դրամ, ինչը հնարավորություն է ընձեռել ապահովել բյուջեով նախատեսված ամբողջ հատկացումների ֆինանսավորումը եւ շուրջ 200 մլն դրամի չափ ապահովել է նախորդ տարիների բյուջեների կատարման ընթացքում առաջացած պարտքերի մարում։

Համայնքների համահարթեցման սկզբունքով տրամադրվող դոտացիաները կազմել են 6,8 մլրդ դրամ, ապահովելով ծրագրային ցուցանիշի 89 % կատարողական։ Վերջինս ավել է նախորդ տարվա փաստացի ցուցանիշից շուրջ 31 %-ով։ Ընթացիկ ծախսերի կեսից ավելին կամ 105 մլրդ դրամն ուղղվել է ապրանքների եւ ծառայությունների ձեռքբերման նպատակով ֆինանսավորումներին։ Այս ուղղությամբ արձանագրվել է տարեկան ծրագրային ցուցանիշի 5,7 % գերակատարում։

Կապիտալ ծախսերի գծով, հաշվետու տարվա ընթացքում իրականացվել է շուրջ 40 մլրդ դրամի ֆինանսավորում։ Վերջինիս գերակշիռ մասը կազմվել է ֆինանսական կազմակերպություններից եւ օտարերկրյա պետություններից ստացվող միջոցների հաշվին իրականացվող ֆինանսավորումները, իսկ մնացած մասի մեջ մեծ տեսակարար կշիռ ունի սեփականաշնորհման միջոցների հաշվին իրականացված ծախսերի ֆինանսավորումը։ 2001 թվին բյուջետային ծախսերի շուրջ 6,6 %-ը բաժին է ընկել զուտ վարկավորմանը, կազմելով 16 մլրդ դրամ եւ 37,6 %-ով գերազանցելով ծրագրային ցուցանիշը։ Այս գերազանցումը հիմնականում պայմանավորված է Վրաստանի կառավարության կողմից, պարտքի մարման շուրջ վարվող բանակցությունների արդյունքում, նրանց կողմից հետաձգումների հետաձգմանը։ Նախկինում տրամադրված վարկերից պետական բյուջե է վերադարձվել 450 մլն դրամ։

Ես ձեռնպահ կմնամ գործառնական դասակարգմամբ ծախսերի առանձին մանրամասներ ներկայացնելուց, հաշվի առնելով, որ նախատեսվում են նաեւ նախարարների ելույթներ։ Ես կփորձեմ այժմ ներկայացնել պետական բյուջեի դեֆիցիտի ֆինանսավորման մասը։ 2001 թվին պետական բյուջեի կատարման արդյունքում գոյացել է 50,8 մլրդ դրամի դեֆիցիտ, վերջինս 8,3 %-ով ցածր է ծրագրային ցուցանիշից։ Թերակատարումը հիմնականում պայմանավորված է արտաքին հոսքերի ծրագրային եւ փաստացի մակարդակների միջեւ շեղումներով։ Բյուջեով նախատեսված էր կառուցվածքային բարեփոխումների ծրագրի շրջանակներում, շուրջ 50 մլն ԱՄՆ դոլարի չափով, արտաքին աղբյուրներից վարկի ստացում, այն դեպքում, երբ փաստացի ստացվել է ընդամենը՝ 14,4 մլն դոլար։ Հաշվետու տարվա արդյունքներով նկատվում է նաեւ բյուջեի դեֆիցիտի եւ համախառն ներքին արդյունքի հարաբերակցության անկման միտում։ 2001 թվին այն նվազել է, կազմելով 4,3 %։ Դեֆիցիտի ծածկման միջոցների 63,2 %-ը ստացվել է ֆինանսավորման արտաքին աղբյուրներից, իսկ մնացած 36,8 %-ը ներքին աղբյուրներից, 2000 թվականի 44 եւ 56 %-ի դիմաց։ Պետական բյուջեի պակասորդի ֆինանսավորման ներքին աղբյուրներում գերակշռող մաս է կազմել սեփականաշնորհման հաշվից զուտ մուտքը, շուրջ 7,6 մլրդ դրամի չափով։

Պակասորդի ֆինանսավորման հաջորդ հիմնական աղբյուրը պետական արժեթղթերն են, որոնց հաշվին ֆինանսավորվել է պակասորդի 11,7 %-ը, շուրջ 6 մլրդ դրամի չափով, որից 4,1 մլրդ դրամը պետական կարճաժամկետ պարտատոմսերի, իսկ 1,8 մլրդ դրամը միջին ժամկետ պարտատոմսերի տեղաբաշխման հաշվին։ Տարեկան ծրագրով նախատեսված էր արժեթղթերի հաշվին ֆինանսավորել դեֆիցիտի 4,5 մլրդ դրամի չափով։ Փաստացի ցուցանիշն արձանագրվել է շուրջ 1,5 մլրդ դրամով ավել, որը հետեւանք է եկամտաբերության նվազման, ինչպես նշվեցի, եւ առավել երկարաժամկետ պարտատոմսերի թողարկման։ 2001 թվի վերջի դրությամբ ներքին պետական պարտքը կազմել է շուրջ 36 մլրդ դրամ, տարեսկզբի համեմատ ավելանալով 5,6 մլրդ դրամով։ Դեֆիցիտը ֆինանսավորվել է շուրջ 63 %-ի չափով, արտաքին աղբյուրների հաշվին կամ բացարձակ արտահայտությամբ 32 մլրդ դրամի չափով։ Տարվա ընթացքում ստացվել է 44 մլրդ դրամի չափ վարկային միջոցներ եւ իրականացվել է, ավելի քան, 12 մլրդ դրամի պարտավորություններ, վարկային ծրագրերի գծով։

Հաշվետու տարվա վերջի դրությամբ ՀՀ արտաքին պետական պարտքը կազմել է 905 մլն դոլար կամ համախառն ներքին արդյունքի 44,4 %-ը։ Վերջինս 2000 թվին կազմում էր 859,5 մլն դոլար կամ համախառն ներքին արդյունքի 45 %-ը։ Պարտքի շուրջ 78 %-ը կամ 705 մլն դոլարը կազմում է Կառավարության անմիջական վարկային պարտավորությունները, մնացածը կենտրոնական բանկի պարտավորություններն են եւ Կառավարության երաշխիքներով ստանձնած արտաքին պարտավորությունները։

Այսքանը։ Թույլ տվեք շնորհակալություն հայտնել, եթե հարցեր կա, ես կփորձեմ հաճույքով պատասխանել։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շատ լավ, շնորհակալություն, պրն Ջանջուղազյան։ Պրն Ջանջուղազյանին հարցերով դիմելու համար հերթագրում։ Գրանցվել է մեկ պատգամավոր, գրանցվել է մեկ հարց, բայց քանի որ հոսանքի տատանումներ կային, եթե այլ ցանկացողներ կան, բնականաբար, կարող ենք նաեւ այլ հարցեր տալ։ 3-րդ խոսափող, պատգամավոր Սերգո Երիցյան։

Ս.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Իմ հարցն առնչվում է այն հարցադրումներին, որ այստեղ, դահլիճում հաճախակի են հնչել։ Քանի որ կա անալիզը, վերլուծությունը, ես կուզենայի, որ դուք պատասխանեք՝ համայնքների դոտացիաների գծով որքա՞ն են պարտքերը եւ այդ պարտքերն ի՞նչ պետք է լինեն հետագայում։

Նույնը վերաբերում է աշխատավարձերին, կենսաթոշակների մասին, կարծեմ, նշեցիք, եւ նպաստներին։ Վերջնական ի՞նչ վերլուծություն ունենք դրա հետ կապված եւ ի՞նչ է լինելու այդ բոլորի ճակատագիրը, որովհետեւ մարդիկ անընդհատ հարցնում են՝ ե՞րբ պետք է վճարվի, ինչպե՞ս պետք է վճարվի կամ ասում են՝ ընդհանրապես ներվա՞ծ են այդ պարտքերը եւ այլն։ Ձեր պարզաբանումներն այդ խնդիրների հետ կապված։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Ես նշեցի, որ բյուջետային հիմնարկների աշխատողների աշխատավարձերի գծով նախատեսված հատկացումները ֆինանսավորվել են ամբողջությամբ։ Այստեղ, ըստ էության, թերֆինանսավորման արդյունքում, հաշվետու տարվա ընթացքում պարտքեր չեն գոյացել։

Նպաստների գծով նախատեսված ծավալները ֆինանսավորվել են ամբողջությամբ։ Բացարձակ արտահայտությամբ ֆինանսավորվել է շուրջ 17,6 մլրդ դրամի չափ, նպաստների գծով։ Վերջինիցս, ինչպես նշեցի, 1,3 մլրդ դրամն ուղղվել է նախորդ տարվա ընթացքում առաջացած պարտքի ֆինանսավորմանը։ Ես հիշեցնեմ, որ 2000 թվականի արդյունքներով՝ 3 ամսվա չվճարումներ կային նպաստների գծով, այդ չվճարումներից 1 ամսվա ֆինանսավորումն իրականացվել է 2001 թվին։ 2002 թվին իրականացվել է նաեւ նախորդ, այսինքն՝ 2000 թվի ընթացքում առաջացած այն 2 ամիսների պարտքերի ֆինանսավորումը։ Խոսքը վերաբերում էր նպաստներին։

Ինչ վերաբերում է դոտացիաներին, ապա հաշվետու տարում իրականացվել է շուրջ 30 %-ով ավելի ֆինանսավորում այս ուղղությամբ, քան նախորդ տարի։ Նախատեսված 7,6 մլրդ դրամի դիմաց իրականացվել է 6,8 մլրդ դրամի ֆինանսավորում կամ, եթե մոտարկենք, ապա 1 ամսվա հաշվարկով պարտք է առաջացել հաշվետու տարվա ընթացքում։ Այս ուղղությամբ մենք ունենք պարտքեր նաեւ նախորդ տարիներից, որեւէ սառեցման մասին խոսք չի գնացել։ Դա քննարկվում է, սակայն գիտեք, որ սահմանափակ են հնարավորությունները նախորդ տարվա պարտքերին ուղղելու, այդ կապակցությամբ՝ դրանք հիմնականում նախատեսվում է իրականացնել լրացուցիչ միջոցների հաշվին։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-3-րդ խոսափող, Արթուր Բաղդասարյան։

Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Դուք նշեցիք պարտքերի մարման դինամիկայի մասին։ Մենք դրական ենք վերաբերվում, որ, իրոք, այդ պարտքերը մարվել են։ Բայց հիմա այստեղ մի խնդիր կա, որ այն հին պարտքերը կան, որ պրն Խաչատրյանը Վարդան Խաչատրյանի հետ, որ անընդհատ մենք հարց ու պատասխանի ժամանակ ճշտում ենք ու նորից հստակություն չի մտցվում։ Ուղղակի, երկու հարց այս կապակցությամբ։

1-ինը. հնարավոր չէ՞ արդյոք, որ հստակ ձեւով, հատկապես առողջապահական ոլորտի ձեռնարկությունների ղեկավարներին ինչ-որ մեխանիզմներով տեղյակ պահել վճարվածի մասին, թե որ ձեռնարկությանն ինչքան է մնացել։ Այսինքն՝ մի հստակ պատասխան տրվի, որպեսզի մարդիկ անընդհատ այս հարցը չբարձրացնեն։

Վերջին վճարումների մասին մենք տեղյակ ենք, բայց կան հնից մնացած պարտքեր, որոնք մարդիկ չգիտեն վճարվելու՞ են, թե չեն վճարվելու։ Սերգո Երիցյանի հարցը նաեւ այդ կոնտեքստում էր։ Երկու օր առաջ մենք ազգաբնակչության հետ հանդիպման էինք, մարդիկ ակնկալում են կոնկրետ, այսինքն՝ ի՞նչ ժամանակացույցով, որովհետեւ աղմուկ է տարածվել՝ թե այդ պարտքերը չեղյալ են հայտարարվել։ Ուղղակի, հստակ, ինչ-որ ձեւով, կամ հեռուստատեսությամբ, ինչ-որ ձեւով պարզաբանվի ֆինանսների եւ էկոնոմիկայի նախարարության կողմից, որպեսզի մարդիկ իմանան։ Սա, ուղղակի, եւ՛ հարց, եւ՛ առաջարկ։

2-րդը. դուք ձեր ելույթում նշեցիք 55 մլրդ դրամի հասնող ապառքների մասին։ Մեր խմբակցությունը ներկայացրել էր մի օրենքի նախագիծ, որով մենք առաջարկում էինք այդ տույժ ու տուգանքները ձեւակերպել որպես բյուջետային վարկ, մի քանի տարով, որպեսզի այս հիմնարկությունները կարողանան աշխատել։ Ըստ որում, մեր առաջարկը հետեւյալն է, որ դա չպետք է լինի համաներում եւ վերաբերվի բոլոր ձեռնարկություններին, այլ Կառավարության կողմից ներկայացված ցանկով, լիազորված նախարարությունների միջոցով։ Ենթադրենք՝ արդյունաբերության եւ տնտեսական զարգացումների նախարարությունը ներկայացնում է, թե այդ ձեռնարկությունը ֆինանսական առողջացման հավաստի երաշխիքներ պարունակու՞մ է, եւ այդ ձեռնարկությունների համար այդ տույժերը, տուգանքները մի քանի տարով ձեւակերպում են որպես բյուջետային վարկ, սառեցվում են այդ ձեռնարկությունները, որպեսզի կարողանան աշխատել։ Եթե այդ հարցադրումը Կառավարության համար ընդունելի չէ, ապա ի՞նչ մեխանիզմ եք դուք առաջարկում, այս կուտակված 55 մլրդ դրամի հասնող ապառքների ճակատագիրն ինչպե՞ս եք պատկերացնում լուծել։

Ջ.ՋԱՆՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Ես կփորձեմ առողջապահության վերաբերյալ պատասխանել։ Սա այն դեպքերից է, երբ որ որոշակիություն համեմատության մեջ առկա է։ Այսինքն՝ կա Կառավարության կողմից ընդունված որոշում, որի համաձայն նախատեսվում է նախորդ տարվա պարտքերի մարում, եւ պարբերաբար իրականացվում է այդ նախորդ տարվա պարտքերի մարումը։ 2001 թվին չհատկացված ամբողջ գումարի չափով ընդունվել էր Կառավարության կողմից որոշում, վերջինս փոփոխության արդյունքում վերաբերվեց ոչ միայն 2001 թվի պարտքերին, այլ նաեւ նախորդ տարիներից կուտակված ամբողջ պարտքերի։ Բնական է, որ այդ գումարը չի ապահովի ամբողջ պարտքերի մարումը, սակայն կարող է օգտագործվել նախորդ բոլոր տարիների բյուջեների կատարման արդյունքներում առաջացած պարտքերի մարման նպատակով։

Ինչ վերաբերում է իրազեկմանը, ապա առողջապահական հիմնարկները, եթե ես ճիշտ հասկացա հարցը, խոսքը վերաբերում էր առողջապահական հիմնարկներին, ապա նրանք անմիջապես են իմանում այդ տեղեկությունը։ Իսկ կոնկրետ ֆինանսների եւ էկոնոմիկայի նախարարության տեսանկյունից, կարծում եմ, որ այն, ինչ որ հրապարակվում է ամսական կտրվածքով, հատկացումների վերաբերյալ, կարող է հասարակության համար որոշակի տեղեկատվություն ապահովել։ Եթե կոնկրետ հիմնարկ, բնական է, որ այդ հրապարակվող տեղեկության մեջ չի նշվում, բայց որեւէ մեխանիզմ, եթե կա, միգուցե, կարելի է քննարկել, թե ինչպես անել, որ այդ հիմնարկի աշխատողն իմանա կոնկրետ ֆինանսավորման վերաբերյալ։

Ինչ վերաբերում է ապառքների խնդրին, ապա ես փորձեցի ընդամենը փաստել այն, ինչ տեղի է ունեցել 2001 թվին այս ուղղությամբ։ Այսինքն, եթե մինչեւ 99 թվին առկա է եղել այս ապառքների աճի միտում, ապա հաջորդ տարիներին այն նվազել է։ Հաշվետու տարում բացարձակ արտահայտությամբ անգամ արձանագրվել է ընդհանուր ապառքի ծավալի նվազեցում, ավելի քան, 560 մլն դրամի չափով։

Ինչ վերաբերում է այդ հարցադրմանը կամ առաջարկին, ապա այս հաշվետվության քննարկման շրջանակներում, ուղղակի, անարդյունավետ կլինի սկսել այդ հարցի քննարկումը, եւ, եթե այդ առաջարկությունը կքննարկվի, դրա վերաբերյալ, հավանաբար, Կառավարությունն իր տեսակետը կարտահայտի։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Պրն Ջանջուղազյան, եւս մեկ հարց։ Փաստորեն, հաշվետվության մեջ ընդգծված է, որ փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության խթանման ուղղությամբ լուրջ քայլեր են արվել։ Կա՞ն արդյոք տվյալներ, թե 2001 թվին եւ 2000 թվին ինչպիսին էր փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրական գործունեության մասնաբաժինը համախառն ներքին արդյունքում։ Սա, ըստ էության, ամենաակնառու ցուցանիշը պետք է լինի փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության զարգացման համար։ Այսինքն՝ հիմա դուք կարո՞ղ եք ներկայացնել։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Այս պահին չեմ կարող ներկայացնել։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Լավ, հարցերն ավարտվեցին, պրն Ջանջուղազյան։ Կենտրոնական բանկի կարծիքը ներկայացված հաշվետվության վերաբերյալ կներկայացնի Կենտրոնական բանկի նախագահ Տիգրան Սարգսյանը։

Տ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում Կենտրոնական բանկի եզրակացությունը պետական բյուջեի հաշվետվության վերաբերյալ։ Հարկաբյուջետային եւ դրամավարկային քաղաքականությունների կոորդինացման ասպարեզում առկա խնդիրներին մշտապես անդրադարձել ենք Կենտրոնական բանկի դրամավարկային քաղաքականության ծրագրում, «Պետական բյուջեի մասին» օրենքի վերաբերյալ եզրակացություններում, ինչպես նաեւ Կենտրոնական բանկի տարեկան հաշվետվությունում։ Այնտեղ մանրակրկիտ վերլուծվել է, թե ինչպիսին է եղել դրամավարկային քաղաքականության կոորդինացումը հարկաբյուջետային քաղաքականության իրականացման հետ։ Այդ առումով ուզում ենք շեշտադրել, որ դեռեւս առկա են երկու լրջագույն պրոբլեմներ, որոնք մեզ չի հաջողվել լուծել։

Առաջինը դա բյուջեի կատարողականի այն ռիսկն է, որը պայմանավորված է հարկահավաքման գործընթացով, մասնավորապես, սեզոնայնության դրսեւորումներով։ Ցավոք, այս խնդիրը չի հաջողվում մեզ դեռեւս լուծել։ Այս բնագավառում լուրջ կառուցվածքային փոփոխությունների անհրաժեշտություն կա, որը, բնականաբար, կստեղծի ավելի բարենպաստ պայմաններ դրամավարկային քաղաքականության իրականացման համար, ինչպես նաեւ տնտեսություն վարող սուբյեկտների համար կստեղծի ավելի բարենպաստ բիզնես միջավայր։

2-րդ խնդիրը, որը նույնպես հնարավորություն չի տալիս հարթ իրականացնել պետական բյուջեն, դա արտաքին ֆինանսավորման խնդիրն է։ Գիտեք, որ բյուջեի դեֆիցիտը հիմնականում դա Համաշխարպային բանկի կողմից տրվող վարկերն են։ Մշտապես պրոբլեմ է առաջանում բյուջեի դեֆիցիտի ֆինանսավորման առումով, մեծածավալ արտաքին ֆինանսավորումը ժամանակին չստանալու պատճառով կամ տարվա ընթացքում ընդհանրապես չստանալու պատճառով, որի հետեւանքներով բյուջեն պրոբլեմներ է ունենում ծախսերը ժամանակին եւ ամբողջական կատարելու առումով։ Բնականաբար, դա բացասական ազդեցություն է թողնում դրամավարկային քաղաքականության իրականացման վրա, եւ Կենտրոնական բանկը ստիպված է լինում վերանայել նաեւ դրամավարկային քաղաքականության ծրագիրը, դարձնելով այն ավելի ընդլայնողական։

Մեր եզրակացության մեջ, որը մենք ներկայացրել ենք Կառավարությանը, կան բազմաթիվ տեխնիկական խնդիրներ, որ մենք բարձրացնում ենք Կառավարության առջեւ։ Մասնավորապես, ֆինանսական հատվածի ցուցանիշների վերաբերյալ, հարկաբյուջետային հատվածի հետ առնչվող ցուցանիշների հետ կապված, ժամանակահատվածների հստակեցման, թե ցուցանիշները ցույց են տրվում ժամանակահատվածի վերջի՞ դրությամբ, թե միջին ցուցանիշներ են տրվում, եւ նմանատիպ բազմաթիվ տեխնիկական առաջարկություններ ենք արել Կառավարությանը։ Մեր կարծիքով, հաշվետվությունը ավելի ընթեռնելի կլինի սպառողների համար եւ ավելի հասկանալի կլինեն այն բոլոր ցուցանիշները, որոնք ներկայացված են Կառավարության կողմից։

Առաջարկում էինք նաեւ, որ հանվեր այն մեկնաբանությունը, որը տրվում էր սղաճի գնահատականներին, ըստ եռամսյակների։ Մեզ հաջողվել է 2001 թվին, ըստ եռամսյակների պահպանել ծրագիրը։ Մենք համաձայն չենք այն եզրակացության հետ, որ միայն 4-րդ եռամսյակի ընթացքում է հաջողվել ապահովել սղաճը։ Մենք ասացինք, որ մենք ստիպված էինք ըստ եռամսյակների վերանայել մեր դրամավարկային քաղաքականությաունը, պայմանավորված բյուջեի կատարողականի հետ եւ արտաքին ֆինանսավորման հոսքերի գնահատականների հետ, ինչպես նաեւ պայմանավորված այն հանգամանքով, որ տնտեսական աճը տարվա ընթացքում ավելի բարձր մակարդակ էր ապահովում, եւ, ըստ էության, համախառն պահանջարկի գնահատականները հստակեցվեցին մեր կողմից։ Բնականաբար, միայն մեկ եռամսյակի ընթացքում հնարավոր չէ սղաճի ցուցանիշները կարգավորել, քանի որ մեր ընդլայնողական գործողությունները միայն 3 ամիս հետո են տալիս այդպիսի ազդեցություն սղաճի վրա։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Պրն Սարգսյանին հարցերով դիմելու համար հերթագրում։ Հերթագրվել է պատգամավոր Մանվել Ղազարյանը, 3-րդ խոսափող։

Մ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Սարգսյան, տարեվերջյան ինֆլյացիան, կարծես թե, սովորական է դարձել բոլոր տնտեսավարողների եւ ընդհանրապես, բոլոր ֆիզիկական եւ իրավաբանական անձանց համար։ Այս տարվա սկզբից սկսվեց ինֆլյացիա եւ մինչեւ հիմա, մոտավորապես 4 % ինֆլյացիա ենք ունեցել։ Ես կուզենայի պատճառների մասին խոսեիք, եւ կշարունակվի՞ այն, թե ոչ։

Տ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Ես մեր հաշվետվությունը ներկայացնելու ժամանակ նկարագրեցի այդ սեզոնայնության խնդիրը եւ բացատրեցի, թե ինչու այս տարվա 1-ին եռամսյակում մենք ունեցանք բարձր սղաճ։ Դա պայմանավորված էր նրանով, դուք հիշում եք, որ մենք դեկտեմբեր ամսվա ընթացքում մեծածավալ ծախսեր իրականացրեցինք, որովհետեւ Համաշխարհային բանկից ստացվեց հերթական տրանշը՝ 15 մլն դոլար, եւ մենք ստացանք նաեւ պարենային 5 մլն դոլարը եւ դրան գումարվեց նաեւ մեծածավալ հարկահավաքումը։ Ըստ էության, զգալի ծավալի ծախսեր կատարվեցին դեկտեմբեր ամսվա ընթացքում եւ մենք արհեստականորեն չզսպեցինք դրամական բազան, այլ հակառակը՝ դրամական բազան ծրագրային ցուցանիշից շուրջ 6 մլրդ-ով ավել ավարտեցինք։ Այդ բոլոր ազդեցությունները տեղափոխվեցին 2002 թվի 1-ին եռամսյակ, որովհետեւ գիտեք, տնտեսական ակտիվությունը 1-ին եռամսյակի ընթացքում կտրուկ անկում է ապրում։ Այսինքն՝ համախառն պահանջարկը փողի նկատմամբ կրճատվում է, իսկ մենք մտել էինք բազայի բավականին մեծ ցուցանիշով, եւ մենք փորձեցինք կրճատել բազան, բայց այդ սղաճային երեւույթներն արդեն անխուսափելիորեն արտահայտվեցին։ Մենք ամեն տարի մեր սղաճի ծրագիրը, երբ որ կազմում ենք ըստ եռամսյակների, մենք նախատեսում ենք, որ 1-ին եռամսյակում պետք է լինի բարձր սղաճ, հետագայում սղաճը կայունանում է։ Ամառվա սեզոնում մենք արձանագրում ենք դեֆլյացիոն երեւույթներ, քանի որ գյուղատնտեսական ապրանքներն էական ազդեցություն են թողնում մեր սպառողական զամբյուղի վրա, եւ հետագայում նորից մտնում ենք սղաճի սեզոն միայն 4-րդ եռամսյակում։ Մենք ամեն ինչ պետք է անենք, որպեսզի մեր ցուցանիշը՝ 3 %-ոց սղաճն այս տարի ապահովենք։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Պատգամավոր Արթուր Բաղդասարյան, 3-րդ խոսափող։

Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Պրն Սարգսյան, մի երկու հարց՝ կապված բանկային գործունեության հետ։ Կենտրոնական բանկի եզրակացությունը բյուջեի հաշվետվության առնչությամբ, կխնդրեինք մեկ նախադասությամբ, թե ինչպես եք գնահատում, որպեսզի ավելի ընկալելի լիներ։ 1-ին հարցը։

2-րդ հարցը. արտարժույթի փոխարժեքի մասին դուք խոսեցիք բայց այսպիսի մի հարց։ 1-ին հայացքից այդ արտարժույթի տատանումները մեծ տպավորություն չեն թողնում, բայց իրականում շատ փոքրիկ աշխատավարձ ստացող մարդկանց համար այդ արտարժույթի տատանումները բավականին ռեալ ու մեծ ներգործություն են թողնում։ Ինչպիսի՞ երաշխիքներ կան կամ ընթացիկ տարվա ընթացքում, մինչեւ այս եղածը, գոնե, հնարավոր է պահպանել, նման երաշխիք կա՞, թե ոչ, եւ ի՞նչ է մեզ սպասվում։

3-րդը. պրն Թորոսյանն իր հարցադրման մեջ, պրն Ջանջուղազյանին, որն իմ հարցերին խուսանավեց պատասխանելուց, խոսեց փոքր եւ միջին բիզնեսի զարգացման մասին։ Ես ուզում եմ այստեղ նաեւ բանկին հարց ուղղել՝ ինչպե՞ս եք գնահատում այս ուղղությամբ կատարված աշխատանքը։

Եվ 2-րդը. կոնկրետ փոքր եւ միջին բիզնեսի վարկավորման ուղղությամբ ի՞նչ աշխատանքներ են կատարվում այսօր հանրապետությունում։ Հաշվի առնելով նաեւ այն իրողությունը, որ հատկապես Երեւանից դուրս, հեռավոր շրջաններում նաեւ, լուրջ խնդիր է այսօր ձեռնարկությունների վարկավորումը, այդ թվում գյուղատնտեսական ձեռնարկություններն աշխատացնելու եւ մյուս ոլորտներում եւս։ Այս 3 հարցին խնդրում եմ պատասխանեք։

Տ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Ես, ըստ էության, 4 հարցի պետք է պատասխանեմ։ 1-ինը՝ բյուջեի ընդհանրական գնահատականը, որ տալիս է Կենտրոնական բանկը։ Քանի որ Կենտրոնական բանկը փորձում է զերծ մնալ քաղաքական գնահատականներից, մենք ամեն տարի բյուջեի վերլուծությունն իրականացնում ենք դրամավարկային քաղաքականության իրականացման տեսակետից։ Այսինքն՝ բյուջեի կատարումն ինչ խնդիրներ է ստեղծել դրամավարկային քաղաքականության իրականացման համար, ինչքանով է մեզ օգնել ապահովել սղաճի ցուցանիշը եւ ինչքանով է պրոբլեմներ ստեղծել ֆինանսական շուկաների համար։ Այդ տեսակետից մենք արձանագրում ենք, որ երկու պրոբլեմ ունի մեր պետությունը։ 1-ինը՝ դա հարկահավաքման սեզոնայնությունն է, որ, ցավոք սրտի, այս բնագավառում մենք դեռ հաջողություն չունենք։

2-րդը՝ դա արտաքին ֆինանսափվորման կանխատեսումների պրոբլեմն է, որի հետեւանքով մենք ամեն տարի թերֆինանսավորում ունենք բյուջետային դեֆիցիտի։ Այս երկու խնդիրներն ամենալուրջ, ամենաարմատական խնդիրներն են, որոնք պրոբլեմներ են ստեղծում բոլորիս համար, եւ՛ Կառավարության, եւ՛ Կենտրոնական բանկի, եւ տնտեսություն վարող սուբյեկտների համար, քանի որ շուկաներում մեծ տատանողականություն են մտցնում։ Սրանք են հիմնական պրոբլեմները բյուջեի։

2-րդ խնդիրը կապված տոկոսադրույքների, փողի կուրսի, դրամ-փոխարժեք հարաբերության, սղաճի վերաբերյալ։ Մենք համաձայն ենք ձեր գնահատականների հետ, որ մեր ազգաբնակչության համար, որի եկամուտները դեռեւս բավականին ցածր են, քանի որ կա սոցիալական բեւեռվածություն, էական նշանակություն ունի գների մակարդակը։ Ինչու՞ գների մակարդակը 1-ին հերթին, եւ ոչ թե փոխարժեքը, որովհետեւ մեր ազգաբնակչության մեծամասնությունը ստանում է դրամային եկամուտներ։ Եվ երբ որ մենք արձանագրում ենք, որ անապահով խավի տեսակարար կշիռը չափազանց մեծ է, դա հենց դա է նշանակում, որ դա այն խավն է, որը չունի այլ եկամուտներ, քան այն դրամական եկամուտներն են, որոնք նրանք ստանում են կամ աշխատավարձի ձեւով, կամ թոշակի ձեւով, սոցիալական նպաստների եւ այլն։ Դրա համար մենք արձանագրել ենք, որ մեր պետության համար շատ կարեւոր է ցածր սղաճի ապահովումը եւ սղաճը չպետք է գերազանցի 3 %-ը՝ տարեկան։ 1-ին հերթին մենք դրանով լուծում ենք էական, սոցիալական պրոբլեմ, պաշտպանում ենք անապահով խավերին։

Այն պարագայում, երբ որ մեր պետությունը հռչակում է ցածր սղաճային քաղաքականություն, 3 %-ը չգերազանցող, շատ ավելի հեշտ է մեզ համար գնահատել եւ կանխատեսել արտարժույթի վարքագիծը։ Քանի որ մենք հայտարարել ենք, որ մենք «լողացող» կուրսի քաղաքականություն ենք վարում, մեզ համար նպատակային ցուցանիշ չէ արտարժույթի կուրսը, բայց մենք միեւնույն ժամանակ գիտակցում ենք, որ արտարժույթի տատանումներն էական ազդեցություն կարող են թողնել հենց սղաճի վարքագծի վրա։ Ինչպես ցույց է տալիս մեր փորձը, դրանց տարբերությունը սղաճի հետ համեմատած՝ էական չէ, չի լինում էական։ Իհարկե, տարբերություն կա, որովհետեւ այդ տարբերությունը պայմանավորված է լինում ինչպես մասնավոր տրանսֆերտների աճով, այսինքն՝ թե Հայաստան ինչքան կանխիկ դոլար է մուտք գործում։ Ընդ որում, մենք արձանագրում ենք, որ 2001 թվին կանխիկ դոլարի մուտքը Հայաստան, կտրուկ ավելացել է 2000 թվի հետ համեմատած, հասնելով 350-ից 400 մլն դոլար, տարեկան։ Այդ դոլարային մուտքը, որ գալիս է, դա էական ազդեցություն է թողնում կուրսի տատանումների վրա, որովհետեւ այստեղ էլ կա սեզոնայնություն։

2-րդ էական ազդեցությունն այդ փոխարժեքի վրա թողնում է մեր արտաքին հատվածը, մասնավորապես, արտահանման ծավալների աճը։ Մենք արձանագրել ենք, որ 2001 թվին մեր ծրագրավորվածից ավել է աճել էքսպորտը, ավելի քիչ է աճել իմպորտը, որը նույնպես դրական ազդեցություն է թողել արտարժութային շուկայում՝ կայունություն ապահովելու համար։

3-րդ գործոնը, որը 2002 թվին կունենա իր ազդեցությունը, դա ԼԻՆՍ-ի հիմնադրամն է, որը լայնամասշտաբ ներդրումներ է կատարում 2002 թվին։ Մենք գնահատում ենք, որ պետք է 55 մլն դոլարի ֆինանսավորում լինի աղետի գոտում՝ քաղաքաշինություն, մշակութային ծրագիր, ճանապարհաշինություն, այդ չորս ուղղություններով։ Բնականաբար, այս 55 մլն-ի ներհոսքն իր արտացոլումը կստանա ֆինանսական շուկաներում։ Մենք այդ առումով մտավախություն չունենք, որ մեզ մոտ փոխարժեքն ինչ-որ ռիսկերի տակ է, այդ առումով, ես կարծում եմ, որ 2002 թվին պրոբլեմներ չենք ունենալու այս բնագավառում։

Ինչ վերաբերում է փոքր բիզնեսի խթանմանը։ Այս բնագավառում ամենահաջողված ծրագիրը, որ մենք ունենք, դա գերմանական միկրոֆինանսավորման վարկային ծրագիրն է, որի հաջողությունը պայմանավորված է մի քանի հանգամանքներով։

1-ինը՝ բավականին արագ տեմպով այն սուբյեկտների քանակը, որոնք հնարավորություն ունեն օգտվելու այս վարկերից, ավելանում է, կարելի է ասել, որ կրկնապատկվել է շատ կարճ ժամանակահատվածում։

2-րդը՝ այդ վարկերի վերադարձելիության մակարդակը չափազանց բարձր է, այսինքն՝ այդ վարկերի 98 %-ը վերադարվում են, որը Հայաստանի պայմաններում չափազանց լավ ցուցանիշ է։

3-րդը՝ որ նաեւ աշխարհագրությունը փոխվել է, այսինքն՝ մենք փորձում ենք առեւտրային բանկերի ընտրության ժամանակ այնպես կողմնորոշվել, որպեսզի հնարավորություն լինի այդ միկրոֆինանսավորումից օգտվեն հենց աղետի գոտում, սահմանամերձ շրջաններում։ Այդ դինամիկան այսօր նույնպես դրական է, այսինքն՝ շեշտադրումը հիմա տեղափոխվում է դեպի այդ ռեգիոններ։ Ընդ որում, Կառավարությունը ստորագրել է նոր համաձայնագիր Գերմանիայի Դաշնության հետ, որը ենթադրում է ավելացնել կտրուկ միկրոֆինանսավորման համար տրվող միջոցները։ Այս պահի դրությամբ ավելանալու է եւս 5 մլն դոլարով։ Սա նշանակում է, որ եւս 5 մլն դոլարի, առեւտրային բանկերը հնարավորություն կունենան այդ ֆինանսավորումն իրականացնել։ Ընդ որում, լավը նա է, որ բանկերի ցանկն է ավելանում, ընտրվել են նաեւ նոր բանկեր, այսօր 5 բանկեր հնարավորություն ունեն այս ծրագիրն իրականացնել։ Սա ամենաակնառու ծրագիրն է, որտեղ մենք ունենք լուրջ հաջողություն։

Հիմա զուգահեռաբար կան այլ ծրագրեր եւս, «Եվրազիա» հիմնադրամի հետ կա ծրագիր, որը բավականին մեծ հաջողությամբ իրականանում է։ Այստեղ մեզ ուրախացնում է այն հանգամանքը, որ վարկերի 98 %-ը նույնպես վերադարձվում են։ Այստեղ նաեւ միջին, ոչ միայն միկրոֆինանսավորում է, այլ նաեւ միջին վարկավորում է գնում։ Այսօրվա դրությամբ ունենք բավականին հաջողված ծրագրեր։ Այստեղ քանակն ավելի քիչ է, եթե նախկինում դրանք հազարավոր սուբյեկտներ են, այստեղ, ընդամենը հարյուրավոր սուբյեկտներ են, այս վարկավորման, օգտագործվում։ Գյուղացիական վարկերի գծով ունենք ԾԻԳ-եր, որոնք իրականացնում են վարկավորում առեւտրային բանկերի հետ։ Այդտեղ իրավիճակն ավելի ծանր է, որովհետեւ վարկերի վերադարձելիությունը վատ վիճակում է գտնվում, ըստ էության, բանկերը պետք է վերանայեն վարկերի տրամադրման տեխնոլոգիաները, նմանեցնելով Եվրասիայի ծրագրերին, որովհետեւ այնտեղ նախապատրաստական աշխատանքը բավականին լուրջ է կատարվում։ Այստեղ հաջողությունը պայմանավորված է նրանով, որ վարկեր տրամադրելու մասին որոշումներն ընդունվում են Երեւանում, ոչ թե Ֆրանկֆուրտում, ոչ թե Վաշինգտոնում, ինչպես այլ ծրագրերով էին։ Դա էլ է ապահովում մեր ծրագրերի հաջողությունը։ Կան բազմաթիվ այլ միջազգային ծրագրեր, որոնց հենց ուղղվածությունը միջին բիզնեսի զարգացումն է Հայաստանում, որն այսօր ամենակարեւորագույն խնդիրն է մեր երկրի համար։

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, մեր այս նիստի ժամանակը սպառվեց։ Ընդմիջում։


Ժամը 1830
ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՏԻԳՐԱՆ ԹՈՐՈՍՅԱՆԸ

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, շարունակում ենք աշխատանքները: Այժմ, ԱԺ-ի Վերահսկիչ պալատի եզրակացությունը 2001 թվականի բյուջեի կատարման հաշվետվության վերաբերյալ կներկայացնի պրն Թավադյանը: Խնդրեմ պրն Թավադյան:

Ա.ԹԱՎԱԴՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, նախ, ես պետք է հստակ ասեմ այն խնդիրները, որոնք դրված են այս հարցով Վերահսկիչ պալատի առաջ: Համաձայն «Բյուջետային համակարգի մասին» օրենքի 23 հոդվածի, Վերահսկիչ պալատը պարտավոր է պատասխանել 2 հարցի.

1-ին՝ արժանահավա՞տ են հաշվետվություն ներկայացված թվերը, թե՝ ոչ:

2-րդ՝ ինչքանո՞վ են կատարվել օրենքով սահմանված դրույթները բյուջեի կատարման ժամանակ:

Պետք է ասեմ, որ արժանահավատության աուդիտ անցկացնելու ժամանակ այս տարի, բացի տրադիցիոն ձեւերից, այսինքն, հարակից փաստաթղթեր ստանալուց մենք օգտագործել ենք նաեւ էլեկտրոնային փոստի հնարավորությունները, այսինքն, կազմել ենք հատուկ ձեւեր, ուղարկել ենք գրեթե բոլոր նախարարություններին եւ առանձին գերատեսչություններին եւ ստացել ենք համապատասխան պատասխաններ, որը ահագին հեշտացրել է այս աշխատանքը, եւ մենք այս ուղղությամբ պատրաստվում ենք շարունակել մեր աշխատանքները, որ էլեկտրոնային փոստի միջոցով նաեւ անցկացնել այլ կարգի աուդիտ:

Այժմ ես ուզում եմ անդրադառնալ ընդհանուր թվերին: Ընդհանուր թվերը հետեւյալն են՝ այս տարի, բյուջեն եկամտային մասով կատարվել է 100 եւ 1 տասներորդական տոկոսով: Եթե համեմատենք նախորդ թվերի հետ, սրանք օբյեկտիվ փաստեր են, ապա, 99 թվականին կատարվել է 97 տոկոսով, 2000 թվականին՝ 85 տոկոսով, այսինքն, այստեղ իսկապես ունենք որոշակի առաջընթաց:

Ծախսային մասով, այս տարի մենք ունենք ոչ վատ ցուցանիշ: Նույնպես բավականին լավ ցուցանիշ է նախորդ տարիների համեմատ, կատարվել է 236 միլիարդով, այսինքն, 97.6 տոկոսով: Եթե համեմատենք նախորդ տարվա հետ, առաջընթացը ուղղակի ակնհայտ է, որովհետեւ անցյալ տարի բյուջեն ծախսային մասով կատարվել էր ընդհամենը 88 տոկոսով:

Որոշակի պրոբլեմներ միշտ ունեցել ենք պակասորդի կատարման հետ, այս տարի էլ ունեինք, մի քիչ պակասել է, 53.8 միլիարդ էր պլանավորված, 50.8 միլիարդ է կատարված՝ 94.4 տոկոս, այսինքն, սա է պատճառը, որ եկամուտների այսքան բարձր կատարման դեպքում ծախսերի որոշակի չկատարում ունենք: Պաշտոնական տրանսֆերները, որը կատարվել է 91 տոկոսով, այսինքն, արտաքին աղբյուրների տեսանկյունից՝ այո, ունենք որոշակի թերացումներ՝ ինչպես միշտ:

Այժմ անդրադառնամ, թե ինչպես են կատարվել օրենքի հոդվածները: Համաձայն բյուջետային համակարգի օրենքի 23-րդ հոդվածի 4-րդ կետի, պետք է Կառավարությունը սահմանի եռամսյակային համամասնություններ: Պետք է ասեմ, որ 1-ին անգամ, հենց հունվար ամսին, ինչպես եւ նաեւ այս տարի եռամսյակային համամասնությունները սահմանվեցին: Ես պետք է ասեմ, որ դա նաեւ օգնեց մեզ վերահսկողության առումով: Իհարկե, որոշակի շեղումներ առկա են եղել՝ ժամանակային առումով, դա է պատճառը, որ ժամանակային առումով որոշ հոդվածներ չեն կատարվում, չնայած լինում է, գանձապետին ասում ենք, որ տարվա արդյունքով կատարվել է 100 տոկոս, այսինքն, այս հոդվածը կատարվել է:

2-րդ հոդվածը, սա հին հիվանդություն է, որ միշտ կա, այս տարի մի փոքր առաջընթաց կա այս առումով, համամասնությունների մասին էր խոսքը: Պետք է ասեմ, որ այստեղ որոշակի շեղումներ կա: Հատուկ ուզում եմ անդրադառնալ մի թվի վրա՝ պետական ֆինանսական կառավարում, որովհետեւ, սա մամուլում էլ հրատարակվեց, իսկապես, սա կատարվել է 170 տոկոսով, բայց իրականում այս թիվը, այսինքն, առանց պարգեւատրումների, մաքսային եւ հարկայինի մասին է խոսքը, կատարվել է ընդհամենը 94.6 տոկոսով: Կարծում եմ, որ սա շատ լուրջ հարց է, որ սրա պլանավորման խնդիրը մենք Կառավարության առաջ, ֆինանսների նախարարության առաջ բարձրացրել ենք, պետք է լուծել, որպեսզի այսպիսի խեղաթյուրում, աղավաղում բյուջեում տեղի չունենա: Նույնպես կան ծախսեր, որոնք բավականին բարձր են կատարվել եւ ծախսեր, որոնք ավելի ցածր կատարողական ունեն, բայց ընդհանուր միջինից շեղումը՝ մոտ 97 տոկոսից, իհարկե, ավելի ցածր է, քան նախորդ տարիների ընթացքում:

Սա այն հիմնական թերությունն է, որը մենք ցույց ենք տվել բյուջեում եւ 2-րդ թերությունը նա էր, որ գումարները մաքսայինի եւ հարկայինի, այսինքն, ֆինանսական կառավարման կատարման ցուցանիշում ներառվել են եւ դրանով աղավաղել են կատարման ցուցանիշը եւ եկամուտների մասով, եւ ծախսայինի մասով:

Աշխատավարձի մասով ասեմ, որովհետեւ, այդ հարցը միշտ բարձրացվում է: Իսկապես ցածր ցուցանիշ ունենք, 84.8 տոկոս, ցածր ցուցանիշներից է, բայց դրա հետ մեկտեղ, մենք ուղղակի վերահսկողներ պարտավոր ենք ասել, որ 2001 թվականին առողջապահությունում հատկացվող միջոցները 1.6 անգամ գերազանցել են 2000 թվականի նույն ցուցանիշից: Այսինքն, էական բարձրացում է տեղի ունեցել դեպի այս հարցի լուծումը:

Ես օրենքի եւ արժանահավատության առումով ասացի, որ թվերը իսկապես արժանահավատ են: Շատ կարճ ասեմ, որ այս տարվա բյուջեի կատարման մասով նույնպես հունվար ամսում եռամսյակային համամասնությունները հաստատվել են եւ պետք է ասեմ, որ եկամուտների մասով 1-ին եռամսյակում կատարվել է մոտ 21.5 տոկոսով, լավ ցուցանիշ է, որովհետեւ հայտնի է, եթե կիսամյակում 40 ցուցանիշը դուք հատում եք, ապա այդ բյուջեն որպես կանոն կատարվում է: Պետք է ասել, որ որոշակի պռոբլեմ կարող է ունենանք արտաքին աղբյուրներից, որը 1-ին եռամսյակում կատարվել է 16 տոկոսով, բայց դա այնքան էլ կախված չէ մեր բյուջեի ներքին կատարողականից: Ասեմ այն եզրակացությունը, որը մեզանից պահանջում է օրենքը:

1-ին՝ թվերը արժանահավատ են եւ արտացոլում են բյուջեի կատարողականը:

2-րդ՝ առկա է առաջընթաց, բյուջեի կատարման նախորդ տարիների համեմատ:

3-րդ՝ համամասնությունների կատարման առումով տեղի են ունեցել որոշակի շեղումներ:

Ես ավարտեցի:

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հերթագրում պրն Թավադյանին հարցեր տալու համար: Հարցեր չկան:

Այժմ ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի եզրակացությունը «2001 թվականի պետական բյուջեի կատարման մասին» տարեկան հաշվետվության վերաբերյալ կներկայացնի հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Մինասյանը: Խնդրեմ, պրն Մինասյան:

Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահող, հարգելի գործընկերներ, 2001 թվականին Հայաստանի 3-րդ Հանրապետության տարիների ընթացքում արձանագրվեց տնտեսական աճի ամենաբարձր ցուցանիշը: Համախառն ներքին արդյունքի աճը գերազանցեց նախորդ տարվա աճը 3.8 տոկոսային կետով եւ կազմեց 9.6 տոկոս: Արդյունքում, համախառն ներքին արդյունքը կազմել է 1.2 տրիլիյոն դրամ: Այսպիսի բարձր աճը տնտեսության գրեթե բոլոր ճյուղերում տեղի ունեցած դրական տեղաշարժերի արդյունք է: Տնտեսական աճի մեջ առավել ներդրում ունեցավ գյուղատնտեսության ճյուղը, որի համախառն արտադրանքի աճը կազմեց 11.6 տոկոս: Արդյունաբերության եւ շինարարության ճյուղերը նույնպես դրսեւորել են առաջանցման միտում, ապահովելով համապատասխանաբար համախառն ներքին արդյունքի 0.9 եւ 1.5 տոկոսային կետերը: Տարվա ընթացքում սղաճի ցուցանիշը կազմել է 2.9 տոկոս, նախատեսված 3.5-ի փոխարեն, իսկ սղաճի միջին ցուցանիշը 3.1 տոկոս: 2001 թվականին պետական բյուջեի եկամուտները եւ տրանսֆերները կազմել են 193.6 միլիարդ դրամ կամ ծրագրվածի նկատմամբ 100.1 տոկոս, ծախսերը համապատասխանաբար կազմել են 236 միլիարդ դրամ, կամ կատարվել 97.6 տոկոսով: Պակասորդի ֆինանսավորումը կատարվել է 50.8 միլիարդ դրամի չափով կամ 94.4 տոկոսով՝ ծրագրային ցուցանիշի նկատմամբ:

Անհրաժեշտ է նշել, որ պետական բյուջեի եկամուտների եւ ծախսերի կատարման առումով 2001 թվականի առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ 2000 թվականի համեմատ բոլոր տեսակի եկամուտների եւ ծախսերի գծով արձանագրվել է զգալի աճ:

2001 թվականի պետական բյուջեի հարկային եկամուտների մակարդակը որոշակիորեն պայմանավորված են են եղել արձանագրված բարձր տնտեսական աճով, հարկային օրենսդրության մեջ տարեսկզբին տեղի ունեցած փոփոխություններով, ինչպես նաեւ ավելի արդյունավետ վարչարարությամբ: 2001 թվականի պետական բյուջեի հարկային եկամուտների կատարողականը 2000 թվականի կատարողականի նկատմամբ աճել է 7.8 տոկոսով եւ կազմել 154.9 միլիարդ դրամ, ինչը պլանավորվածից ցածր է 6.1 տոկոսով, չնայած որ 2000 թվականի համեմատ ավելացած արժեքի հարկի գծով փաստացի մուտքերը աճել են 19.1 տոկոսով, սակայն պլանավորվածի նկատմամբ կատարողականը կազմել է 96.3 տոկոս: Պակաս մուտքագրված ավելացած արժեքի գումարները պայմանավորված են ապրանքների եւ ծառայությունների ներքին շրջանառությունից գանձված գումարների տեղեկատվությամբ:

Մյուս կարեւոր հարկատեսակը՝ ակցիզային հարկը, նախորդ տարվա համեմատությամբ ապահովել է 18.6 տոկոս աճ, ինչը մեծ մասամբ պայմանավորված է ներմուծման հարկումից ստացված եկամուտների աճով: Այդուհանդերձ, այս հարկատեսակի գծով եկամուտները պլանավորվածի նկատմամբ կատարվել է ընդհամենը 90 տոկոսով: Շահութահարկի ցածր մակարդակը 79.3 տոկոս, պայմանավորված է նրանով, որ նախորդ տարիների համեմատ հայտարարագրված վնասները նվազեցվել են 2001 թվականի համար հաշվարկված շահույթից: Հարկ է նշել, որ «Շահութահարկի մասին» ՀՀ օրենքում անցած տարվա վերջում կատարված փոփոխությանը,պահպանելով այս նորմը միառժամանակ տուգանք է սահմանվում հավելագրված վնասների համար, ինչը առաջիկայում կկանխի շահութահարկի գծով նման ցածր կատարողականները:

Մաքսատուրքերի գծով նախատեսված մուտքերը ամբողջությամբ ապահովել են կատարողականը 113.5 տոկոս: Հաստատագրված վճարների գծով մուտքերը կատարվել են 100.6 տոկոսով, պետական տուրքերը՝ 165.7 տոկոսով եւ ոչ հարկային եկամուտները 162.2 տոկոսով: Վերջինը հիմնականում պայմանավորված է Կենտրոնական բանկի ծախսերի նկատմամբ եկամուտների գերազանցումով, շուրջ 4.2 միլիարդ դրամի չափով: Հաշվետու տարում պահպանվեց եկամուտների կառուցվածքում անուղղակի հարկերի գերակայությունը եւ դրանց հաշվին ապահովեց հարկային եկամուտների շուրջ 71 տոկոսը: 2001 թվականին պետական բյուջեի պակասորդի փաստացի ֆինանսավորման ցուցանիշը կազմել է 58 միլիարդ դրամ, այդ թվում ներքին աղբյուրներից 18.7 միլիարդ դրամ, իսկ արտաքին աղբյուրներից՝ 32.1 միլիարդ դրամ:

2001 թվականի ընթացքում պետական բյուջեի մուտքերի ապահովումը հնարավորություն է տվել նախորդ տարվա փաստացի ֆինանսավորման նկատմամբ էապես մեծացնելու ծախսերի ֆինանսավորման ծավալները, ինչպես նաեւ, բարելավելու իրավիճակը դրանց կատարման ժամկետների տեսանկյունից: Դրա հետ մեկտեղ կան նաեւ լուծում պահանջող որոշ հիմնախնդիրներ: Նման հիմնախնդիրներից են հանքային ապառքների առկայությունը: Հաշվետու տարում հաջողվել է մասամբ նվազեցնել ապառքների ընդհանուր ծավալը: Տարեվերջի դրությամբ հիմնական գումարների գծով կուտակված ապառքների ծավալը կազմել է 54.9 միլիարդ դրամ, որի գերակշիռ մասը համապատասխանաբար 29.2 եւ 34.6 տոկոսը կազմել են ավելացած արժեքի հարկի եւ շահութահարկի գծով կուտակված պարտավորությունները, իսկ տույժերը եւ տուգանքները կազմել են 81.6 միլիարդ դրամ:

Հարկ է նշել, որ այս բարդ ոլորտում եւս առկա է որոշ առաջընթաց: Հաշվետու տարվա տարեսկզբի համեմատ հաջողվել է հասնել հիմնական գումարներից 0.6 միլիարդ դրամի եւ տույժերից ու տուգանքներից 5.8 միլիարդ դրամի կրճատման: Հաշվետու ժամանակահատվածում պետական բյուջեի հաշվին իրականացվել է 236 միլիարդ դրամի ծախսեր, կազմելով տարեկան նախատեսված ծախսի 97.6 տոկոսը:Պետական բյուջեի ծախսերի գործառնական տնտեսակարգման առումով ծրագրավորվածի նկատմամբ կատարողականի պատկերը հետեւյալն է՝ ընդհանուր բնույթի պետական ծառայություններ 117.1 տոկոս, անվտանգության ծախսերը 101.2 տոկոս, գյուղատնտեսության, անտառային եւ ջրային տնտեսության, ձկնաբուծության ծախսերը 112.2 տոկոս, հիմնական խմբին չդասվող ծախսերը 100.9 տոկոս: Դրա հետ մեկտեղ, չնայած, նախորդ տարվա համեմատ եւ ֆիզիկական ծավալները եւ թե պլանավորածի նկատմամբ հատկացումների տոկոսային առումով աճ է արձանագրվել, այնուամենայնիվ, կրթության եւ գիտության ոլորտի ծախսերի ֆինանսավորումը հատկացվել է սահմանված ծավալի 91.9 տոկոսը եւ կազմել 27.1 միլիարդ դրամ, առողջապահությունը 84.4 տոկոս է, կամ 15.7 միլիարդ դրամ, սոցիալականը՝ 99.3 տոկոս, կամ 26.1 միլիարդ դրամ, մշակույթինը՝ 92.2 տոկոս է կամ 3.5 միլիարդ դրամ:

Ըստ տնտեսագիտական դասակարգման պետական բյուջեի ծախսերին ուղղվել է 236 միլիարդ դրամ կամ բյուջեով նախատեսված ծախսերի 97.6 տոկոսը: Այդ թվում, ընթացիկ ծախսերի ֆինանսավորմանը հատկացվել է 188.6 միլիարդ դրամ, ապահովելով տարեկան ծրագրի գերակատարումը 2.3 տոկոսով: Պետական բյուջեի բոլոր աղբյուրների հաշվին իրականացվել է շուրջ 39.8 միլիարդ դրամի կապիտալ ծախսեր, որի մեծ մասը՝ 27.6 միլիարդ դրամը, կազմել է միջազգային ֆինանսական կազմակերպություններից մուտքագրված գումարների հաշվին: Հաշվետու տարում 17.6 միլիարդ դրամ հատկացվել է նպաստների հատկացմանը, որը 2000 թվականի փաստացի հատկացումների համեմատ ունեցել է 12.6 տոկոս աճ, ինչը մասամբ պայմանավորված է նախորդ տարվա պարտքերի մարմամբ՝ 1.3 միլիարդ դրամի չափով:

Բյուջետային ոլորտի աշխատողների աշխատավարձի վճարման բարելավման հետ մեկտեղ աճել է նաեւ սոցիալական ապահովագրության վճարների ֆինանսավորումը, որի տարեկան ծրագրային ցուցանիշը կատարվել է 99.5 տոկոսով: 2001 թվականի ընթացքում վճարված թոշակների գումարը կազմել է 7.2 միլիարդ դրամ, ապահովելով տարեկան ծրագրային ցուցանիշի գերակատարումը 2.9 տոկոսով, պայմանավորված 2001 թվականի հունվարի 1-ին զինծառայողների թոշակների վերահաշվարկով:

2001 թվականը առանձնանում է պետական բյուջեի կատարման գործընթացի կարգապահության բարձրացման առումով: Ուշադրության է արժանի նաեւ այն փաստը, որ առաջին անգամ, հենց տարեսկզբից, հաստատվեցին պետական բյուջեի եռամսյակային համամասնությունները, ինչը առավել կանխատեսելի դարձրեց պետության հիմնական ֆինանսական գործունեության ոլորտը եւ նախադրյալներ ստեղծեց չխոչընդոտելու դրամավարկային քաղաքականության գլխավոր նպատակի սղաճի ծրագրային մակարդակի պահպանումը:

Հատուկ ուշադրության է արժանի նաեւ տնտեսության նկատմամբ պետության ունեցած պարտքերի հիմնախնդիրը: Այս խնդրի կարգավորման համար հարկավոր է բյուջետայինի մուտքերի սահմանափակության պայմաններում միջոցներ գտնել նախորդ տարիներից կուտակված պարտավորությունների մարման համար, միաժամանակ խուսափելով ընթացիկ պարտքերի կուտակումից, հատկապես սոցիալական նշանակություն ունեցող ծախսատեսակներով:

Ամփոփելով վերը նշվածը, անհրաժեշտ եմ համարում եւս մեկ անգամ նշել, որ 2001 թվականին ձեռնարկված միջոցառումները եւ ձեռք բերված զգալի տեղաշարժերը ունեցան ոչ թե ժամանակավոր, այլ շարունակական, բավականաչափ կայուն բնույթ եւ 2002 թվականի 1-ին եռամսյակի փաստացի արձանագրված արդյունքները հիմնավորեցին դրա արդյունավետությունը:

Ելնելով վերը նշվածից, ԱԺ-ի ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովը կողմ է հաստատելու ՀՀ 2001 թվականի պետական բյուջեի կատարման վերաբերյալ հաշվետվությունը եւ առաջարկում է ընդունել «ՀՀ 2001 թվականի պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը հաստատելու մասին» օրենքի նախագիծը:

Հարգելի գործընկերներ, ես լիազորված եմ նաեւ ասելու, որ ԱԺ-ի «Միասնություն» խմբակցությունը եւս համակարծիք է ներկայացված իմ զեկույցին եւ եւս կողմ է քվեարկելու բյուջեի հաշվետվության նախագծին: Շնորհակալություն:

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հերթագրում պրն Մինասյանին հարցեր տալու համար: Հարցեր չկան: Համաձայն կանոնակարգի, պարտադիր ելույթ պետք է լիներ նաեւ ԱԺ-ի պաշտպանության, ազգային անվտանգության եւ ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի կողմից, բայց հանձնաժողովի նախագահը տեղեկացրել է, որ առանձնակի դիտողություններ 2001 թվականի բյուջեի հաշվետվության հետ կապված հանձնաժողովը չունի եւ նույնպես, ինչպես ֆինանսավարկային, տնտեսական եւ բյուջետային հարցերի հանձնաժողովը կողմ է բյուջեն հաստատելուն: Այժմ մենք կանոնակարգի համաձայն համապատասխան ցանկության դեպքում պիտի լսենք նաեւ մյուս հանձնաժողովներին: Ելույթի ցանկություն ունի սոցիալական, առողջապահության եւ բնության պահպանության հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Թադեւոսյանը: Խնդրեմ պրն Թադեւոսյան:

Գ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, հարգելի Վարչապետ, հարգելի Կառավարության անդամներ, ես կարճ ելույթ կունենամ: Մենք էլ քննարկումների ժամանակ մեր մասը՝ սոցիալական, առողջապահության, բնապահպանության, քննարկում ենք, բավականին երկար, բավականին առարկայական քննարկումներ են եղել, մենք նույնպես ընդգծում ենք, որ 2001 թվականի բյուջեի համամասնությունները մեր ուղղություններով կատարվել են բավարար, բայց մենք կուզենայինք օգտվելով առիթից մեր Վարչապետի, Կառավարության ուշադրությունը կենտրոնացնել այն բանի վրա, որ առողջապահության հատկացումները համենայն դեպս սոցիալական պետության համար մնում են քիչ: Այսինքն, առողջապահության հատկացումները մեր համախառն ներքին արդյունքի ընդհամենը 1.7 տոկոսն է կազմում, մինչդեռ մեր հանրապետությունը ունեցել է 4.4 տոկոսի ցուցանիշ, իսկ առաջավոր երկրներում դրանք կազմում են 7-ից 9 տոկոս: ԵՎ եթե ազատական է տնտեսությունը, եթե լիբերալ ազատական շուկայական հարաբերություններ է որդեգրել պետությունը, եվրոպական պետությունների չափանիշներով եթե մենք նայենք, ինչքան ազատական է տնտեսությունը, այնքան պետք է սոցիալական լինի պետությունը, այնքան անշեղորեն պիտի աճեն առողջապահության եւ սոցիալական ոլորտի հատկացումները: Մենք կարծում ենք, որ, համենայն դեպս, այն ծրագիրը, որը որդեգրվել էր 3.3 միլիարդ պարտքերի փակման ուղղությամբ, որը կատարվեց 1.2-ով, բավարար չէ եւ մենք կարծում ենք, որ պետք է մնա այս տարին օգտագործենք եւ կարողանանք գոնե այն ծրագիրը, որ պլանավորել էինք առողջապահության պարտքերը փակելու՝ պրն Վարչապետ, աշխատենք փակել:

Այսքանը առողջապահության ոլորտի հետ կապված: Օպտիմիզացման գործընթացը ընթանում է, հանրապետության առողջապահության զարգացումները համաձայն առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության են ընթանում, մենք ունենք հսկայական ներուժ, եւ ես կարծում են, որ բարի կամքի եւ բյուջետային հատկացումների անշեղ աճի ճանապարհով է պետք գնալ այս ոլորտում: Այս ոլորտը աչքի լույսի պես պետք է պահել եւ հավատացնում եմ ձեզ, որ ոլորտը շատ շուտ եւ շատ արագ փոխհատուցում կբերի հանրապետությանը:

Այս խնդիրը ես կուզենայի առաջարկել: Ինչ վերաբերում է սոցիալական եւ բնապահպանության հարցերին, էլի եմ ասում, բավարար ենք համարում եւ մեր հանձնաժողովը նույնպես առաջարկում է 2001 թվականի բյուջեի նախագիծը հաստատել: Շնորհակալություն:

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Թադեւոսյան: Ներողություն, եթե հարցեր լինի... Հերթագրում պրն Թադեւոսյանին հարցեր տալու համար: Շնորհակալություն, հարցեր չկան:

Այժմ, հարգելի գործընկերներ, մենք պետք է անցնենք մտքերի փոխանակության: Նախ պետք է պատգամավորները հերթագրվեն ելույթների համար, խմբերը, խմբակցությունները պետք է ներկայացնեն հայտեր՝ ելույթների համար եւ եթե կառավարությունը անհրաժեշտ համարի, ապա պետք է ներկայացնի հայտեր Կառավարության անդամների ելույթների համար: Ասեմ որ նախնական ցուցակ Կառավարությունը ներկայացրել է եւ մնացյալը արդեն հերթագրումից հետո, ըստ ելույթների կկողմնորոշվենք եւ կպայմանավորվենք ելույթների համար:

Այժմ, հարգելի գործընկերներ, հերթագրում ելույթների համար: Հերթագրվածներ չկան, խմբերից, խմբակցություններից հայտեր չկան: կառավարությունը եւս անհրաժեշտ չի գտնում լրացուցիչ ելույթներ ունենալու համար: Ըստ էության, եզրափակիչ ելույթներին անցնելը կլինի 1 ելույթ: Ինքս եմ ցանկանում ելույթ ունենալ:

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Իհարկե այս ընթացքը, որ ունեցավ 2001 թվականի բյուջեի հաշվետվության քննարկումը, կարող էր ընթանալ նաեւ առանց այս ելույթի, սակայն ես կարծում եմ, 2001 թվականը հատկանշական էր եւ այս առումով անհրաժեշտ է անպայման, որ անդրադարձեր լինի: Միաժամանակ կարծում եմ, որ այն բոլոր ելույթները, այն բոլոր բանավեճերը, այն բոլոր քննադատությունները, որոնք առարկայական հիմք ունեին կամ կարող էին ունենալ, այսօր, այս 2001 թվականի բյուջեի հաշվետվության քննարկման ժամանակ լինեին, որովհետեւ, ի վերջո, մնացած բոլոր խոսքերը դատարկ են, առանց բյուջեի: Տարվա գլխավոր փաստաթուղթը բյուջեն է, բյուջեի մասին օրենքն է, եւ բոլոր բանավեճերը առարկայական են դառնում միայն բյուջեի հաշվետվության քննարկման կամ հաջորդ տարվա բյուջեի քննարկման ժամանակ: Այն որ այսօր բավականին պասսիվ էր խորհրդարանը, կարծում եմ խոսում է մի բանի մասին եւ դա լավ է, որ ըստ էության որեւէ լուրջ թերություն այս բյուջեի հաշվետվությունը չունի եւ նաեւ Կառավարության աշխատանքը անցած 1 տարվա ընթացքում լուրջ քննադատության հիմքեր չունի, հակառակ դեպքում նրանք կհնչեին այստեղից: Հիշեցնեմ եւս մեկ բան. 2001 թվականը չափազանց հատկանշական էր, որովհետեւ սա 1-ին ամբողջական տարին էր, որի ընթացքում Կառավարությունը գործել է, որի ընթացքում վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանի գլխավորած կառավարությունն է գործել եւ որի ընթացքում այն ծրագրերը, որոնք նախանշվում էին դեռեւս 2000 թվականի մայիսին եւ ապա նաեւ դրվեցին Կառավարության գործունեության հիմքում պետք է իրենց արտացոլումը ունենային կատարողականի առումով: ԵՎ այդ առումով կարծում եմ, այս բյուջեի հաշվետվությունը շատ շահեկան է եւ վարչապետի, եւ Կառավարության համար եւ նաեւ այն քաղաքական ուժի համար, որը կրում է Կառավարության գործունեության պատասխանատվությունը եւ բնականաբար նաեւ Կառավարության հետ կիսում է այս բյուջեի կատարման հաշվետվության պատասխանատվությունը: Ցուցանիշները իսկապես աննախադեպ են նորանկախ Հայաստանի պատմության մեջ: 9.6 տոկոսի աճ՝ համախառն ներքին արդյունքի, ընդհանուր եւ ընթացիկ եկամուտների ծրագրային ցուցանիշների կատարում, ընթացիկ ծախսերի գծով նույնպես կատարում:

Քիչ առաջ Վերահսիչ պալատի նախագահը բերեց անցած տարիների թվերը եւ ակնհայտ է, որ նման բան չի արձանագրվել նորանկախ Հայաստանի պատմության մեջ: Արդյունաբերական արտադրանքի աճ՝ 8.5 տոկոսով, արտահանման աճ՝ 14 տոկոսով: Ես հիշեցնեմ, որ Կառավարության գործունեության ծրագրում 2000 թվականին նշվել էր, որ հետագա 3 տարիների համար Կառավարությունը պետք է ապահովի 8-ից 10 տոկոս համախառն ներքին արդյունքի աճ, արտահանման աճ, ըստ տարիների 25-ական տոկոսով եւ ըստ էության այս ցուցանիշները ցույց են տալիս, որ Կառավարությունը հստակորեն գնում է իր նախանշած ուղիով եւ կատարում է այն խոստումները, որոնք տրվել էին 2000 թվականին:

Չափազանց կարեւոր է եւս մեկ ցուցանիշ, ներմուծման ծածկման մասին է խոսքը: Գրանցվել է 46 տոկոսի ներմուծման ծածկում: Սա ըստ էության 1995 թվականից սկսած լավագույն ցուցանիշն է եւ Կառավարությունը մոտենում է նախաճգնաժամային ժամանակաշրջանի ցուցանիշին: Ասեմ նաեւ, որ վճարային հաշվեկշռի ընթացիկ հաշվի պակասուրդը կրճատվել է 30 տոկոսով: Խրոնիկական հիվանդությունը, մեր կառավարությունների անցած տարիների, կարծես թե իր բուժումը գտնում է:

ԵՎս մեկ հանգամանք՝ արտահանման աճը անցյալ տարի արձանագրվել է ոչ թանկարժեք քարերի եւ մետաղների հաշվին: Ըստ էության 2001 թվականին գրանցվել է մոտավորապես այնպիսի արտահանում, ինչպիսին էր 2000 թվականին: Սս եւս ակնհայտորեն ցույց է տալիս, որ ոչ միայն արտադրության տարբեր ճյուղեր սկսում են զարգանալ, այլ նաեւ, որ մեծ պոտենցիալ գոյություն ունի նաեւ 2002 թվականի համար: Ասեմ, որ առաջին 4 ամիսների համար 2002-ի արդեն նաեւ թանկարժեք քարերի եւ մետաղների արտահանման շնորհիվ արտահանման աճը 50 տոկոսից ավելի է:

Այժմ բուն բյուջեի մասին: Այստեղ, ինչպես արդեն ասացի, եկամուտների ցուցանիշների կատարումը եւս աննախադեպ է, սակայն նկատելի է, որ շահութահարկը, ինչպես պրն Մինասյանը նշեց, եւ եկամտահարկը ունեն թերակատարում, պատճառները նշվեցին: Ցավոք պետք է նշել, որ հարկային քաղաքականության մեջ մեր խրոնիկական հիվանդությունը շարունակվում է՝ անուղղակի հարկերը էապես գերակշռում են եւ այս անցած տարվա ընթացքում եւս ավելացում եղել է: Բայց դրա կողքին, ինչպես նշվեց, ապառքները, թեկուզ եւ փոքր, բայց կրճատվել են: Նախորդ տարիներին անշեղորեն ապառքների ծավալները մեծանում էին, ինչ ցույց էր տալիս, որ տնտեսության անառողջ վիճակը խորանում է: Այս հանգամանքը, ապառքների ծավալների խորացման կանգառը, վկայում է, որ Կառավարությունը ստեղծել է լուրջ հիմքեր շրջադարձի համար:

Ծախսերի հետ կապված. Կառավարությունը սկսեց կիրառել գնումների համակարգը: Ցավոք սրտի առայժմ 6.7 միլիարդ դրամով ծավալներ իրականացվեցին: Այստեղ նկատելի է, որ տնտեսումներ իհարկե կան եւ կլինեն, եւ կարծում եմ, որ չափազանց կարեւոր է, որ հաշվետվության մեջ հստակորեն ամրագրված է, որ պաշտպանության, ազգային անվտանգության եւ հասարակական կարգի պահպանության համար հատկացվող մեծ ծավալի ծախսերի մի զգալի մասը պետք է տեղափոխել գնումների համակարգ, ապահովելու համար եւ արդյունավետ գնումներ, եւ էական տնտեսումներ:

Կարծում եմ բավականին ակնառու են Կառավարության հաջողությունները, սակայն մյուս կողմից կարող է շատ բնական հարց առաջանալ՝ ինչու այդ ակնառու հաջողությունները կյանքում եւ մեր քաղաքացիների անձնական կյանքում էական փոփոխություններ չեն առաջացրել: Պատասխանը կարծում եմ ակնհայտ է՝ Հայաստանը ունեցավ ԱՊՀ երկրների շարքում ամենամեծ անկունմերից մեկը, իր անկման չափով երկրորդը եւ բնականաբար այն փոփոխությունները որոնք կատարվում են, այդ ֆոնի վրա մեծ տեղաշարժեր այսօր չեն կարող ապահովել: Պատահական չէ, որ բնակչության դրամական եկամուտները 2001 թվականին ավելի քիչ էին, քան դրամական ծախսերը եւ դրամական եկամուտների աճի տեմպը նույնպես ավելի փոքր էր, քան դրամական ծախսերի: Այստեղ կարող է 2 պատճառ լինել.

1-ին, որ մարդիկ նաեւ այլ եկամուտներ ունեն, որոնք չեն ցույց տալիս, եւ այստեղ լուրջ անելիքներ գոյություն ունեն:

2-րդ, որ իսկապես դրամական եկամուտները բավականին ցածր մակարդակի վրա են եւ դրանց մեծացման համար ակնհայտ է, որ պետք է բարձրացվեն առաջին հերթին բյուջետային հիմնարկների աշխատողների աշխատավարձերը եւ կենսաթոշակները: Սա փաստորեն 2000 թվականին Կառավարության ներկայացրած ծրագրի վերջում արձանագրված 3-4 հիմնական թվային ցուցանիշներից վերջինն է, առաջինները արդեն կատարվում են: Ցավոք սրտի մենք այսօր չենք կարող հպարտանալ բարձր կենսաթոշակներով: Իհարկե, ԱՊՀ երկրների մեջ մեր երկրում կենսաթոշակի ամսական միջին չափը նույնն է ինչ Վրաստանում, ավելի է քան Մոլդովայում եւ Տաջիկստանում, բայց մենք զիջում ենք եւ Ադրբեջանին, եւ ՌԴ-ին, Ուկրաինային, Բելոռուսիային, Ղազախստանին 2-ից 3 անգամ: Սա ակնհայտորեն լուրջ մտահոգության առարկա է, բայց մեկ բան կարծում եմ հուսադրող է՝ երբ այդ հիմնական ցուցանիշները արդեն նկատելիորեն աճ են արձանագրում, արդեն դրանով իսկ լուրջ հիմքեր են նախապատրաստում նաեւ կենսաթոշակների եւ աշխատավարձերի բարձրացման համար: Պետք է հուսալ եւ աշխատել, որ Կառավարությունը ի վերջո իր վերցրած բոլոր պարտավորությունները կարողանա կատարել, որովհետեւ այն ժամանակ, երբ Կառավարությունը իր գործունեության ծրագրում արձանագրում էր համախառն ներքին արդյունքի 8-ից 10 տոկոսի աճի իր ուղենիշները, եւ նաեւ արտահանման 25 տոկոսով յուրաքանչյուր տարի աճի ուղենիշը, շատերը թերահավատորեն էին մոտենում եւ նաեւ հասկանալի է, որովհետեւ անցած տարիների ընթացքում նման բան չէր նկատվել: Այսօր դա արդեն կա եւ բոլորիս համար հիմնական խնդիր է լինելու Կառավարության եւ ԱԺ-ի լիարժեք համագործակցության շարունակությունը, նաեւ մարդկանց համար այնքան կենսական աշխատավարձերի ու թոշակների բարձրացման ուղղությամբ:

Ես կարծում եմ, իսկապես այսօրվա քննարկումը չափազանց հատկանշական է, որովհետեւ, ի վերջո, ամեն ինչի հիմքը պետք է լինի գործը եւ եթե ասելիք լիներ, համոզված են, այս ամբիոնից շատ ծանր խոսքեր կասվեին եւ Կառավարությանը, եւ այն քաղաքական ուժի հասցեին, որը պատասխանատվություն է կրում Կառավարության գործունեության համար եւ Կառավարությանը աջակցում է ԱԺ-ում աշխատանքները առաջ տանելու մեջ:

Ես ուզում եմ մեր գործընկերներին, դրանք միայն «Հանրապետական» կուսակցությունը կամ «Միասնություն» խմբակցությունը ներկայացնողները չեն, նաեւ այն խմբերն ու խմբակցություններն են, որոնք մեզ աջակցել են այս ամբողջ ժամանակահատվածում: Ուզում եմ նաեւ շնորհավորել նման հաջողությունների համար: Ես չեմ վախենում ոչ շնորհավորելուց եւ ոչ էլ «հաջողություն» բառր արտասանելուց, որովհետեւ իսկապես հաջողություններ արձանագրվել են եւ գոնե տարեկան մեկ անգամ մենք իրավունք ունենք մեր հաջողությունների մասին բարձրաձայն խոսելու: Ես համոզված եմ, եթե հետագայում էլ շարունակվի աշխատանքը, ամենօրյա, սովորական, միգուցե նաեւ գորշ աշխատանքը, ապա մենք հաջողություններ կունենանք նաեւ մեր ժողովրդի կյանքում ակնհայտորեն արձանագրված: Ի վերջո, միշտ ցանված սերմը իր պտուղը տալիս է, պետք է ուղղակի իսկապես ամեն օր ջրել եւ աճեցնել, սա է ամենակարեւորը: Չէ, երաշտ չի լինի, կարծում եմ: Որովհետեւ եթե աշխատենք, կլինեն, ինչպես ասում են. «չոռ աչք ել է լինում» դա էլ կարող է լինել, կյանք է, բայց եթե լավ աշխատենք, հաստատ չի լինի ոչ երաշտ, ոչ որեւէ բան: Ի վերջո ամեն ինչ, նաեւ ամբիոնի գրավում, նաեւ հայհոյանքի հասնող խոսքեր, այս ամենը անցողիկ են, կարեւորը աշխատանքն է:

Շնորհակալություն Կառավարությանը եւ շնորհակալություն մեր այն գործընկերներին, որոնք իրենց աշխատանքով ապահովեցին նման ցուցանիշների արձանագրումը: Սա նշանակալից երեւույթ է նորանկախ Հայաստանի կյանքում: Անկախ մեր բոլոր թերություններից, անկախ ներ բոլոր բացթողումներից, դրանք կան, բայց դրանք շտկելի են աշխատանքով: Շնորհակալություն:

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Այժմ, հարգելի գործընկերներ, եզրափակիչ ելույթի համար ձայնը տրվում է ֆինանսների եւ էկոնոմիկայի նախարար Վարդան Խաչատրյանին: Խնդրեմ պրն Խաչատրյան:

Վ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես ուզում եմ միանալ պրն Թորոսյանի ասած այն մոտեցումներին, որ իսկապես սա մեկ ամբողջ տարվա գործողության կատարված հաշվետվություն է, ոչ միայն բյուջեն, այդ ամբողջ ծրագրերը, եթե դրանք խոսքեր չեն, պետք է հիմնավորված լինեն ֆինանսապես, անպայման բյուջեում տեղ գտած լինեն, եւ մենք ակնկալում էինք եւ թերությունների մասին խոսակցություն, եւ կատարվածի, եւ ճշտումներ, որպեսզի կարողանայինք մեր ընթացիկ գործունեությունը կարգավորեինք ըստ ԱԺ-ի պատգամավորների, ֆռակցիաների, ընդդիմության, փոքրամասնության առաջարկությունների հիման վրա: Ցավոք, սա կարելի է հասկանալ կամ փայլուն է եղել աշխատանքը, ոչինչ ասել չի կարելի կամ չգիտեմ ինչ վերաբերմունք է: Դա վաղը քվեարկության ժամանակ կերեւա, բայց իսկապես սա այն փաստաթուղթն էր, որ բոլորս միասին պետք է հավաքվեինք եւ տեսնեինք, ոչ թե Կառավարության, այլ միասին, ԱԺ-ի, Կառավարության, ժողովրդի հետ միասին, որ ծրագրերը հաջողվեց անել, ինչ թերություններ կան, ինչի վրա ավելի շատ ուշադրություն դարձնենք: Այդ առումով ես միանում եմ պրն Թորոսյանին եւ գտնում եմ, որ այն ամենը, ինչ որ ասվում է, պետք է ասվեր այս դահլիճում, այս ամբիոնից եւ լավը, եւ վատը: Միաժամանակ, մինչեւ ելույթի մասը անցնելը, հարցեր հնչեցին, ցավոք, հարց տվողները այստեղ չեն, առողջապահության հետ հստակ ուզում էին իմանալ պարտքերի մարումը: Մի քանի անգամ այս ամբիոնից հայտարարել ենք, նորից հայտարարում ենք, որ այո, առողջապահության բնագավառում 97 թվականից կուտակված ունենք մոտ 7 միլիարդ պարտք, որը նպատակ ունենք այս տարի վարջնականապես մարել: Անցյալ տարի մեզ հաջողվեց որոշ մաս մարել, իհարկե, 3.3 էինք որոշել, բայց քանի որ չստացանք ամբողջ եկամուտները, այնուամենայնիվ, այդ պարտքից չկրճատեցինք ամբողջությամբ, այլ՝ 1.2 միլիարդ փակեցինք առողջապահության պարտքերը: Այս տարի հունվարին 300 միլիոն փակել ենք, հիմա 100-ից 150 միլիոնով, որքան ընթացիկը թույլ է տալիս, ճիշտ հասկանաք, եթե մենք բյուջեն հաստատել ենք, ընթացիկ ծախսերը միայն պարտք մարելով անենք, մենք ըստ էության ոչինչ չենք անում, որովհետեւ նոր պարտքեր ենք կուտակում, իսկ մենք ուզում ենք եւ ընթացիկը պարտք չկուտակենք, եւ պարտքերը տանք: Դրա համար բոլորիս պարզ է, որ լրացուցիչ միջոցներ են անհրաժեշտ, եւ այս ամբիոնից մեկ անգամ եւս կրկնում եմ՝ եթե Կառավարությանը հաջողվի կատարել եւ «ՍԱԿ» 4-ի լողացող տռանշը ստանանք, որի համար Կառավարությունը ամբողջ ջանքերը գործադրում է, ապա այդ ստացված տռանշից, որը լրացուցիչ միջոցներ է, հիմնական մասը ուղղվելու է եւ առողջապահության բնագավառում հիմնական պարտքը կմարվի: Եթե չստանանք այդ միջոցները, պետք է հասկանաք, որ լրացուցիչ միջոցներ երկնքից պարզապես չեն ընկնում, ընթացիկ եկամուտները բավարարում են միայն ընթացիկ ծախսեր անել՝ նոր պարտքեր չկուտակելու համար: Սա է այդ մոտեցումը, այսինքն, Կառավարությունը տրամադրված է այս տարի ջարդել այդ պարտքի մեջքը, ոչ միայն դա, նաեւ դոտացիաների մասով: Այսինքն, նաեւ դոտացիաներում մենք պարտքեր ունենք եւ այդ 2 պարտքը մենք առաջնահերթ էինք համարում, որովհետեւ հիմնականում դրանք աշխատավարձ են, սոցիալական ծախսեր են, բայց դրա համար միջոցներ է պետք ունենալ: Ընթացիկ միջոցներ, նորից եմ կրկնում, եւ դա ուղղվում է նոր պարտքեր չկուտակելու եւ անցյալ տարի մեզ հաջողվեց չստանալու մոտ 27 միլիարդ մենք նոր, մեծ պարտքեր չկուտակեցինք: Ըստ էության կարողացանք ավելի սեղմ, ավելի վերահսկելի բյուջեն ծախսել եւ այդ ծախսերը նոր պարտքեր չառաջացրեցին:

Կուզեի անդրադառնալ նաեւ, եւ շնորհակալություն հայտնել Վերահսկիչ պալատին, եւ թերությունները վեր հանելու համար, եւ արված գործերը գնահատելու համար: Իսկապես, մենք ունենք մեկ պրոբլեմ, որը անընդհատ գալիս է, բայց դա բյուջեի հետ ձեւակերպման խնդիր է, որը վերաբերում է հարկային եւ մաքսային մարմիններին, որոնց օրենքով թույլ ենք տվել ունենալ արտաբյուջետային հաշիվներ եւ այդ հաշիվներում եկած գումարները երբ որ իրենք ծախսում են՝ ոչ բյուջետայինը, արդյունքում մենք ունենում ենք ավելի, քան բյուջեով պլանավորել ենք: Նախորոք պլանավորել այդ գումարները եւ բյուջեում տեղադրել եթե կարողանայինք, ավելի ճիշտ կլիներ: Այդ դեպքում հաշվետվություն կլիներ եւ քանի որ եղել է լրատվության մեջ, որ կարծես թե գերածախս է կատարվել, ուզում եմ հավատացնել, որ նույն կերպ են ֆինանսավորվել եւ հարկային, եւ մաքսային մարմինները, ինչպես մյուսները՝ դրույքաչափով, մյուս համամասնություններով: Պարզապես իրենք ունեն արտաբյուջետային միջոցներ, որոնց ծախսը գումարվել եւ մեկ տողով արտահայտվել է կարծես 100 տոկոսից ավել:

Ինչ վերաբերում է, իհարկե, անհամամասնությանը, բայց ուզում եմ ասել, որ առաջին անգամ, երբեք չի եղել, որ արտաքին քաղաքականությունում պարտքեր չունենանք, այսինքն, դեսպանատները 1-ին անգամ 2000 թվականի նոյեմբերից ամեն ամիս ստացան աշխատավարձ եւ ամեն ամիս հավաքած տուրքերը մուծեցին պետական բյուջե: Առաջներում պետական բյուջեից չէին ստանում եւ իրենց տուրքով յոլա էին գնում: Դա ես կարեւոր եմ համարում, քանի որ օտարության մեջ ծառայություն անող մարդիկ պետք է ժամանակին եւ պետությունից ստանան իրենց պարտքերը, եւ կապը պետության հետ պետք է իմանան, որ կա:

Ուժային բլոկում մենք չունենք: Սպորտը՝ 100 տոկոս, կինոմատոգրաֆիա՝ 100 տոկոս, միշտ ասում էինք մշակույթը կարծես մնացուրդային է, բայց եթե նայենք, մշակույթի ամենալավ ֆինանսավորված տարին է եղել:

Կատարվել է աշխատանքներ, կան թերություններ եւ որպես Կառավարության անդամ, կամ Կառավարություն կուզեինք եւ նա լսել, եւ նա, եւ քննադատությունը, եւ լավը, եւ ճշտել մեր աշխատանքները: Բազմաթիվ հարցեր, քննադատություններ, տարբեր լրատվամիջոցներով: Այստեղ կարելի էր այդ հարցերը տալ, ստանալ պատասխան: Ասեմ, որ հանձնաժողովներում այդ հարցերը շատ մանրամասն քննարկվել են եւ գուցե դա է պատճառը, որ հիմա հարցեր չկան:

Այնուամենայնիվ, ես պետք է կատարեմ այդ հրապարակումը, քանի որ իսկապես բյուջեն ոչ միայն Պառլամենտինն ու Կառավարությանն է, այլ նաեւ հասարակությանը եւ հույս ունեմ, որ այս ամբիոնից հրապարակումը անհրաժեշտ է նաեւ հասարակության համար: Միայն Կառավարություն եւ ԱԺ հարաբերությունները չեն ամփոփվում այս բյուջեով եւ այստեղից հնչած ելույթները կամ առաջարկները անհրաժեշտ են նաեւ հասարակության համար: Այդ իսկ պատճառով թույլ տվեք անցնեմ իմ ելույթին:

2001 թվականին Հայաստանում արձանագրվեց անկախության ավելի քան տասնամյա շրջանով ամենաբարձր 9.6 տոկոս տնտեսական աճ, ինչը արժեքավոր է նաեւ նրանով, որ այդ աննախադեպ ձեռքբերումն ուղեկցվել էր սղաճի գրեթե ծրագրային մակարդակի պայմաններում: Հատկանշական ենք համարում այն, որ 2001 թվականի համար փաստացի տնտեսական աճը, որը նախորդ տարվա ցուցանիշը գերազանցեց 3.6 տոկոսային կետով ավելին էր քան այդ տարվա համար մակրոտնտեսական կանխատեսումների լավատեսական սցենարով տրվող կանխատեսումները, որոնք այս ամբիոնից հնչեցին եւ դրանք ամենալավագույն սցենարներով 9 տոկոս էր կանխատեսում: Նշված բարձր աճը տնտեսական գրեթե բոլոր ճյուղերում տեղի ունեցած դրական տաղաշարժերի արդյունք է: 2001 թվականին Կառավարության տնտեսական քաղաքականության մեջ բեկումային իրադարձություն էր այն հանգամանքը, որ աղքատության նվազեցումը հայտարարվեց որպես իրականացվող տնտեսական քաղաքականությունների գերակա նպատակ, եւ քայլեր ձեռնարկվեցին այդ քաղաքականության մշակման եւ իրագործման հիմքերի ստեղծման ուղղությամբ: Դա շրջանադարձային էր այն առումով, որ Կառավարության կողմից իրականացվող տնտեսական եւ մասնավորապես հարկաբյուջետային քաղաքականությունների խնդիրը պետք է լիներ ոչ միայն տնտեսական աճի բարձր ցուցանիշների ապահովումը, այլեւ այդ աճի այնպիսի կառուցվածքային բարեփոխումը, որ դրա արդյունքում ավելի արագ բարելավեն սոցիալական առավել խոցելի խմբերին դասվող քաղաքացիների կենսապայմանները: Ես ուզում եմ կանգ առնել այս ծրագրի անվան վրա: Շատ ժամանակ, աղքատության նվազեցման այս ծրագիրը կարծես ընկալվում է ոչ արդյունավետ կամ վիրավորական: Պետք է ասեմ, որ սա այն սոցիալ- տնտեսական ծրագիրն է, որի մասին բոլորս 70 տարի լսում էինք, որի մասին հիմա բոլոր քաղաքական ուժերը ասում են: Սա երկրի զարգացման սոցիալ- տնտեսական ծրագիրն է՝ ըստ էության, որի նպատակը միշտ եղել է բարեկեցության բարձրացունը, բայց այն երկրում, որտեղ ժողովրդի 45 տոկոսը աղքատության շեմին են գտնվում, այստեղ ավելի ճիշտ է աղքատության վերացման խնդիրներ դնել, քան՝ բարեկեցության զարգացման:

Սա այն ամփոփ ծրագիրն է, որը մինչեւ 15 տարի, ըստ էության երկարաժամկետ ծրագիր է լինելու, բայց ունենալու է իր միջին ժամկետ եւ կարճաժամկետ ծրագրերը, եւ այս ծրագիրը 1-ին անգամ ձեռնարկվեց 2001 թվականին եւ ձեռնարկվեց այս Կառավարության օրոք եւ այդ ծրագիրը ավարտվեց եւ մինչեւ օգոստոս մենք կունենանք ամբողջական ծրագիրը, որը կներկայացնենք հասարակությանը: Պետք է ասեմ, ծրագրի մշակմանը մասնակցում են բոլոր հասարակական հայտնի կազմակերպություններից, ԱԺ-ի ֆրակցիաներից բոլորը ունեն իրենց ներկայացուցիչները, այսինքն, միայն Կառավարությունը չի աշխատում այս ծրագրի վրա, աշխատում ենք, որպեսզի այս ծրագիրը դառնա բոլորինս, կդրվի լայն քննարկման, որից հետո նոր կընդունվի այդ ծրագիրը: Տարեսկզբին Կառավարությունը հաստատեց աղքատության նվազեցման միջանկյալ ռազմավարական ծրագիրը, որով հաստատվեց, որ Հայաստանում աղքատության նվազեցման քաղաքականությունների ուղղությունը պետք է լինի.

ա.կայուն տնտեսական աճը,

բ. պետական կառավարման բարեփոխումները,

գ.մարդկային զարգացմանն ուղղված քաղաքականությունները, ինչպես նաեւ հաստատվեցին դրանցից յուրաքանչյուրի իրականացման կոնկրետ միջոցառումներ: 2001 թվականի ընթացքում իրականացվեցին միջանկյալ ծրագրով հաստատված բազմաթիվ միջոցառումներ: Դրանց թվում են ինչպես պետական կառավարման համակարգի բարեփոխումների, այնպես էլ սոցիալական եւ տնտեսական նշանակության կոնկրետ խնդիրների լուծմանն ուղղված տարբեր միջոցառումներ: Առանձին ուղղություններով աշխատանքները շարունակվում են մինչեւ այժմ: Մասնավորապես, վերջերս Կառավարության հավանությանը արժանացվեց «Պետական ծառայողների վարձատրության մասին», եւ այն առաջարկված է ԱԺ-ի քննարկմանը: Աշխատանքներ են տարվում պետական ծախսային միջին ժամկետ ծրագրի մշակման ուղղությամբ, ինչը առաջիկա 3 տարիների բյուջետային գործընթացները կդարձնի ավելի կանխատեսելի եւ որակապես կբարելավի պետական ֆինանսների կառավարման գործընթացը: 2001 թվականի ընթացքում աշխատանքներ են տարվել աղքատության հաղթահարման ամփոփ ռազմավարական ծրագրի մշակման ուղղությամբ, ինչն ըստ էության պետք է սահմանի սոցիալ-տնտեսական զարգացման ծրագրային այն միջոցները, որոնք ուղղորդված են լինելու բնակչության առավել անապահով խմբերի տնտեսական հնարավորությունների մեծացմանը եւ սոցիալական վիճակի զգալի բարելավմանը: Մենք ձգտելու ենք նրան, որ այդ ծրագրում ամրագրվեն նաեւ այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով պետք է գնահատվեն յուրաքանչյուր տարվա ընթացքում կենսագործված քաղաքականությունների արդյունքում, այդ ոլորտում գրանցված ձեռքբերումները, ինչպես նաեւ բացահայտվեն բացթողումները եւ ընդգծվեն դրանց վերացման անհրաժեշտությունները: Վերջնական փաստաթղթով կսահմանվեն աղքատության հաղթահարման ինչպես միջին ժամկետ՝ 3 կտրվածքով, այնպես էլ երկարաժամկետ քանակական նպատակներ: Կներկայացվեն Հայաստանում աղքատության ծավալները, բնույթն ու միտումները, կսահմանվեն աղքատության հաղթահարման արդի խնդիրները, կնախանշվեն դրանց գերակայությունները, կներկայացվեն խնդիրների լուծման ուղիները եւ այդ ուղիների ապահովմանն ուղղված անհրաժեշտ օրենսդրական, քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական եւ ինստիտուցիոնալ միջոցառումները: Ակնհայտ է, ու նշված քաղաքական նպատակների ձեռքբերումը հնարավոր է միայն հարկաբյուջետային քաղաքականության ոլորտում հետեւողական բարեփոխումների միջոցով: Այդ տեսանկյունից 2001 թվականում իրականացված պետական ֆինանսների կառավարման ոլորտին վերագրվող քաղաքականությունների նպատակը հստակ էր, իսկ արդյունքները տարեվերջին դարձան շոշափելի:

2001 թվականի սկզբից հարկային քաղաքականության եւ վարչարարության ոլորտում ձեռնարկված բարեփոխումները նպատակաուղղված էին հեռանկարային նշանակություն ունեցող խնդիրների կարգավորմանը, որոնց շարքում է ձեռնարկատիրական գործունեության զարգացման համար նպաստավոր եւ հարկման հավասար դաշտի ստեղծումը: Այդ նպատակով նվազեցրին բոլոր եկամտային հարկերի դրույքաչափերը, եկամտահարկինը, 30 տոկոս առավելագույն դրույքաչափը փոխարինվեց 20-ով, շահութահարկի 25 տոկոս դրույքաչափը՝ 20-ով, իսկ սոցիալական ապահովածության 28 տոկոս դրույքաչափը՝ 15.5 տոկոսով: Անուղղակի հարկերի վարչարարության ոլորտում ուշադրության կենտրոնում էր վերահսկողական մեխանիզմների կատարելագործումը: Ուժեղացվեց մաքսային սահմաններին եւ հանրապետության տարածքում անուղղակի հարկերի վճարման կարգի պահանջների կատարման նկատմամբ հսկողությունը: Առանձնակի ուշադրություն սահմանվեց հարկային պարտավորությունների ժամանակ կատարման եւ հարկային ապառքների կուտակումը կանխելուն ուղղված միջոցառումների ապահովման հարցերին: 2001 թվականն առանձնանում է պետական բյուջեի կատարման գործընթացում կարգապահության բարձրացման առումով: Կառավարությունը տարեսկզբին հաստատեց պետական բյուջեի եռամսյակային համամասնությունները, ինչպես նաեւ Կառավարության գործունեության ծրագրի եւ պետական բյուջեի կատարմանը ուղղված միջոցառումները, ինչն առավել կառավարելի եւ վերահսկելի դարձրեց պետության հիմնական ֆինանսական գործունեության ոլորտը: Հարկային ապառքների կուտակումը դեռեւս հարկային համակարգի առջեւ ծառացած բարդագույն խնդիրն է, որի լուծման ուղղությամբ 2001 թվականին արձանագրվեց աննախադեպ առաջընթաց: Վերջին 3 տարիների ընթացքում կուտակված հարկային ապառքների շարժը վկայում է հարկահավաքման բնագավառում դրական տեղաշարժերի մասին: Եթե մինչեւ 99 թվականը հարկային ապառքները աճում էին տարեցտարի ավելի բարձր տեմպերով, ապա 99 թվականից հետո արձանագրվել է դրանց աճի տեմպերի անկում, իսկ 2001 թվականին հաջողվել է հասնել ապառքների ընդհանուր ծավալի նվազեցման 584.6 միլիոն դրամով:

2001 թվականին Կառավարության ուշադրության կենտրոնում գտնվող հարցերից էր տնտեսության նկատմամբ պետության ունեցած պարտքերի մարման խնդիրները: Դեռեւս 2000 թվականից սկսած Կառավարությունը ձգտում էր գոնե կանգնեցնել դրանց աճը: Բյուջետային մուտքերի սահմանափակության պայմաններում, Կառավարության առջեւ դրված էր նախորդ տարիներից կուտակված պարտավորությունների մարման եւ միաժամանակ, ընթացիկ պարտքերի՝ հատկապես սոցիալական նշանակություն ունեցող ծախսատեսակների, աշխատավարձ, սոցիալական տրանսֆերտներ, կրթության եւ առողջապահության ոլորտներ չկուտակելու խնդիրը: Անցած տարվա պետական բյուջեի կատարման արդյունքնեը վկայում են, որ այս բմագավառում տիրող իրավիճակը բավականին շտկվել է:

Պետական ծախսերի կառավարման բնագավառում 2001 թվականին իրականացված քաղաքականության հիմնական ուղղությունները Կառավարության կողմից որդեգրվել էին դեռեւս նախորդ տարիների ընթացքում եւ այդ բնագավառում հաշվետու տարում իրականացված աշխատանքները հանդիսացել են հախկինում ձեռք բերված միջոցառումների շարունակությունը, ապահովելով դրանց անընդհատությունը: Իրագործված ծրագրային միջոցառումներից կարեւոր է հատկապես «Գանձապետական համակարգի մասին» օրենքի ընդունումը, որով կարգավորման դաշտ տեղափոխվեցին գանձապետարանի գործունեության հետ կապված հարաբերությունները: Օրենքի նպատակն էր գանձապետարանի գործունեության հետ կապված հարաբերությունների կարգավորման միջոցով ապահովել ՀՀ եւ համայնքների ֆինանսական ակտիվների եւ պարտավորությունների արդյունավետ կարգավորման համակարգի առկայությունը: 2001 թվականին Կառավարության կողմից քայլեր ձեռնարկվեցին նաեւ գնումների համակարգի ամբողջացման եւ «Գնումների մասին» օրենքի կիրառման շրջանակների հստակեցման ուղղությամբ: Կառավարությունն իրականացրեց պետական կառավարման եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների գնումների գծով մասնագետների վերապատրաստման ծրագրեր: Միջոցներ են ձեռնարկվել պետության կարիքների համար կենտրոնացված գնումների համակարգի ներդրման ուղղությամբ: Գնումների համակարգի կատարելագործման նպատակով հաշվետու տարում Կառավարության կողմից վերանայվել է գործող ենթաօրենսդրական դաշտը եւ գնումների համակարգի մեկ տարվա փորձի հիման վրա ընդունվել է նոր փաթեթ: Վերոգրյալի հիման վրա հաշվետու տարին գնահատվում է որպես գնումների համակարգի ամբողջական կարգավորման ուղղությամբ կատարված մի շարք գործնական քայլերի կարեւոր փուլ:

2001 թվականի ընթացքում պետական բյուջե են մուտքագրվել 193.6 միլիարդ դրամի եկամուտներ եւ գրանտներ, ծրագրավորված 193.4 միլիարդ դրամի դիմաց: Եթե հաշվի առնենք ծրագրով չկանխատեսված գումարների ստացումը պետական բյուջեի եկամուտների կատարումը կազմում է մոտ 93 տոկոս: Անվիճելի փաստ է, ու 2001 թվականին հաջողվեց հաղթահարել նախորդ տարվա բացասական միտումները եւ վերականգնել գործարար ակտիվությունը հանրապետությունում: 2001 թվականին գրանցվեց վերջին մի քանի տարիների ընթացքում բյուջետային եկամուտների ամենաբարձր մակարդակը:1995 թվականի համեմատ պետական բյուջեի իրական եկամուտներն աճել են ավելի քան կրկնակի, իսկ անվանական եկամուտները՝ շուրջ 3 անգամ, ընդ որում, աճը տեղի է ունեցել առավելապես հարկային եկամուտների հաշվին: Պետական բյուջեի եկամտային մասի 4.8 տոկոսը կամ 9.3 միլիարդ դրամը ապահովել է արտաքին պաշտոնական տրանսֆերտների հաշվին, կազմելով նախատեսվածի 91.4 տոկոսը: 2001 թվականի ընթացքում պետական բյուջեի աճի շնորհիվ ավելացել են ծախսերի ֆինանսավորման ծավալները, ինչպես նաեւ բարելավվել է դրանց կատարման ընթացքը՝ ժամկետների տեսանկյունից: Բյուջեի եկամտային մասի ընդլայնմանը զուգահեռ հնարավոր եղավ նաեւ միջոցներ հատկացնել նաեւ նախորդ տարիներից կուտակված պարտավորությունների մի մասի մարման նպատակով: 2001 թվականի ընթացքում, պետական բյուջեի հաշվին իրականացվել էին 244.4 միլիարդ դրամի ծախսեր: Տարեկան ծրագիրը կատարվել է 98.2 տոկոսով, նախորդ տարվա 83.6 տոկոսի դիմաց: 2000 թվականի համեմատ արձանագրվել է պետական բյուջեի ծախսերի աճ 9.6 տոկոսով, կամ 21.5 միլիարդ դրամով, որը մեծ մասամբ պայմանավորված է տրանսֆերտների ծառայությունների ձեռք բերման եւ կապիտալ շինարարության ծախսերի աճով: 2001 թվականի պետական բյուջեից 6.7 միլիարդ դրամ է հատկացվել նախորդ բյուջետային տարիների արդյունքով առաջացած պարտքերի մարման նպատակով, որից մոտ 1.3 միլիարդ դրամը ուղղվել է նպաստների գծով, 1.2 միլիարդ դրամ՝ առողջապահության բնագավառում առաջացած պարտավորությունների մարմանը: Գրեթե ամբողջությամբ հատկացվել են բյուջետային հիմնարկների աշխատավարձերը, կազմելով մոտ 19.8 միլիարդ դրամ, 163.3 միլիոն դրամը ուղղվել է նախորդ տարիների պարտքի մարմանը:

Բացի 2001 թվականի նպաստների համար նախատեսված հատկացումներից, միջոցներ են տրամադրվել նաեւ նախորդ տարվա մեկ ամսվա պարտքի մարման նպատակով: Ընդհանուր հատկացումը կազմել է շուրջ 17.6 միլիարդ դրամ, որից 1.3 միլիարդ դրամը՝ պարտքի մարման: Նպաստների ֆինանսավորման բարելավման մասին է վկայում այն փաստը, որ այս ուղղությամբ տարեկան նախատեսված հատկացումների կրճատման պայմաններում նախորդ տարվա համեմատ արձանագրվել է փաստացի հատկացումների 12.6 տոկոս աճ, որը մասամբ պայմանավորված է նաեւ նախորդ տարվա պարտքի մարմամբ:

Պետք է ասեմ, որ այս պահին մենք նպաստների պարտքերը ամբողջությամբ փակեցինք, մեկ ամսվա նպաստի պարտք ունեինք, որը անցյալ ամիս մարվեց եւ այս ամիս, մենք հունիսին վճարելու ենք հունիս ամսվա նպաստը, այսինքն, նպաստների մասով մենք ավարտեցինք մեր խոստումը: Ամբողջապես ֆինանսավորվել են զինծառայողների թոշակները, որոնք կազմել են 7.2 միլիարդ դրամ, այդ թվում 200.6 միլիոն դրամը նախորդ տարվա պարտքի մարում:

Առանձին ոլորտների միչեւ միջոցների բաշխման տեսանկյունից 2001 թվականի պետական բյուջեի ծախսերի կառուցվածքի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ բյուջետային քաղաքականության ամենակարեւոր միտումը կրթության, գիտության, առողջապահության եւ սոցիալական ապահովածության ոլորտներում կատարված էական աճն է: Այն 2000 թվականի համեմատ կազմել է շուրջ 20 տոկոս, կամ 12.3 միլիարդ դրամ, ապահովելով ընդհանուր բյուջետային ծախսերի աճի 57.4 տոկոսը: Մասնավորապես, կրթության եւ գիտության բնագավառներին հատկացվել են նախատեսված ֆինանսական միջոցների 91.9 տոկոսը, շուրջ 27.1 միլիարդ դրամ: 2000 թվականի համեմատ կրթության եւ գրտության ոլորտի ծախսեին աճել են 1.5 տոկոսով: 2001 թվականին կրթական քաղաքականության հիմնական ուղղվածություններն են հանդիսացել հանրակրթական համակարգի բարեփոխումները, որոնց հիմնական նպատակն է այս հաստատությունների կառավարման ապակենտրոնացումն ու ինքնավարության բարձրացումը, աշակերտների թվաքանակի եւ ծախսվող ռեսուրսների օպտիմալ հարաբերության սահմանումը:

2001 թվականին առանձնացավ առողջապահության ոլորտի օրենսդրական դաշտի բարելավման համակարգի օպտիմալացման, դրա առջեւ ծառացած հիմնախնդիրների լուծման ուղղությամբ միջոցառումների ձեռնարկման առումով: Առողջապահության ոլորտի ֆինանսավորման առումով 2001 թվականին արձանագրվել է զգալի տեղաշարժ: Եթե 2000 թվականին ֆինանսավորվել է առողջապահության տարեկան ծրագրված ծախսերի 49.5 տոկոսը, ապա 2001 թվականին նշված ցուցանիշը կազմում է 84.8 տոկոս, 15.7 միլիարդ դրամ: Ինչպես հայտնի է, տարիներ շարունակ առողջապահությունը հանդիսացել է բյուջետային ճգնաժամերից առավել տուժած ոլորտը, որտեղ գոյացել են խոշոր չափերի հասնող պարտքեր: 2001 թվականին փորձ արվեց շտկել իրավիճակը: Պարտքերի մարման նպատակով հատկացվեցին ավելի քան 1.2 միլիարդ դրամ: Մյուս կողմից, 2001 թվականին հաջողվեց կանխել պարտքերի կուտակման նախկին տեմպերը եւ տարվա ընթացքում առաջացած պարտքերի ծավալը կազմել է 1.7 միլիարդ դրամ, նախորդ տարվա 6.5 միլիարդ դրամի դիմաց: Ընդ որում, հիշյալ 1.7 միլիարդ դրամից արդեն 350 միլիոն դրամը 2002 թվականի հունվարին արդեն իսկ մարվել է, իսկ մնացածի մարման համար Կառավարության կողմից ընդունվել է համապատասխան որոշում:

Չնայած բյուջետային միջոցների սղությանը, Կառավարությունը պետք է միաժամանակ լուծի 2 խնդիր՝ նախորդ տարիների առաջացած պարտքերի եւ ընթացիկ տարվա պարտավորությունների կատարման խնդիրը: Ուստի, եթե չլինեն նախորդ տարիների պարտքերի բեռը, հնարավոր կլիներ 2001 թվականին առողջապահության բնագավառի ֆինանսավորման հարցում հասնել առավել շոշափելի արդյունքի, այսինքն, մենք փակել ենք 1.2 միլիարդ դրամ՝ նախորդ տարիների պարտք եւ գրեթե այդքան մնացել ենք պարտք: Եթե ընթացիկ անեինք, գրեթե 100 տոկոս հնարավոր էր առողջապահությունը ֆինանսավորել:

Կառավարության սոցիալական քաղաքականության հիմնական սկզբունքները իրենց արտացոլումն են գտել բնագավառի 2001 թվականի բյուջեում, որոնք ենթադրում էին բյուջետային ուղղակի հատկացումների արդյունավետության մեծացում, հասցեականության բարձրացում, դրանց փոխարինումը զբաղվածության խթանող ծրագրերով: 2001 թվականի ընթացքում սոցիալական ապահովության եւ սոցիալական ապահովության ծրագրի ֆինանսավորման նպատակով պետական բյուջեից հատկացվել է 26.1 միլիարդ դրամ, կազմելով նախատեսված ծախսերի 99.3 տոկոսը, նախորդ տարվա 75.2 տոկոսի դիմաց: 2001 թվականի բյուջեի կատարման արդյունքում գոյացել է 50.8 միլիարդ դրամի պակասուրդ: 2000 թվականի համեմատ պետական բյուջեի պակասուրդը բացարձակ մեծությամբ գրեթե փոփոխություններ չեն կրել, որի հետեւանքով ՀՆԱ-ի աճի պայմաններում վերջինի մեջ տեսակարար կշիռը նվազել է, ընդ որում, 2-րդ տարին է, որ նկատվում է բյուջեի պակասուրդի եւ ՀՆԱ-ի հարաբերակցման միտում: 1999 թվականին 5.2 տոկոսից հետո, 2000 եւ 2001 թվականներին այն նվազել է, կազմելով համապատասխանաբար 4.9 եւ 4.3 տոկոս:

Պետական բյուջեի պակասուրդի ֆինանսավորման ներքին աղբյուրներում 7.6 միլիարդ դրամը կազմել է սեփականաշնորհման հաշվին զուտ մուտքերը: Հատկանշական է, որ նախորդ տարիների համեմատ էականորեն նվազել է սեփականաշնորհման միջոցների կշիռը բյուջեի պակասուրդի ֆինանսավորման մեջ: Բացարձակ մեծությամբ զուտ մուտքը կազմել է ցուցանիշի մոտ 1/3-ը, իսկ դրա տեսակարար կշիռը ֆինանսավորման աղբյուրներում 2000 թվականի 42.4 տոկոսից հասել է մինջեւ 14.9 տոկոսը: Փոխարենը ավելացել է պարտատոմսերի միջոցով ֆինանսավորման ծավալը: Սա կարելի է մեկնաբանել որպես շուկայական մեխանիզմների վրա հիմնված տնտեսության ստեղծման ճանապարհին առաջընթաց քայլ այն իմաստով, որ նվազում է սեփականաշնորհումից ստացված մուտքերը որպես բյուջեի պակասուրդի ֆինանսավորման միջոցով օգտագործելու նշանակությունը: Պակասուրդի ֆինանսավորման հաջորդ հիմնական աղբյուրը պետական կարճաժամկետ եւ միջինժամկետայնության արժեթղթերն են, որոնց հաշվին ֆինանսավորվել է պակասուրդի 11.7 տոկոսը, շուրջ 6 միլիարդ դրամի չափով: Տարեկան ծրագրով նախատեսվել էր արժեթղթերի միջոցով պակասուրդի 8.4 տոկոսի, կամ 4.5 միլիարդ դրամով ֆինանսավորում, սակայն արտաքին աղբյուրներից միջոցների չստացման ազդեցությունը մեղմացնելու նպատակով թողարկումների ծրագրի վերանայման հետեւանքով այս գործիքով պակասուրդի ֆինանսավորումը 32.3 տոկոսով, կամ 1.5 միլիարդ դրամով գերազանցեց օրենքով նախատեսված ծավալները:

Ներքին պետական պարտքի կառավաման բնագավառում Կառավարության որդեգրած հիմնական մոտեցումներն են եղել պարտքի ժամկետի երկարաձգումն ու էժանացումը, ինչը նախադրյալներ կստեղծի հետագայում ներքին ռեսուրսների ներգրավման միջոցավ արտաքին պարտքի փոխարինման համար, ինչպես նաեւ հնարավորություն կնձեռի դրանց տեղաբաշխումից ներգրված մուտքերն ուղղել տնտեսության իրական հատվածում պետական ծրագրերի ֆինանսավորմանը: Միաժամանակ պետք է նշել, որ փոխվել է մոտեցումը կարճաժամկետ պարտատոմսերի դերի առումով:Դրանք արդեն դիտվում են ոչ թե բյուջեի պակասուրդի ֆինանսավորման աղբյուր, այլ ծառայեցվում են ընթացիկ դրամային հոսքերի կարգավորման խնդրին: Այս քաղաքականության հետեւողական կիրառման արդյունքում 2001 թվականին հաջողվեց հասնել ներքին պարտքի միջին կշռված ժամկետի էական աճի, որը նախորդ տարեւերջին 152 օրվա դիմաց հաշվետու ժամանակաշրջանի վերջում կազմեց 209 օր: Ֆինանսական շուկայի եւ ընդհանրապես ամբողջ տնտեսության վրա ազդեցության, ինչպես նաեւ պետական միջոցների խնայողաբար օգտագործման տեսանկյունից կարեւորվում է արժեթղթերի տոկոսադրույքների մակարդակը: Կառավարությանը հաջողվեց հասնել պետական արժեթղթերի եկամտաբերության զգալի նվազեցման, որը համարվում է ներքին պետական պարտքի բնագավառում Կառավարության կարեւորագույն ձեռքբերումներից մեկը: 98 թվականի տարեվերջին 63.1 տոկոսի դիմաց 2001 թվականին միջին հաշվով կազմել է 20.5 տոկոս, սա կշռված տոկոսն է, մինչդեռ մենք ունենք 13 տոկոս 14 տոկոսանոց տեղաբաշխում: Նորից ասեմ, որ 98 թվականի 63.1, նույնպես հավասարակշռված, քանի որ 80 տոկոսանոց տեղաբաշխումներ էլ կար 98 թվականին, մինչեւ 20.5 տոկոսի ենք հասել: 2001 թվականի վերջի դրությամբ ներքին պետական պարտքը կազմել է 36.4 միլիարդ դրամ, տարեսկզբի համեմատ ավելանալով 5.6 միլիարդ դրամով: ՀՆԱ-ի նկատմամբ նախորդ տարվա համեմատ գրեթե չի փոխվել, կազմելով 3.1 տոկոս:

Ստացված վարկերի ծրագրայինից ցածր մակարդակում հիմնականում պայմանավորված էր Համաշխարհային բանկի կողմից կառուցվածքային բարեփոխումների 4-րդ վարկային ծրագրերի շրջանակներում նախատեսված գումարների թերստացմամբ, որոնք նախատեսված էր 27.5 միլիարդ դրամի, կամ 50 նիլիոն դոլարի դիմաց կազմել է ընդհամենը 7.97 միլիարդ դրամ, 14.4 միլիոն Ամերիկյան դոլար ենք ստացել 50 միլիոնի փոխարեն: Պետք է նշենք, որ տարվա ընթացքում զգալի դժվարությունների առաջ կանգնեցրեց Կառավարությունը հանդիսանալով պետական բյուջեի ծախսերի թերակատարման հիմնական պատճառներից մեկը:

Ավարտելով իմ ելույթը, առաջարկում եմ ԱԺ-ի կանոնակարգի 89 հոդվածի 5-րդ կետի «ա» ենթակետի համաձայն քվեարկության դնել «Բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությանը մասին» ԱԺ-ի օրենքի նախագիծը ավելի հարմար պահին: Շնորհակալություն:

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Խաչատրյան: ԱԺ-ի որոշման նախագիծն է: Ըստ էության պետական կառավարման համակարգի առողջացման եւ կոռուպցիայի պայքարի հարցերում առաջիկա հաջողությունները հնարավորություն կտան, որ իսկապես բնակչությունը իր վրա զգա Կառավարության գործունեության արդյունքների դրական հետեւանքները:

Այսպիսով, մենք ավարտեցինք այս հարցի քննարկումը եւ անցնենք օրակարգի հաջորդ հարցին. «Պետական գույքի մասնավորեցման 2001-2003 թվականների ծրագրի կատարման 2001 թվականի հաշվետվությունը»: Հարցը քննարկելիս հիմնական զեկուցող է պետական գույքի կառավարման նախարար Դավիթ Վարդանյանը եւ ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Սերյան Ավագյանը: Խնդրեմ, պրն Վարդանյան, ներկայացրեք օրենքի նախագիծը:

Դ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Հարգելի պրն նախագահող, հարգելի պարոնայք պատգամավորներ, ըստ օրենքի ձեզ է ներկայացվում «Պպետական գույքի մասնավորեցման 2001-2003 թվականի ծրագրի կատարման 2001 թվականի հաշվետվության» օրենքի նախագիծը: Համաձայն «Պետական գույքի մասնավորեցման մասին» օրենքի 12-րդ հոդվածի Կառավարությունը պետական գույքի մասնավորեցման ծրագրի կատարման ընթացքի վերաբերյալ տարեկան հաշվետվություն է ներկայացնում ՀՀ ԱԺ: Ներկայացվող հաշվետվությունը բաղկացած է 2 գլխից.

1-ին՝ ընդհանուր դրույթներ

2-րդը՝ ծրագրի իրագործում

Այն առանձնացված է ըստ մասնավորեցվող ընկերությունների, փոքր օբյեկտների, անավարտ շինարարության օբյեկտների եւ պետական գույքիր մասնավորեցումից ստացված միջոցների մասին տեղեկություններում: Հարկ է նշել, որ պետական գույքի մասնավորեցման 2001-2003 թվականի ծրագիրը ընդգրկում էր 932 ընկերություններ եւ փոքր օբյեկտներ եւ անավարտ շինարարություն օբյեկտներ, որոնք համարվում են ծրագրի մաս: Ըստ այդ ծրագրի, ընդգրկված ընկերությունների թվի 40 տոկոսը պետք է մասնավորեցվեր 2001 թվականին: Հաշվետու ժամանակաշրջանում մասնավորեցման են ներկայացվել 231 ընկերություններ եւ ընդունվել են ծրագրում ընդգրկված 48 ընկերությունների լուծարման մասին ՀՀ կառավարության որոշումներ: Ընդհանուր առմամբ 279 ընկերություններ են: Դա այն ընդհանուր ծրագիրը, որ 40 տոկոսն ենք նախատեսել, դա 75 տոկոսով է կատարվել: Ես կանդրադառնամ նաեւ այդ թերակատարման պատճառներին: 2001 թվականի մասնավորեցումը սկսվեց փոփոխություն մասնավորեցման քաղաքականության մեջ այն առումով, որ մասնավորեցման ծրագրից հանվեց մասնավորեցման այնպիսի ոչ էֆեկտիվ ձեւ, ինչպիսին էր բաժնետոմսերի ազատ բաժանորդագրությունը, որը չէր ենթադրում պայմանագրային պարտավորությունները, այսինքն, դա մասնավորեցում էր առանց որեւիցե պարտավորության: Հիմա էլ շատ ընկերություններ կան, որոնք մասնավորեցվել են եւ չեն աշխատում: Շատ դեպքում մեզ մեղադրում են, թե ինչու այդ ընկերություններին չենք կարողանում ստիպել աշխատել: Փաստորեն, նրանք չունեն ոչ մի պայմանագրային պարտավորեցում, որ հնարավոր լիներ դատական կարգով նրանց ստիպել աշխատելու: Այժմ 2001թվականի ծրագրից շատ քիչ ընկերություններ են այդպես մասնավորեցվել: Հիմնականում մասնավորեցվել են պայմանագրային պարտավորություններով եւ ըստ այդ պարտավորությունների հետ մասնավորեցման տարիների համար նրանց ներդրումային պարտավորությունները կազմել են 136 միլիոն դրամ եւ 100 հազար ԱՄՆ դոլար, տեղեր կան, որ արտասահմանյան ներդրողները դոլարով են ներդրումները կատարում: Նախատեսվել էր մասնավորեցման միջոցների ներհոսք 5.5 միլիարդ դրամ, պետք է խոստովանել, որ կատարվել է 2.5 միլիարդ դրամի ներհոսք: Ինչն էր դրա հիմնական պատճառը.

1-ինը, որ մասնավորեցումը ծրագրում արդեն ընդգրկված գրավիչ ընկերությունների թվի կտրուկ նվազում է տեղի ունեցել:

2-րդը՝ մասնավորեցվող ընկերությունների պարտավորությունները եւ այս խնդրի չլուծված լինելը: Ինչումն է բանը: Կառավարությունը ընտրեց այսպիսի քաղաքականություն՝ եթե ունեին շատ պարտավորություններ, դնում ենք այդ պարտավորությունները որոշակի գնով մասնավորեցման, բայց մասնավորեցումը տեղի չէր ունենում: Կառավարությունում 2001 թվականից քաղաքականության կտրուկ փոփոխություն տեղի ունեցավ: Դրանք հետեւյալն են՝ լուծարումն ու սնանկացումը: Այժմ մոտ 80 ընկերություններ ներկայացված են սնանկացման եւ այդ ժամանակ, արդեն այդ միջոցները գնում են պարտավորությունների մարման եւ չեն գնում մասնավորեցման հաշվին եւ այդ պատճառով այդ գումարի նվազում էր տեղի ունեցել:

Ես կնշեի մի քանի խոշոր ընկերությունների մասնավորեցում, որոնք տեղի են ունեցել 2001 թվականին: Դա «Ալմաստ» գործարանն էր, Նախագահն է այցելել մեր հետ միասին, որը այս մեկ տարվա մեջ՝ մասնավորեցումից հետո, սկսել է նորմալ աշխատել եւ մոտ 270 աշխատող ունի եւ արտադրանք է տալիս: Դրանք «Տրանզիս», «Հայապակի», Գյումրիի «Մանվածքային», «Հրազդանցեմենտը» եւ այլն: Ես պետք է նշեմ, որ Կառավարությունը էական քայլեր է արել մասնավորեցման բնագավառում անցյալ տարի: Դա, առաջինը ընդունել է մի քանի հայեցակարգ առողջապահական հաստատությունների մասնավորեցման եւ նախագծային, կոնստրուկտորային ընկերությունների մասնավորեցման: Պետք է ասել, որ 2001 թվականին մեկնարկ տրվեց առողջապահական հաստատությունների մասնավորեցմանը, որը այսօր նույն տեմպերով շարունակվում է:

Կառավարությունը էական քայլեր արեց փոքր բիզնեսի զարգացման գործում, 2 էական որոշում ընդունեց: Մեկը, օրենք ներկայացրեց ԱԺ փոքր օբյեկտների պարտքերի զեղջման վերաբերյալ եւ մյուսը՝ մնացած 1000-ից ավել փոքր օբյեկտների գների էժանացման վերաբերյալ: Հիմա, ըստ այդ Կառավարության ծրագրերի այս տարի մենք փոքր օբյեկտների մասնավորեցումը կավարտենք: Նույն քայլերը նախատեսում ենք անավարտ շինարարության օբյեկտների վերաբերյալ: Շնորհակալություն, ես վերջացրի:

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Վարդանյան: Այժմ հերթագրում, պրն Վարդանյանին հարցերով դիմելու համար: Հարցեր չկան, շնորհակալություն:

Այժմ 2001-2003 թվականների մասնավորեցման ծրագի կատարման 2001 թվականի հաշվետվության վերաբերյալ ԱԺ-ի եզրակացությունը կներկայացնի պրն Թավադյանը:

Ա.ԹԱՎԱԴՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, ես կաշխատեմ լինել հակիռճ: Պետք է ասեմ, որ այս եզրակացությունը պատրաստելու ժամանակ մեր համապատասխան բաժինը նախարարության հետ ակտիվ աշխատել է, թվերի ճշտման հարցեր է եղել եւ հիմա թվերի տարաձայնություն չկա: Որոշակի տարաձայնություն եղել է, պայմանավորված նրանով, որ ստացել ենք տարբեր ժամանակի տվյալներ, այնուհետեւ բոլոր տվյալները բերել ենք մեկ ժամանակի եւ իսկապես, մենք կարող ենք հաստատել, որ ծրագիրը կատարվել է 74.8 տոկոսով: Սա համապատասխանում է իրականությանը, իհարկե, դա նախարարության գործունեության հետ ուղղակի կապ չունի, բայց այսպիսի ոչ լավ երեւույթ պետք է նշեմ, որ փոքր օբյեկտների սեփականաշնորհման ժամանակ՝ 36, գնահատվել է 229 միլիոն դրամով, բայց վաճառվել է 18 միլիոն դրամ: Սա է մեր իրավիճակը, այսինքն, ստացել ենք գումարի 8.1 տոկոսը:

Ընդհանուր առմամբ 2001 թվականի ընթացքում ստացվել է 2.5 միլիարդ դրամ սեփականաշնորհումից, սա համապատասխանում է իրականությանը եւ պետք է ասեմ, որ տվյալները, որոնք ներկայացված են հաշվետվության մեջ, իսկապես համապատասխանում են իրականությանը, իսկ նախարարությունը գործել է համապատասխան օրենքի: Ուրիշ հարց է, թե օրենքում լավացման տեղ կա, թե չկա, բայց նախարարությունը գործել է համապատասխան օրենքի: Շնորհակալություն:

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Թավադյանին հարցեր տալու համար հերթագրում: Հարցեր չկան: Այժմ գլխադասային հանձնաժողովի տեսակետը ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Սերյան Ավագյանին:

Ս.ԱՎԱԳՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, պետական գույքի մասնավորեցման 2001-2003 թվականի ծրագրի 2001 թվականի հաշվետվությունը քննարկվել է ֆինանսավարկային, բյուջետային եւ տնտեսական հարցերի հանձնաժողովում: Այս հաշվետվության մեջ կարեւորագույն հարցադրումներից ձեր ուշադրությանը կհրավիրեի հատկապես մասնավորեցման արդյունավետությունը խոչընդոտող հիմնահարցերը այստեղ ներկայացված են 6 կետով, բոլոր այն խոչընդոտող հանգամանքները, որոնք կան այս գործընթացում: Հաջորդ գլխում ներկայացվում է Կառավարության կողմից ձեռնարկված այն միջոցառումները, այն է՝ օրենքների մակարդակում իրականացված փոփոխությունները, Կառավարության որոշումները, Վարչապետի որոշումները, որոնցով փորձ է արվել խոչընդոտող այս հանգամանքների հաղթահարումը իրականացնել:

2.1.3 կետից սկսված հաշվետվության մեջ ներկայացվում են ընկերությունների մասնավորեցման կատարողականները, լինեն դրանք մասնավորեցման գործընթացը ազատ բաժանորդագրությամբ, ներկայացված են բոլոր այս ուղղություններով իրականացված մասնավորեցումների օբյեկտների թվաքանակը: Նրանք, ովքեր արդեն մասնավորեցվել են, չմասնավորեցվածները եւ ընթացքում գտնվողները, արդյունքում ստեղծված ֆինանսական միջոցները:

Հաշվետվության պահանջները համապատասխանում են օրենքի նորմերին եւ հանձնաժողովը ներկայացրել է դրական եզրակացությամբ ԱԺ-ին: Շնորհակալություն:

Տ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Պրն Ավագյանին հարցեր տալու համար հերթագրում: Հարցեր չկան: Այժմ անցնենք մտքերի փոխանակությանը: Հիշեցնեմ խմբերի, խմբակցությունների ներկայացուցիչներին, որ կարող են հայտեր ներկայացնել ելույթների համար: Հերթագրում ելույթների համար: Ելույթների համար հերթագրվածներ չկան: Պրն Ավագյան, եզրափակիչ ելույթի կարիք կա՞: Չկա, շնորհակալություն: Պրն Թավադյան՝ չկա եւ պրն Վարդանյան՝ չկա:

Այս հարցի քննարկումը եւս ավարտվեց, եւ մեր նիստը նույնպես ավարտվեց: Վաղը ժամը 10-ին կշարունակենք մեր աշխատանքները: Ցտեսություն:




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ, խմբեր  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS