National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
13.06.2018

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03
04 05 06 07 08 09 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՎԵՑԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԵՐՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 33

13 հունիսի 2018

Ժամը 10:00

  ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱ  ԲԱԲԼՈՅԱՆԸ  ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԱՐՓԻՆԵ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԸ
 
 

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի պատգամավորներ։ Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ տեղադրել քարտերը եւ նախապատրաստվել գրանցման: Գրանցում։

Գրանցվել է 89 պատգամավոր, քվորում ունենք, կարող ենք սկսել մեր աշխատանքները։

Քարտուղարությանը խնդրում եմ գրանցել այն պատգամավորներին, որոնք չեն ունեցել հնարավորություն` գրանցվել։ Հարգելի պատգամավորներ, հիշեցնեմ, որ ժամը 11-ին սկսվում է Սահմանադրական դատարանի դատավորի ընտրությունը, որին զուգահեռ բնականոն կարգով կընթանան ԱԺ աշխատանքները։ Մենք նիստը կշարունակենք, բայց պատգամավորները կարող են դուրս գալ քվեարկել, եւ հետո մենք դա կշարունակենք ընդմիջման ժամանակ եւ կավարտենք։

Այսօր` հունիսի 13-ին, «ԱԺ բաց դռներ» ծրագրի շրջանակներում ԱԺ են այցելել Երեւանի թիվ 200 հիմնական դպրոցի աշակերտներն ու ուսուցիչները, ողջունենք նրանց։

Ծ Ա Փ Ա Հ Ա Ր ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, քվեարկում ենք ձեզ հետ երեկ քննարկված նախագծերը։ Քվեարկության է դրվում կառավարության կողմից ներկայացված «Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։

Վարման կարգով` Էդմոն Մարուքյան, խնդրեմ։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հաշվի առնելով երեկվա հարց ու պատասխանը Սահմանադրական դատարանի դատավորի թեկնածուի հետ, նաեւ մի շարք այլ մտահոգություններ` քաղաքացիական հասարակության մարմինների կողմից, «Ելք» խմբակցությունը որոշել է չմասնակցել Սահմանադրական դատարանի դատավորի ընտրությանը, որի արդյունքում, հուսով ենք, դատավորը չի ընտրվի։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Նաիրա Զոհրաբյան, խնդրեմ` վարման կարգով։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, «Ծառուկյան» դաշինքը եւս, հաշվի առնելով այն, որ դատավորի թեկնածուն որեւէ հարցի հստակ պատասխան չտվեց, հաշվի առնելով այն, որ մենք չտեսանք, որ թեկնածուն կարող է ունենալ սեփական կարծիք, լրջագույն խնդիրների վերաբերյալ կարող է ունենալ մասնագիտական խիզախություն եւ համարձակություն` պաշտպանել իր տեսակետը, իր կարծիքը, եթե անգամ այն տարբերվող է, «Ծառուկյան» դաշինքը եւս չի մասնակցելու այս քվեարկությանը։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Քվեարկություն։

Կողմ` 91
Դեմ` չկա
Ձեռնպահ` չկա

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության կողմից ներկայացված «Հանրակրթության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 70
Դեմ` 1
Ձեռնպահ` 22

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության կողմից ներկայացված «Նոտարիատի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 95
Դեմ` չկա
Ձեռնպահ` չկա

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության կողմից ներկայացված «Հաշտարարության մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 93
Դեմ` չկա
Ձեռնպահ` 1

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության կողմից ներկայացված «Արդարադատության ակադեմիայի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 94
Դեմ` չկա
Ձեռնպահ` 1

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության կողմից ներկայացված «Դատական դեպարտամենտում ծառայության մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 68
Դեմ` 2
Ձեռնպահ` 25

Որոշումն ընդունվել է։

Հարգելի պատգամավորներ, քանի որ քվեարկության դրվող հաջորդ օրենքների նախագծերի փաթեթում Սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ առաջարկող նախագիծ կա, կանոնակարգի 76-րդ հոդվածի համաձայն` պետք է նախագծերի փաթեթն ընդունվի պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն 3/5-ով, խնդրում եմ ուշադիր լինել քվեարկության ժամանակ։

Քվեարկության է դրվում կառավարության կողմից ներկայացված «Տեղական հանրաքվեի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 96
Դեմ` չկա
Ձեռնպահ` չկա

Որոշումն ընդունվել է։

Հարգելի գործընկերներ, քվեարկության դրվող հաջորդ օրենքը նույնպես սահմանադրական է, ուստի պետք է ընդունվի պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն 3/5-ով։

Քվեարկության է դրվում կառավարության կողմից ներկայացված «Մարդու իրավունքների պաշտպանի մասին» ՀՀ Սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ «Օպերատիվ հետախուզական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն եւ լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 96
Դեմ` չկա
Ձեռնպահ` չկա

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 94
Դեմ` չկա
Ձեռնպահ` չկա

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 96
Դեմ` չկա
Ձեռնպահ` չկա

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ հողային օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 95
Դեմ` չկա
Ձեռնպահ` չկա

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության կողմից ներկայացված «Պետական գույքի մասնավորեցման 2017-2020 թվականների ծրագրի կատարման 2017 թվականի տարեկան հաշվետվությունը հաստատելու մասին» օրենքի նախագիծն 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 68
Դեմ` չկա
Ձեռնպահ` 27

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության կողմից ներկայացված «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 94
Դեմ` չկա
Ձեռնպահ` 1

Որոշումն ընդունվել է։

Հարգելի պատգամավորներ, շարունակում ենք քննարկել «Հեռուստատեսության եւ ռադիոյի ազգային հանձնաժողովի 2017 թվականի գործունեության մասին» հաղորդումը։ Հիմնական զեկուցող` հեռուստատեսության եւ ռադիոյի ազգային հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Բունիաթյանին հարց տալու համար ձայնը տրվում է Խոսրով Հարությունյանին։ Խնդրեմ։

Խ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես երկու հարց ունեմ, մեկը վերաբերում է կաբելային հեռուստաընկերությունների գործունեության որակին։ Ես` ինքս, կոնկրետ հիմա օգտվում եմ ինտերակտիվ հեռուստատեսային ծառայություններից ու սարսափելի դժգոհ եմ, արդեն  4-րդ օրն է, որ ընդհանրապես չկա որեւէ հեռարձակում։

Հիմա, նման դեպքերում դուք որեւէ գործառույթ ունե՞ք այդ ընկերությունների գործունեությունը կարգի գցելու առումով։

Մյուս հարցս կոնցեպտուալ է. տեսեք. հեռուստաընկերություններին եթերի լիցենզավորման, վարձակալության այդ լիցենզիան տրամադրվում է ժամկետով, ճի՞շտ է, թե՞ ոչ, 5 տարի կամ 10 տարի, լավ տեղյակ չեմ, բայց ժամկետային է տրամադրվում։ Հիմա ինձ մոտ հարց է առաջանում. պատկերացրեք հեռուստաընկերությունը կամ կոնկրետ ընկերությունը ներդրումներ է կատարել, բավականին լուրջ աշխատանք, ձեւավորում է իր լսարանը, եւ 10 տարի կամ 5 տարի ժամկետն անցնելուց հետո դնում ենք նոր մրցույթ, եւ նա դուրս է մնում մրցույթից։ Ինձ համար հասկանալի չի` ի՞նչ խնդիր ենք մենք լուծում, նրա լսարանը կա, նա ֆինանսապես չի տուժում, պահանջարկված է եւ օրենքի ոչ մի պայման չի խախտում, ինչո՞ւ նա պետք է վերալիցենզավորվի, կարո՞ղ եք ինձ բացատրել` որտե՞ղ է տրամաբանությունը։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Մի րոպե, պրն Բունիաթյան, խնդրում եմ դեռ չպատասխանել։ Բոլոր այն պատգամավորներին, որոնք որ այլ հարցեր ունեն` քննարկելու այս պահին, խնդրում եմ դահլիճից դուրս դա իրականացնել։ Հարգելի գործընկերներ, խանգարում եք,  դուրսը քննարկեք, էլի... բայց մարդը պետք է պատասխանի, չենք կարող լսել` ինչ է խոսում։

Գ.ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆ

-Պրն Հարությունյան, առաջին հարցը` կաբելային ընկերությունների գործունեությունն էլ ա մեր տիրույթում։ Այսօր գործում է 58 կաբելային հեռուստաընկերություն, կաբելային օպերատոր, բնական ա, բոլորի գործունեության ընթացքի մասին տեղյակ չեմ այս պահին, բայց եթե կոնկրետ ինչ-որ խնդիր կա, ասեք` մենք կճշտենք։ Խոսքը խոշորների մասին չի, ենթադրում եմ, որովհետեւ խոշորներից բոլորը տեղյակ են: Սա` առաջին հարցը։

Երկրորդը հարցը. իհարկե, դա, օրենքով սահմանված կարգ կա, լիցենզիաների ժամկետները, բայց կարճ պատասխանեմ.  իսկ, եթե, ընդհանրապես այսօր մեր հեռահաղորդակցության ոլորտն այնպես արագ է զարգանում, որ այդ կոնվերգենցիան, ինտերնետի, կաբելային ծառայությունների, հեռուստատեսության էդ դասական հեռարձակումները թույլ են տալիս հեռուստաընկերություններին գործել տարբեր հարթակներում, եւ ենթադրում եմ, որ ինչ-որ ժամանակ անց, դա շատ երկար չի, նմանատիպ խնդիր այդպես դրված չի լինելու, եւ եթե հեռուստաընկերությունները փորձ ունեն, նրանք հնարավորություն կունենան տարբեր հարթակներում շարունակել իրենց գործունեությունը։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Խոսրով Հարությունյան, խնդրեմ։

Խ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Պրն Բունիաթյան, երբ որ մենք լիցենզիա ենք ներկայացնում, թե ի՞նչ ենք սպասում, ակնկալում տվյալ ընկերությունից, այդ պահանջները մենք ամրագրել ենք նաեւ օրենքով։

Հիմա ես հարց եմ տալիս. ընկերությունը ներդրումներ է կատարում, սարքավորումներ է բերում ժամանակակից, հետեւում է օրենքի բոլոր պահանջներին, ձեւավորում իր կայուն լսարանը, հետո գալիս է ինչ-որ մի պահ, ասում ենք` պետք ա վերալիցենզավորվես` չգիտեմ` ինչու: Նա ոչ մի պահանջ չի խախտել, ու վերալիցենզավորման արդյունքում չի բացառված, որ նա դուրս մնա մրցույթից։ Հիմա ես հարց եմ տալիս` ի՞նչ խնդիր ենք մենք լուծում. նա տնտեսավարող է, ունի իր գործունեությունը, տնտեսական որոշում է կայացնում, վնասով չի աշխատում։ Վերջիվերջո, եթե վնասով է աշխատում, ինքը կարող է իր բաժնետոմսերն օտարել, մի խոսքով` այլ գործընթաց ձեւավորվի։

Ինչո՞ւ ենք մենք պարտադրում լիցենզիայի ժամկետի դադարեցում, ժամկետային, դրանով նրա գործունեությունը դադարեցնում ենք, եւ երբեմն էլ, համաձայնվեք, որ սա կարող է օգտագործվել քաղաքական նպատակներով։ Եվ էդպիսի փորձ մենք ունեցել ենք` «Ա1+»-ը, խոսքը սրա մասին է։ Ես չեմ ասում` օրենքում չկա գրած, ես ասում եմ` միգուցե իմաստ ունի՞ օրենքը վերանայել։

Գ.ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆ

-Միգուցե խնդիր այդտեղ կա, ուղղակի հաճախությունների քանակը սահմանափակ ռեսուրս է, եւ եթե մենք ընդունենք, որ հեռուստաընկերություններին տրամադրվում է լիցենզիա` անսահման գործունեության, դա նշանակում է, որ ինչ-որ մեկն ինչ-որ մի ժամանակ դա ստանալու է եւ անվերջ գործելու է։ Դրա համար, բայց այդ ժամանակ, ընդունեք, որ կարող են ստեղծվել նոր ընկերություններ, որոնք նույնպես կունենան նմանատիպ ցանկություն։ 10 տարին էլ, այսօր սահմանված կարգով, 10 տարի է լիցենզիայի ժամկետը։

Ինձ թվում է, պրն Հարությունյան, եթե խոսում ենք այս պահի դրությամբ, 10 տարին բավականին երկար ժամանակահատված է, եթե ներդրումների մասին է խոսքը։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հրաչյա Հակոբյան։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բունիաթյան, նայեք` մենք օրենքով ունենք կետ, որով յուրաքանչյուր վիճակախաղի, շահումով խաղի, խաղատան գովազդի համար կան սահմանված նորմեր, մասնավորապես` 24 ժամվա ընթացքում չի կարող գերազանցել 9 րոպեն։ Էլի կան կետեր, եւ լրատվական թողարկումների ընթացքում` դրանից 20 րոպե առաջ, եւ 20 րոպե հետո չի կարող հեռարձակվել։ Սակայն ես բազմաթիվ քաղաքացիների կողմից ստացել եմ բողոքներ, ինքս էլ տեսել եմ, որ խախտվել է սա։

Արդյո՞ք դուք տեղյակ եք, ունե՞ք մոնիթորինգի խումբ, եւ վերջին անգամ ե՞րբ է որեւիցե հեռուստաընկերություն տուգանվել այս կետը խախտելու համար։ Շնորհակալություն։

Գ.ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆ

-Մոնիթորինգի խումբ ունենք, նմանատիպ խնդիր չի առաջացել, բայց շնորհակալություն հարցի համար։ Ես խոստանում եմ` կանդրադառնանք, ուշադիր կլինենք, եթե նման խնդիր կա` կարձագանքենք, ձեզ կպատասխանենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Հրաչյա Հակոբյան` խնդրեմ։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Եվ ես մի բան էլ նշեմ. եթե հնարավոր է, ուղղակի դա օրենքով ամրագրված չի, բայց կարծում եմ` արժի էդ նույն վիճակախաղերի կամ կազինոների գովազդի ժամանակ, չգիտեմ ինչ ձեւով, բայց պարտադրել, որպեսզի 21+ գրվի, բայց մենք որեւիցե տեղ դա ցույց չենք տալիս։ Շնորհակալություն։

Գ.ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆ

-Ես ձեր առաջարկին կավելացնեի` էդ նորմն ընդհանրապես ընդունենք թե՛ ծրագրերի վրա, թե՛ հեռուստակոնտենտի վրա ընդհանրապես, էդ տարիքային ցենզը նշենք, որն արդեն ընդունված նորմ է։ Ուղղակի մենք օրենսդրական նախաձեռնության իրավունք չունենք, քանի որ առաջարկը եղավ, կառաջարկեի ձեզ` դուք առաջարկեք։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Պրն Մելքումյան, խնդրում եմ ձեր համաձայնությունը, որ մենք կիրառենք այն մոտեցումը, որ մեր այն գործընկերները, որոնք չեն հասցրել գրանցվել, հետո ենք նրանց ավելացրել, մենք հիմա նրանց ձայն տանք, հետո շարունակենք` ըստ մեր գրանցված ցանկի։

Արարատ Զուրաբյան, խնդրեմ։

Ա.ԶՈՒՐԱԲՅԱՆ

-Ինձ հետաքրքրում ա հետեւյալ հարցը. տարիներ շարունակ, գաղտնիք չէ, որ հեռուստատեսություններն ուղղորդվել են Բաղրամյան 26-ի կողմից, հետաքրքիր է` հիմա՞ ում կողմից են ուղղորդվում։

Երկրորդ հարցը, որ կարծում եմ, շատ կարեւոր ա. ընդհանրապես նախատեսված ա եղել, երբ որ հանձնաժողովը ձեւավորվել ա, մենք պետք ա ունենանք տարաբնույթ տեսակի հաղորդաշարեր` երիտասարդական, մանկական,  լրատվական, միջազգային լրատվական։ Դրանցից կարելի ա ասել` որեւէ մեկը, որպես այդպիսին, չկա, օրինակ` եթե մենք ուզենանք դիտարկում անել, չենք կարողանա ի հայտ բերել, թե ո՞րն ա այդ ուղղվածության։ Այսինքն` հեռուստատեսություններին տրվել ա լիցենզիա ու էդ լիցենզիայի բովանդակությունը, կարելի ա ասել` խախտվել ա։

Ի՞նչ է արել հանձնաժողովը կամ ի՞նչ չի արել հանձնաժողովը, որ պետք ա աներ։ Եվ կարծում եմ, որ Սահմանադրությամբ այս հանձնաժողովը ստեղծվել ա ընդհանրապես նրա համար, որ ազատություններ պաշտպանի, գոնե այդպես ա նախատեսված։ Բայց այս հանձնաժողովը նաեւ հայտնի ա նրանով, որ «Ա1+» հեռուստաընկերությունն ա փակել։ Ու շատ երկար տարիներ են անցել, ես կարծում եմ, որ մշտապես ինչ-որ բան կա, որ նոր մուլտիպլեքս պետք ա լինի, ենթադրենք` մրցույթ պետք ա հայտարարվի, բայց դա մշտապես կասեցվել ա, ինչու՞ ա կասեցվել, հանձնաժողովն ի՞նչ ա արել էս ուղղությամբ եւ ի՞նչ ա պատրաստվում անել  առաջիկայում։

Եվ երբեւէ մենք կտեսնե՞նք «Ա1+»-ը եթերում։ Շնորհակալություն։

Գ.ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆ

-Ուրեմն, միջամտության հետ կապված, պրն Զուրաբյան, եթե հարցը հանձնաժողովին ա վերաբերվում, ես կարող եմ պատասխանել իմ գործունեության էդ 5 տարիների համար, սա 5-րդ տարին է։ Օֆիցիալ հաստատում եմ, որ հանձնաժողովը երբեք ոչ մի հեռուստառադիոընկերության գործունեությանը չի միջամտել, մնացածը, խնդրում եմ, ուղղեք կամ հեռուստաընկերություններին կամ ուրիշ կազմակերպություններին. սա` առաջինը։

Երկրորդը. որոշ հեռուստաընկերություններ ունեն ուղղվածություն, բայց դա չի նշանակում, որ 24 ժամն էլ պետք է այդ հեռուստաընկերությունները նվիրեն, այդ ուղղվածությունն ապահովեն կամ որոշակի պահանջներ, որոնք կատարվում են։

Հիմա` ինչ վերաբերվում ա «Ա1+»-ին. էդ խնդիրը բոլորս գիտենք, ես վերջերս հարցազրույցներից մեկում կարդացի, որ «Ա1+»-ի ղեկավարը ցանկություն չունի, եթե չեմ սխալվում, փոխել այսօրվա իր գործունեության կարգավիճակը։ Մոտակա 1-2 տարի մենք հայտարարել ենք մուլտիպլեքսորի մրցույթ, հիմա պատրաստվում ենք 3-րդ տարին հայտարարել։ Ուրեմն, անցած տարի ցանկացող ընդհանրապես չի եղել, հուսով եմ, որ այս տարի կլինի, լինելու դեպքում էլ կունենանք բավականին լայն հնարավորություն` նորաստեղծ տեղական հեռուստաընկերություններ ունենալ։

Ինչ կապված ա հեռուստաընկերությունների կամ ինչ-որ լրատվամիջոցների փակվելուն, ասեմ, որ վերջին տարիներին նման դեպք չի եղել, չնայած, որ 15 թվի հունվարի 1-ին թվային հեռարձակման անցնելու հետ միասին, տեղական հեռուստաընկերությունները պետք է դադարեին իրենց գործունեությունը, բայց քննարկումների արդյունքում նրանք այսօր շարունակում են գործել։

Եվ հուսով լինենք, որ տարբերակներից մեկն էդ նոր մասնավոր մուլտիպլեքսորի ստեղծումն է, որը կտա հնարավորություն նրանց բոլորին` անցնել թվային հեռարձակման։ Այսքանը: Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Արարատ Զուրաբյան, խնդրեմ։

Ա.ԶՈՒՐԱԲՅԱՆ

-Բնականաբար, «Ա1+»-ի տնօրինության մոտ ցանկություն չէր լինի նորից սկսել հեռարձակում, որովհետեւ մի բան կա, կարելի է ասել պետությունն «Ա1+»-ը ոչնչացրել է, այդ թվում` հանձնաժողովի պասիվ մասնակցությամբ։ Նկատի ունեմ, որ հանձնաժողովը երբեւէ չի միջամտել այդ գործին, բայց ասենք` Հայաստանի լավագույն հեռուստատեսություններից մեկին, ի սկզբանե, քաղաքական դրդապատճառներով արգելվել է, գործունեություն ծավալել։

Եվ ես կարծում եմ, որ մարդկանց հետ պետք է աշխատել, եւ չգիտեմ ինչի, համոզված եմ նաեւ, որ պետությունը պետք է փոխհատուցում տա «Ա1+»-ին պատճառած վնասների եւ ընդհանրապես կանխված շահույթներ ստանալու համար։

Եվ մի բան կուզեի ասել գովազդների վերաբերյալ։ Տարիներ շարունակ, օրինակ` ռուսական կոմպետենտ գովազդներ եկել են, ինչ-որ մասնավոր կամ չգիտեմ, կիսատ կազմակերպություններ դա վերցրել են, տեղայնացրել են ու գերշահույթներ են ստացել։ Էս ուղղությամբ կոնկրետ հանձնաժողովն ինչ-որ մոտեցում ունի՞։ Ուզում եմ ասել` այն շահույթները, որը կարող էր ստանալ, ենթադրենք Հանրային հեռուստատեսությունը եւ այլն, ստացել են մասնավոր անհատները, դա գաղտնիք չէ։ Էս ուղղությամբ ի՞նչ ա արվում։

Գ.ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆ

-Ուրեմն ես մի անգամ էլ եմ նշում` էն տարիների համար ես պատասխանատու եմ, «Ա1+»-ի հետ խնդիր չի եղել, ցանկություն չի եղել, էնպես որ, էն, ինչ կապված ա «Ա1+»-ի հետ, գոնե վերջին տարիներին չի եղել, եւ եթե առաջարկ կա, կամ ցանկություն կա, մենք պատրաստ ենք քննարկել, ինչ-որ տարբերակներ առաջարկել, կամ համատեղ ինչ-որ լուծումներ գտնել. սա` մեկ։

Էն, ինչ որ կապված ա գովազդի հետ, ճիշտն ասած, հարցը չհասկացա, եթե կարելի ա… ինչո՞ւմն ա խնդիրը։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Ավարտեցի՞ք։

Գ.ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆ

-Ուրեմն, մենք ունենք վերգետնյա 3 ռուսական հեռուստաընկերություն, որտեղ գովազդը բացակայում է, նույնն էլ վերաբերում է կաբելային հեռարձակմանը։ Եթե ուշադիր եղել եք, վերջին մի քանի տարվա ընթացքում էդ գովազդներն էլ` դրանց հեռարձակումը փոխեցին, արտասահմանյան հեռարձակում են տեղադրել, խոսքն առաջատար ռուսական հեռուստաընկերությունների մասին է։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ալեն Սիմոնյան, խնդրեմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բունիաթյան, եթերով մի ծրագիր է գնում, չեմ ուզում հեռուստաալիքը բարձրաձայն ասել, որի բուն իմաստը նրանում է, որ խաղարկություն է տեղի ունենում, իբր` զանգահարեք, ասեք բառը, որը որ թաքնված է, հենց հիմա զանգահարեք։ Մի խոսքով, ռուսերեն մի լավ բառ կա` լոխոտրոն ա մի այլ ձեւի, որի ընթացքում քաղաքացիները զանգում են եւ շատ երկար սպասում են, որի համար գումար են վճարում։

Ես ուզում եմ հասկանալ, այսինքն` մենք ո՞նց ենք դրան վերաբերվում, մարդկանց նոր ժամանակակից կազինոյի հեռուստատեսային տարբերա՞կ ենք տալիս։

Գ.ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Սիմոնյան, խնդիրը կա, մենք ստացել ենք բողոքներ, նոր խնդիր չի, բայց ես ուզում եմ ասել, որ օրենքի տեսակետից էստեղ խնդիր չկա իրավական դաշտում, բայց մենք արձագանքել ենք. եւ հեռուստաընկերության ղեկավարի հետ քննարկումներից հետո, ուրեմն, իրենք հեռարձակման ժամը փոխեցին եւ տարել են երեկոյան ժամերի։ Այսքանը, մնացածը, միգուցե, հեռուստաընկերության հետ դուք էլ զրուցեք, ասում եմ` իրավական դաշտում կոնկրետ խնդիր չկա։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան` արձագանքի համար։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Ես կզբաղվեմ դրանով, բայց ես կխնդրեմ նաեւ` դուք հետագայում թույլտվություն տրամադրելիս հաշվի առնեք, որովհետեւ փաստացի ժամը տեղափոխելով` բան չի փոխվում, երեխա է զանգում կամ չգիտեմ, ինչ-որ մեկն է զանգում, ուղղակի մարդկանց խաբում են, դա խաբեբայություն է։

Գ.ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆ

-Նման արտահայտություն ես թույլ չէի տա, ծրագիր է ժամանցային, բայց ասեմ, որ ժամը փոխելուց հետո դժգոհությունները եւ բողոքները կտրուկ նվազել են, քանի որ ցերեկային ժամերին, այո, այդ խնդիրը կար` թե՛ երեխաների, թե՛ մեծահասակների։ Երեկոյան ժամերին, ձեզ հավաստիացնում եմ` պրակտիկորեն էդ բողոքները, դաշտում խնդիր չկա։

Մեր քննարկումներից հետո էլ ժամը փոխել են, որը բերել ա նրան, որ բողոքները դադարել են, այսքանը։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Ներողություն, որ ես միջամտում եմ, բայց կոնցեպտուալ առումով, եթե գաղափարն անընդունելի է, ի՞նչ տարբերություն, թե որ ժամին դա կիրականացվի, մոտավորապես հարցն էդպես էր դրված։ Շատ լավ, պրն Մելքումյան, խնդրեմ։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բունիաթյան, ձեր կողմից ղեկավարվող հանձնաժողովը դուք գիտեք, որ անկախ կարգավորիչ մարմին է ոլորտի, չէ՞։ Մի ոլորտ, որը լուրջ ազդեցություն ունի մեր հանրային կյանքի բոլոր բնագավառներում, երեք հարց ունեմ։

Առաջինը` ամենահաճախակի հանդիպող խախտումներն օրենքի` որո՞նք են եւ ինչքա՞ն գումար է հավաքագրվել էդ տուգանքների միջոցով։ Պարզ ա, ձեր ֆունկցիան տուգանելը չի, բայց երբ որ արդեն ողջամտության տիրույթից դուրս է գալիս. սա` մեկ։

Երկրորդը` քանի որ դուք կարգավորիչ մարմին եք, դուք ճիշտ նշեցիք լիցենզիայի մասին, դուք պետք է ապահովեք շուկա մտնելու եւ շուկայից դուրս գալու խնդիրները, չէ՞։ Հիմա, քանի որ հեռուստաընկերությունները, ըստ էության, դա բիզնես է, կապիտալիզացիան այդ բիզնեսների ինչպե՞ս եք գնահատում։ Ճիշտ է, տարբեր հեռուստաընկերություններ կան, խոսքը չի գնում մարզայինի մասին, ասենք` ուզում են վաճառել, դուրս գալ կամ մեկը նոր մտնում ա, մոտավորապես միջին կապիտալիզացիան, որով մենք կարող ենք գնահատել մեր երկրում ինվենստիցիոն գրավչությունն, ինչպիսի՞ն է, էդպիսի գնահատականներ ունե՞ք, թե՞ չէ։ Ասենք` մեկն ուզում ա վաճառել կամ լիցենզիայի մեջ բաժնետիրոջ փոփոխություն անել, ի՞նչ արժի դա։

Եվ երրորդը` կապված դրա հետ. ես վերջին ժամանակահատվածում երկու միջազգային խոշորագույն ֆորումի մասնակցեցի, որտեղ որ հիմնախնդիրը թվային տնտեսության եւ թվային հասարակության օրենսդրական ապահովման խնդիրներն են։ Որեւէ մի անգամ դուք պահանջ չունե՞ք, որ ձեր ոլորտի սպառողների շահերի պաշպանության, հեռարձակողների շահերի պաշտպանության նոր օրենսդրական դրույթներ անհրաժեշտ չե՞ն, որ դուք բերեք` մենք հաստատենք, որպեսզի ամբողջ դաշտը կարգավորված լինի, խոսքը գնում ա թվային տնտեսությունից բխող պահանջների մասին, որովհետեւ մեր օրենսդրական դաշտը հետ ա մնացել թվայնացման ամբողջ էդ համակարգից։

Գ.ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մելքումյան, առաջինը, ինչ վերաբերում ա հեռուստաընկերություններին, ես կրկնեմ, որ վերջին տարիներին ոչ մի հեռուստաընկերություն չի տուգանվել։ Բացվել են վարույթներ, բայց չեն տուգանվել, հարցը քննարկել ենք, դիմել ենք հեռուստաընկերություններին, նրանք կարգավորել են։ Նույնը չի վերաբերում կաբելային հեռուստաընկերություններին, այս տարիներին, միգուցե, 3-4 դեպք ա եղել` ակնհայտ ինչ-որ խախտումների, գործունեության ինչ-որ դադարեցման հետ կապված եւ այլն։

Երկրորդը` կապիտալիզացիայի եւ գնահատման մասին։ Ես նման տեղեկություն չունեմ, մեր շուկան նման գործարքներ, ենթադրում եմ, եթե նույնիսկ եղել է, դա հրապարակային չի եղել, միգուցե, ինչ-որ պայմանավորվածությունների ձեռքբերման արդյունքում ա եղել, բայց ըտենց ակնհայտ գործարք, ճիշտն ասած, ես չեմ էլ հիշում վերջին տարիներին։

Ինչ վերաբերում ա հաշվարկին` ֆինանսական, ենթադրում եմ` ինչ-որ բանաձեւերով կարելի է հաշվել` ներդրումների աշխատանքը, շրջանառությունը, էն, ինչ-որ ուրիշ բիզնեսներում ո՞նց են հաշվում, ենթադրում եմ` նմանատիպ ինչ-որ հաշվարկ էստեղ էլ կարող է լինել։

Եվ երրորդ հարցը. թվային. ուրեմն, մենք 16 թվականին, երբ հեռուստատեսությունն անցավ թվային հեռարձակման, ռադիոն պատրաստվում ա, օրենքում ժամկետ չկա, բայց անցյալ տարի կայացած մրցույթում բոլորը ռադիոընկերությունները պարտավորություն են վերցրել` պեության կողմից անցնելու դեպքում նրանք էլ պետք է պատրաստ լինեն անցնել թվային հեռարձակման։ Սա արդեն պետության խնդիրն ա, երբ որ կապի նախարարությունը կկարգավորի այդ հարցը, վստահ եմ, որ ռադիոընկերություններն էլ կանցնեն թվային հեռարձակման։ Այսքանը։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Պրն Մելքումյան` արձագանքի համար։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Պրն Բունիաթյան, տեսեք, կարգավորումը չի նշանակում` միայն լիցենզիան տվեցիք ու հետեւում եք, այսինքն` դիտում եք, թե ի՞նչ ա կատարվում։ Ես ձեզ խորհուրդ եմ տալիս, որպեսզի մենք ռեալ գործընթացներին հետեւենք։

Այսինքն, որ ասում եմ կապիտալիզացիա, դա նշանակում ա` հեռարձակողները լուրջ ինվեստիցիաներ են անում, թվայնացնում են, դրանից բխում է ծառայության որակ եւ գին հասկացությունը։ Այսինքն, դուք անընդհատ պետք ա հետեւեք` Հայաստանը որպես առաջ գնացող, առաջատար` դեպի միջազգային մրցակցության մեջ ակնկալող երկիր. ինչո՞ւ. որովհետեւ հեռուստաընկերությունները լրջագույն ինդիկատորներ են, որպեսզի գնահատենք էդ երկրում վիճակը, մենք պետք ա անպայման իմանանք։ Ես չեմ ասում` հրապարակայնացնենք կամ չէ, բայց մոտավորապես պետք ա կապիտալիզացիայի մակարդակի մասին տեղեկություն ունենանք, որից բխում է ծառայության որակը եւ գինը։

Իսկ ինչ վերաբերում ա թվային տնտեսությանը կամ թվային սերվիս մատուցելու օրենսդրական ապահովմանը, հավատացնում եմ ձեզ, որ լրջագույն խնդիրներ կան օրենսդրական ապահովման առումով, հետո մենք կզրուցենք, ես ձեզ կասեմ։ Դուք եղեք ակտիվ, բերեք, որպեսզի մենք էդ օրենսդրական կարգավորումներն առաջանցիկ ունենանք։

Գ.ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆ

-Պրն Մելքումյան, շնորհակալություն։ Ես գտնում եմ, որ հա, խնդիրներ կան, նամանավանդ, ինտերնետի զարգացման գրաֆիկի եւ այլն, եւ մենք էդտեղ չպետք է զիջենք։

Ես մի բան ասեմ, որ տարբեր եվրոպական կառույցների կողմից մենք համարվում ենք, ընդհանրապես հեռուստատեսության ոլորտում տարածաշրջանում բավականին լավ կարգավիճակ ունենք։ Ուրեմն, տարբեր կառույցների կողմից վարկանշային, խոսքը գնում է խոսքի ազատության, մամուլի ազատության վերաբերյալ թե՛ տեխնիկական, թե՛ որակական առումով։ Դա փաստ է, իսկ խնդիրներ, բնական ա, կան, բայց բավականին ծավալուն` կապված առաջին հերթին ինտերնետի հետ։ Գիտեք` ինտերնետը մեր մոտ այսօր ընդհանրապես բաց է եւ կարգավորման դաշտում չի։ Դա չի նշանակում, որ պետք է բերել կարգավորման դաշտ, ուղղակի դա խնդիր է, այսօրվա հեռուստատեսությունը, գոնե ենթարկվի ինչ-որ կոնվերգենցիայի ինտերնետի հետ։ Էդ ավելի շատ տեխնիկական խնդիրներ են, քան կոնտենտի կամ գործունեության հետ կապված։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հայկ Կոնջորյան, խնդրեմ։

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բունիաթյան, շարունակելով պրն Զուրաբյանի հարցի տրամաբանությունն այն իմաստով, որ շատ հաճախ նախկինում հեռուստատեսությունների մի զգալի հատվածը վերահսկվել է մի կենտրոնի կողմից, չնայած դուք ասացիք, որ դուք պատասխանատու եւ իրավասու չեք, ամեն դեպքում, տեսեք` շատ դեպքերում այդ վերահսկողության արդյունքում հեռուստատեսության եւ հանրության միջեւ խոր անջրպետ է առաջացել, եւ հեռուստատեսությունը շատ հաճախ չի արտահայտել հանրությունում առկա տրամադրությունները, մասնավորապես` քաղաքական, հասարակական զարգացումների իմաստով, ինչը երբեմն բերել է նաեւ հեռուստաընկերությունների մրցունակության կորստին։

Մասնավորապես, օրինակ` վերջին ամիսներին տեղի ունեցող իրադարձությունների ու թավշյա հեղափոխության հատկապես առաջին շրջանում հեռուստաընկերությունների զգալի մասը եւ մասնավորապես Հանրային հեռուստատեսությունը, ըստ էության, անտեսում էր ամբողջ գործընթացը, եւ այդ ֆոնին հիմնականում հանրությունն ինֆորմացվում էր ինտերնետային հեռուստատեսությունների, ինտերնետի միջոցով, ինչն անմրցունակ էր դարձնում էս իմաստով հեռուստատեսությունը, որովհետեւ հանրության հիմնական ինֆորմացիայի աղբյուրը մնում էր ինտերնետը։ Հիմա դուք ասում եք, որ դուք, ըստ էության, իրավասու չեք, լինելով այս հանձնաժողովի ղեկավար, շատ բարի։

Պարզապես ես ցանկանում եմ ստանալ հետեւյալ հարցի պատասխանը` արդյո՞ք դուք համաձայն եք այն դատողությունների հետ, այն պնդումների հետ, որ ես արեցի եւ նաեւ պրն Զուրաբյանն արեց, ձեր անձնական կարծիքը եւ ձեր գնահատականն այդ երեւույթի հանդեպ, որովհետեւ, լինելով այս կարգավորիչ մարմնի ղեկավար, դուք նաեւ պիտի կարողանաք ունենալ, դուք պիտի ունենաք ձեր դիրքորոշումը եւ ձեր գնահատականը, որովհետեւ դա, ըստ էության, նաեւ հեռուստատեսության մրցունակությանը եւ հեղինակությանն է վերաբերում։ Շնորհակալություն։

Գ.ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես զերծ կմնայի քաղաքական մեկնաբանություններից։ Մեր հանձնաժողովն անկախ մարմին է, ուղղակի ես ընդհանրապես ուզում եմ երկու բառ ասել. շատ բաներ, էդ ինչ ասացիք, ես համաձայն եմ, բայց հեռուստատեսությունը, եկեք չմոռանանք, դասական լրատվամիջոց է եւ շատ դեպքերում զիջում է  ինտերնետում գործող կայքերին, լրատվական միջոցներին։

Ուղղակի մի հատ օրինակ բերեմ, որ զուտ պատկերացնեք` ինչի՞ է հեռուստատեսությունն այսօր ինչ-որ տեղ հետ մնում օրվա լրատվական հոսքից։ Նկարահանող խումբը մեկնում է նկարահանումների 2 կամ 3 վայր, որպեսզի մասնակցի ինչ-որ հարցազրույցների, պրեսկոնֆերանսների կամ ինչ-որ միջոցառումների։ Ուրեմն, զուտ տեխնիկական առումով, մինչեւ վերադառնում են, շատ դեպքերում չեն հասցնում 5-ի թողարկմանը, մյուսն 8-ին ա, ընդհանրապես հեռուստատեսությունը որպես լրատվական միջոց իներտ է, իներցիոն։ Միգուցե, համաձայն եմ, որ պետք է հեռուստատեսությունն, էս ամեն ինչը հասկանալով` վերափոխի աշխատանքը եւ ավելի օպերատիվ լինի, հակառակ դեպքում, ճիշտ եք ասում, նա զիջում է ինտերնետի իրենց գործընկերներին։ Էստեղ խնդիր, իհարկե, կա։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Հայկ Կոնջորյան` արձագանքի համար։

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Պրն Բունիաթյան, բնականաբար, ժամանակակից աշխարհում հեռուստատեսությունն ինտերնետի հետ մրցակցության պայմաններում բավականաչափ զիջում է մի շարք կոմպոնենտներով, եւ ամբողջ Արեւմտյան աշխարհում էս մարտահրավերը հասկանալով` հեռուստատեսությունը փորձում է ադապտացվել նոր իրողություններին եւ լինել ավելի կրեատիվ։ Դրա համար միանշանակ պիտի նաեւ մեր հեռուստաընկերությունները փորձեն այս ուղղությամբ աշխատել։

Եվ նաեւ կարեւորում եմ էս հարցի կարեւորությունը ո՞ր իմաստով. որ հետագայում լիցենզավորման եւ հաճախականությունների տրամադրման իմաստով սա պիտի հաշվի առնվի, որովհետեւ այն հեռուստատեսությունները, որոնք որ իներտ են եւ չեն կարողանում հարմարվել նոր իրողություններին ու չեն կարողանում հանրությանը մատուցել օպերատիվ տեղեկատվություն եւ կոնտենտ, բնականաբար, էդ հեռուստաընկերություններին պիտի չտրամադրվի լիցենզիա եւ, ուղղակի, նոր հեռուստատեսությունները պիտի սրա վրա ուշադրություն դարձնեն։

Գ.ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն, համաձայն եմ։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բունիաթյան, հարցերն ավարտվեցին, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարգելի գործընկերներ, անցնում ենք մտքերի փոխանակության, խնդրում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։

Արամ Սարգսյան, խնդրեմ։

Ա.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ։ Ես ուզում եմ անդրադառնալ նորից «Ա1+»-ի խնդրին, որովհետեւ կարող եմ ասել, որ էստեղ գտնվող քաղաքական դաշտում եղած ընդդիմադիր հնաբնակները` սկսած Արտաշես Գեղամյանից, վերջացրած Արարատ Զուրաբյանով ու ինձանով, կհաստատեն, որ «Ա1+» հեռուստաընկերությունը բացառիկ հեռուստաընկերություն էր եւ միակ հեռուստաընկերությունն էր, որը հեռուստաեթերը հավասարաչափ էր տրամադրում, եւ ընդդիմադիր քաղաքական գործիչները հնարավորություն ունեին էդ հեռուստաեթերում իրենց տեսակետներն ասել, բանավեճի մեջ մտնել գործող իշխանության հետ եւ իրենց կազմակերպած ակցիաները ցուցադրել։

Բնականաբար, էն ժամանակ չկային էս հնարավորությունները` ուղիղ եթեր մտնել, բայց էդ հեռուստատեսությունն էր ապահովում, որ մեր հանդեպ բիրտ ուժ չէր կիրառվում, չէր կիրառվում ինչպես փողոցային խուժանի, էնպես էլ գործող իշխանության կողմից։ «Ա1+» հեռուստաընկերության փակումն ուղիղ հարված էր էլեկտրոնային միջոցներին։ Իմ ընկերները կվկայեն, որ դրանից հետո ընդդիմադիր քաղաքական գործիչներից որեւէ մեկին այլեւս պետական հեռուստաընկերություններ կամ մնացած հեռուստաընկերություններ չէին հրավիրում։ Դա ուղիղ հրահանգ էր, որ ընդդիմությանը եթեր տալ պետք չի։

Հետեւաբար, ես գտնում եմ, որ այսօր էն գումարները, ինչը մեր հարկատուների գրպանից գնում են Հանրային հեռուստաընկերությանը, գնում են հեռուստապետկոմիտեին, գնում են էդ կառույցին, որը կարգավորում է հեռուստաեթերը, էդ գումարներից պիտի մաս վերհանվի, տրամադրվի «Ա1+»-ին` կորցրած վնասների համար, եւ առանց մրցույթի «Ա1+»-ին տրամադրվի եթեր։ Սա թե՛ քաղաքական, թե՛ իրավական, թե՛ տնտեսական խնդիր է։ Ես գտնում եմ, որ սա առաջիկա հայկական, Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդավարության եւ չորրորդ իշխանության կայացման, մասնավորապես էլեկտրոնային մամուլի կայացման ամենակարեւոր հարցերից մեկն է։

Եվ խնդրում եմ, որ էս հարցին բացառիկ ուշադրություն ներկայացվի, եւ «Ա1+»-ին պետության կողմից, նաեւ մեր կողմից եթեր դուրս գալու հնարավորություն տրվի։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Սարգսյան։ Տիգրան Ուրիխանյան, խնդրեմ։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Երբ խոսքը գնում է հեռուստատեսություններից կամ հայաստանյան իրականության մեջ ինֆորմացիայի տարածման միջոցներից, իմ գլխում անմիջապես սեւ ցուցակների շարանն է առաջ գալիս, եւ հիմա ես էլի խոսելու եմ սեւ ցուցակներից։

Սեւ ցուցակ հ. 1. երկար տարիներ, եւ՛ նախորդ իշխանության, եւ դրան էլ նախորդող իշխանության ժամանակահատվածում, հուսամ, որ որեւէ վիճակ կփոխվի նոր գործող իշխանությունների ժամանակաշրջանում, ձեւավորվել էր մի ավանդույթ. բոլոր նրանք, ովքեր ունեն հնարավորություն` օբյեկտիվ եկամուտներ ապահովել հեռուստատեսությունների համար, մասնավորապես, պարտավոր են իրենց գովազդները տեղադրել միմիայն այն հեռուստատեսություններում, որոնք կամ պետական են, կամ պատկանում են պետությունն այդ պահին իրեն սեփական նկատառումներից ելնելով տնօրինող ընտանիքներին եւ կլաններին։ Եթե որեւէ մեկը կասի` էդպես չի, մասնավորապես հանձնաժողովի նախագահը, որը զրույցով է զբաղված, ես կբերեմ էդ սեւ ցուցակը։ Խնդրում եմ` ուշադրություն բեւեռեք, հարգարժան նախագահող։

Սեւ ցուցակ հ. 2. բոլոր այն մարդիկ, ովքեր ունեն սեփական միտք, ունեն սեփական կարծիք ձեւավորելու եւ արտահայտելու ունակություն, ովքեր արհեստավարժ են եւ երկար տարիներ անցկացրել են տարատեսակ հեռուստաալիքների եթերներում` հաղորդավարներ, վերլուծաբաններ, մեկնաբաններ, լուրջ մասնագետներ, հայտնվում են անմիջապես այն սեւ ցուցակում, որը որ արգելում է այդ մարդկանց մուտքը որեւէ հեռուստաալիք, եթե նրանք երբեւէ համարձակվել են արտահայտել այնպիսի մի միտք, որը տվյալ պահի իշխանական կոնյունկտուրային ձեռնտու չի եղել կամ, եթե համարձակվել են թույլ տալ որեւէ այլ անձի միտք հեռուստաեթերում, հետեւաբար նաեւ` հանրությանը, որը տվյալ պահի իշխանության կոնյունկտուրային ձեռնտու չի եղել եւ այդ տրամաբանության չի մտել։

Ցուցակ հ. 3. տաղանդավոր մարդիկ, երեխաներ, պատանիներ, երիտասարդներ, ստեղծագործողներ, երգիչներ, արտիստներ, դերասաններ` ոչ միայն սեփական տաղանդը դրսեւորող, այլեւ հեռուստատեսային գիտահանրամատչելի, գիտական, զվարճալի թեկուզ, լուրջ, լավ, որակյալ եւ առաջադիմական պրոդուկտ տվող։ Խնդրում եմ, հիմա ինձ ապացուցեք` կա՞ որեւէ դեպք, երբ առանց իշխանության, իշխանամերձ որեւէ հավանության, դոբրոյի որեւէ նման անձնավորություն, որեւէ նման երիտասարդ, պատանի կամ ոչ երիտասարդ եւ պատանի կարողացել է իր սեփական շնորհքը մատուցել հանրությանն առանց գումարներ ծախսելու եւ աճել էստրադայի ոլորտում, շոու բիզնեսի այլ ոլորտում, թատերական, դերասանական արվեստում աճել, այնուհետեւ դուրս գալ համաշխարհային ասպարեզ, ներկայացնել երկիրը, դրանով իսկ բարձրացնել ՀՀ-ի ու ժողովրդի պատիվը, բերել բարոյական հասույթներ մեր երկրին, եւ ոչ միայն բարոյական։

Ցուցակ հ. 4. թերեւս, շատ արդիական` մեր դահլիճի համար։ 3,5 տարի ներկայացրել եմ ԱԺ-ում երկրորդ` թվով, իրականության մեջ այդ տարիներին առաջին քաղաքական ուժը` որպես պաշտոնական տեղեկատվության եւ հասարակության հետ կապերի ներկայացուցիչ, որպես մամուլի խոսնակ, էս ի՞նչ մի երեւույթ է` արգելել բոլոր հեռուստաալիքներին` երկրորդ ուժի խոսնակին եթեր թողնել, էլ չեմ ասում` դրանից հետո 2 տարվա ընթացքում, 5 տարի ԱԺ-ում իրականացրել եմ պետական գործունեություն, դիվանագիտություն, արտաքին հարցերի հետ կապված, երկրի համար կարեւոր օրենսդրական նախաձեռնություններ, բողոք, քննադատություն, կոկորդից բռնած պահել եմ նախկին իշխանություններին։ Ու դրա համար ի՞նչ` զրո անգամ հրավեր կամ ելույթ, կամ լրատվական մեկնաբանություն Հանրային հեռուստատեսությամբ, զրո անգամ նույնը` «Արմենիա» հեռուստատեսությամբ, կես անգամ` «Արմնյուզ» հեռուստատեսությամբ, զրո անգամ` մյուսներով, բացառությամբ ձեզ բոլորիդ մի հայտնի ալիքի, մեկ-երկու անգամ այլ հեռուստատեսությամբ։ Ու էդպիսի մարդիկ էլի կան այս դահլիճում, նախկին գումարման ԱԺ-ի ներկայացուցիչներ, պատգամավորներ, հիմա էլ կան։ Էս ի՞նչ երեւույթ է, ե՞րբ եք սրան վերջ տալու։

Հիմա հանձնաժողովին էս հարցերն ուղղես` կասեն` մենք դրա հետ առնչություն չունենք, բա ո՞վ առնչություն ունի, իշխանություններին հարցնում ես` առնչություն չունեն, Հանրային հեռուստառադիոխորհրդի ղեկավարությանը հարցնում ես` մոլչա վ տրյապոչկու, ինչպես կասեին համապատասխան երկրի ներկայացուցիչները։ Ո՞ւմ էս հարցն ուղղես, բա ո՞վ պետք է կարգավորի, եթե ոչ կարգավորող մարմինը, բացառությամբ մեկ-երկու ընդդիմադիր գործչի, էն էլ` մասնակի ելույթները, որ ցույց տան, թե տեսեք` երկրում ընդդիմություն կա, մնացած բոլորի համար` տոտալ սահմանափակում։ Հասել էին էն վիճակին, որ արդեն իշխանության ներկայացուցիչ նախարարներն ու ասենք, չգիտեմ, գործադրի եւ օրենսդրի աշխատողները, բան ու գործը թողած, հաղորդումներ էին արդեն վարում, հլա իրենք էլ իրենց հերթին ընտրում էին` ում թույլ տալ իրենց եթերում երեւալ, ում թույլ չտալ։ Ինչո՞ւ. շատ պարզ, բոլորին է հայտնի, որ վաղուց արդեն ինֆորմացիան է իշխում աշխարհում, եւ կար մի պարզ միտում, հավանաբար, մեր երկրի իշխանությունների մոտ, կրկնում եմ` նախկին, եւ հուսամ, որ հիմա իրավիճակը փոխվելու է, ընդ որում` փոխվելու է շատ արագ, ընդամենը մի միտում` տիրել այդ ինֆորմացիային, որպեսզի դրա միջոցով տիրել երկրին ու երկրի նկատմամբ տեղի ունեցող բոլոր պրոցեսներին։

Բայց ճիշտ ասեցին իմ գործընկերները, ճիշտ դիտարկումներ եղան` հեռուստատեսությունները կտրում են այն ճյուղը, որի վրա նստած են, հետ մնալով ինֆորմացիայի մեջ, հետ մնալով որակի մեջ, հետ մնալով այն պահանջները բավարարելու առումով, որոնք որ էսօր կան իրական ժամանակակից աշխարհում, մարդկանց մոտ` նրանք աստիճանաբար վերանալու են։ Երկրագնդի գրեթե բոլոր ֆուտորոլոգները խոսում են 5-10 տարվա կտրվածքով հեռուստատեսություն, ավանդական հին հեռուստատեսություն երեւույթի ոչնչացման մասին եւ հեռուստացույցների ոչնչացման մասին։ Եվ ոչ միայն տեխնոլոգիական զարգացման հետեւանքով, այլ, նախ եւ առաջ, այն պարզ պատճառով, որ հեռուստաալիքները, օրինակ` մեր երկրում ամեն ինչ անում են` հետ մնալու համար։

Եվ վերջապես, վերջին սեւ ցուցակը. սեւ ցուցակ, որտեղ ներառված է մակարդակը, որտեղ ներառված է առաջադիմությունը, որտեղ ներառված է բարոյականը, որտեղ ներառված է բարին ու սպիտակը։ Էդ ցուցակում ներառված երեւույթներն արգելվում է բերել հայաստանյան հեռուստաալիքների եթեր, հայաստանյան հեռուստաալիքներից մենք պիտի տեսնենք, մարդիկ պիտի տեսնեն, ու հատկապես կրտսեր սերունդները պիտի տեսնեն միայն բռնություն, անտաղանդություն, անշնորհքություն, անմակարդակություն, հետադիմություն եւ վե՛րջ։

Հիմա, եթե համապատասխան հանձնաժողովը պիտի ասի, որ ես սրա հետ կապ չեմ ունենալու, որովհետեւ սա օրենքով իմ գործառույթը չի, չգիտեմ, այլ պետական կառույցներ պիտի ասեն` մենք սրա հետ առնչություն չենք ունենալու, որովհետեւ սա մեր գործառույթը չի, ապա ի՞նչ ենք մենք անում, ինչի՞ ենք մենք հասնելու։ Ես հորդորում եմ եւ՛ ձեւավորված նոր իշխանություններին, եւ՛ խորհրդարանական իմ գործընկերներին, եւ՛ հանձնաժողովին, եւ առհասարակ` երկրով շահագրգիռ բոլորին` հնարավոր միջոցներ ձեռնարկել, հնարավոր ջանքեր գործադրել` սեւ ցուցակները հայաստանյան ինֆորմացիոն եւ հեռուստատեսային դաշտից վերացնելու համար։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Արարատ Զուրաբյան, խնդրեմ։

Ա.ԶՈՒՐԱԲՅԱՆ

-Հարգելի նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, կառավարության անդամներ, ես կարծում եմ, որ մեզ մոտ մենք մի քանի բան պետք է սկսենք գիտակցել։ Ցանկացած պարագայում, երբ որ մենք լսել ենք ու լսում ենք Հայաստանում, այստեղ որեւէ պաշտոնյայի զեկույց որեւէ հարցի վերաբերյալ, մշտապես եղել է հետեւյալը` ռուսի ասած` պոլոժենո, էս վիճակը կա, էս մասը մենք կատարում ենք, մնացածի հետ որեւէ առնչություն ու կապ չունենք։

Բայց ես ուզում եմ` ֆիքսենք հետեւյալը. մենք ապրում ենք 21-րդ դարում, ունենք հեռուստատեսություն, Հանրային հեռուստատեսություն, այլ հեռուստատեսություններ, բայց մոտավորապես մնացել ենք էն մակարդակի վրա, որ էն պետեկայով հեռուստացույցով փոխում էինք ալիքներն ու 3 ալիք ունեինք, բովանդակությունը մեծ հաշվով չի փոխվել։ Ավելին, եթե այն ժամանակ այն նախորդ պետությունը` Խորհրդային Միությունը, որոշակիորեն հսկում էր եթերը, գոնե, հիմա էս ցածրաճաշակ, անբովանդակ հաղորդումների, ծրագրերի, մի խոսքով` էդ հեռուստաեթերի անբովանդակ լինելն իսկականից, ասենք թե, անճաշակ լինելը, ես կարծում եմ, ազդում է բոլոր բարի կամքի մարդկանց ներվերին, ու դա շատ բնական է։ Եվ ես կարծում եմ, որ հանձնաժողովի գործառույթն է` ամեն ինչ անել, որպեսզի փոխվի այս իրավիճակը. ի՞նչ մեթոդներով, ի՞նչ ձեւով, կա՞ օրենսդրական կարգավորման խնդիր, կա՞ն այլ խնդիրներ. էդ ամենում յուրաքանչյուր ոք, ով Հայաստանում է ապրում ու մտահոգ է այս ամենի համար, պատրաստ է աջակցել ցանկացած հանձնաժողովի։

Բայց այն, որ մենք ունենք ցածրորակ հեռուստատեսություններ, դա փաստ է, ու կարծում եմ` անհերքելի փաստ է։

Ինչ վերաբերում է «Ա1+»-ին` «Ա1+»-ը մի պայծառ, լուսավոր կետ էր շատ երկար տարիներ առաջ։ Ես հիշում եմ, հոկտեմբերի 27-ի իրադարձությունները, երբ որ ԱԺ-ն պաշարված էր, ու մեկը ես` մոտեցա ԱԺ շենքին, «Ա1+»-ն ինտերակտիվ, կարելի է ասել, լուսաբանում էր անցկացնում, եւ այն, ինչը որ չի հաջողվում այսօր հեռուստատեսություններին, որ դուք ասում եք` նրանք իներտ են, իներցիայի տակ մինչեւ հաղորդում են պատրաստում, նրանք անմիջապես հեռարձակում էին, եւ շատ հաջող ստացվում էր, հավանաբար, դա նաեւ դատավճիռն էր նրա, որ Հայաստանում նման հեռուստատեսություն պետք չի։

Եկեք մի բան գիտակցենք. Հայաստանում տեղի է ունեցել թավշյա հեղափոխություն, թավշյա հեղափոխությունը զուտ միայն քաղաքական ինչ-որ երեւույթների չի վերաբերում, վերաբերում է ընդհանրապես մեր հանրային կյանքին։ Ու այն բովանդակությամբ հեռուստատեսությունը, որ մենք ունենք, դա 20-րդ դարի, լավագույն դեպքում, հեռուստատեսություն է, ու այստեղ պետք է խստագույնս փոփոխություններ իրականացնել։ Ես կարծում եմ, որ հանձնաժողովն այստեղ նույնպես իր հսկայական դերն ունի եւ պետք է կատարի աշխատանք։

Ես կարծում եմ, որ հանձնաժողովը շատ դեպքերում իր տեղում չի եղել` չպատժելով, չտուգանելով, հարցը չբարձրացնելով, մի խոսքով` Սահմանադրությամբ իրեն տրված ազատությունները պաշտպանելու եւ սահմանափակումներ մտցնելու լիազորությունները կիրարկելով, որովհետեւ մի բան ակնհայտ է. դուք ինքներդ շատ լավ ասացիք, պրն Բունիաթյան, որ որեւէ մեկը չի պատժվել։

Իսկ ինչ վերաբերում է նրան, թե ազատությունները պաշտպանելու հարցը, ես կարծում եմ, որ դա մնաց անցյալում, ուզում եմ հուսալ, որ դա մնաց անցյալում, բայց մի բան ակնհայտ է. ամբողջ Հայաստանը գիտի, որ հեռուստատեսությունները կանոնակարգվել են Բաղրամյան 26-ի կողմից, եղել է թույլատրելու գործընթաց` այսինչ բանը հեռարձակել, այնինչ բանը չհեռարձակել, այսինչին թողնել, այնինչին չթողնել։ Ես կարծում եմ` սա մնացել է անցյալում ու պետք է մնա, բնականաբար, բայց ինչեւէ, միշտ էլ պետք ա հանձնաժողովը թե՛ էն ժամանակ ուշադիր լիներ այս հարցերում, թե՛ հիմա, մանավանդ, պետք է շատ ուշադիր լինի, որովհետեւ միշտ էլ  կգտնվեն մարդիկ, որոնք դատարկ դաշտում կփորձեն ինչ-որ գործունեություն ծավալել։

Ես կարծում եմ, որ մենք բոլորս պետք է գործենք օրենքի շրջանակներում, իսկ լրատվությունն ազատությունից զրկելը դա նույնպիսի հանցագործություն է, ինչպիսին` կաշառակերությունը։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Վահե Էնֆիաջյան, խնդրեմ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Սիրելի հայրենակիցներ, հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք Հեռուստատեսության եւ ռադիոյի ազգային հանձնաժողովի 2017 թվականի գործունեության հաղորդումը, եւ պրն Բունիաթյան, մի քանի հարցեր, որոնց առիթ ունեցել ենք, ըստ էության, անդրադառնալ եւ մամուլում մեծ հնչեղություն է ստացել, բայց դուք, այնուամենայնիվ, այդ խնդիրներին չանդրադարձաք։

Մասնավորապես, իմ գործընկերներն արդեն իսկ ասացին հեռուստատեսությունում կամայական մոտեցումների, լուսաբանելու առումով, ես պետք է վերահաստատեմ այս փաստը, երբ տարիներ շարունակ ընդդիմադիր գործունեություն ծավալող քաղաքական ուժի ներկայացուցիչների, հասարակական գործիչների որեւիցե կարծիք եւ դիրքորոշում չի ներկայացվել։ Եվ գաղտնիք չէ, որ յուրաքանչյուր հեռուստատեսության լրատվական հաղորդում հիմնական ողնաշարն ու դիմագիծն է ապահովում հեռուստաընկերության։ Էս մոտեցումների հետ կապված եւս` ուզում ենք, որպեսզի հեղափոխական փոփոխություններ եւ մոտեցումներ լինեն, անկախ նրանից` ով կլինի ընդդիմադիր դաշտում, ով կլինի իշխանության ներկայացուցիչ, ով ինչ կարծիք եւ դիրքորոշում կունենա, հատկապես Հանրային հեռուստաընկերությունը պետք է օբյեկտիվություն ապահովի եւ անաչառ տեղեկատվություն ապահովի իր եթերում։

Հիմա` մի քանի խնդիրներ, որոնք նաեւ իրենց մեջ ֆինանսական չարաշահումներ են ներկայացնում։ Հանրային հեռուստաընկերությանը պետական բյուջեից հատկացվում է 6 մլրդ դրամից ավելի գումար, այդ խնդրին նաեւ անդրադարձել եմ եւ առիթ ունեցել եմ պրն Ջաղինյանին էլ այս հարցը բարձրաձայնել։ Ես ուզում եմ` դուք ձեր դիրքորոշումը հայտնեք եզրափակիչ ձեր խոսքում։ Այս 6 մլրդ դրամից ավելի գումարի շուրջ 75%-ը տրամադրվում է «Շարմ» հոլդինգ ընկերությանը, որի 50% սեփականատերը հանդիսանում է նույն Ռուբեն Ջաղինյանը. ո՞նց կպարզաբանեք այս փաստը։

Հաջորդը. Հանրային հեռուստաընկերությանը պատկանող շենքը գրավադրվել է բանկում. ո՞նց կմեկնաբանեք եւ կպարզաբանեք այս հանգամանքը։ Մամուլում տեղ է գտել նաեւ հրապարակում, որտեղ շուրջ 2 մլրդ դրամի չարաշահումներ են իրականացվել. ո՞նց կմեկնաբանեք այս հանգամանքը, ընդ որում, դրանից հետո տարբեր մեկնաբանություններ եւ վերլուծություններ են արվում, որ վերականգնման ենթակա է 183,6 մլն դրամը։ Այսինքն` ո՞նց` վերականգնման ենթակա է, էդ որտե՞ղ է չարաշահումը, օրենքի առաջ ո՞վ է պատասխան տալու։ Մեր ժողովրդի, ՀՀ քաղաքացու, մեր պետության  նկատմամբ սա ոտնձգություն է, ո՞վ է պատասխան տալու։

Այս հարցերի պատասխանները ձեզանից ակնկալում եմ։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Խոսրով Հարությունյան, խնդրեմ։

Խ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես կփորձեմ իմ խոսքում անդրադառնալ այս ոլորտի հետ առնչություն ունեցող կոնցեպտուալ մի հարցադրման։ Ըստ իս, այն բոլոր հարցերը, որոնք էստեղ հնչում են, ղեկավարվում են մի կենտրոնից: «Ա1+»-ը կամ այլ, հանրային կամ ոչ հանրային, մասնավոր հեռուստաընկերությունների եթերը կաշկանդված լինելու պարագան, մեծ իմաստով, իմ պատկերացմամբ, պայմանավորված է այն գործոնով, որի մասին ես ուզում եմ խոսել։ Դա ժամկետային լիցենզավորումն է. սա ամենահիմնարար խնդիրն է։

Երբ «Ա1+»-ը փակվեց, օգտագործվեց հենց այդ ժամկետային լիցենզավորման խնդիրը, պարագան։ Եվ ես ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել. այն ժամանակ Քրիստոնեադեմոկրատական միությունը հանդես եկավ հայտարարությամբ, որում ամրագրում էր, որ խնդիրը քաղաքական է, բայց լուծումը պետք է իրավական լինի։ Ինձ համար հասկանալի չէ, թե ինչո՞ւ որեւէ հեռուստաընկերություն կամ որեւէ ընկերություն, ստանձնելով այս կամ այն հաճախականության վարձակալության պատասխանատվությունը ստանալու լիցենզիա, պետք է աշխատի ժամկետով, ինչո՞ւ։ Ասում են` եթերը սահմանափակ ռեսուրս է, լավ, բայց տվյալ ընկերությունը ներդրումներ է կատարում, պահպանում է լիցենզիայով նախատեսված բոլոր պահանջները, ձեւավորում է մնայուն լսարան, աշխատում է շահութաբեր, ինչո՞ւ եք սահմանափակում նրա ժամկետը։ Եթե ինչ-որ մեկն ուզում է ինքն էլ զբաղվել, թող գնի։ Թող գնի, թող լավ գին առաջարկի, գնի, բայց ոչ թե` օգտագործենք վարչական ռեսուրսը, ասենք` կներեք, վերջացավ խաղը, նորից ենք սկսում. ինչո՞ւ։

Ու այս գործոնը շատ մեծ դերակատարում ունի, պրն Բունիաթյան, դա կաշկանդում է ընկերություններին, մասնավոր` այդ թվում, որովհետեւ նրանք միշտ կանգնած են էդ պրոբլեմի առջեւ, իսկ մեր իրականության մեջ մրցույթների անցկացումը, դուք ինքներդ էլ լավ պատկերացնում եք, ինչպիսի նրբություններ է իր մեջ պարունակում։ Եթե մենք չունենայինք այդ սահմանափակումը, «Ա1+»-ը չէր փակվի, ուղղակի չէր փակվի եւ վերջ։ Ես օրինակ եմ բերում, որպեսզի հասկանալի լինի, ի դեպ, ես առաջին անգամ չեմ սրա մասին խոսում, ես այս մասին խոսել եմ նաեւ այն ժամանակ, երբ որ «Ա1+»-ը փակվեց, նույնիսկ հոդված ունեմ դրա վերաբերյալ գրած։ Հետեւաբար` խնդիրն ինձ համար կոնցեպտուալ է, ես կհամաձայնվեի, որ եկեք օրենքով ամրագրենք, որ հեռուստաընկերությունները պետք է լինեն ԲԲԸ-ներ, կհամաձայնվեի դրա հետ, որպեսզի նրանց ակցիաների ինչ-որ մի քանակ անպայման կոտիրովկա լինի բորսաներում, չգիտեմ, ֆոնդային, ես կհամաձայնվեի։ Այսպիսի պահանջները շատ օբյեկտիվ են, դա հնարավորություն է տալիս ոչ միայն մարդկանց խնայողությունները ներգրավել`  հեռուստաընկերությունների կարողություններն ավելացնելու, նաեւ` կորպորատիվ կառավարման հնարավորություն, ինչո՞ւ չէ` նաեւ սեփականատերերի օբյեկտիվ փոփոխության հնարավորություններ` հանրության համար հասկանալի, բայց կներեք, սա բիզնես է։

Դուք ասում եք` գիտե՞ք, ես ձեզ տալիս եմ 10 տարի։ Ես փող եմ դրել, իմ գումարները նույնիսկ չեմ հասցրել հետ բերել, որովհետեւ ես անընդհատ ներդրումներ եմ կատարել, որպեսզի մրցակցությանը կարողանամ դիմակայել։ Վերջում ասում եք` կներեք, չստացվեց ձեզ մոտ, բայց ամենացավն այն է, որ շատ դեպքերում այս գործոնը կարելի է օգտագործել, երաշխիք է, պարարտ հող է ստեղծում քաղաքական նկատառումների համար։ Իմ մտահոգությունը սա է, իմ մտահոգությունը միայն սա է, եթե նույնիսկ ինչ-որ մեկը ցանկանում է նույնպես այդ նույն տնտեսական գործունեությամբ զբաղվել, իսկ շուկայական տնտեսության համար դա շատ էական է, ցանկացած ոք կարող է, իրավունք ունի հետապնդել նույն տնտեսական նպատակը, ինչը որ մեկ ուրիշը, ես էդտեղ գործ չունեմ։ Եկեք էդ խնդրի լուծումը տանք ոչ թե լիցենզիայի ժամկետը սահմանափակելով, որն իր հերթին առաջացնում է բավականին պրոբլեմներ, այդ թվում նաեւ` քաղաքական ազդեցության համար, իմ ասածը սա է, պրն Բունիաթյան։

Ինձ համար որեւէ մի կերպ հիմնավորում չկա, որ պետք ա լիցենզիան տրվի ժամկետային, որեւէ բանական հիմնավորում չեմ լսել մինչեւ հիմա, փոխարենը մենք տեսել ենք հեռուստաընկերություններ, որ դուրս են եկել` հենց այդ գործոնն օգտագործելով։ Եթե կա բնական մրցակցություն, խնդրեմ, թող կորցնի լսարանը, թող սնանկ դառնա, թող եթերում ոչ մի ռեկլամ չտեղադրեն, գովազդ չտեղադրեն։ Սա տնտեսական գործունեություն է, խախտես պայմանները` օրենքով, խնդրեմ, կասեցնենք լիցենզիան, դադարեցնենք գործունեությունը, ես էստեղ պրոբլեմներ չեմ տեսնում։ Բայց եթե մարդը մրցունակ է, ունի իր լսարանը, ներդրումներ է կատարել, օբյեկտիվորեն սպասում է իր ներդրումների վերադարձին, եւ դա անընդհատ պրոցես է հեռուստատեսության մեջ, ինչո՞ւ պետք է սահմանափակենք նրա գործունեությունը։

Ուզում եք դուք էլ զբաղվե՞լ` գին առաջարկեք, լավ գին առաջարկեք, չվճարվող բան չկա, սա է ձեւը, սա է մոդելը, ուրիշ մոդել չի կարող լինել։ Ինչ-որ մարդիկ ուզում են իրենք էլ զբաղվել էդ բիզնեսով` դրա համար կայացած բիզնեսը կանգնեցնել, այն էլ, կրկնում եմ, պարարտ հող ստեղծել` նաեւ քաղաքական նպատակներով այդ խնդիրը լուծելու համար` ուղղակի անթույլատրելի է, համաձա՞յն եք։

Դրա համար այս բոլորը, ինչի մասին խոսում ենք, մեկ կենտրոնից ա ղեկավարվում եւ այլն, եւ այլն, նույն «Ա1+»-ը, պատճառն էս ա, խնդիրը պետք է ստանա իր իրավական կարգավորումը։ Կարգավորենք էս խնդիրը, հավատացնում եմ ձեզ` բոլոր հեռուստաընկերություններն ազատ կշնչեն, բոլորը` առանց բացառության, ես 1 րոպե անգամ չեմ կասկածում։

Եվ երկրորդը` կաբելային  հեռուստաընկերությունների գործունեության որակի հետ կապված։ Ես նոր ձեզ ասեցի, հիմա կմոտենամ եւ կոնկրետ կասեմ. արդեն 4-րդ օրն է, ես ամեն օր, շատ պարտաճանաչ, մի քանի անգամ զանգ եմ տալիս այդ ընկերությանը, ասում եմ` վերականգնեք հեռուստահաղորդումը, ես ձեզ վճարում եմ, որ մի օր չուշացնեք, դուք անջատում եք։ Բա, 4-րդ օրն է` մենք ընդհանրապես կտրված ենք, ենթադրենք, ինտերնետ էլ չունենայի, կոմպյուտեր էլ չունենայի, ենթադրենք, համաձայնեք` սա ուղղակի անթույլատրելի է։

Եվ ինձ այս պահին զայրացնում ա անպատասխանատվությունը, հասկանո՞ւմ եք, անպատասխանատվությունը` բառացիորեն։ Ես տվյալները ձեզ կտամ։

Ավարտելով խոսքս` ես կարծում եմ, որ այս ոլորտը բավականին զգայուն ոլորտ է, իմ խորին համոզմամբ, ես մնում եմ իմ կարծիքին, եւ կհորդորեի ձեզ, պրն Բունիաթյան, քննարկումների արդյունքում հանդես գալ այսպիսի օրենսդրական նախաձեռնությամբ` հանել լիցենզիաների ժամկետը։ Եթե որեւէ այլ` ավելի խորը, ավելի հիմնարար մեկնաբանություններ կլինեն, որոնք կմերժեն իմ առաջարկը, ես պատրաստ եմ լսել, բայց կրկնում եմ` առ այս պահը ես որեւէ մեկնաբանություն` հակառակը պնդող եւ բանական, ողջամիտ վերլուծություններով, չեմ լսել։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի համար ձայնը տրվում է Հայկ Կոնջորյանին: Ի դեպ, վերջին ելույթն է։

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հայտնի է, որ հեռուստատեսության թեման թե՛ ԱԺ-ում, թե՛ տարբեր հանրային քննարկումների ժամանակ Հայաստանի հանրության համար ամենակարեւոր թեմաներից մեկն է, եւ էստեղ մենք, բնականաբար, ունենք խնդիր։

Հեռուստատեսությունը, ըստ էության, հանրության հայելին է, հասարակության հայելին է, ու երբ որ մարդը նայում է հեռուստատեսությունը, նա պիտի տեսնի այն, ինչ որ կատարվում է, այն, ինչ որ ինքը զգում է ամենօրյա կյանքում։ Եթե մարդը գիտի, որ երկրում օրինակ` կա անարդարություն, էդ անարդարությունն ինքը պիտի տեսնի հեռուստատեսությամբ, եթե տեսնում է, որ կա կոռուպցիա, դա պիտի տեսնի, եթե տեսնում է, որ կան քաղաքական որոշակի զարգացումներ, չգիտեմ, լավ բաներ, վատ բաներ, նա դա պիտի տեսնի։ Հիմա, մինչեւ հիմա մեծամասամբ հեռուստատեսությունը կամ հեռուստատեսության որոշ ներկայացուցիչներ եղել են հայելի, որը հանրությանը, չեմ ուզում ասել` ստել է, բայց հանրությանը տվել է կիսով չափ խեղաթյուրված ճշմարտություն։ Հայտնի խոսք կա. ամենավտանգավոր սուտը թեթեւակի խեղաթյուրված ճշմարտությունն է։

Հիմա մեր հանրությունը, ըստ էության, նայել ա էդ հայելուն եւ տեսել ա կիսատ-պռատ ճշմարտություններ։ Ու դա նաեւ, ես պատահական չէի իմ հարցի մեջ, որ ձեզ նշեցի, վերջին ամիսների զարգացումների ժամանակ հանրության նաեւ համբերության բաժակը լցրեց, որովհետեւ մարդիկ տեսնում են, որ հանրության մեջ ընթացող գործընթացները եւ հեռուստատեսության ցույց տված էդ հայելին իրար հետ որեւէ կապ չունեն։ Ու հեռուստատեսությունն իր այդ մոտեցումով, ըստ էության, նպաստել է վերջին տարիներին Հայաստանում ժողովրդի եւ իշխանության միջեւ անջրպետի, այդ անդունդի խորացմանը, որովհետեւ մարդիկ նայել են, էսպես բառակապակցությունները պատահական չեն, չէ՞, էն, որ ասում են` «Հայլուր»-ի Հայաստան, մարդիկ իրոնիայով են դա ասում, որովհետեւ մարդիկ նայում են «Հայլուր»-ը եւ տեսնում են բոլորովին այլ Հայաստան, բայց իրենք ապրում են բոլորովին ուրիշ Հայաստանում։ Հիմա սա է խնդիրը, որով մենք պիտի զբաղվենք։

Տեսեք, դուք ասում եք` դե, էդ ճնշումների կամ էդ վերահսկողության եւ այլնի մասով մենք պատասխանատու չենք, ես չեմ կարող գնահատական տալ` քաղաքական եւ այլն։ Այսինքն, բոլոր ասում են, որ մենք պատասխանատու չենք, բայց խնդիրը շարունակում է մնալ։

Ինչ վերաբերում է հեռուստատեսության` ժամանակակից իրողություններին երբեմն չհարմարվելու, իներցիայով գնալու էդ խնդրին, ժամանակ առ ժամանակ, երբ որ ես նայում եմ հայկական հեռուստատեսությունները, ինձ մոտ տպավորություն է առաջանում, որ մեր հեռուստատեսությունը նման է ծեր եւ նվաղոտ մի մարդու, որը պատահաբար հայտնվել է ավարտական դասարանի ավարտական խնջույքին ու չի հասկանում, թե ինչ ա կատարվում։ Էդ փարթին ա, ներողություն արտահայտությանս համար, եւ ինքը չի հասկանոում, թե ինչ ա տեղի ունենում, որովհետեւ ինքն էդ իրականությունից չի, կտրվել ա իրականությունից։ Եթե հեռուստատեսությունը չի հարմարվում նոր իրողություններին, եթե հեռուստատեսությունը վերածվում ա, էսպես ասած` դինոզավրի, որը չի հարմարվում աշխարհի նոր մեդիակլիմայական պայմաններին, ուրեմն, ես համաձայն եմ պրն Հարությունյանի հետ, պիտի դաշտն ազատականացնել եւ պիտի լիցենզավորել նրանց, որոնք որ կարողանում են էս էվոլյուցիայի պայմաններում հարմարվել նոր կանոններին, լինել էն ուժեղ տեսակը, որը որ պիտի շարունակի գործունեություն ծավալել։

Հիմա մենք շատ հաճախ գործ ունենք էդ դինոզավրերի հետ, որոնք որ չեն կարողանում հարմարվել նոր իրողություններին։ Գուցե, ազատություն տալով հենց նրանց, մենք նաեւ օգնենք, որպեսզի մրցակցության արդյունքում իրենք էլ զարգանան, բայց երբ որ չկա ազատություն, երբ որ չկան ազատ մրցակցային հարաբերություններ, շատ ժամանակ հենց իրենք չեն ունենում բնական մոտիվացիա կամ ինչ-որ զսպող օղակ, որպեսզի զարգանան եւ առաջ շարժվեն։ Եվ սա իրական խնդիր է, ամբողջ աշխարհում էս խնդրի հետ բախվում են եւ փորձում են լուծումներ գտնել։

Հենց վերջին ամիսների զարգացումների ժամանակ, օրինակ` ամենակարեւորագույն կոմպոնենտներից մեկը, որ էս զարգացումների մեջ ունեցավ իր ազդեցությունը, դա էդ ուղիղ եթերների ֆենոմենն էր, հա՞, մարդիկ էլ չէին նայում լրատվություն, չէին կարդում հոդվածներ, ուղղակի բոլորն ուղիղ եթեր էին նայում, բոլորը։ Հիմա հեռուստատեսությունն ինքը պիտի փորձի հարմարվել էս օպերատիվ ռեժիմին, պիտի որոշակի փոփոխություններ, գուցե, կատարի իր ծրագրերի մեջ, պիտի ինքը, գուցե եւս ավելի շեշտադրումներ անի ուղիղ եթերների վրա, որպեսզի հանրության հետ էդ կապը կարողանա ապահովել, հակառակ դեպքում էդ անջրպետը կխորանա, եւ դա առաջին հերթին վնաս է հենց հեռուստատեսությանը, որովհետեւ ինքը դառնում է անմրցունակ` հանրության մեջ։

Եվ, բնականաբար, նաեւ մյուս հարցը, որի մասին անընդհատ խոսում են Հայաստանում, դա հեռուստատեսության նաեւ այն արժեքների մատուցման կրթական գործառույթն է, որի բացը եւս մենք ունենք։ Մինչեւ հիմա հայկական հեռուստատեսությունները նաեւ, ես կարծում եմ, որ էս հարցում, իհարկե, կատարել են որոշ գործառույթներ, բայց չեն կարողացել հասնել գոնե մաքսիմալին մոտ արդյունքի, որին պետք է, գոնե ձգտել։

Ես հուսով եմ, որ նաեւ այս նոր պայմաններում հայկական հեռուստատեսությունները կկարողանան հարմարվել նոր իրողություններին, կկարողանան եւ շուկայական, եւ բիզնես իմաստներով փորձել ավելի շատ, էսպես, առաջ շարժվել եւ չնայել հետ եւ, ի վերջո, չդառնալ այն դինոզավրը, որը պիտի վերանա, ըստ էության, ինչ-որ մի պահի պիտի վերանա լրատվական ասպարեզից։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Կոնջորյան։ Հարգելի գործընկերներ, այժմ եզրափակիչ ելույթի համար ձայնը տրամադրվում է Գագիկ Բունիաթյանին` Հեռուստատեսության եւ ռադիոյի ազգային հանձնաժողովի նախագահին։

Գ.ԲՈՒՆԻԱԹՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, հարգելի պատգամավորներ, բավականին շատ կարծիքներ հնչեցին, ես կուզենայի առանձնացնել, պրն Էնֆիաջյան, էդ բոլոր հարցերը մեզ չեն վերաբերում` հանրայինի հետ կապված, կոնկրետ էն հարցերը, որ դուք բարձրացրեցիք. սա` առաջինը։

Պրն Հարությունյան, ձեզ կմոտենամ, կասեք։ Ընդհանրապես, հեռուստատեսության դերի մասին ես կցանկանայի, ես որ ասեցի` հեռուստատեսությունն իներտ է համեմատության մեջ, եւ դա միայն Հայաստանի խնդիրը չի, սա համաշխարհային խնդիր ա։ Դասական հեռուստատեսությունն այսօր, այո, որոշ դեպքերում որոշ ակտիվ ժամանակաշրջանում զիջում է ինտերնետին, եւ դա բնական է։ Էստեղ խնդիր ունենք, այո, հեռուստատեսությունը, մեծ հաշվով, խնդիր ունի` վերաձեւավորվել, իր լրատվական կամ տեղեկատվական, տեխնիկական հնարավորություններից էլ բխող խնդիր կա. էս` դրա հետ կապված։

Էն, ինչը որ վերաբերվում ա, որ այսօր հեռուստատեսությունը չի համապատասխանում ձեր կամ ինչ-որ մեկի կամ իմ պատկերացումներին, ես դրա հետ էդքան էլ համաձայն չեմ, հեռուստատեսությունը բավականին դինամիկ զարգանում ա, եւ ես այն կարծիքին եմ, որ այս ոլորտը մեր մոտ կայացած ոլորտներից է։ Կարող եք համաձայնվել, կարող եք չհամաձայնվել, միանշանակ, խնդիրներ կան, էստեղ ես համաձայն եմ, բայց որ կայացած ոլորտ է եւ վերջին տարիներին, չգիտեմ, որ ես ասում եմ` մենք չենք միջամտել, դա չի նշանակում, որ ես պատասխանատվություն չեմ վերցնում, ես ասում եմ մեր գործունեության մասին։ Միգուցե, մեզ կարելի է մեղադրել ինչ-որ տեղ ավելի մեղմ քաղաքականություն վարելու համար, բայց դա իմ համոզմունքն է, ես վստահ եմ, որ չի կարող, այդ թվում` մեր կառույցը, չի եղել եւ չի կարող ու գտնում եմ, որ ապագայում էլ ցանկալի չի, որ ինչ-որ կառույց ունենա էդ` ցենզուրա կիրառելու հնարավորությունը։ Մենք դա չենք արել, ես ասում եմ իմ աշխատանքի մասին, մեր հանձնաժողովի այս վերջին տարիների գործունեության մասին, դա եմ ասում։ Դա չի նշանակում, որ մենք պատասխանատվություն չենք կրում։

Եվ արդյունքը, ես էլի եմ կրկնում, այսօր, որ մենք ունենք բավականին ազատ մամուլ, այդ թվում` էլեկտրոնային, դրա փաստարկն է։ Այսքանը: Շնորհակալություն։ Առանձին դեպքերում ես պատրաստ եմ, մենք պատրաստ ենք յուրաքանչյուր դեպքում, եթե ցանկություն կա, քննարկել, ու շատ հարցեր քննարկումների արդյունքում կարող ենք համատեղ լուծել։ Շնորհակալություն եւս մի անգամ։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բունիաթյան, հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Հարգելի գործընկերներ, քանի որ մենք դեռ ունենք որոշակի ժամանակ, հետեւաբար անցում ենք կատարում հաջորդ հարցի քննարկմանը, իսկ այն «2017 թվականի ՀՀ պետական բյուջեի կատարման մասին» տարեկան հաշվետվությունն է։ Հիմնական զեկուցող` ՀՀ ֆինանսների նախարար Ատոմ Ջանջուղազյան։

Համեցեք, պրն Ջանջուղազյան, կենտրոնական ամբիոնի մոտ։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությանը ներկայացվող պահանջները սահմանված են ՀՀ գործող օրենքով, եւ ըստ այդմ, բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը պետք է պարունակի տեղեկատվություն տվյալ տարվա ընթացքում օրենսդրության փոփոխությունների վերաբերյալ, որոնք կարող էին ազդել բյուջեի կատարման արդյունքների վրա։

Պետք է պարունակի տեղեկատվություն պետական բյուջեի եկամուտների, ծախսերի, պակասուրդի, ֆինանսավորման աղբյուրների, փաստացի ցուցանիշների համեմատության վերաբերյալ ինչպես հաշվետու տարվա ծրագրային ցուցանիշների նկատմամբ, այնպես էլ հաշվետու տարվան նախորդող տարվա փաստացի ցուցանիշների նկատմամբ։ Պետք է պարունակի տեղեկություն կառավարության պահուստային ֆոնդի օգտագործման վերաբերյալ եւ տեղեկատվություն պետական պարտքի վերաբերյալ։ Սակայն դա այն պահանջներն են, որոնց պետք է բավարարի հաշվետվությունը, բայց դա չի սահմանափակում կառավարությանը` ներկայացնել լրացուցիչ տեղեկատվություն, որը հնարավորինս ամբողջական եւ լիարժեք կարող է դարձնել բյուջեի կատարման թե՛ միջավայրի նկարագրությունը, որտեղ այն տեղի է ունեցել, թե՛ ցուցանիշներն ավելի լավ բացահայտելու հնարավորությունը։

Այդ առումով ձեզ ներկայացված է մեծ փաստաթուղթ, որն ունի տարբեր բաժիններ։ Մասնավորապես, այնտեղ ներառված ?? վերլուծությունը, առանձին հավելվածներ, ներկայացված են տեղեկանքներ եւ ոչ ֆինանսական ցուցանիշներ են բացահայտված։ Ես կփորձեմ, ձեր համբերությունը չչարաշահելով, ներկայացնել միայն հիմնական մասն այս ցուցանիշների եւ կսկսեմ այն տնտեսական միջավայրի նկարագրությունից, որտեղ տեղի է ունեցել բյուջեի կատարման գործընթացը, մասնավորապես` անդրադառնալով որոշակի ցուցանիշների, որոնք մեր տնտեսության առանձնահատկությունները հաշվի առնելով, գնահատվում են որպես նշանակալի գործոններ, եւ դրանց զարգացման վերաբերյալ որոշակի տեղեկատվություն կուզենայի ներկայացնել ձեր ուշադրությանը։

Մասնավորապես, հաշվի առնելով մեր տնտեսության առանձնահատկությունը, ինչպես արդեն ասացի, էական է պղնձի համաշխարհային գների դինամիկան, ինչը դուք կարող եք տեսնել, որ  որոշակի անկումից հետո, 2016 թվականին շարունակել է աճել եւ 17 թվականին մենք արդեն ունենք համեմատաբար կայուն, բարձր գների մակարդակ։ Մեր տնտեսության տեսակետից` առաջին հայացքից կարող է թվալ, թե ոչ այնքան էական նշանակություն կարող է ունենալ նավթի համաշխարհային գների դինամիկան` հաշվի առնելով, որ մենք չունենք նավթ, սակայն մեր գործընկեր երկրի, մասնավորապես` Ռուսաստանի Դաշնության տնտեսության համար այն նշանակալի գործոն է, իսկ Ռուսաստանի Դաշնության հետ մեր ունեցած հարաբերությունները նույնպես էական են մեր տնտեսության զարգացման տեսակետից։ Եվ հետեւաբար` այստեղ նույնպես էական է նավթի համաշխարհային գների դինամիկան, ինչն, ինչպես նկատում եք, 2017 թվականին նույնպես ունեցել է որոշակի աճ եւ պահպանվել է այդ մակարդակի վրա։

Եթե ուշադրություն դարձնենք տնտեսական միությունների համախառն ներքին արդյունքների դինամիկային, ապա կնկատենք, որ Հայաստանի տնտեսական աճը, ըստ էության, շուրջ 2 անգամ ավելի բարձր է թե՛ համաշխարհային տնտեսության, թե՛ Եվրամիության երկրների եւ ԵՏՄ երկրների համար արձանագրված աճերի ցուցանիշների համեմատությամբ։ Եվ 2017 թվականի համար ծրագրային ցուցանիշ էր կանխատեսված տնտեսական աճի 3,2%-ը, սակայն  արձանագրված, ըստ արդյունքների, հաշվետու տարվա համար այն կազմել է 7,5%։ Քիչ անց ես կփորձեմ մանրամասնել, թե ինչի արդյունքում է արձանագրվել տնտեսական աճի հենց այսպիսի ցուցանիշ։

Նաեւ էական նշանակություն ունի մեր տնտեսության զարգացումների տեսակետից Ռուսաստանի Դաշնությունից Հայաստան մասնավոր տրանսֆերտների ներհոսքի դինամիկան։ Այստեղ նույնպես, եթե նկատենք, դա նաեւ մասնակիորեն պայմանավորված է Ռուսաստանի տնտեսության կանխատեսվածից ավելի նպաստավոր վիճակում գտնվելու եւ ավելի մեծ աճ արձանագրելու հանգամանքով։ Այստեղ նույնպես մենք որոշակի աճ ունենք, չնայած` մի քանի տարի առաջվա հետ համեմատած, մենք մոտավորապես 660 մլն ԱՄՆ դոլարի չափ նվազում ենք ունեցել ընդհանուր ցուցանիշի տեսակետից։

Էական գործոն է նաեւ, հաշվի առնելով կրկին մեր եւ Ռուսաստանի Դաշնության տնտեսության հարաբերությունները, երկկողմանի փոխարժեքի դինամիկան, խոսքը վերաբերում է դրամ-ռուբլի փոխարժեքին։ Այստեղ մենք ունեցել ենք աճ, այսինքն` դրամի արժեւորում, ինչը որոշակի առումով անդրադարձել է մեր տնտեսական զարգացումների վրա` հաշվի առնելով մեր եւ Ռուսաստանի Դաշնության ակտիվ ապրանքաշրջանառությունը։

Եթե 2017 թվականի արձանագրված մակրոցուցանիշների բացատրությանն անդրադառնալու լինենք, հիմնականում կարող ենք արձանագրել, որ 7,5% տնտեսական աճ է արձանագրված, դա գործընկերներ երկրների տնտեսական աճի տեմպերի արագացման, մետաղների միջազգային գների աճի, Ռուսաստանից ներհոսող դրամական փոխանցումների ավելացման արդյունք է` մի կողմից, եւ մյուս կողմից` բնակչության եւ տնտեսավարող սուբյեկտների դրական սպասումները նույնպես ունեցել են իրենց ազդեցությունը, ինչպես նաեւ ազդեցություն է ունեցել վարկավորման ծավալների աճը։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն Ջանջուղազյան, եթե թույլ տաք, ես հիմա ընդմիջում հայտարարեմ, կշարունակեք ընդմիջումից հետո։ Հարգելի գործընկերներ, ընդմիջում կես ժամ։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։


Ժամը 12:00

  ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱ ԲԱԲԼՈՅԱՆԸ ԵՎ ՀՀ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ԷԴՈՒԱՐԴ ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎԸ ԵՎ ՄԻՔԱՅԵԼ ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆԸ
 

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մինչ ես կհրավիրեմ ֆինանսների նախարարին` իր ելույթը շարունակելու, կուզենայի ձայնը տալ ժամանակավոր հաշվիչ հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Մելիքյանին՝ քվեարկության արդյունքները ներկայացնելու համար։ Խնդրեմ, պրն Մելիքյան։

Գ.ՄԵԼԻՔՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան նախագահ, հարգելի խորհրդարան, ձեզ եմ ներկայացնում ՀՀ ԱԺ 6-րդ գումարման հաշվիչ հանձնախմբի արձանագրությունը։

ՀՀ Սահմանադրական դատարանի դատավորի ընտրության համար առաջադրվել է Ելիզավետա Դանիելյանի թեկնածությունը։ Նրա ազգանունն ընդգրկվել է գաղտնի քվեարկության քվեաթերթիկում։ ԱԺ 105 պատգամավորներից քվեարկությանը մասնակցել են 54-ը։ Բացելով գաղտնի քվեարկության քվեատուփը, հաշվիչ հանձնաժողովը պարզեց՝ քվեատուփում առկա է 54 քվեաթերթիկ, որոնցից անվավեր է ճանաչվել մեկը, ձայները բաշխվել են հետեւյալ կերպ. կողմ՝ 36, դեմ՝ 17։

Այսպիսով, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի դատավորի թեկնածու Ելիզավետա Դանիելյանը չի ընտրվում։ Շնորհակալություն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն, պրն Մելիքյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Պրն Ջանջուղազյան, հրավիրում ենք ձեզ, համեցեք։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր թույլտվությամբ ես շարունակեմ այն մասից, որտեղ ընդհատվեց զեկույցը։

2017թ. ունեցել ենք տնտեսական աճի 7,5 տոկոս ցուցանիշ, ինչը կանխատեսված ծրագրային ցուցանիշը գերազանցում է, որը նախատեսված էր 3,2 տոկոս։ Նախորդ ներկայացման ժամանակ ես նաեւ մանրամասնեցի, թե հիմնականում ինչ գործոններ են ազդել այսպիսի ցուցանիշի արձանագրման համար։ Նշեմ, որ 2017թ. միջին գնաճը կազմել է 1 տոկոս եւ այդ ցուցանիշի ձեւավորման համար ունեցել է իր ազդեցությունը սննդամթերքի եւ ոչ ալկոհոլային խմիչքների 4,1 տոկոս գնաճը, որն ընդհանուր գնաճին ունեցել է 1,7 տոկոսային կետ նպաստում, ալկոհոլային խմիչքների եւ ծխախոտի արտադրանքի գնաճը 3,2 տոկոս է կազմել, նպաստում է գնաճին 0,1 տոկոսային կետով, ոչ պարենային ապրանքների գները նվազել են 1,8 տոկոսով եւ արդյունքում 0,4 տոկոսային կետով բացասական ազդեցություն են ունեցել գնաճի ցուցանիշի վրա։ Նաեւ որոշակի առումով գնաճին բացասական նպաստում է եղել ծառայությունների սակագների գնի փոփոխությունը։ Այն նվազել է 1,3 տոկոսով։

Հաշվետու տարվա համար միջին ամսական աշխատավարձը կազմել է 195 հազար դրամ, պետական հատվածում եւ մասնավոր հատվածում աշխատավարձերի միջին ցուցանիշների միջեւ խզումը շարունակում է մնալ զգալի, պետական հատվածում աշխատավարձի միջին ցուցանիշը կազմել է 164 հազար դրամից մի փոքր ավելի, իսկ մասնավոր հատվածում այն կազմել է 231 հազար 777 դրամ։

Գործազրկության մակարդակը հաշվետու տարվա արդյունքներով նվազել է 0,2 տոկոսային կետով եւ կազմել է 17,8 տոկոս։

Արտաքին հատվածում տեղի ունեցած զարգացումներին անդրադառնալով` նշեմ, որ ընթացիկ հաշվի պակասուրդը կազմել է ՀՆԱ-ի 3,5 տոկոսը, որը մոտենում է երկարաժամկետ կայուն մակարդակի։ Արտահանումը աճել է 22,1 տոկոսով, իսկ ներմուծումը՝ 28,8 տոկոսով։ Սկզբնական եկամուտներն աճել են 2,2 անգամ, երկրորդայինները՝ 16,9 տոկոսով։

2017թ. արտաքին ապրանքաշրջանառությունը նախորդ տարվա նկատմամբ աճել է 26,9 տոկոսով եւ կազմել է շուրջ 6,4 մլրդ դոլար։ Ընդ որում, արտահանումն աճել է 25,2 տոկոսով, իսկ ներմուծումը՝ 27,8 տոկոսով։ Ապրանքների գծով արտաքին առեւտրի բացասական մնացորդը հաշվետու տարվա համար կազմել է 1 մլրդ 940 մլն դոլար։ 2016թ. հետ համեմատած այն 30,9 տոկոսով վատթարացում է արձանագրել։ Դա պայմանավորված է ներմուծման առաջանցիկ աճով, ինչպես քիչ առաջ դուք նկատեցիք, երբ ներկայացնում էի թվային ցուցանիշները, թե ինչ չափով են փոփոխվել արտահանումը եւ ներմուծումը։

Այժմ անդրադառնամ բյուջեի եկամուտների ցուցանիշներին եւ ծախսերին, ինչպես նաեւ պակասուրդի ֆինանսավորմանը։ Խոսքը վերաբերում է այն ֆինանսական հիմնական ցուցանիշներին, որոնք արձանագրված են եղել «Բյուջեի մասին» օրենքով եւ ձեզ ներկայացված հաշվետվության մեջ ներկայացված են այն տրամաբանությամբ եւ այն կարգավորումների համաձայն, ինչը գործող օրենսդրությունը սահմանել է։ Ըստ այդմ, ներկայացված բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվության մեջ ներառված ֆինանսական ցուցանիշները ոչ միայն այն ցուցանիշներն են, որոնք հաստատված են եղել «Բյուջեի մասին» օրենքով, այլեւ ներկայացված են այն փոփոխությունները, որոնք արձանագրվել են «Բյուջեի մասին» օրենքով, եւ այլ օրենքներով սահմանված ընթացակարգերի համաձայն` կառավարությանը վերապահված լիազորությունների շրջանակում կատարված ծրագրային ցուցանիշների ճշտումները։ Ըստ դրա` պետական բյուջեի եկամուտների համար սկզբնական ծրագրով նախատեսված էր 1 մլրդ 210 մլն դրամի ֆինանսական ցուցանիշ, որի ճշտված ծրագիրը կազմել է 1 տրիլիոն 320,9 մլն դրամ։ Հանձնաժողովների քննարկումների ժամանակ մանրամասնվել է, բայց ես ավելորդ չեմ համարում այս ամբիոնից մեկ անգամ եւս անդրադառնալ նրան, թե ինչի արդյունքում է ընդհանրապես ֆինանսական ցուցանիշը, որը հաստատվում է «Բյուջեի մասին» օրենքով, ճշտվում։ Ըստ այդ կարգավորումների` նախատեսվում է, որ բացի հաստատված ֆինանսական մեծությունից, պետք է ճշտման մաս կազմեն այն արտաբյուջետային միջոցների շրջանառությունները, որոնք սահմանված են օրենքներով, կամ կառավարությանը վերապահված լիազորությունների շրջանակում կառավարության կողմից են նախաձեռնվել, եւ դրանցով իրականացվել են շրջանառություններ։ Պետք է այդ դեպքերն իրենց թվային արտացոլումը գտնեն պետական բյուջեի եկամուտների, ծախսերի եւ պակասուրդի ֆինանսավորման ինչպես ծրագրային, այնպես էլ փաստացի ցուցանիշներում, որոնք կապված են «Բյուջեի մասին» օրենքով սահմանված այն դրույթների հետ, որոնց համաձայն` առանց սահմանափակման առանձին դեպքերում ծախսեր են ձեւակերպվում, եւ այդ նույն չափով դրանք արտացոլվում են եկամտային մասում։

Հաջորդը կառավարությանը վերապահված լիազորությունների շրջանակում կատարված փոփոխություններն են, որոնք սահմանված են ինչպես «Բյուջեի մասին» օրենքով, այնպես էլ «Բյուջետային համակարգի մասին» օրենքով։ Այս երեք խումբ գործոնների ազդեցությունը հաշվի առնելով` եկամուտների ծրագրային ցուցանիշը 1 տրիլիոն 210 մլրդ-ից դարձել է 1 տրիլիոն 320,9 մլրդ դրամ, եւ ներկայացված հաշվետվության մեջ համեմատությունները կատարվում են հենց ճշտված ծրագրերի համեմատությամբ։

Հարգելի պատգամավորներ, կուզենայի մի հանգամանքի վրա հրավիրել ձեր ուշադրությունը, որը կապված է այն դեպքի հետ, երբ փոփոխություն է կատարվել պետական բյուջեի եկամուտների հաշվառման մասում եւ համապատասխանեցվել է այն միջազգային ստանդարտներին, որոնք կիրառվում են տարբեր գնահատողների կողմից այս կամ այլ երկրի հարկային եկամուտների ցուցանիշը գնահատելու համար։ Խոսքը վերաբերում է ԱԱՀ արտահանողներին վերադարձնելու ցուցանիշին մինչեւ 2017թ. ներառյալ։ Բայց 2017թ. միայն մեկ եռամսյակի համար այս միջոցները վերադարձվում էին արտահանողներին ծախսային ծրագրի միջոցով։ Այլ կերպ ասած` հարկային եկամուտների մաս չհանդիսացող մասն արձանագրվում եւ ներկայացվում էր որպես հարկային եկամուտների մաս` միեւնույն ժամանակ ունենալով նաեւ ծախսային ծրագիր, որի շրջանակներում իրականացվում էր արտահանողներին ԱԱՀ վերադարձը։ Սրա փոփոխելու տրամաբանությունն այն էր, որ նպատակ էր դրվել համապատասխանել այն ստանդարտներին, որոնցով գնահատվում է, ինչը հնարավորություն է տալիս նաեւ համարելի ցուցանիշներ ունենալ։ Այստեղ այդ ցուցանիշը 2017թ. համար կազմել է 16,6 մլրդ դրամ։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ 1-ին եռամսյակի համար շարունակեցին իրականացվել գործառնություններն այն տրամաբանությամբ, ինչը դառնում էր մինչեւ 2016թ. մինչեւ համակարգերը, որոնց միջոցով այս գործարքները ձեւակերպվում են, համապատասխանեցվեցին նոր փոփոխություններին։ Եկամուտների ճշտված ցուցանիշը, եթե հաշվի առնենք այս գործոնը, ապա կկազմի 1 տրիլիոն 304 մլրդ դրամ։

Ծախսերի դեպքում 1 մլրդ 360 մլն դրամ սկզբնական հաստատված ծրագիրը ճշտման ընթացքում դարձել է 1 տրիլիոն 561 մլրդ դրամ` քիչ առաջ թվարկածս գործոնների խմբերը հաշվի առնելու արդյունքում։ Ծախսերի մեջ նույնպես ԱԱՀ վերադարձը ներառված էր 16,6 մլրդ դրամի չափով։ Եթե այս ճշտումը հաշվի առնենք, ապա ճշտված ծրագիրը ծախսերի կազմում է 1 տրիլիոն 544 մլրդ դրամ։ Արդյունքում ծրագրային պակասուրդի ցուցանիշը կազմել է 240 մլրդ դրամ։ Ինչպիսի՞ փաստացի ցուցանիշներ են արձանագրվել։ Այժմ անդրադառնամ այս մասին։

Ըստ հաշվետվության` եկամուտների համար փաստացի ունեցել ենք 1 տրիլիոն 238 մլրդ դրամի չափ ցուցանիշ, որը, եթե համեմատենք սկզբնական ծրագրային մեծության հետ, ապա շուրջ 27 մլրդ դրամով ավելի է։ Բայց համեմատությունը ձեզ ներկայացված հաշվետվության փաստաթղթում իրականացված է ճշտված ծրագրերի համեմատ այնպես, ինչպես նախատեսում է օրենքը։ Փաստացի մեծությունը 2017թ. եկամուտների շուրջ 5,7 տոկոսով ավելի է, քան 2016թ. փաստացի ցուցանիշները։ Այս դեպքում խնդրում եմ նկատի ունենալ, որ մենք համեմատում ենք երկու պարզ թվեր իրար հետ եւ, ըստ էության, նրանք համադրելի դեռեւս բերված չեն։ Ես ընթացքում կներկայացնեմ, թե մեր հաշվի առած գործոնը նկատի ունենալով համադրելի դարձնելու դեպքում ինչպիսին կլինի պատկերը։ Ըստ այդմ` եկամուտների ճշտված ծրագիրը 1 տրիլիոն 304 մլրդ էր, որի դիմաց փաստացի արձանագրվել է 1 տրիլիոն 221 մլրդ դրամի փաստացի կատարման ցուցանիշ։ Այս տեսակետից` 2016թ. հետ համեմատած համադրելի բերելու դեպքում միայն այս մասով մենք կունենանք 8,8 տոկոս բարձր ցուցանիշ։

Ծախսերի փաստացի մեծությունը կազմել է 1 տրիլիոն 505 մլրդ դամ։ Այստեղ նույնպես որոշակի առումով շեղում կա ծրագրային ցուցանիշից, ինչը բացատրվում է այն հանգամանքով, որ կառավարությունն իր լիազորությունների շրջանակում ճշտել է ծրագիրն ավելացման ուղղությամբ, որի տրամաբանությունն այն է, որ ակնկալվում է, որ տնտեսական զարգացումները հնարավորություն կտան ավելի մեծ եկամուտներ ունենալ եւ ավելի մեծ ծախսեր իրականացնել։ Սակայն արձանագրվել է այն, ինչ արձանագրվել է, որն ավելի է, քան ծրագրով նախատեսվածն է։ Բայց, այդուհանդերձ, ավելի ցածր է, քան ճշտված ծրագիրն էր։

Պակասուրդի ֆինանսավորման համար ունեցել ենք 267 մլրդ դրամ փաստացի մեծություն։ Այս դեպքում կուզեի նույնպես մի հանգամանքի վրա հրավիրել ձեր ուշադրությունը, որը կապված է մի կոնկրետ գործարքի հետ։ Դա ՌԴ-ից ՀՀ-ին սպառազինության նպատակով տրամադրված արտահանման վարկի գործարքի հետ է կապված։ Այս դեպքում մեծությունը 86 մլրդ դրամ է, եւ ազդեցությունը պակասուրդի վրա նշանակալի է, որովհետեւ հարկաբյուջետային քաղաքականության նպատակադրումը զսպող լինելով` պարտքը կայունացնող քաղաքականության ձեւավորումն էր 2017թ. համար, ինչը նաեւ ուղերձի մաս էր, երբ «Բյուջեի մասին» օրենքը ներկայացվել է այս դահլիճում։ Այդ տեսակետից պակասուրդին անդրադառնալուց ուղղակի կներկայացնեմ, թե ինչ է տեղի ունեցել այս ուղղությամբ 2016թ. համեմատությամբ։

2016թ. ունեցել ենք պակասուրդ` 5,6 տոկոս ցուցանիշ, որը, եթե համեմատելու լինենք երկու պարզ թվեր իրար հետ, ապա 2017թ. արձանագրվել է 4,8 տոկոս մակարդակով այս ցուցանիշը։ Բայց այստեղ նույնպես կառաջարկեի, որպեսզի մենք բերենք համադրելիության այս երկու ցուցանիշները եւ հաշվի առնենք քիչ առաջ նշածս գործոնը, որովհետեւ փոքր մասն այդ նույն վարկի տեղի է ունեցել դրա հետ կապված գործառություն 2016թ., եւ այդ ցուցանիշի հաշվի առնման 2016թ. պակասուրդի հարաբերակցության ցուցանիշը կկազմեր 5,3 տոկոս, իսկ 2017թ. այն ունեցել է ավելի մեծ կշիռ եւ կկազմեր 3,2 տոկոս։ Արդյունքում ստացվում է, որ այս գործոնը հաշվի առնելով համադրելի դարձնելու դեպքում մենք ունեցել ենք 5,3 տոկոս 2016թ. պակասուրդ ՀՆԱ-ի դիմաց, 2017թ. 3,2 տոկոս ցուցանիշ։ Արդյունքում հարկաբյուջետային ազդակը եղել է զսպող մինուս 2,2-ի չափով, ինչը նպատակադրումներին համահունչ է ամբողջությամբ «Բյուջեի մասին» օրենքով։ Խոսքը սահմանված հարկաբյուջետային քաղաքականության նպատակադրումների մասին է։

Եթե փորձենք մանրամասնել պետական բյուջեի եկամուտները թվերով, ապա կնկատենք, որ եկամուտների մեջ մեծ կշիռ ունեն հարկային եկամուտները, ինչն օրինաչափ է, եւ հարկային եկամուտների համար, որը ուշադրության կենտրոնում է մշտապես, 2017թ. ունեցել ենք փաստացի 1 տրիլիոն 158 մլրդ դրամի ցուցանիշ, ինչը 2017թ. «Բյուջեի մասին» օրենքով սահմանված ծրագրային 1 տրիլիոն 135 մլրդ ցուցանիշի համեմատությամբ ավելի է շուրջ 23 մլրդ դրամով։ Այս դեպքում նույնպես երկու պարզ թվեր են իրար հետ համեմատվում։ Կուզեի, որ այս հանգամանքի վրա ուշադրություն դարձնեք։

Ինչ վերաբերում է նրան, թե այս ցուցանիշները համադրելի դարձնելու դեպքում ինչպիսին կլինի պատկերը եւ ինչ արդյունքներ կլինեն արձանագրված 2017թ. համար, ապա դրա համար մենք պետք է քիչ առաջ նշածս գործոնը հաշվի առնենք, եւ այստեղ դուք կարող եք տեսնել, որ փաստացի ցուցանիշը շուրջ 110 մլրդ դրամով ավելի է, քան 2016թ. կամ 10,7 տոկոս ավելի, քան 2016թ.։ Սա կարեւոր հանգամանք է, կուզենայի մի փոքր այս հանգամանքի վրա ձեր ուշադրությունը հրավիրել։ Հաճախ է առաջանում հարց, թե այն, որ կանխատեսված ծրագրային 3,2 տոկոս տնտեսական աճի փոխարեն ունեցել ենք 7,5 տոկոս աճ, ինչպե՞ս է արտահայտվել, ինչպե՞ս է իր արտացոլումը գտել նաեւ եկամուտների կատարման վրա, որովհետեւ գաղտնիք չի, որ էական է նաեւ այս հարկ-ՀՆԱ հարաբերակցության ցուցանիշը, եւ դրանով հնարավոր է լինում դատողություն անել որոշակի արդյունավետության վերաբերյալ հարկային համակարգի։ Այս տեսակետից պետք է նկատենք, որ 7,5 տոկոսը վերաբերում է իրական աճին, ՀՆԱ-ն անվանական արտահայտությամբ 2016թ. հետ համեմատած աճել է 9,8 տոկոսով, եւ այս պայմաններում մենք ունեցել ենք հարկային եկամուտների 10,7 տոկոսի աճ։ Այսինքն՝ ունեցել  ենք հարկային եկամուտների առաջանցիկ աճ, քան ՀՆԱ-ն է։

Բյուջեի եկամուտների մեջ մեծ կշիռ ունի հարկային եկամուտներ-պետական տուրքեր բաժինը։ Ընդամենը շուրջ 93,5 տոկոս է եղել։ 5,3 տոկոսն այլ եկամուտներն են, եւ պաշտոնական դրամաշնորհները` 1,2 տոկոսը։ Նաեւ առիթ եղել է` հանձնաժողովներում քննարկման ժամանակ ներկայացրել ենք ըստ հիմնական եկամտատեսակների մուտքերի դինամիկան, եւ ակնհայտ է, որ մեծ կշիռ ունեն ԱԱՀ-ը, որը շուրջ 34 տոկոսն է հարկային եկամուտների եւ եկամտային հարկը, որը շուրջ 30 տոկոսն է կազմում ընդհանուր հարկային եկամուտների։

Հաջորդը կշռի առումով շահութահարկն է, որը կազմել է ընդհանուր եկամուտների 9,6 տոկոսը։ Ես ձեռնպահ կմնամ եկամուտների այլ մանրամասների անդրադառնալուց՝ հաշվի առնելով, որ առիթ ունեցել ենք հանձնաժողովներում քննարկումների ժամանակ դրանց մանրամասնել։

Բյուջեի փաստացի ծախսերը կազմել են 1 տրիլիոն 505 մլրդ դրամի չափ, որից 16 տոկոսն օգտագործվել է կապիտալ բնույթի ծախսերի ֆինանսավորման համար կամ բացարձակ թվով 37 մլրդ դրամ, իսկ մնացած 1 տրիլիոն 267 մլրդ դրամն օգտագործվել է ընթացիկ ծախսերի ֆինանսավորման համար։

Պետական բյուջեի ծախսերի մեջ մեծ կշիռ ունեն սոցիալական բնույթի՝ կենսաթոշակների եւ նպաստների համար օգտագործված միջոցները։ Ընդհանուր առմամբ օգտագործվել է 411 մլրդ դրամ կամ ծախսերի 27,3 տոկոսը։ Որոշակի առումով նաեւ նշանակալի են ծախսերը, որոնք օգտագործվել են այլ ծախսերի համար, որի մանրամասները մենք առիթ ունեցել ենք քննարկել, եւ ձեր թույլտվությամբ ձեռնպահ կմնամ մանրամասնել։ Այդ այլ ծախսերը ոչ թե իրենց բնույթով այլ են եւ բացահայտված չեն, այլ ուղղակի տնտեսագիտական բովանդակությունն այդ ծախսերի չի տեղավորում այն մնացած ուղղություններում, որոնք ներկայացված են այս դասակարգման մեջ։ Բայց այդ այլ ծախսերի հետ կապված ներկայացված փաստաթղթում մանրամասնված է, թե կոնկրետ պետական որ մարմնի որ ծրագրի շրջանակում ինչ նպատակով են օգտագործվել այս միջոցները։

Փաստաթղթում ներկայացված է նաեւ, թե ինչպիսի ոլորտային ուղղություններ են ունեցել պետական բյուջեի ծախսերը։ Այստեղ շատ հաճախ օգտագործվում են նաեւ համեմատական ցուցանիշներ, թե ընդամենը ծախսերի մեջ ինչ բաժին են ունեցել այս կամ այն ոլորտում օգտագործված միջոցները, կամ այդ նույն ծախսերը ՀՆԱ-ի որ մասն են կազմում։ Կառուցվածքի իմաստով 2017թ. կարելի է գնահատել որպես համադրելի 2016թ. հետ։

Պետական բյուջեի պակասուրդի համար արձանագրվել է 267 մլրդ դրամ ցուցանիշ փաստացի մեծություն, բայց մենք հիշում ենք, որ դրա մեջ մոտ 86 մլրդ դրամը դա մի գործոնով պայմանավորված բացատրություն ունի, եւ արդյունքում կարող ենք ասել, որ ունեցել ենք պետական պակասուրդ-ՀՆԱ հարաբերակցության 3,2 տոկոս մեծություն։

Պակասուրդի ֆինանսավորման աղբյուրները, ինչպես նախատեսվում էր «Բյուջեի մասին» օրենքում, եղել են արտաքին եւ ներքին աղբյուրները։ Ընդ որում, նրանց մեջ եղել է փոխառու միջոցների ներգրավում եւ ոչ փոխառու միջոցների ներգրավում։ Այն, ինչը, որպես կանոն, հետաքրքրություն է ներկայացնում, թե ինչպես է պակասուրդը ֆինանսավորվել պետական արժեթղթերի հաշվին, 2017թ. այն կազմել է 45,7 մլրդ դրամ, արտաքին վարկեր ստացվել են շուրջ 280 մլրդ դրամի չափ, եւ արտաքին վարկերի մարումն իրականացվել է շուրջ 48 մլրդ դրամի չափով։ Փաստաթղթում ներկայացված է նաեւ, թե ինչքան վարկ է տրամադրվել պետական բյուջեից, եւ ինչքան են տեղի ունեցել հաշվետու տարվա ընթացում նախկինում տրամադրված վարկերի մարումներ։

Կարճ անդրադառնամ նաեւ պետական պարտքի հիմնական ցուցանիշներին։ Արձանագրենք, որ 2017թ. վերջում պետական պարտքն ունեցել է 6 մլրդ 775 մլն դոլար մեծություն։ Ընդ որում կառավարության մասն այս ամբողջի մեջ 6 մլրդ 173 մլն դոլարն է, իսկ մնացածը Կենտրոնական բանկի մասն է համարվում։ Կառավարության պարտքի մեջ արտաքին մասը կազմել է 4 մլրդ 893 մլն դոլար, իսկ մնացածը ներքին պարտքի մաս է իրենից ներկայացնում։ Եթե ընդհանուր պարտքը նայելու լինենք, ապա այն կազմել է 58,8 տոկոսը ՀՆԱ-ի, իսկ կառավարության պարտքը 53,6 տոկոս է։

Սրանք հիմնականում այն ցուցանիշներն էին պարտքի, որոնք հանգեցրել են մի քննարկման, որին դուք մասնակցել եք, եւ որի արդյունքում օրենքով սահմանվել են նոր հարկաբյուջետային կանոններ, որը ենթադրում է, որ մեզ հնարավորություն կընձեռնվի ավելի պարտքը կայունացնող քաղաքականություն իրականացնել եւ լրացուցիչ ռիսկեր չառաջացնել պետական պարտքի։ Պետական պարտքի արժութային կառուցվածքը, եթե նայելու լինենք, ապա այն քիչ է փոխվել գործնականում` 2016թ. համեմատությամբ։ 81,6 տոկոսն արտարժույթով ներգրավված պարտքերն են, միացածը ներքին շուկայից դրամով ներգրավված պարտքն է։

Եթե ուշադրություն դարձնենք կառավարության պարտքի` տոկոսադրույքի տեսակներով դասակարգմանը, ապա կտեսնենք, որ հիմնականում ունենք ավելի քիչ ռիսկային ֆիքսված տոկոսով պարտք։ Դա 86,5 տոկոսն է ամբողջ պարտքի, իսկ մնացած մասը լողացող տոկոսադրույքով պարտքերն են։ Սա գրեթե նույն դինամիկան է արձանագրել, ինչ ունեցել ենք նախորդ տարի։ Արտոնյալության աստիճանը պետական պարտքի գնալով նվազում է՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Հայաստանն այլեւս գնահատվում է համեմատաբար ավելի բարձր մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ ունեցող երկիր, եւ դա հանգեցնում է նրան, որ վերաբերմունքը Հայաստանի նկատմամբ փոխվում է, եւ արտոնյալության աստիճանն այն վարկային միջոցների, որոնք տրամադրվում են Հայաստանին, լինում է նույնպես արտոնյալ, բայց արտոնյալության ավելի ցածր աստիճան ունեցող։ Արդյունքում ունեցել ենք 59 տոկոս ընդհանուր պարտքի պորտֆելի` որպես արտոնյալ վարկեր, իսկ մնացածը` շուկայական պայմաններով ներգրավված պարտք։

Պարտքի կառուցվածքի զարգացումը ներկայացնելուց ձեռնպահ կմնամ, ուղղակի կուզեմ կարճ ներկայացնել, նաեւ այն առանց մանրամասնելու բոլոր ցուցանիշները, որ բոլոր այն ցուցանիշների համաձայն, որոնցով գնահատվում է որեւէ երկիր` պետական պարտքի բեռի տեսակետից, Հայաստանը շարունակվում է գնահատվել որպես նվազ պարտքի բեռ ունեցող երկիր, եւ դրանք հիմնավորվում են այն ցուցանիշներով, որոնցով ընդհանրապես երկրները գնահատվում են։

Կուզեի այսքանով զեկույցս ամփոփել՝ նշելով մի հանգամանք, որ այն նպատակները, որոնք դրված են եղել «Պետական բյուջեի մասին» օրենքի քննարկման ժամանակ եւ «Պետական բյուջեի մասին» օրենքով, դրանք կարելի է գնահատել որպես տեղի ունեցած, եւ այն նպատակները, որոնց շրջանակներում նախատեսվում է, որ ծրագրերը պետք է իրականացվեին, եւ դրանց հետ կապված արդյունքները, որոնք ներկայացված են փաստաթղթում, բացահայտում են, թե ինչ չափով են տեղի ունեցել այդ ծրագրերը։ Կուզեի նաեւ ավելացնել, որ չի եղել որեւէ ծրագրի շրջանակում որեւէ պետական մարմնի կողմից ստանձնած պարտավորություն, որը ֆինանսավորված չլինի եւ ծառայած չլինի իր նպատակին։ Այսքանը։ Եթե հարցեր կլինեն, սիրով կփորձեմ պատասխանել։ Շնորհակալություն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն, պրն Ջանջուղազյան։ Հարգելի գործընկերներ, ֆինանսների նախարար Ատոմ Ջանջուղազյանին հարցերով դիմելու համար խնդրում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է 4 պատգամավոր։ Պրն Բագրատյան, համեցեք։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջանջուղազյան, թվերի հետ աշխատելը բավականին պետք է վերլուծական հնարավորություններ ստեղծի։ Ես շատ հետաքրքրված եմ կոնկրետ կառուցվածքով, հատկապես` մուտքային մասի։ Դուք նշեցիք, որ ԱԱՀ 34 տոկոսն է կազմում տուրքերի եւ 9,6 տոկոսը՝ շահութահարկը։ Ինչքանո՞վ է սա համադրելի եւ ինչքանո՞վ է հնարավոր ապագա բոլոր բյուջե մուտքերի մասում փոփոխություններ տեսնել` ի օգուտ շահութահարկի։ Սա` մեկ։

2-րդը՝ դուք նշեցիք, որ արտաքին պարտքի սպասարկմանը հատկացվել է 48 մլրդ այս տարի։ Ուզում եմ հասկանալ, թե 2020թ. արտաքին պարտքի սպասարկման ծավալն ինչքա՞ն է կազմում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Շահութահարկի ավելացումը, ենթադրում ենք, որ նկատի չունեք դրույքաչափի ավելացում, այլ նկատի ունեք հարկերի մեջ իր տեսակարար կշռի ավելացում։ Ե՞րբ կտեսնենք դա` կդժվարանամ ասել, բայց գիտեք, որ մենք հիմա քննարկում ենք ընդհանուր հարկային համակարգը եւ օրենսդրությունը` ինչքանո՞վ է այն արդյունավետ համապատասխանում մեր կարիքներին, մեր տնտեսությանն ինչքանո՞վ է համարժեք արձագանքում։ Կարծում եմ, որ առիթ կլինի նաեւ դա այստեղ քննարկել։ Մենք, ի վերջո, ակնկալում ենք, որ մեր ուղղակի հարկերի բեռը պետք է նվազեցնել։ Համենայն դեպս, մեր նախատրամադրվածությունն այնպիսին է, որ այդ հարկերի բեռը նվազի։ Բայց խոսքը վերաբերում է դրա դրույքաչափերի նվազմանը, որն ամենեւին չի նշանակում, որ պետք է ակնկալել, որ համարժեք պետք է նվազի նաեւ նրանց կշիռը ընդհանուր հարկերի մեջ։ Հակառակը` կարող է հակառակ ազդեցություն ունենալ, եթե ելնենք այն եզրույթից, որ այսօրվա քննարկումների մեջ շատ հաճախ օգտագործվում է այն միտքը, որ շատ են թաքցնում՝ հաշվի առնելով դրույքաչափի բարձր լինելու հանգամանքը։ Կարծում եմ, որ մենք առիթ կունենանք դրան անդրադառնալ։ Դա, մեր պատկերացմամբ, ճիշտ ճանապարհ է։ Եթե այլ բանում ավելի ծանրակշիռ փաստարկներ չլինեն, ապա մեծ հավանականությամբ դա շուտով տեղի կունենա։

Ինչ վերաբերում է պարտքի սպասարկմանը, ապա, ճիշտն ասած, եթե տոկոսավճարների վճարմանն է վերաբերում խոսքը, ցավոք, 48 մլրդ չի, ավելի շատ է, 122 մլրդ դրամ է, եւ դրանից ներքին պարտքի սպասարկման համար վճարվել է 58 մլրդ դրամ, շուրջ 64 մլրդ դրամ վճարվել է արտաքին պարտքը սպասարկելու համար։

Ես հասկացա, որ 2020թ. ձեր հարցը վերաբերում է նրան, թե ինչքանով է առաջին եվրապարտատոմսերի թողարկման արդյունքն ազդելու մեր պարտքի սպասարկման վրա։ Հակառակ դեպքում` դժվար թե 2020թ. լիներ։ Դա պետք է վերաֆինանսավորվի, եւ մենք չենք պատկերացնում, որ մենք պետք է հարկերով մարենք 2020թ. եվրապարտատոմսերի 500 մլն դոլարանոց ծավալը։ Սա նշանակում է, որ սպասարկման կոնկրետ թվի վրա իր ազդեցությունը չի կարող էական լինել։ Միակ բանը, որը կտարբերվի մնացած տարիներից, դա այն է, որ մենք հնարավոր է` հենց նույն պահին չկարողանանք վերաֆինանսավորել, այլ լինի մի քիչ ավելի շուտ։ Հետեւաբար, այդ արանքում ընկած ժամանակահատվածի համար սպասարկենք եւ մի նոր թողարկած պարտատոմսը եւ արդեն այս գործողը` մինչեւ դրա մարումը։ Շնորհակալություն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Պրն Բագրատյան, համեցեք։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջանջուղազյան, քանի որ դուք ոլորտի պրոֆեսիոնալ եք, ես հարցերը չեմ մանրամասնում, եւ դուք շատ ճիշտ ընկալում եք բովանդակությունը։ Այսինքն՝ բացարձակ ճիշտ եք, որ շահութահարկի դրույքաչափի մասին չի խոսքը։ Այո, ես կողմ եմ, որ դրույքաչափն իջեցվի եւ դրա շնորհիվ վստահ եմ, որ ակնկալիք մուտքերը կավելանան։ Մենք տարիներ շարունակ ծախսային մասին ուշադրություն չդարձնելով, այսինքն՝ քանի որ դրույքաչափը բարձր է, գործարարները գերադասում են ծախսերն ավելացնել, որպեսզի շահույթը նվազի, եւ շահութահարկ քիչ վճարվի։ Սա բոլորիս հայտնի տեխնոլոգիա է։ Եթե մենք դրույքաչափն իջեցնելու շնորհիվ կարողանանք ստեղծել մոտիվացիա, այդ դեպքում կարծում եմ, որ արդյունքն այլ կլինի։

Թույլ տվեք այս հարց էլ կանոնակարգել։ Ես նկատի ունեի արտաքին պարտքի սպասարկումը։ Դուք ասացիք` 64 մլրդ։ Ես կուզեի արտաքին պարտքի սպասարկումն ունենալ` 220-ը եվրոբոնդերի հետ կապված։ Ամեն դեպքում, հաշվի առնելով, որ հնարավոր է, որ մենք գնանք այդ փակելու հնարավորությունները դիտարկելուն։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Կդժվարանամ գնահատել` 15 տոկոս կլինի, 18, թե 13, բայց մենք որպես ուղղություն տեսնում ենք դա, ես ասացի` ուղղակի առաջարկում եմ չկանխորոշել այդ քննարկումների արդյունքները։ Բայց, որպես մոտեցում, մենք դրա հետ համակարծիք ենք։

Ինչ վերաբերում է եվրոպարտատոմսերին, ապա դրանք մարելու ճանապարհ չենք քննարկում։ Մենք պետք է ջանք գործադրենք, որպեսզի մեր վարկանիշն այնքան բարձրանա, որ մեր նոր վերաֆինանսավորման համար անհրաժեշտ ներգրավող միջոցը լինի շատ ավելի նպաստավոր պայմաններով, եւ դա կնպաստի նաեւ պարտքի սպասարկումը նվազեցնելուն։ Մեր պատկերացրած ճանապարհը` խնդրի լուծման, սա է։ Շնորհակալություն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Հաջորդ հարցի համար ձայնը տրվում է Տիգրան Ուրիխանյանին։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պետաիրավական եւ ֆինանսատնտեսական հանձնաժողովների համատեղ նիստի ժամանակ տարատեսակ հարցեր քննարկել ենք, պրն Ջանջուղազյան, եւ դուք` որպես շատ երկար տարիներ, եթե ոչ տասնամյակներ պետական գանձարանին, բովանդակության իմաստով, տիրապետող անձնավորություն, հիշում եք, իմ հարցադրումները միշտ եղել են տարբեր անհասկանալի, կիսաձեւակերպված հոդվածների վերաբերյալ, ինչ-որ օդային ավազանների մոնիթորինգների, ինչ-որ ծրագրերի ներդրումների եւ այլն։ Այսինքն՝ փող ուտելու տեղեր։ Հիմա նոր իշխանությունների նոր գործադիրի ձեւավորումից ի վեր անընդհատ տեսնում ենք, ի ուրախություն բոլորիս, որ տարբեր ոլորտների ղեկավարներ, նախարարներ, այլ կառույցների պատասխանատուներ անընդհատ ասում են, որ այստեղ կան կոռուպցիոն ռիսկեր, բացահայտումների շարքեր են լինելու, ԱԱԾ արդեն ինչ-որ գործառույթներ իրականացնում է եւ այլն։ Ես ձեզ ուզում եմ, ի թիվս հանձնաժողովի նիստի ժամանակ թվարկած հարցերի, տալ եւս մի քանի հարց։

Նախ` խնդրում եմ հիշեցրեք՝ տվե՞լ է որեւէ տեղեկություն նախագահի աշխատակազմը։ Խոսքը վերաբերում է նոր անլիազոր նախագահի աշխատակազմին, որին ուղղեցի հարց, թե ի՞նչ միջոցներ են ծախսվել` այսօրվա իրենց ապարատը, նախագահի պահպանությունն ապահովելու համար, խոստացան այդ տեղեկությունները տալ, որպեսզի մեր հանրությունն իմանա։ Սակայն մինչեւ օրս չկան, քանի որ իրենք չկան ու չեն լինելու այստեղ։ Միգուցե դո՞ւք օգնեք։ Ոչ պետական կազմակերպությունների սուբսիդիաների մասով` 4,5 մլրդ-ից ավելի գումարի մասով պարզաբանումներ։ Մեքենաների ու սարքավորումների ձեռքբերում, պահպանում եւ հիմնանորոգում` 17 մլրդ-ից ավելի գումարի մասով, այլ մասնագիտական ծառայությունների ձեռքբերում` 1,5 մլն-ի չափով, պայմանագրային այլ ծառայությունների ձեռքբերում` 76 մլն, եւ ձեր սիրած հոդվածը, որտեղ ասում էիք՝ վերնագիրն է այդպիսին։ Շրջագայություններ` շուրջ 4 մլրդ հասնող գումար կար։ Վերջը պարզվե՞ց, թե այդ շրջագայությունները շրջագայություննե՞ր են, թե՞ ոչ, գործուղո՞ւմ են, հոդվածը փոխո՞ւմ եք, թե՞ իրոք շրջագայության վրա են դրանք գնացել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես ենթադրում եմ, որ սուբսիդիաների տեղեկանքը ձեզ տրամադրել ենք։ Եթե իմ ենթադրությունը սխալ է, դա հենց հիմա կուղղենք։

Մեքենասարքավորումների հետ կապված պարզաբանումն այն ժամանակ ներկայացրեցի։ Խոսքը չի վերաբերում տրասնպորտային միջոցներին։ Մեքենասարքավորումներն ընդհանուր անվանում է, որի տակ կապիտալ բնույթի աշխատանքներ են արվում, եւ դրանց զգալի մասն արվում է փակ ռեժիմում։

Իսկ մնացած այն մանրամասները, որոնք տարբեր հոդվածների հետ կապված` նշեցիք, ենթադրում եմ, որ միայն հոդվածով դրա վերաբերյալ դատողություն անել հնարավոր չի։ Այսինքն՝ մենք պետք է իմանանք, թե որ մարմնի, որ ծրագրի շրջանակում է այս հոդվածը նախատեսված։ Իսկ դա փաթեթում ամբողջությամբ կա։ Հիմա առանձնացնել եւ ասել, որ ասենք 75 մլն դրամի բացվածքը մասնագիտական ծառայության ձեռքբերման համար է, ապա դա անհնար է։

Գործուղումների եւ շրջագայությունների անվանման հետ. կարծում եմ, որ պետք է համաձայնվեք, որ ԱԺ պատգամավորները նույնպես գնացել են գործուղումներ, եւ հազիվ թե որակեք ձեր գործուղումները որպես շրջագայություն։ Եվ ոչ միայն դուք, այլեւ գործադիր մարմնի ներկայացուցիչները։ Բոլորն այդ գործուղումները, որ գնացել են, եթե կան մարդիկ, ովքեր իրենց գործուղմանը վերաբերում են որպես շրջագայում, ապա մի քիչ պակաս արդար վերաբերմունք է այն միսիայի նկատմամբ, ինչին որ կոչված է այդ ծախսը։ Անվանման խնդիր է։ Ընդհանրապես ասած` այլ լեզուներով էլ դա կարող է հենց այդպես հնչել, բայց ամբողջ խնդիրը թարգմանության մեջ է։ Հիմա, եթե գործուղմանն այդպես ուղիղ նայենք, կարծես բացի ռուսերենից այլ լեզով գործուղումը դժվար է գտնել, թե ինչպես պետք է լինի։ Եթե թարգմանությունն անհաջող է, եւ ավելի լավ թարգմանություն ունեք այն բովանդակության համար, ինչին որ այս ծախսերը ծառայում են, ապա մենք կարող ենք քննարկել եւ «Բյուջեի մասին» օրենքի նախագիծը քննարկելիս նաեւ այդ հարցին անդրադառնալ։

Ինչ վերաբերում է նախագահի նոր աշխատակազմին, ապա այդ տեղեկատվությանը դուք առիթ կունենաք տեղեկանալ 2019 թվականին 2018թ. բյուջեի հաշվետվությունը լսելիս, իսկ կոնկրետ 2017թ. համար նախագահի աշխատակազմի բյուջեով նախատեսվածը եւ օգտագործվածը փաստաթղթում առկա են։ Շնորհակալություն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Պրն Ուրիխանյան, համեցեք։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Դուք միշտ այսպես բարեկիրթ ձեւով փորձում եք ինձ տեղը դնել։ Ես չեմ կարող, ու դահլիճում նստած ոչ մեկը չի կարող իր գործուղումներին վերաբերվել որպես շրջագայություն։ Դուք եք գրել բերել։ Սա ձեր փաստաթղթի մեջ է գրված շրջագայություն։ Ընդ որում, ի՞նչ թարգմանության մասին է խոսքը։ Այսինքն՝ այլ լեզվով եք մեր բյուջեի կատարողականը գրել, հետո թարգմանե՞լ եք։ Հայերեն՝ հայերի համար։ Ի՞նչ շրջագայություն, ձեր գրածն է։

Այժմ հետեւյալը։ Այո, առանձին հոդվածների մասով կուզեմ մանրամասնումներ։ Կարո՞ղ եմ ես ձեզ դիմել, կամ թեկուզ վարչապետի անունով գրավոր կգրեմ հարցմամբ, որպեսզի ինձ համար անհասկանալի հոդվածներում, որտեղից կարող է փող կերված լինել, գողացված լինել, օրինակ, այլ բնույթի ծառայությունների ձեռքբերում` 76 մլն։ Չկան մանրամասնումներ, թե դրանք ի՞նչ են։

Հաջորդը՝ հարկային ծառայության մարմնի համակարգի եւ մաքսային ծառայության նյութական խրախուսման եւ համակարգի զարգացման ֆոնդ` 6 մլրդ 268-ից ավելի գումար։ Ես կարո՞ղ եմ իմանալ` այդ ո՞ւմ են խրախուսել, ինչո՞ւ են խրախուսել, ի՞նչ ֆոնդ է։ Այստեղ զարմանալու բան չկա։ Եթե պատասխաններն այդպիսին են լինելու, գրավոր դիմեմ, հատ առ հատ հետեւից գնանք։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մերի եւ ձերի հարց չկա, որովհետեւ սա ՀՀ բյուջեն է եւ «Բյուջեի մասին» օրենքն ԱԺ-ն ընդունել է։ Այդտեղ գրված է այն անվանմամբ, ինչով գրված է։ Ինչո՞ւ եմ ասում` թարգմանություն, որովհետեւ մենք կիրառում ենք այն ստանդարտները, որոնք միջազգայնորեն ընդունված են։ Դրանք Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կողմից թողարկված կառավարության ֆինանսների վիճակագրության ձեռնարկին համապատասխան ստանդարտներն են եւ, ցավոք սրտի, հայերեն չեն հրապարակվում, այլ հրապարակվում են անգլերեն։ Այս թարգմանությունն անգլերենից թարգմանություն է։

Ինչ վերաբերում է նրան, թե հնարավո՞ր է մանրամասներ ունենալ, թե՞ ոչ, ապա հնարավոր է ժամանակի ցանկացած պահի։ Նույնիսկ այսօր դուք 2018թ. ինտերակտիվ բյուջեի մեջ կարող եք տեսնել, թե որեւէ ծախսի շրջանակում ինչ պայմանագիր ում հետ է կնքվել եւ ում է փոխանցվել։ Եթե ուզում եք անհատական, թե այդ խրախուսվողներն ովքեր են եղել, ապա դա այս փաստաթղթերում չկա։ Շնորհակալություն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Հաջորդ հարցի համար՝Տատյանա Միքայելյան։

Տ.ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջանջուղազյան, բյուջեի կատարողականի աղյուսակները հարցեր են առաջացնում։ Բյուջեի նախագծի քննարկման ժամանակ մենք հանդիպում ենք ճշտված եւ փաստացի պլանների։ Այստեղ  առկա են էական տարբերություններ։ Հարցս հետեւյալն է. եթե նախնական թվերը հիմնականում փոխվում են այս կամ այն չափով, ապա օրենսդիրի վերահսկողական գործառույթը բյուջեի կատարման վրա չպետք է կայանա նաեւ նրանում, որ մենք տեղյակ լինենք այդ փոփոխություններին եւ դրանց հիմնավորումներին։ Ի՞նչ եք կարծում՝ չպե՞տք է լինի ծախսային հոդվածի փոփոխության սահմանաչափ, որը գերազանցելու պարագայում անհրաժեշտություն առաջանա ձեռք բերել ԱԺ համաձայնությունը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Դուք իրավացի եք, կա տարբերություն, եւ ես իմ զեկույցի մեջ փորձեցի անդրադառնալ այդ տարբերությունների բացատրությանը։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ բացի «Բյուջեի մասին» օրենքով սահմանված ֆինանսական մեծությունից` այս կամ այն ցուցանիշը բնութագրող, կան նաեւ «Բյուջեի մասին» օրենքում դրույթներ, որոնք տեքստով ձեւակերպված են, եւ որոնց համաձայն կառավարությունը պարտավորեցված է, եւ տրված է որոշակի լիազորություն` այս կամ այն տեսակի գործառնությունն իրականացնելիս այդ չափով դրանք արտացոլել բյուջեի այս կամ այն մասում։ Մի օրինակ բերեմ։ Արտաբյուջեն չեմ ուզում ներկայացնել, որովհետեւ դա պարզ է։ Արտաբյուջեի հետ կապված գործառնությունները նույնպես պետք է դառնան փոփոխության մաս։ Հետեւաբար, երբ խոսում ենք ծրագրերի մասին, համեմատությունները պետք է կատարեն ճշտված ծրագրերի նկատմամբ։

Պետական մարմինը, երբ պետք է որեւէ դատարան դիմի հայցով, այդ դեպքում պարտավորություն է առաջանում պետական տուրք վճարել։ Սա կարգավորված է, չկա որեւէ չափ` գրված գումարի բյուջեում, բայց կա դրույթ, որի համաձայն այս դեպքերում այդ գումարի չափով որպես ծախս է ձեւակերպվում, եւ դրան համապատասխան` որպես եկամուտ։ Ընդ որում, ծրագրային եւ փաստացի ցուցանիշներում արտացոլվում են այս փոփոխությունները։ Բացի դրանից կան նաեւ այլ լիազորություններ տրված, որ կառավարությունը կարող է վերաբաշխումներ անել, ավելացնել, պակասեցնել եւ այլն` սահմանված կանոնների շրջանակում։

Արտաբյուջեի մասին նույնպես ասացի։ Սա կարեւոր բաղադրիչ է, որ պետք է ճշտված ծրագրերի մեջ արտացոլվի, որպեսզի հնարավոր լինի հաշվետվությունը ներկայացնելիս ունենալ համադրելի ցուցանիշներ։ Այլապես այդ մասով կառաջանա անհամադրություն, որովհետեւ փաստացի ցուցանիշների մեջ իրենք ներառվում են, եւ դա տրամաբանական է, որպեսզի ԱԺ-ն իր գործառույթը կարողանա իրականացնել։ Հետեւաբար, ինքը պետք է  արտացոլված լինի նաեւ ծրագրային ցուցանիշներում։

Ինչ վերաբերում է նրան, թե արդյո՞ք պետք է լինի ծախսի համար որեւէ սահմանաչափ, թե՞ ոչ, ապա կարծում եմ, որ ոչ, որովհետեւ սա կարծիք է, դա չի տեղավորվում այսօրվա ձեւաչափի մեջ։ Բայց որպես կարծիք` կարծում եմ, որ ոչ, որովհետեւ ուշադրության կենտրոնում պետք է լինի ոչ թե ծախսի չափը, այլ այն ծրագրի բովանդակությունը, ինչի համար այս միջոցները պետք է օգտագործվեն։ Իսկ ծրագրի բովանդակության հետ կապված` մենք ձեզ հետ միասին գտնվում ենք մի գործընթացում, որը ենթադրում է, որ արդյունքում մեզ հասցնելու է ծրագրային ձեւաչափով բյուջե ունենալուն, որն արդեն առաջնային կդարձնի ոչ թե օգտագործված փողն այդ ձեւակերպման համար, այլ թե ինչ արդյունք է արձանագրվելու ծրագրի իրականացմամբ։ Այդ դեպքում այդ խնդիրն ընդհանրապես դուրս կգա, կմնա մի հարց. այս ծրագիրը պե՞տք է իրականացնել այս չափով, թե՞ ոչ, եւ արդյո՞ք սա է այն ճիշտ չափողականությունը, գնահատող գործիքը, որի միջոցով պետք է դատողություն անել` ինչ չափով է ծրագիրն իրականացվել։ Շնորհակալություն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Գեւորգ Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջանջուղազյան, հանձնաժողովներում քննարկումների ժամանակ ես հարցը բարձրացրել եմ, բայց այն այդպես էլ մնաց անպատասխան։ Ես հուսով եմ, որ հիմա ինչ-որ հաշվարկներ արել եք։ Երբ խոսեցինք տնտեսական աճի մասին, որը նախատեսվածից անհամեմատ բարձր էր, հիմնական բաղադրիչներն են այդտեղ մետաղի գնի աճը, գործընկեր երկրներում տնտեսական աճը, որը շղթայական ազդել է մեր երկրի տնտեսության վրա, եւ դրա մի արժեւորումը ռուբլու նկատմամբ։ Ես ուզում եմ հասկանալ՝ բացի այս արտաքին գործոններից, որոնք կախված չեն ՀՀ-ից որեւէ կերպ, ի՞նչն է եղել տնտեսական աճի գործոնը։ Սա կարեւոր է հասկանալ, որպեսզի մեր նոր կառավարությունը նաեւ իմանա, թե ո՞ր ուղղություններով պետք է շեշտադրում կատարի, ո՞րն է երկրի տնտեսության հիմնական տանող ուղղությունը եւ այլն։ Այսինքն՝ մենք ունենք տնտեսական աճ, որը պետք է վերլուծել։ Այս ընթացքում ինչ-որ վերլուծություն արե՞լ եք, կարո՞ղ ենք պատասխան ունենալ այս հարցով։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այդ վերլուծությունը ներկայացված փաստաթղթում արված է, էապես աճել է սպառումը, մոտավորապես երկու անգամի չափ ավելի արագ է աճել, քան կանխատեսվում էր, թե կաճի։ Ինքն աճելի կանխատեսում էր։ Դուք թվարկեցիք միայն այդ արտաքին գործոնները, որոնց հետ չենք կարող հաշվի չնստել, որոնք էական են։ Բայց նաեւ փոխվել են դրական սպասումները սուբյեկտների մոտ, եւ վարկավորման ծավալներն են աճել, որոնք ներքին գործոններն են։ Հիմա, իհարկե, վերլուծության կարիք կա, որը մանրամասն ներկայացված է։ Այլ հարց է, որ այդ վերլուծությունը ձեզ այդքան էլ լավը չի թվում։ Եթե կարծում եք, որ ավելի լավն է պետք, որը հնարավորություն կտա ավելի լավ դատողություն անել, մենք հարկադրված ենք հաշվի նստել այն իրականության հետ, ինչ ունենք։ Իսկ մեր իրականությունն այն է, որ մենք որոշակի կախվածություն ունենք արտաքին աշխարհից, որն օրինաչափ է, որովհետեւ երբեւէ ունենալու ենք այդպիսի կախվածություն։ Ամբողջ խնդիրն այն է, թե որքանով ենք կարողացել մեր կախվածությունը տարիների ընթացքում դիվերսիֆիկացնել եւ որքանով ենք մի բանից ավելի շատ կախված, քան թե պետք էր, որ կախված լինեինք։ Այդ ուղղությամբ ակնհայտ է, որ մենք չենք կարող համարել, որ ամեն ինչ արված է եւ սպառված են բոլոր հնարավորությունները։ Ճիշտ հակառակը, մենք կարծում ենք, որ դեռեւս շատ անելիքներ ունենք եւ այդ ուղղությամբ պետք է ջանքեր գործադրենք։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Արձագանքի համար՝ Գեւորգ Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Մի քիչ ավելի կոնկրետացնեմ, պրն Ջանջուղազյան։ 7,5 տոկոսից քանի՞ տոկոսն է, որ կախված չի այս արտաքին գործոններից, եւ տնտեսության ո՞ր ճյուղերով է դա պայմանավորված՝ սպասարկում, շինարարություն, բարձր տեխնոլոգիաներ։ Ո՞ր տոկոսն է հիմնականում ապահովել ո՞ր ճյուղը եւ քանի՞ տոկոսն է դա կազմում, եթե այս արտաքին գործոնները հանենք։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Հարցը կոնկրետացրեցիք, բաց ենթադրում եմ, որ դուք գիտեք, որ այդ համախառն ազդեցության արդյունքն արտահայտվում է մի թվի մեջ, բայց դրա մեջ մասնավորեցնել, թե այդ ազդեցության ո՞ր գործոնն ի՞նչ չափով է, դրա գիտական ապարատը կարծես գիտեք, որ այդքան հստակ չկա, որ հնարավորություն կտար այդ դատողությունն անել։ Կան ենթադրություններ, բայց ես առաջարկում եմ, որ եթե մեր նպատակն այն է, որ մենք փորձենք մեր գործողություններով կառավարել այդ պրոցեսը, առաջարկում եմ այդ ջանքը գործադրել այն ժամանակ, երբ մենք քննարկելու կլինենք մեր հաջորդ տարիների կանխատեսումները։ Շնորհակալություն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն նախարար, ես Գեւորգ Գորգիսյանի հարցը, որը շատ լավ հարց էր, այլ ռակուրսով ձեզ հրամցնեմ, որը նաեւ հանձնաժողովների համատեղ նիստում ձեզ տվել եմ, բայց պատասխանը թվային տեսքով չեմ ստացել։ 7,5 տոկոս տնտեսական աճ, նախատեսված էր 3,2, 4,3 պլյուս։ Այսինքն՝ 4,3 գերակատարվել է, որը բյուջեով նախատեսված չէր։ Այդ չնախատեսված մասն ընկալում ենք, որ գումարներ են իրենցից ներկայացնում։ Այդ հաշվարկն արել ենք, մեկ տոկոսը` 12 մլրդ, դրանից հանեք ոչ հարկունակ ոլորտները, ոչ վարկունակ ոլորտները, այդ բոլորը հանելով հանդերձ, եթե մենք 12 մլրդ վերցնենք, մի 50 մլրդ-ի չափ պետք է գար։ Ի վերջո, ինչքա՞ն գումար է եկել բյուջե` այդ բոլորը հանած, այդ թիվը կոնկրետ ասեք։ Որպեսզի մենք գնահատենք 7,5 տոկոսի որակը, ասում ենք, որ այդ 7,5 տոկոսը ձեւական բնույթ է կրել, ազդեցություն չունի։ Հիմա այլ ձեւով եմ նայում։ Այդ թիվն ասելուց հետո հետեւյալը հանենք։ Քանի՞ սուբյեկտ է ապահովել։ Եթե խոշոր սուբյեկտների թիվը ասեք, մենք կհասկանանք, թե այդ աճն իրենց ձեռնարկություններում ի՞նչ դրական փոփոխություններ է բերել, որպեսզի աճի բաշխումը էական նշանակություն ունեցավ։ Այլապես, եթե մի քանի խոշոր ձեռնարկություններում է եղել, էական ազդեցություն չունի։ Իմ ելույթում ստեղծված արդյունքի բաշխման մասին կասեմ։ Կոնկրետ երկու հարց է՝ թիվը եւ քանի սուբյեկտ է մասնակցել աճի ձեւավորմանն առավելապես։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Թիվը 110 մլրդ է, որը 2016թ. հետ համեմատած հարկային եկամուտների մասով ավելի է եղել, քան 2016թ.։ Այսինքն՝ 110 մլրդ-ով ավելի հարկային եկամուտներ են առաջացել, երբ բերում ենք համադրելի ցուցանիշների, քան 2016թ. էր։

Ինչպե՞ս է կապվել սա աճի հետ։ Մենք 7,5 տոկոս, երբ ասում ենք իրական արտահայտությամբ, բայց աչքներիս առաջ ունենք, որ հարկերն առաջանում են ՀՆԱ-ի անվանական մեծությունից, որն աճել է 9,8 տոկոսով` 2016թ. հետ համեմատած։ Իսկ հարկերն աճել են 10,7 տոկոսով։ Այսինքն՝ եթե մենք այս հարաբերության մեջ նայենք, մենք ունեցել ենք մոտավորապես 0,4 կետով հարկեր-ՀՆԱ հարաբերակցության ցուցանիշի բարելավում։ 110 մլրդ դրամով ավելի է հարկ հավաքվել, քան 2016թ., իսկ հարաբերական ցուցանիշը` 10,7 տոկոսը համեմատում ենք ՀՆԱ-ի անվանական մեծության` 9,8 տոկոս աճի ցուցանիշի հետ։ Ինձ թվաց, որ թիվը հնչեցրեցի։ Եթե ոչ, ուրեմն, հարցը ճիշտ չեմ հասկացել։ Քանի՞ սուբյեկտի վերաբերյալ` հիմա, ճիշտն ասած, կդժվարանամ գնահատական տալ։ Ենթադրում եմ, որ հնարավորություն կունենանք այդ հարցը լրացուցիչ քննարկել եւ դուք հնարավորություն կունենաք դրա հետ կապված վերաբերմունք արտահայտել։ Շնորհակալություն։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Պրն Ջանջուղազյան, 110 մլրդ-ը տարբեր գործոնների հաշվին է եղել։ Եղել է վարչարարության բարելավման, օրենսդրության փոփոխության։ Այնուամենայնիվ, կոնկրետ հավելաճի մասին է։ 7,5 հանած 3-2. 4,3-ի աճ. այդպիսի գնահատականներ Կենտրոնական բանկի ներկայացուցիչներին կտամ։ Հարցիս էությունն այն է, որ մենք աճի որակը տեսնե՞նք, թե՞ այդ աճը զգացնել չի տալիս։ Դուք այսպես եք պատասխանում, որ մինչեւ մենք հավատացած չլինենք այդ աճի շարունակականության մեջ, չենք կարող թոշակ, աշխատավարձ բարձրացնել։ Այսինքն՝ իմ հարցն աննպատակ չի։ Հարցիս մի մասն այն է, որ աճի հաշվին տեղերում, ովքեր աճը ստեղծում են կամ նպաստում են աճի ստեղծմանը, զգան այդ փոփոխությունը, այդպիսի վերլուծություններ պիտի լինեն, որ ես հասկանամ, թե ձեռնարկություններում աճի գործոնն ազդե՞լ է, որ մարդիկ սկսեն ավելի լավ ապրել, կամ աշխատավարձ ավելանա, նորարարություններ անեն։ Դրա համար եմ ես ասում` ինչքա՞նն են մասնակցել։ Եվ 2-րդ հանգամանքը` որ թոշակ, աշխատավարձ ավելացնենք։ Այսինքն՝ քանի՞ տարի է պետք, որ մենք ունենանք առաջանցիկ աճ, որպեսզի հայտ ներկայացնենք թոշակ եւ աշխատավարձ բարձրացնելու համար։

Հարցս հետեւյալն է՝ քանի՞ տարի է պետք, որպեսզի անդրադառնաք այս հարցին։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

- Պրն Մելքումյան, 2016թ. համար հիշում եք, որ մենք զրոյական աճ ենք ունեցել։ 0,2 տոկոս է աճը եղել։ 2017թ. 7,5 տոկոս իրական աճ է եղել, որն անվանական ՀՆԱ-ն հանգեցրել է անվանական ՀՆԱ-ի 9,8 տոկոս աճի։ Ի՞նչ եք  կարծում, եթե, ենթադրենք, 15 մլրդ կամ 20 մլրդ դրամ ավելի է եղել, քան պետք է լիներ, այդ 20 մլրդ դրամի վրա մենք կարո՞ղ ենք կառուցել երկարաժամկետ սոցիալական պարտավորություն ստանձնելու մեր... Միջնաժամկետը հետո հանգում է երկարաժամկետի, որովհետեւ մենք չենք  կարող երեք տարի հետո հետ վերադառնալ նույն սոցիալական ծախսերի այն մակարդակին, ինչը մենք հիմա կարող ենք ստանձնել։ Դրա համար, կարծում եմ, որ ձեր հարցի պատասխանը մենք բոլորս իրար հետ պետք է տանք, երբ քննարկելու լինենք մեր առաջիկա ծրագրերը։ Այդ ժամանակ, երբ համոզված կլինենք, որ մեր եկամուտները կայուն աճ են երաշխավորում եւ կիմանանք պատճառը, թե ինչո՞ւ է հենց մեր գնահատման պետաճը կայուն, այդ ժամանակ միասին կգնահատենք եւ կունենանք ավելի լավ սոցիալական պարտավորություն, քան այսօր ունենք։ Շնորհակալություն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն։ Վերջին հարցի համար՝ Իվետա Տոնոյան։

Ի.ՏՈՆՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջանջուղազյան, կրթության հանձնաժողովում բյուջեի կատարողականի քննարկման ժամանակ հարց հնչեցվեց Հանրային հեռուստաընկերությունում շուրջ 2 մլրդ դրամի չարաշահումների վերաբերյալ։ Իհարկե, դուք համաձայն չէիք այդ ձեւակերպման հետ։ Ասացիք, որ ընդամենը բյուջեի տողերի փոփոխությամբ է պայմանավորված այս գումարի հետ կապված հարցը։ Դուք հերոսաբար այդ օրը պաշտպանեցիք Հանրային հեռուստաընկերության տնօրինությանը, փորձեցիք ինչ-որ պարզաբանումներ ներկայացնել եւ նշեցիք, որ այդ գումարից ընդամենը 180 մլն է ենթակա եղել բյուջե վերադարձի։ Տնօրինության կողմից նշվեց այդ 180 մլն-ից միայն 8 մլն-ի վերադարձի մասին հարցը, որը շինարարական կազմակերպության հետ էր կապված։ Մնացած 170 մլն-ի չարաշահումները ո՞ր ոլորտներին էին վերաբերում։ Կխնդրեմ այս մասին անդրադառնաք։ Կա տեղեկատվություն, որ այդ գումարը վերադարձվել է բյուջե, սակայն այնուհետեւ պահուստային ֆոնդից կրկին անգամ հատկացվել է Հանրային հեռուստաընկերությանը։ Կխնդրեի այս հարցին անդրադառնաք։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Ճիշտն ասած, ես իմ աշխատանքի նկատմամբ իմ վերաբերմունքին որպես սխրանք չեմ վերաբերում։ Ես հերոսություն չեմ համարում այն, ինչ արել եմ այդ քննարկման ժամանակ։ Ես ընդամենը մասնակցեցի քննարկմանն այն նկատառումով, որ խոսքը վերաբերում է ֆինանսների նախարարության վերահսկողության արդյունքում արձանագրված խախտումներին։ Համարում եմ, որ դա իմ պարտականությունն էր նաեւ ներկայացնել, թե ինչի մասին է խոսքը։ Ֆինանսների նախարարության կողմից արձանագրումների մեջ չարաշահում ձեւակերպում չկա։ Եթե լիներ, ֆինանսների նախարարության վերահսկողության գործառույթի շրջանակում կա այդ լիազորությունը` ըստ անհրաժեշտության դրանք ներկայացնել իրավապահ մարմիններին, եւ այդ դեպքում դրանք ստանում են իրենց համապատասխան ընթացքը։ Սա այդ դեպքը չի։ Դրանով է պայմանավորված նաեւ այն ժամանակվա իմ մասնակցությունը։ Հիմա չեմ ուզում այդ հարցը խորացնել, որպեսզի էլի տպավորություն չստեղծվի, որ ես պաշտպանում եմ։ Ըստ էության, ես ներկայացնում եմ այն, ինչ պետք է ներկայացնեմ։ Դրանք ֆինանսների նախարարության կողմից արձանագրված խախտումներն են, որոնք միշտ չի, որ պետք է որակել որպես չարաշահում կամ յուրացում։ Դա է եղել այն, ինչ ես փորձել եմ անել հանձնաժողովի ժամանակ։ Եթե դա ինձ չի հաջողվել, հայցում եմ ձեր ներողամտությունը։

Ինչ վերաբերում է նրան, որ արդյո՞ք վերականգնվել է այդ գումարը,  պահուստային ֆոնդից հատկացումների վերաբերյալ տեղեկատվությունը նույնպես փաստաթղթում կա։ Հիմա կդժվարանամ այդ ամբողջ ցանկը մտաբերել, թե դա՞ էլ կա դրա մեջ, թե՞ չկա։ Եթե տեսել եք, որ կա, պետք չի դրա մասին ասել, որ դա է, թե դա չի։ Դրա հետ կարող է կապ ունենալ կամ չունենալ։ Դրանք իրար հետ կապելը կարող է` բացարձակապես արդարացված չի։ Այնպես որ, սա այն է, ինչ կարող էի ձեր բարձրացրած հարցի հետ կապված ներկայացնել։ Շնորհակալություն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Արձագանքի համար՝ Իվետա Տոնոյան։

Ի.ՏՈՆՈՅԱՆ

-170 մլն-ի շեղումներին կխնդրեմ անդրադառնալ։ Դա չարաշահում է, փաստ է, եւ այդ գումարը վերադարձվել է բյուջե։ Ի՞նչ չարաշահումներ են դրանք եղել, եւ դուք նորմա՞լ եք համարում, որ ֆինանսների նախարարության կողմից արձանագրված ընդհանուր 5 մլրդ շեղումների մեջ շուրջ 40 տոկոսի համամասնությունը՝ 2 մլրդ-ը, պատկանել է Հանրային հեռուստաընկերությանը։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Չէ, ընդհանրապես նորմալ չեմ համարում, որ խախտումներ են լինում։ Առավել եւս, որ ձեր ասած համամասնությունը մի տեղում է լինում։ Դա էլ նորմալ չի, բայց մյուս կողմն էլ կա հարցի։ Հավանաբար դա ճիշտ իրավիճակ է, որովհետեւ եթե տեղի ունեցած լիներ, բայց արձանագրված չլիներ, դա ավելի վատ կլիներ։ Եթե տեղի ունեցած լիներ, արձանագրված լիներ, բայց դա քննարկման առարկա դարձած չլիներ, դա ավելի վատ կլիներ։ Այսինքն՝ մենք հիմա գնում ենք այն ճանապարհով, որ մենք փորձում ենք բարելավել, ոչ թե խնդիր ենք դնում, որ անպայման դա պետք է որակվի որպես չարաշահում, յուրացում, մարդիկ դրա համար պետք է քրեական պատասխանատվության ենթարկվեն, այլ պետք է լուծել այն խնդիրները, որոնք ծառացած են համակարգի առաջ։

Ինչ վերաբերում է բնույթին, թե ինչո՞ւ է վերականգնվել` վերականգնել է, որովհետեւ վերականգնման ենթակա գումար է եղել։ Դա չի նշանակում, որ չարաշահվել է։ Դա նշանակում է այն, որ կոնկրետ ուղղությամբ իր օգտագործումը չպետք է տեղի ունենա, ու արձանագրման արդյունքում ընկերությունը վերադարձրել է այդ գումարը։ Եթե հետաքրքրված եք կոնկրետ դեպքերով, ես հիմա կդժվարանամ ասել, թե կոնկրետ քանի՞ դեպքում է այդ վերականգնման ենթակա գումարը նախատեսվել։ Շնորհակալություն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն, պրն Ջանջուղազյան, կոռեկտ, ամբողջական եւ պատրաստակամ լինելու համար։ Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Այժմ, հարգելի գործընկերներ, անցնում ենք հարակից զեկուցման։ Կենտրոնական ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Կենտրոնական բանկի նախագահի տեղակալ Ներսես Երիցյանին։ Պրն Երիցյան, դուք ունեք մինչեւ 30 րոպե ելույթ ունենալու ժամանակ։

Ն.ԵՐԻՒՑՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում Կենտրոնական բանկի եզրակացությունը 2017թ. պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշետվության վերաբերյալ, որը ներառում է 2017թ. մակրոտնտեսական միջավայրը ՀՀ-ում եւ ՀՀ հարկաբյուջետային քաղաքականության ծրագրի կատարման հիմնական արդյունքները։

Մակրոտնտեսական միջավայրի մասով նախ՝ մի քանի շեշտադրումներ բյուջեի կատարողականի հետ կապված։ 2017թ. տնտեսական ակտիվության արագացումը պայմանավորված էր արդյունաբերության եւ ծառայությունների ճյուղերում աճի բարձր մակարդակի ձեւավորմամբ եւ շինարարության ճյուղի աճի վերականգնմամբ։ Արդյունքում, ինչպես տարբեր ձեւաչափերով քննարկվեց, աճը 7,5 տոկոս է կազմել` նախատեսված 3,2 տոկոսի փոխարեն։ Տնտեսության աճի այդ արագացումը պայմանավորված է եղել ներքին եւ արտաքին գործոններով։ Արտաքին գործոնները թվարկվեցին։ Ճյուղային տեսակից նաեւ զբոսաշրջությունը պետք է ավելացնել, որովհետեւ բարձր ակտիվություն է եղել։ Իսկ ներքին գործոնների շարքում մեծ նպաստում են ունեցել Կենտրոնական բանկի կողմից շարունակական իրականացվող խթանող դրամավարկային քաղաքականությունը վերջին մի քանի տարիներին, տնտեսության վարկավորման աճը, որը մշտապես գերազանցել է նոմինալ տնտեսական աճը, արտահանմանը եւ ներդրումներին ուղղված` կառավարության քաղաքականությունը, գործողությունները։

Աճը քննարկելիս նաեւ պետք է քննարկել դրա պահանջարկի տեսակետից։ Տարիներ շարունակ պահանջարկը շատ ցածր էր մնում։ 2017թ. պահանջարկը սկսել է վերականգնվել մասնավոր սպառման աճի եւ մասնավոր ներդրումների աճի հաշվին։ Քանի որ սպառման տեսակարար կշիռը բարձր է, ապա ազդեցությունն ավելի մեծ է եղել պահանջարկի աճի տեսակետից։ Դրան պետք է ավելացնենք նաեւ, որ գնաճի ցածր եւ կառավարելի մակարդակը հնարավորություն է ստեղծել նաեւ այդ աճին զուգընթաց ապահովել, պահպանել եկամուտների գնողունակությունը։

2017թ. հատկանշական է, որ շարունակվել է կայուն եւ ցածր մակարդակի վրա մնալ, եւ դա նաեւ` ի համեմատություն տարածաշրջանի մյուս երկրների, մեր արտաքին հաշվեկշիռը, ընթացիկ հաշիվը 3-3,5 տոկոսի շրջանակներում է եղել։ Տարբեր վերլուծություններ եւ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ դա մեր երկրի համար հեշտ ֆինանսավորելի է եւ երկարաժամկետ հավասարակշռված մակարդակի վրա է գտնվում։ Դրանով էլ պայմանավորված է ֆինանսական շուկաներում կայունությունը։

Մակրոտնտեսական մեկ այլ ցուցանիշի՝ գնաճին անդրադառնալով` ուզում եմ նշել, որ ներքին պահանջարկի վերականգնումն ուղեկցվել է 12 ամսվա գնաճի աստիճանական ավելացմամբ։ Այդուհանդերձ, տարեվերջին աճը գտնվել է մեր նպատակադրված թիրախի ստորին սահմանի մոտ եւ թիրախի շրջանակներում` 4 պլյուս մինուս 1,5 տոկոսի շրջանակներում է եղել։

Ինչ վերաբերում է հարկաբյուջետային քաղաքականությանը, ապա այն ուղղորդվել է բյուջետային եւ պարտքի կայունության պահպանման նպատակի իրագործմամբ, որի պարագայում իրականացվել է զսպող հարկաբյուջետային քաղաքականություն։ Այս տեսակետից շատ կարեւոր է ձեւավորել այն ընկալումը, որ բավականին լուրջ քաղաքականության խառնուրդ է ստացվել` զսպող հարկաբյուջետային քաղաքականություն, որը ձգտել է կայունացնել պարտքը եւ որոշ կառուցվածքային փոփոխություններ ապահովել, եւ դրան զուգընթաց դրամավարկային քաղաքականություն, որը թույլ է տվել այդ պահանջարկի աճն ապահովել եւ նպաստել տնտեսական ակտիվության աճին։

Արդյունքում 2017թ. նվազել է ՀՆԱ-ում բյուջեի պակասուրդի տեսակարար կշիռը մոտ 0,7 տոկոսային կետով։ Այդուհանդերձ, կառավարության պարտք-ՀՆԱ ցուցանիշը նախորդ տարվա նկատմամբ աճել է, որի դեպքում կարեւոր եմ համարում նշել, որ պարտքի կայունության ապահովման հետագա ընթացքը կախված կլինի պետական պակասուրդի հարկաբյուջետային կանոնի հետեւողական պահպանումից, ինչպես նաեւ տնտեսական ակտիվության բարձր տեմպերի պահպանմանն ուղղված` կառավարության կողմից իրականացված ծրագրերի շարունակականության ապահովությունից։

2017թ. պետական բյուջեի ծախսերը ավելացել են։ Այդուհանդերձ, ՀՆԱ-ն ավելի արագ է աճել, եւ ծախսերը ՀՆԱ-ի մեջ տեսակարար կշռով նվազել են։ Պակասուրդի առումով ուզում եմ նշել, որ տոկոսադրույքներն են նվազել 1,2 տոկոսային կետով եւ դրան զուգընթաց աճել է պարտքի ժամկետայնությունը, որը, մենք կարծում ենք, բավականին դրական զարգացում է։

Ամփոփելով` նշեմ, որ տնտեսական աճի բարձր տեմպերի վերականգնման եւ պարտքի կայունության պահպանմանն ուղղված 2017թ.  հարկաբյուջետային քաղաքականության ծրագրի իրականացման շարունակականության ապահովման պայմաններում հնարավոր կլինի նախապայմաններ ստեղծել տնտեսական աճի կայունացման համար։ Միեւնույն ժամանակ, ելնելով երկարաժամկետ հորիզոնում բարձր եւ կայուն տնտեսական աճի հիմքերի ապահովման առաջնահերթություններից, այսուհետ առավել կարեւորում ենք ներդրումների խթանման եւ կառուցվածքային բարեփոխումների իրականացման ուղղությամբ կառավարության ծրագրերի հետեւողական եւ արդյունավետ իրականացումը։ Շնորհակալություն։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք մեր աշխատանքները։ Այժմ` հարակից զեկուցողին հարցերով դիմելու համար՝ հերթագրում։ Հերթագրվել է երեք պատգամավոր։ Պրն Երիցյան, առաջին հարցի իրավունքն իմն է։

Մի շարք հարցեր կան, բայց ես այս կերպ ձեւակերպեմ։ Այժմ կառավարությունը ջանքեր է գործադրում, նաեւ ձեզ հետ համագործակցված, որպեսզի տարբեր վարկերի ժամկետանց տույժ ու տուգանքների ներման համար եւ վարկային պատմությունների սրբագրման համար։ Հարցս հետեւյալն է. հնարավորություն չկա՞ր նախորդ ժամանակահատվածում դա անել, եթե մենք դրական ակնկալիքներ ունենք դրանից, ի՞նչն է խնդիրը։ Այսինքն՝ խնդիրը եղել է քաղաքակա՞ն, թե՞ զուտ պրոֆեսիոնալ պատասխաններ ունի։ Սա` մեկ։

2-րդը. ես նայում եմ ավանդների եւ վարկերի քանակային ծավալներին։ 1,4 մլն թվաքանակներն եմ ասում ավանդների։ Ինչքան հասկանում եմ 2014թ. դեկտեմբերյան դեպքերից հետո, երբ Ռուսաստանում տեղի ունեցան ֆինանսական թռիչքներ, մենք բանկերին` կառավարելու համար պահուստավորման ներգրավված միջոցները, այդ թվում՝ ավանդների պահուստավորման շեմ դրեցինք 22 տոկոս։  Հիմա իջել է 18 տոկոս։ Ռիսկեր կա՞ն դրանք էլի իջեցնելու համար, որովհետեւ ավանդների տոկոսներն իջնում են, վարկերինն էլ է իջնում։ Բայց ես հասկացա, որ այդ 18 տոկոսը բավականին թանկացնում է ավանդի հարաբերական արժեքը։ Հիմա մենք ունե՞նք ռիսկեր, որ այդ 18 տոկոսն իջեցնենք 12 տոկոսի, որպեսզի կարողանանք ավելի ավանդների գրավիչ տոկոսադրույքներ սահմանել։

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Բովանդակային վարկերի տույժերի տուգանքները ԱԺ-ում քննարկվելու են։ Նախկինում հնարավո՞ր էր, թե՞ ոչ. այս հարցը մշտապես քննարկվել է։ Ուղղակի պետք է հասունանար հարցը։ Կա հարկման խնդիրը, որը բանկերին վնասներ էր պատճառում։ Այսօր կառավարությունը նախաձեռնել է օրենսդրական փոփոխություններ, որոնցով տալիս է այդ քաղաքական եւ օրենսդրական լուծումը, որպեսզի բանկերի վրա այդ զիջումները բեռ չմնան։ Դա հնարավորություն կտա, որպեսզի բանկերն ընդառաջեն եւ այդ պարտքերը զիջեն։ Այս քննարկումը պարբերաբար եւ մշտապես եղել է։ Ուղղակի այս պահին է լուծում ստանում։ Սա` մեկ։

2-րդը՝ պարտադիր պահուստավորման մասին։ Պարտադիր պահուստավորումը վարկերի տոկոսադրույքների. այդ մասով էլ եք հարց տալիս, թե ինչո՞ւ նախկինում չէր նվազում, հիմա նվազում է։ Խնդիրն այն  է, որ տոկոսադրույքների նվազումն էականորեն պայմանավորված է շուկաներում վերջին շրջանի կայունացմամբ։ Այսինքն՝ մի քանի տարի անընդմեջ կայուն վարքագծով՝ չնայած արտաքին եւ ներքին շշուկների։ 2-րդը՝ գնաճային սպասումների խարսխմամբ՝ ցածր եւ կանխատեսելի գնաճի խարսխմամբ։ Այդ պահուստավորումը հատկապես դոլարային պարտավորությունների վրա դա կարեւորագույն մակրոպոտենցիալ գործիք է, որն ապահովել է այդ կայունությունը եւ նպաստել տոկոսադրույքների նվազմանը։ Իր ուղիղ ազդեցությունը կարող է 0,2-0,4 տոկոս չլինի տոկոսադրույքների վրա։ Անուղղակի ազդեցությունը 2 տոկոսից բարձր է, որը բերել է տոկոսադրույքների նվազմանը, որովհետեւ դա նաեւ ապահովում է ապադոլարացումը համակարգում։

Ուզում եմ մի բան նշել, որ դա վերաբերում է միայն դոլարային կարճաժամկետ ավանդներին։ Դրամային ավանդները` դրանք մեկ տոկոս է պահուստավորումը։ Իսկ եթե պարտատոմսեր են դրա տակ դրված, ապա զրո տոկոս է պահուստավորումը։ Դոլարային ավանդների համար միայն կարճաժամկետն այդպիսին է, եւ էֆեկտիվ պահեստավորման նորմատիվը կազմում է 10-11 տոկոս, որովհետեւ բանկերի մեծ մասը պարտատոմսեր են թողարկել միջազգային եւ հայկական շուկաներում, եւ դրանք բորսայական շրջանառության թղթեր են, որոնք թույլ են տալիս ընդհուպ մինչեւ այդ 18 տոկոսը դարձնել զրո տոկոս։ Այսինքն՝ սրա մեջ նաեւ քաղաքականություն է դրած, որ բանկերը երկարացնեն իրենց պարտավորությունները։ Ես հույս ունեմ, որ կարողացա համոզել, որ դուք էլ համոզվեք, որ սա պետք է պահել, որպեսզի հետագայում երկարաժամկետ պարտավորություններ ձեւավորվեն, եւ հարատեւ լինի տոկոսադրույքների նվազման գործընթացը, ոչ թե կարճաժամկետ էֆեկտների մենք հանգենք։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Պրն Երիցյան, ես տարբեր բանկային համակարգի խոշոր մենեջերների հետ զրուցում եմ, եւ այդ տոկոսադրույքի շեմը պարտադիր պահուստավորման ավանդների թանկացման իրենց համար խնդիր է առաջացնում։ Միգուցե Կենտրոնական բանկն իր կարգավորման գործառույթներն անելիս ավելի վստահ է գնում, բայց կարելի՞ է իջեցնել 15-ի, 16-ի, որը որոշակի էֆեկտ կբերի։

Հաջորդը. իմ վերջին ելույթներից մեկում ես ասացի, որ հարկային ծառայության կողմից հաշվարկված տույժ ու տուգանքների վրա հարկերը օրենքով պետք է դուրս գրվեն։ Իմ հարցն այլ բան է։ Նախ՝ ինչքա՞ն են այդ հարկային պարտավորությունները, տույժ ու տուգանքները։ Հնարավո՞ր էր` մեկ տարի, երկու տարի առաջ անեինք, թե՞ այն ժամանակ ռիսկեր կային։ Ինչո՞ւ դա համընկավ իշխանության փոփոխության հետ։ Դրա համար ասում եմ՝ խնդիրը քաղաքակա՞ն է, թե՞ մենք կարող էինք մեկ, երկու տարի առաջ նախաձեռնել։ Այսինքն՝ խնդիրը կամքի՞ մեջ էր, որ նոր իշխանությունը եկել է, ուզում է այդ հարցը լուծել։ Դուք ուղղակի պատասխանեք։

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Վերջին հարցի հետ կապված` ես հասկանում եմ, որ դուք դիրքորոշում ունեք, դրա համար դա որպես հարց չեմ ընկալում` պատասխանեմ։

1-ին հարցի հետ կապված` ասեմ, որպեսզի կարողանանք կայունություն ապահովել, այդ 18 տոկոսը նույնիսկ իմ ասած փաստարկների ներքո միգուցե կարող է` ավելի ցածր է, որպեսզի գնանք։ Բանկերն իրենք իրենց շահույթի տեսակետից են նայում, եւ ուղիղ ազդեցությունն ասացի` ինչքան է։ Մենք այդ հարցերին մակրո ենք նայում եւ երկարաժամկետ։ Կարճաժամկետ շահութաբերության տեսակետից չենք նայում, եւ դրանում է Կենտրոնական բանկի անկախության իմաստը եւ որպես կարգավորող հանդես գալու իմաստը։ Այս տեսակետից մենք հակառակ կողմում ենք գտնվում, եւ մակրոտնտեսական առումով այդ նույն տոկոսադրույքների նվազմանն ինքը 2-3 տոկոս նվազման նպաստում է ունեցել։ Երբ հակառակը՝ 15-18 տոկոս, որ իջեցնենք, կարող է 0,1 տոկոսով տոկոսադրույքների վրա ազդեցություն ունենալ։ Սա է այդ փաստարկը, որ ինչու պետք չի իջեցնել։ Իջեցնելու դեպքում մենք կունենանք կարճաժամկետ տոկոսադրույքների բարձրացում, տարբեր շոկերից խոցելիություն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն։ Խոսրով Հարությունյան։

Խ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Պրն Ներսիսյան, ըստ հաշետվության տվյալների` ակնհայտորեն եւ փաստ է, վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքներն էապես նվազել են, որը պետք է բարձրացներ վարկերի մատչելիությունը տնտեսվարողների համար։ Եթե իմ հիշողությունը չի դավաճանում, արձանագրված էր 19,6 տոկոս վարկային ծավալների աճ։ Արդյոք կա վերլուծություն` այդ վարկերը գնացել են ռեալ սեկտոր որպես հիմնակա՞ն միջոցներ։ Այսինքն՝ որպես իրական ներդրումներ, թե՞ դրանց մի հատվածը, որպես կանոն, տնտեսվարողներն օգտագործել են կամ ներգրավել են իրենց շրջանառու միջոցները համալրելու համար։ Ինչո՞ւ եմ այս հարցը տալիս. որովհետեւ մենք ունենք անընդհատ մի խնդիր, մեր տնտեսվարողների ճնշող մեծամասնությունն ունի շրջանառու միջոցների չբավարարման նորմատիվից ցածր հնարավորություններ, որը շատ դեպքերում նրանց ստիպում է մտնել վարկային նոր պարտավորությունների տակ, որն էլ իր հերթին ազդում է նրանց մրցունակության վրա։ Հարցս հետեւյալն է. ավելացե՞լ են վարկերի ծավալները, արդյո՞ք սա խոսում է մեր տնտեսության վարկունակության բարձրացման մասին։ Այսինքն՝ վարկերը դարձե՞լ են մատչելի, եւ տնտեսության ակտիվացումը նպաստո՞ւմ է տնտեսական ակտիվացմանը։

2-րդ. այդ ծավալի վարկերի վերլուծություն կա՞, գնացե՞լ են հիմնական միջոցներ, ռեալ ներդրումներ, թե՞ օգտագործել են շրջանառու միջոցների համար` որպես համալրում, որպեսզի հնարավորություն ունենանք գնահատել համակարգի արդյունավետությունը։ Շնորհակալություն։

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Արդյո՞ք ռեալ հատված գնացել է որպես կապիտալ, թե՞ շրջանառու միջոցներ. սովորաբար բանկային վարկավորումը դրանք հիմնականում տնտեսվարողների համար շրջանառու միջոցների համալրման համար են։ Բայց երկարաժամկետ վարկերը կարող են դիտարկվել որպես կապիտալ ներդրում։ Այդ տեսակետից երկարաժամկետ միջին վարկավորման ժամկետայնությունը վերջին մեկուկես տարիների ընթացքում առնվազն մեկուկես տարով ավելացել է։ Դա բավականին լուրջ աճ է, որը ծրագրային վարկերի մասով որոշակի կապիտալ ներդրման գնացել է։

Աճը համատարած է բոլոր սեկտորներում։ Այսինքն՝ կենտրոնացում չկա որեւէ սեկտորի վրա։ Բոլոր սեկտորներում էլ տվյալ սեկտորի տնտեսական աճից ավելի արագ աճ է արձանագրվել վարկավորման մասով, որը նշանակում է, որ տնտեսության բոլոր ոլորտներն էլ վարկավորման աճից օգտվել են։

Մատչելիության տեսակետից մենք նաեւ ունենք որոշակի հարցումներ։ Դա վերաբերում է ոչ միայն տոկոսադրույքին, ժամկետայնությանը կամ վարկը նպատակին ծառայելուն, այլեւ դրա հետ կապված տարբեր տեսակի ձեւակերպումների, գրավի, իրացման։ Այդ թվում՝ այդ վարկի հետ կապված շատ կարեւոր բան է վարկատուի իրավունքների, շահերի պաշտպանությունը, որովհետեւ դրանք հետագայում բերում են չաշխատող, անհուսալի վարկերի ավելացմանը։ Իսկ անհուսալի վարկերը, եթե ավելանում են, ապա դրանք բաշխվում են բոլոր վարկառուների վրա հավասարապես։ Դրա կշիռն այսօր 3 տոկոսից ավելի է, բանկերի մարժայի մեջ վարկերի եւ դեպոզիտների տոկոսադրույքների մարժային տարբերությունը, որը 4-5 տոկոս է, 3 տոկոսային կետը, որը 80 տոկոսից ավելի է, բացատրվում է չվերադարձվող վարկերով։ Այս տեսակետից մենք կարծում ենք, հետագայում նաեւ քննարկումներ պետք է ունենանք այդ չմարված վարկերի, դրա ներքո գտնվող գրավի եւ այլնի իրացման խնդիրները դյուրացնելու, օրենսդրական, դատական, տարբեր տեսակի բարդությունները վերացնելու ուղղությամբ, որպեսզի կարողանանք այդ տոկոսը նվազեցնել։ Այս ուղղությամբ տարբեր նախաձեռնություններ, քայլեր կան։ Այդ թվում ուզում եմ անդրադառնալ այդ տույժերի, տուգանքների զիջման գաղափարին, որն էլ այդ դաշտից է, որ մեկ անգամ մաքրելով համակարգը, առանց լրացուցիչ ծախսերի` բանկային համակարգի վրա, մենք նպաստում ենք այդ վարկերի վերադարձելիությանը։ Բանկերը միշտ պատրաստ են եղել այդ խնդիրը լուծել իրենց հաճախորդների համար։ Եթե զիջում էր, ասենք, 1 մլն դրամ, 200 հազարի հարկ պետք է վճարեր բանկը, որը նույնիսկ, եթե դնում ես հաճախորդի վրա, շատ թանկացնում էր, ու այդ վերաձեւակերպումը չէր լինում։ Բարեբախտաբար, այդ հարցը կլուծվի։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Արձագանքի համար՝ Խոսրով Հարությունյան։

Խ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Պրն Երիցյան, անկասկած տույժ ու տուգանքների հետ կապված զիջման խնդիրը օրենսդրորեն կարող ենք կարգավորել։ Այսինքն՝ առեւտրային բանկերն ընդունենք օրենք, որով նրանց կազատենք հարկային պարտավորություններից։ Բայց համաձայնվեք, որ մեր պրոբլեմը կշարունակի մնալ հետեւյալը. արդյո՞ք վարկառուն այսուհետ կդառնա վճարունակ եւ վարկը վերադարձնելու կարող։ Իմ հարցադրման իմաստը սա է։ Երբ մեր վարկերի ճնշող մեծամասնությունը գնում է շրջանառու միջոցների համալրման, ապա մենք դրանով տվյալ կազմակերպության կամ ընկերության վարկունակությանը կամ մրցունակությանը չենք նպաստում։ Հետեւաբար, այս հարցադրումը ձեր խնդիրը չի։ Բայց, եթե վերցնում եւ նայում ենք գլոբալ քաղաքականության մեջ, ապա սա առանցքային հարցադրումներից է, որը մի կողմից հնարավորություն է տալիս բարձրացնել տնտեսվարողի վարկունակությունը, նրա մրցունակ լինելը։ Եթե մենք այս խնդիրները չենք լուծում, ինչքան ուզում եք` տոկոսներ իջեցրեք, եթե մարդը չի վերադարձնելու, եթե նրա թողարկող արտադրանքը մրցունակ չի, ծառայությունը մրցունակ չի, նա վարկ չի վերադարձնելու։ Երեք տարուց հետո նորից կզիջենք։ Արդյունքում ոչինչ չի փոխվի։ Իմ հարցադրման իմաստը սա է, պրն Երիցյան։

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Ես ձեզ հետ համաձայն եմ, որ մշտապես ինչ-որ բան զիջելը, եթե չկա հաջորդ քայլը, դա ավելի հիվանդության է բերում, քան օգնում է խնդրին։ Այդուհանդերձ, մի գործոն կա, որը կարծում եմ, որ արդարացնում է այս քայլն այս փուլում, որովհետեւ բումի ժամանակ, երբ տարիներ շարունակ աճ է լինում, հետո նվազում է լինում, վարկի վճարունակությունը որոշվում է վարկը տալու պահին։ Եթե բանկը չունեցավ ունակություններ, տրամադրման պահին չհասկացավ դրա վճարունակության հավանականությունը, մեծ հավանականություն կա, որ այդ վարկը չի վճարվի։ Բումի ժամանակ, երբ աճ է լինում, անընդհատ, բոլորի մոտ եկամուտներն ավելի աշխույժ են լինում, եւ բանկն ավելի դրական է նայում բոլորի դեպքերը, եւ լինում են այդ տիպի էքսցեսներ, որ ավելի շատ ես վարկավորում, քան այդ ռիսկերը կթույլատրեին, եւ շոկերը հայտնի չեն։ Շոկի ժամանակ որոշակի ճշգրտում է լինում, որը կարող է բեռ լինել բանկի եւ հաճախորդի համար։ Մեկ անգամ մաքրելով` հնարավոր է նաեւ նոր էջ սկսել։ Այդուհանդերձ, ֆունդամենտալ իմաստով ձեզ հետ համաձայն եմ, որ ցանկացած ներում մեր տերմինով կոչվում է «մորալ հազարդ»։ Այսինքն՝  հոգեբանական պրոբլեմ է, որ ինքը գիտի` մի անգամ ներեցիր, վաղը նորից ես ներելու իրեն, եւ պատրաստվում է հաջորդ չվճարմանը։ Ուզում եմ հավաստիացնել, որ բանկերը վարկավորման ունակություն ունեն, որ կարողանան այդ ռիսկերը գնահատել։ Այս պահին խելամիտ կերպով վարկավորում են իրականացնում։ Բայց բումերի եւ անկման ժամանակ այդ իներցիան լինում է։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Վերջին հարցը՝ Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Երիցյան, իմ հարցը վերաբերում է գնաճին։ Ես, ինչպես եւ դուք, տեղյակ ենք, որ կառավարությունը միջնաժամկետ ծրագրերում տեսանելի է համարել եւ գնահատել է, որ 4 տոկոս պլյուս մինուս 1,5 տոկոսային կետն ընդունելի է Կենտրոնական բանկի, կառավարության համար մակրոտնտեսական կայունություն ապահովելու համար։

Կոնկրետ հարցս վերաբերում է հետեւյալին. ի՞նչ արժե այդ 4 տոկոս գնաճը, եւ դրամավարկային քաղաքականության եւ հարկաբյուջետային քաղաքականության արդյունքում այս կայունությունն ապահովելով` մենք ի՞նչ ծավալի ծախսեր ենք անում։

2-րդը. ի՞նչ կառուցվածք ունի այս գնաճը։ Այսինքն՝ ինչպես գիտեք, հանրության մեջ թյուրըմբռնում կար, որ առաջին անհրաժեշտության ապրանքները շատ ավելի են թանկացել, քան ձեր նշած 4 տոկոսը, եւ երկրորդական սպառման ապրանքներն էժանացել են։ Ի վերջո, ըստ այն մեթոդի, որ կիրառում է Կենտրոնական բանկը եւ կցանկանայինք, որ այդ մեթոդի մասին մեզ տեղեկացնեիք, ստացվում է նշված 4 տոկոսը։

3-րդը. այս 4 տոկոսը կայունության ապահովման համար, եթե մենք  գտնում ենք կարեւորագույն ցուցանիշ, արդյո՞ք ռիսկային չի դառնում այլեւս ազատ մրցակցային հնարավորությունների պայմաններում, որտեղ պետք է կենտրոնացված համակարգ չլինի, մոնոպոլիաներ չլինեն, ազատ մրցակցությունը ենթադրում է, որ պետք է նաեւ որոշակի ազատություն ստանա նաեւ գների գնաճը եւ գնանկումը։ Այս համատեքստում Կենտրոնական բանկը դրամավարկային նոր քաղաքականություն մշակելու խնդիրներ տեսնու՞մ է, թե՞ ոչ։ Եթե տեսնում է, ինչպիսի՞ նոր ռեսուրսներ ունենք, որ կարող ենք կայուն պահել գնաճի հնարավորությունները։ Շնորհակալություն։

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախ՝ ուզում եմ շեշտել, որ Կենտրոնական բանկի դրամավարկային քաղաքականության շրջանակը, մեթոդաբանությունն այսօր աշխարհի առաջադեմ մեթոդաբանություններն են, կիրառում ենք, եւ դրա տակ լուրջ հետազոտական, վերլուծական ապարատ է աշխատում` մինչեւ մենք որոշում կայացնենք` 4 տոկոս է գնաճը, կանխատեսում ենք կատարում 12-36 ամսվա կտրվածքով, եւ այդ կանխատեսումն է մեր նպատակը։ Ոչ թե այսօրվա, երեկվա գնաճը, այլ կանխատեսումն է մեր նպատակը, որ ապագային միտված քաղաքականություն իրականացնենք, ոչ թե անցյալ պրոբլեմները լուծենք։ Մեզ մոտ այդպիսի քաղաքականություն է ու բավականին լավ ճանաչված։

Սկսեմ վերջից։ Մրցակցության սրա շարունակությունը` ազդեցություն կամ գնային շոկեր, եթե լինեն, մենք մշտապես հայտարարել ենք նաեւ ԱԺ-ում, որ եթե լինեն առաջարկի շոկեր՝ վարչարարական բարեփոխումներ, շուկայական որոշակի ճշգրտումներ եւ այլն, դրանց Կենտրոնական բանկն անմիջապես չի արձագանքում։ Եղել է նաեւ պատմականորեն, որ մենք ունեցել ենք 10 տոկոս գնաճ եւ այլն, բայց քանի որ ինքն առաջարկի շոկ է եղել, մենք ոչ թե հետեւել ենք դրան անմիջական, որովհետեւ մեր քաղաքականությունը միտված է ապագային, այլ դրա երկրորդային էֆեկտներին։ Դրա համար մեր քաղաքականությունը, որ իրականացնում ենք, ձեր ասած խնդրի տրամաբանության մեջ տեղավորվում է եւ ունի բավարար ճկունություն, որ խնդիրներն ապագայում լուծվեն։

Ինչ վերաբերում է` կառուցվածքը ո՞նց ենք որոշում, մեթոդը` դա մենք չենք որոշում։ Հենց դա կարեւոր է, որ մենք չորոշենք։ Եթե մենք որոշեինք, ապա կասեինք, որ մեթոդն այնպես կընտրեինք, որը ցույց կտար միշտ 4 տոկոս։ Դա միջազգային ստանդարտներով մեր ազգային վիճակագրության ծառայությունն է հաշվարկում այդ մեթոդաբանությամբ, հրապարակում է մեր կամքից անկախ։ Մենք դրան անուղղակիորեն ենք ազդում եւ իրենք հրապարակման միջոցով արդյունքում ապագային միտված մեր քաղաքականությունը ճշգրտում ենք, որ այդ 4 պլյուս 1,5 տոկոսը կարողանանք ապահովել։ Մինչ օրս հաջողել ենք։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բագրատյան, արձագանքելո՞ւ եք։ Դրա համար եկեք ընդմիջում անենք, հետո կհանդիպենք։

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Հանեց։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շատ բարի։ Ուրեմն, հարցերը պրն Երիցյանին ավարտվեցին։ Ընդմիջումից հետո կլսենք Հաշվեքննիչ պալատի նախագահ պրն Յոլյանին։ Ընդմիջում` մեկ ժամ։


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱ ԲԱԲԼՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՄԻՔԱՅԵԼ ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆԸ
 

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, բոլորիդ հրավիրում ենք լիագումար նիստերի դահլիճ, շարունակում ենք մեր աշխատանքները: Հիշեցնեմ, որ քննարկվում է «2017 թվականի պետական բյուջեի կատարման մասին» տարեկան հաշվետվությունը: Այժմ հարակից զեկուցումներին ենք անցնում, եւ հարակից զեկուցման համար կենտրոնական ամբիոնի մոտ է հրավիրվում ՀՀ հաշվեքննիչ պալատի նախագահ Լեւոն Յոլյանը: Համեցեք, պրն Յոլյան` մինչեւ 30 րոպե:

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Մեծարգո նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, հարգելի կառավարության անդամներ, ձեր ուշադրությանն է ներկայացվում «Հայաստանի Հանրապետության 2017 թվականի պետական բյուջեի կատարման վերաբերյալ» Հաշվեքննիչ պալատի եզրակացությունը, որը Սահմանադրության եւ մի շարք օրենքների պահանջներին համապատասխան` 2018 թվականի մայիսի 25-ին ներկայացվել է ԱԺ, Կառավարություն, ինչպես նաեւ հրապարակվել է Հաշվեքննիչ պալատի պաշտոնական կայքում:

Պրն Ջանջուղազյանը բավական մանրամասն անդրադարձ կատարեց 2017 թվականին, ուստի այս պահին ես չեմ ծանրաբեռնի ձեր ուշադրությունը տարբեր ֆինանսական, թվային ցուցանիշների հնչեցմամբ, այլ կխոսեմ որոշ խնդիրների մասին, որոնք, ըստ Հաշվեքննիչ պալատի, խիստ սկզբունքային են եւ հետագա լուծման կարիք ունեն:

Հաշվեքննիչ պալատի եզրակացությամբ արձանագրվել է 8 հիմնական խնդիր եւ դրանց մասով ներկայացվել են կոնկրետ առաջարկություններ, մասնավորապես?

2008 թվականից ի վեր մենք առաջարկել ենք պետական բյուջեում արտացոլված բոլոր վարկային եւ դրամաշնորհային միջոցները շրջանառել գանձապետական միասնական հաշվով, այլ ոչ թե` առեւտրային բանկերով: Պարզ ճշմարտություն է, որ որքան շատ բյուջետային միջոցներ շրջանառվեն գանձապետական համակարգով, այնքան ավելի վերահսկելի եւ թափանցիկ կլինի այդ միջոցների օգտագործումը: Կառավարությունն ընդառաջ գնաց մեր առաջարկությանը, եւ 2010 թվականից աստիճանաբար վարկային եւ դրամաշնորհային միջոցների մի մասը սկսեց շրջանառել գանձապետական համակարգով: Խոսքը գնում է միայն «Ծրագրերի իրականացման գրասենյակ» պետական հիմնարկների մասին:

Սակայն, մենք առաջարկել էինք նաեւ, որ պետության կամ համայնքների կողմից հիմնադրված կազմակերպությունների ֆինանսական հոսքերի շրջանառությունը տեղափոխվեր գանձապետական համակարգ: Սակայն, մինչ օրս, այդ կազմակերպությունների հաշիվները փաստացի սպասարկվում են առեւտրային բանկերում` չնայած կատարված օրենսդրական փոփոխություններին: Խոսքը գնում է ՊՈԱԿ-ների, ՀՈԱԿ-ների, հիմնադրամների եւ բաժնետիրական ընկերությունների մասին: Առկա իրավիճակը չի բխում հանրային միջոցների կառավարման թափանցիկության եւ վերահսկելիության պահանջներից եւ հանգեցնում է դրանց օգտագործման գործընթացում հնարավոր ռիսկերի ավելացմանը: Ակնկալում ենք, որ այս խնդրի լուծման ուղղությամբ եւս անհրաժեշտ ջանքեր կգործադրվեն:

Այս տարի առաջին անգամ Հաշվեքննիչ պալատն անդրադարձ է կատարել պետական բյուջեի հիմքում ընկած ոչ ֆինանսական ցուցանիշներին: Արդեն մեկուկես տասնամյակ է, ինչ ՀՀ-ում իրականացվում են ծրագրային բյուջետավորման ներդրմանն ուղղված ակտիվ աշխատանքներ, որոնք մի քանի ամսից մոտենալու են իրենց տրամաբանական ավարտին: Ծրագրային բյուջետավորման համակարգի մեխն արդյունքային ցուցանիշներն են:

Հստակ կարելի է բանաձեւել. «Չկան ոչ ֆինանսական ցուցանիշներ, չկա ծրագրային բյուջետավորում»:

Հաշվեքննիչ պալատի կողմից իրականացված վերլուծության արդյունքները մանրամասն ներկայացված են մեր եզրակացության մեջ, եւ ես կսահմանափակվեմ միայն մի քանի փաստերի հնչեցմամբ.

քաղաքականության միջոցառումներից 17.4%-ի գծով ընդհանրապես ոչ մի ոչ ֆինանսական ցուցանիշ սահմանված չի եղել: Նշված միջոցառումների կատարման արդյունավետությունն անհնար է գնահատել` պայմանավորված դրանց չափելիության հնարավորության բացակայությամբ:

Քաղաքականության միջոցառումներից 59.3%-ի գծով սահմանված է եղել միայն մեկ տեսակի ոչ ֆինանսական ցուցանիշ (հիմնականում քանակական), ինչն անբավարար է նշված միջոցառումների արդյունքների լիարժեք գնահատումն ապահովելու համար:

Քաղաքականության միջոցառումներից միայն 13.2%-ի գծով է սահմանված եղել ոչ ֆինանսական ցուցանիշների տեսակային լիարժեք կազմ:

Այսպիսով, ոչ ֆինանսական ցուցանիշների պլանավորման եւ կատարման գործընթացում արձանագրված թերությունները հետագայում բացառելու, ինչպես նաեւ 2019 թվականի հունվարի 1-ից 100% ծրագրային բյուջետավորման անցումը սահուն կատարելու նպատակով` Հաշվեքննիչ պալատը ներկայացրել է մի շարք առաջարկություններ, մասնավորապես?

սահմանել ոչ ֆինանսական ցուցանիշներ այն քաղաքականության միջոցառումների գծով, որոնց համար այդպիսիք դեռեւս սահմանված չեն:

Սահմանել ոչ ֆինանսական ցուցանիշների տեսակային առավել լիարժեք կազմ` մեծացնելով ոչ քանակական տեսակի, ոչ ֆինանսական ցուցանիշների ծածկույթը` հատկապես շեշտադրելով որակական տեսակի ոչ ֆինանսական ցուցանիշների ծածկույթի ընդլայնումը:

Բարձրացնել ոչ ֆինանսական ցուցանիշների պլանավորման եւ կատարման գործընթացի նկատմամբ հետեւողականությունը: Պլանավորված եւ փաստացի ցուցանիշների միջեւ բոլոր շեղումների համար ներկայացնել պարզաբանումներ:

Վերջիվերջո, կարեւոր է ոչ միայն այն, թե ինչ ծրագրեր է Կառավարությունն իրականացնում, այլ շատ ավելի կարեւոր է, թե ինչպե՞ս է ծրագիրն իրականացվում եւ ի՞նչ վերջնական արդյունք է ստացվում կամ արդյո՞ք բարենպաստ պայմաններ են ստեղծվում հասարակության եւ բնակչության համար:

Հարգելի՛ պատգամավորներ, իսկ հիմա ներկայացնեմ պետական բյուջեի ծախսերի գործառնական դասակարգման վերաբերյալ ուսումնասիրության արդյունքները?

«Պետական բյուջեի մասին» օրենքով սահմանված թվով 18 ծրագիր` ավելի քան 11 միլիարդ դրամ ընդհանուր ծավալով, չի կատարվել, այլ կերպ ասած` դրանց գծով վճարումներ չեն իրականացվել:

Թվով 25 ծրագիր` ավելի քան 5 միլիարդ դրամ ընդհանուր ծավալով, ճշտված ծրագրով զրոյացվել է:

34 ծախսային ծրագրի փաստացի կատարողականը ճշտված ծրագրի նկատմամբ կազմել է 50%-ից ցածր` առաջացնելով տարեկան ճշտված ծրագրի նկատմամբ 11.5 մլրդ դրամի շեղում:

19 ծախսային ծրագիր օրենքով նախատեսված չի եղել, սակայն հետագայում կառավարությունը դրանք ճշտված ծրագրով ավելացրել է` 14,6 մլրդ դրամ, իսկ հետագայում պարզվել է, որ փաստացի դրանից կատարվել է միայն 12,5 մլրդ դրամի ծախսը:

Մեկ այլ խնդիր: Փաստացի ծախսերի` ճշտված ծրագրի նկատմամբ կատարողականը բոլոր 19 բաժիններում չի ապահովել նախատեսված ցուցանիշների մակարդակը, ընդ որում` ամենացածր կատարողականն արձանագրվել է «Շրջակա միջավայրի պաշտպանություն» բաժնում` 48?9 տոկոս եւ «Բնակարանային շինարարության եւ կոմունալ ծառայություններ» բաժնում` կազմելով 72.4 տոկոս: Հատկանշական է, որ այս խնդիրն արձանագրվել է նաեւ նախորդ տարի: Այսինքն` կան ոլորտներ, որոնք պարբերաբար թերակատարվում են:

Արտաբյուջեի մասին: Արձանագրվել է, որ օրենսդիր մարմինն արտաբյուջետային հաշիվների պլանավորման նկատմամբ բավարար վերահսկողության հնարավորություն չունի, քանի որ այդ միջոցները տնօրինող գերատեսչություններն իրենք են որոշում իրենց արտաբյուջետային մուտքերը եւ դրանց հաշվին իրականացվող ելքերը:

Այդ առումով` Հաշվեքննիչ պալատն առաջարկում է «ՀՀ պետական բյուջեի մասին» հաջորդ օրենքի նախագծում ներառել նաեւ արտաբյուջետային մուտքերն ու ելքերը, որպեսզի արտաբյուջետային միջոցների նկատմամբ լինի պառլամենտական հսկողության հնարավորություն նաեւ` պլանավորման մակարդակում:

Հարգելի՛ գործընկերներ, դուք, հավանաբար, հիշում եք, որ 2018 թվականի մարտի 29-ին Ազգային ժողով ներկայացված Վերահսկիչ պալատի 2017 թվականի տարեկան հաշվետվությամբ արձանագրվել էր, որ Վերահսկիչ պալատն ունեցել էր քրեաիրավական բնույթի որոշ կասկածներ եւ 2018 թվականի մարտ ամսին այդ նյութերն ուղարկել էր գլխավոր դատախազություն: Այս պահի դրությամբ բոլոր ուղարկված նյութերով հարուցվել են քրեական գործեր, մասնավորապես` ԴԱՀԿ ծառայության, Սեւան ազգային պարկի եւ Տավարաբուծության զարգացման ծրագրի մասով: Բոլոր նյութերը դեռեւս 2018 թվականի մարտ ամսին ներկայացվել են Ազգային ժողով եւ տեղադրվել են պալատի պաշտոնական ինտերնետային էջում եւ հասանելի են բոլորին:

Այդ առումով նշեմ, որ դատախազությունն իր հերթին պալատի հրապարակած որոշ այլ ընթացիկ հաշվետվություններում նույնպես նկատել է քրեաիրավական բնույթի կասկածներ եւ իր նախաձեռնությամբ պալատից լրացուցիչ պահանջել է այլ նյութեր:

Հարգելի պատգամավորներ, դուք գիտեք, որ «Հաշվեքննիչ պալատի մասին» ՀՀ օրենքն ուժի մեջ է մտել 2018 թվականի ապրիլի 9-ին, հետեւաբար պետական բյուջեի կատարման վերաբերյալ այս տարվա մեր եզրակացությունը, ինչպես նախորդ տարիներին, այդպես էլ այս տարի, կառուցվել է նախկին համակարգի հիման վրա:

Առհասարակ, նոր Սահմանադրությունը եւ «Հաշվեքննիչ պալատի մասին» ՀՀ օրենքը որակապես նոր պահանջներ են առաջադրել պետական բյուջեի կատարման գործընթացի արժանահավատության գնահատման համար:

Ես հիմա մանրամասն չեմ խոսի պալատի ռազմավարական զարգացման հարցերի մասին, պարզապես նշեմ, որ դրանով պայմանավորված` 2018 թվականի պետական բյուջեի կատարման վերաբերյալ Հաշվեքննիչ պալատի եզրակացությունը տրամադրվելու է հաշվեքննության արդյունքների հիման վրա եւ որակապես այլ ձեւաչափով:

Ամփոփելով ելույթս` նշեմ, որ, ըստ Հաշվեքննիչ պալատի եզրակացության, պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվության մեջ արտացոլված թվերն արժանահավատ են, իսկ «2017 թվականի պետական բյուջեի մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված պահանջները` կատարված: Շնորհակալություն, ուշադրության համար:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Յոլյան: Հարգելի գործընկերներ, այժմ հարակից զեկուցող` Հաշվեքննիչ պալատի նախագահ պրն Յոլյանին հարցերով դիմելու համար` հերթագրում: Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր:

Պրն Յոլյան, հարցս հետեւյալ բնույթն ունի. եթե հիշում եք, որոշ ժամանակ առաջ մենք զրուցեցինք ձեզ մոտ, եւ մի շարք քրեաիրավական, ինչպես դուք նշում եք, բնույթի խնդիրներ էին առաջացել: Ես ուզում եմ ավելի մանրակրկիտ դուք այստեղ հնչեցնեք, հատկապես նախորդ ժամանակահատվածում` գյուղատնտեսության նախարարության կողմից, այսպես կոչված, «Ստավրոպոլի ագրոցենտր» կազմակերպությունից սերմնացուի ներկրման գնագոյացման հետ կապված հարցերն ինչպիսիք են: Ինչքան ես հիշում եմ, բավականին տարբերություն կա ձեռք բերված սերմնացուի եւ շուկայում այսօր կամ այդ փուլում գների հետ կապված: Սա` մեկ հարց:

Երկրորդը հետեւյալ հարցն է` երբ ապրիլի 9-ից Վերահսկիչ պալատը վերածվեց Հաշվեքննիչ պալատի, այսինքն` հաշվեքննությունը դարձավ հիմքում աուդիտ, ի՞նչ է փոխվել, եւ դրա հետ կապված` ռեալ, այն, ինչ դուք նշեցիք, որ տարբեր ծրագրեր չեն կատարվել, դա խաթարե՞լ է բյուջեի կատարման ընթացքը, թե՞ կոսմետիկ ազդեցություն է ունեցել, որ ընդհանուրի մեջ շատ փոքր կշիռ են ունեցել այդ խաթարումները, որովհետեւ փոքր, միջին կամ մեծ չի կարող լինել, եւ դա նշանակում է, որ որոշակի ծրագրեր են խաթարվել, եւ եթե այդ ծրագրերը խաթարվել են չֆինանսավորվելու կամ այլնի պատճառներով, նորից եմ կրկնում` ընդհանուրի մեջ ի՞նչ ազդեցություն են ունեցել: Այսինքն` կխնդրեի սխալի չափը գնահատեիք: Այսինքն` ես պրոֆեսիոնալ հաշվեքննության մասին չեմ խոսում:

Տավարաբուծության հետ կապված` դուք նշեցիք, ինչքան ես գիտեմ, այդ ծրագրերի մի մասը կապված է եղել նաեւ Հայաստանում գյուղացիական կոոպերատիվների ձեւավորման գործընթացի հետ, որ, ասենք, մեր համապատասխան խոշոր եղջերավորների մոտ կաթնատվությունը եւ այլն, շատ ցածր է, եւ բարձր արոտներ նրանք չեն կարող գնալ, ասենք` ավստրիական սիմենտալ կամ հոլշիմ տեսակի, այդ ավելի մեծ քաշի խոշոր եղջերավորները, դրա համար խմոցներ պետք է լինեին, ավելի շատ պետք է մնային, կերերից օգտվեին: Ի՞նչ կա, այդ տավարաբուծության ծրագիրը ձախողվե՞լ է, թե՞ ինչի մասին է խոսքը: Մանրամասնեք, խնդրեմ:

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար: Ինչքա՞ն ժամանակ ունեմ: Ունեմ: Սերմերի հետ կապված ձեր բարձրացրած հարցը. մեր մոտ արձանագրված է հետեւյալը` սերմերի գինը` գարու եւ ցորենի մասով եմ ասում, ընդհանուր առմամբ շուկայում անկում էր ապրել, բայց 2017 թվականի գնման մեջ գինը բավականին բարձրացել է: Թվերը գուցե լավ հիշեմ` 290 դրամով գնել էին, եւ 160 միլիոն դրամը, դա պետության կողմից հատկացված սուբսիդիան էր, եւ ընդհանուր առմամբ, վաճառքի գինը ստացվել է 130 դրամ: Ներմուծվել էր 1700 տոննայից ավել սերմ, գուցե թվերը մի քիչ շեղումներ ունենան, բայց հիմնականում ճիշտ են, եւ տարվա վերջին մնացորդը կազմում էր 899 տոննա:

Մենք, մեր լիազորությունների շրջանակներում այդ ամեն ինչն արձանագրել էինք: Սերմերը Հայաստան ներմուծվում են երկու մաքսային կոդերով: Մեկը` անասնապահության համար, մյուսը` զուտ բերքի առումով: Մենք տեսնում էինք` ստացել էինք ՊԵԿ-ից նման փաթեթ, պարզապես այստեղ խնդիր կար, որ մենք էլ առաջարկել էինք կառավարությանը ճշտել, եթե կարիքը չկար սերմերի` 1780 տոննա ինչո՞ւ էին ներմուծել, որ տարվա վերջում էլ 899-ը մնացորդ էր մնացել: Եթե կարիքը կար, պարզապես առեւտրային գործունեությամբ զբաղվող բաժնետիրական ընկերությունները բերում էին առանց սուբսիդիայի եւ վաճառում էին, դա արդեն հարցի մյուս կողմն է: Մենք առաջարկել էինք, քանի որ մենք իրավունք չունենք զուտ հարկային դաշտում տնտեսավարողի մոտ կատարել համապատասխան հաշվեքննություն, մենք միայն պետական լիազոր մարմնում դա կարող ենք անել, մենք առաջարկել էինք պատճառները մեր եզրակացության մեջ, ո ՊԵԿ-ի հետ համատեղ գործունեություն ծավալի եւ ճշտի` կամ որակն է, կամ` գինն է, կամ` պարզապես պատվերը շատ ավելի մեծ էր, քան անհրաժեշտություն կար մեր շուկայում:

Նշեմ նաեւ, որ 2018 թվականին կառավարությունը որոշում է ընդունել, որտեղ ֆիքսել է չափ` շատ ավելի մեծ սերմերի գնման, քան եղել է նախորդ տարի: Այս հարցում էլ պետք է ուշադիր լինել, հասկանալով` կարիքը կա՞, թե՞ չկա:

Նշեցիք տավարաբուծության հետ կապված խնդրի վերաբերյալ, որի գործը քննության դաշտում է, գործ է հարուցված: Օրենքի պայմաններից ելնելով, երեւի ճիշտ չի լինի, որ ես մանրամասնեմ, պարզապես նշեմ, որ կոոպերատիվների դաշտի հետ կապված, խնդիրն այլ է: Դա արդեն գյուղտեխնիկայի հետ կապված հարց է, որի պրոբլեմները, նույնպես, մեր ընթացիկ հաշվետվությունում մանրամասն ներկայացված են, եւ այդ դաշտում էլ բավականին խնդիրներ կան, որ Կառավարությունն այս ուղղությամբ պետք է մտածի: Բավականին մեծ քանակությամբ գյուղատնտեսական տեխնիկա առկա է մեր երկրում ծրագրով գնված` վերջին 7-8 տարիների ընթացքում, որը, ըստ էության, շատ տեղերում արդյունավետ չի օգտագործվում կամ ընդհանրապես չի օգտագործվում:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Ներողություն, պրն Յոլյան, ես արձագանքեմ, որպեսզի դուք շարունակեք: Հասկանալի են հարցադրումները, եւ ես կարծում եմ` այո, Հաշվեքննիչ պալատը ճիշտ ուղղությամբ է գնում, եւ մենք պետք է կարողանանք ձեր ծրագրերում ավելի դիվերսիֆիկացված եւ շղթայի մաս կազմող ցիկլով գնալ, այսինքն` որպեսզի ամբողջ ցիկլը ձերբազատենք այդ խնդիրներից:

Իհարկե, ես կուզենայի, որ դուք անպայման արձագանքեք նաեւ այդ սխալի չափին, այսինքն` չֆինանսավորված տարբեր պատճառներով ծրագրերը ընդհանուր բյուջետային գործընթացը խաթարե՞լ են, թե՞ դա ընդհանուր ազդեցություն չի ունեցել:

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Եղած նյութերի հիման վրա, դուք հիմա ուզեցիք, առաջին մասը ո՞րն էր: Ընդհանուր չֆինանսավորված ծրագրերի առումով մենք այսօր ներկայացրել ենք այն, ինչ կարողացել ենք ներկայացնել մեր ուսումնասիրության արդյունքների հիման վրա: Ես նշեցի, որ նոր օրենքի պահանջներին համահունչ 2019 թվականի մեր եզրակացությունը կլինի արդեն հիմնված բյուջեի կատարման վերաբերյալ հաշվեքննության մասով: Դա բավականին լուրջ եւ բավականին մեծ բեռ է հաշվեքննիչ պալատի վրա: Մենք նյութերը սկսելու ենք ուսումնասիրել արդեն հուլիսի 1-ից` ամբողջ տարվա ընթացքում, եւ այստեղ, շատ ավելի որակապես եւ խորը եզրակացություն հնարավորություն կունենանք ներկայացնելու: Շնորհակալություն:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շատ բարի, էլ հարցեր չկան, պրն Յոլյան, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հարգելի գործընկերներ, այժմ անցնում ենք մեկ այլ հարակից զեկուցման: Հարակից զեկուցողն է ԱԺ ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Գագիկ Մինասյանը, համեցեք:

Գ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

- Հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, Կառավարության հարգելի ներկայացուցիչներ, 2017 թվականի բյուջեն առանձնահատուկ է մի քանի առումներով: Ես կնշեմ դրանցից երկուսը.

այս բյուջեն վերջինն է, որը չի ներկայացված 100% ծրագրային բյուջետավորման սկզբունքների հիման վրա: Ծրագրային բյուջետավորման 100% բյուջե մենք կունենանք ընդամենը 4 ամիս հետո, եւ այդ բյուջեն կլինի առաջինը, որը թույլ կտա ունենալ բոլոր ծրագրերի համար ոչ միայն ֆինանսական, այլեւ ոչ ֆինանսական, այն է` քանակական, որակական եւ ժամկետային ցուցանիշներ, որը մի կողմից չափազանց ավելի վերահսկելի կլինի Կառավարության գործունեության թափանցիկության առումով, ընդ որում, վերահսկելի կլինի ոչ միայն խորհրդարանի, այլ մեր հասարակության յուրաքանչյուր անդամի համար, եւ որ շատ ավելի կարեւոր է, կարծում եմ` ինքն էապես կնվազեցնի կոռուպցիոն ռիսկերը բյուջետային գործընթացներում եւ միաժամանակ կնպաստի ֆինանսական միջոցների փոշիացման դեմ արդյունավետ պայքարին:

Այս աշխատանքը բավականին երկար ժամանակ է իրականացնում Կառավարությունը: Վերջին 3 տարիների ընթացքում նաեւ խորհրդարանն է իր մասնակցությունը բերել այդ աշխատանքներին, եւ ես ենթադրում եմ, որ եկող տարվա բյուջեն, մինչեւ իր վերջնական տեսքով ներկայացվելը, նաեւ կանցնի մեր մշտական հանձնաժողովներով, որպեսզի այդ հանձնաժողովներն իրենց ծրագրերի առումով տեսնեն, թե այն կատարողական հիմնական ցուցանիշները, որոնք իրենք չեն հասցրել մշակել, իսկ մոտավորապես 30 տոկոսը մշակվել էր մեր հանձնաժողովների  Կառավարության հետ համատեղ աշխատանքների բնագավառում, ապա այդ նոր ցուցանիշները որքանո՞վ են ներդաշնակ նաեւ մեր մշտական հանձնաժողովների տեսակետներին: Սա` առաջին առանձնահատկությունը: Այսինքն` մենք, կարծես վերջին բյուջեն ենք քննարկում` ոչ լիարժեք ծրագրային ֆորմատով:

Երկրորդը եւս շատ կարեւորում եմ` «Հաշվեքննիչ պալատի մասին» նոր օրենքը: Ապրիլի 9-ից ընդունվել է օրենքը եւ, բնականաբար, չէր կարող այդ օրենքով հաշվեքննության ենթարկվել մեր կողմից այսօր քննարկվող պետական բյուջեն, իսկ «Հաշվեքննիչ պալատի մասին» նոր օրենքը էապես ավելի բարդ եւ ավելի կարեւոր խնդիրներ է դնում Հաշվեքննիչ պալատի առաջ, որովհետեւ Հաշվեքննիչ պալատը, ընդամենը մեկ օրինակ եմ ուզում բերել, ոչ թե պետք է իր եզրակացությունը տա Կառավարության կողմից իր իսկ կատարած բյուջեի հաշվետվության վերաբերյալ, այլ պետք է ինքն իր եզրակացությունը տա, ի դեպ, իրականացնելով ֆինանսական եւ համապատասխանության աուդիտ` բյուջեի բոլոր ֆինանսական նախնական փաստաթղթերի նկատմամբ:

Ահա այն երկու հիմնական առանձնահատկությունները, որոնք էապես տարբերելու են հաջորդ մնացած բոլոր բյուջեները, այդ թվում` նրանց նախագծմամբ ու իրականացմամբ, նաեւ ԱԺ-ում քննարկման գործընթացն այն գործընթացից, որը մենք իրականացրել ենք մինչեւ այժմ:

Հարգելի գործընկերներ, Ազգային ժողովի խորհրդի որոշման համաձայն մայիսի 29-ից մինչեւ հունիսի 5-ը Ազգային ժողովի մշտական հանձնաժողովների համատեղ նիստերում տեղի ունեցան 2017 թվականի պետական բյուջեի հաշվետվության նախնական քննարկումներ: Մշտական հանձնաժողովներից յուրաքանչյուրի ոլորտին նվիրված համատեղ նիստում լսվեցին ֆինանսների նախարարության եւ համապատասխան մարմինների ներկայացուցիչների հաշվետվությունները, պատգամավորները տվեցին իրենց հարցերը, հնչեցին պատասխաններ:

2017 թվականին Հայաստանում գրանցվել է ՀՆԱ-ի 7.5% աճ, 2007 թվականից հետո այսպիսի բարձր տնտեսական աճ մեր երկիրը չի ունեցել: Տնտեսական աճը պայմանավորված է եղել ինչպես հիմնական գործընկեր երկրների տնտեսական աճի տեմպերի արագացմամբ, այնպես էլ ներպետական զարգացումներով, մասնավորապես, վարկավորման ծավալների աճով, արտահանման ուղղությամբ իրականացված արդյունավետ տնտեսական քաղաքականությամբ:

Հատկանշական է, որ 2017 թվականին Հայաստանում արձանագրված տնտեսական աճը գերազանցում է ոչ միայն Եվրասիական Տնտեսական Միության մեր գործընկեր երկրների, այլ նաեւ տարածաշրջանի երկրների տնտեսական աճի ցուցանիշները: Մասնավորապես, ըստ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի 2018 թվականի ապրիլ ամսվա հաշվետվության` 2017 թվականին Թուրքիայում ՀՆԱ-ի աճը կազմում է 7%, Վրաստանում` 4.8%, Ղրղըզստանում`  4.5%, Իրանում` 4.3%, Ղազախստանում` 4%, Բելառուսում` 2.4%,  Ռուսաստանի Դաշնությունում` 1.5% եւ, Ադրբեջանում` 0.1%:

Հայաստանում 2017 թվականին ՀՆԱ-ի աճին դրական են նպաստել ծառայությունների` 5.1 տոկոսային կետ, արդյունաբերության` 1.8 %-ային կետ եւ շինարարության` 0.2 %-ային կետ ճյուղերը, իսկ գյուղատնտեսությունը տնտեսական աճի վրա ունեցել է բացասական ազդեցություն` -0.6 %-ային կետ:

Ի դեպ, 2017 թվականին մատուցված ծառայությունների ծավալն իրական արտահայտությամբ աճել է 14.4%-ով, առեւտրի շրջանառությունն աճել է 14%-ով: Առեւտրի եւ ծառայությունների աճի հիմնական գործոնը եղել է բնակչության տնօրինվող եկամուտների եւ վարկավորման ծավալների աճը: Արդյունաբերությունում արձանագրվել է արտադրանքի թողարկման ծավալի 12.6% աճ:  Շինարարությունն իրական արտահայտությամբ աճել է 2.2%-ով: Հատկանշական է, որ շինարարությունում աճ արձանագրվում է 2008 թվականից հետո առաջին անգամ: Գյուղատնտեսության համախառն արտադրանքն իրական արտահայտությամբ նվազել է 2.9%-ով:

Հաշվետու տարում 102.2% դեֆլյատորի պարագայում ՀՆԱ-ն, անվանական արտահայտությամբ, կազմել է 5 տրիլիոն 580.1 մլրդ դրամ` կանխատեսված 5 տրիլիոն 405 մլրդ դրամի դիմաց: 12-ամսյա գնաճը կազմել է 2.6%` մոտենալով թիրախային միջակայքի ստորին սահմանին, որովհետեւ գիտեք, ամեն տարի մենք կանխատեսում ենք 12-ամսյա գնաճը` 4` գումարած-հանած 1.5%, իսկ միջին գնաճը` ընդամենը 1.5%:

Կապիտալ ներդրումները, պայմանավորված մասնավոր ներդրումների 19.1% աճով, նախորդ տարվա նկատմամբ իրական արտահայտությամբ աճել են 13.5%-ով:

Միջին ամսական անվանական աշխատավարձը 2016 թվականի նկատմամբ աճել է 3.3%-ով` կազմելով 195 հազար դրամ,

Գործազրկության մակարդակը նվազել է 0.2%-ային կետով:

Արտաքին ապրանքաշրջանառությունը նախորդ տարվա համեմատ աճել է 26.9%-ով, ընդ որում արտահանումն աճել է 25.2%-ով, ներմուծումն աճել է  27.8%-ով: Սա եւս խոսում է այն մասին, որ մեր հասարակության մոտ տնօրինվող եկամուտների աճն ավելի թափանցիկ է եղել:

 2017 թվականի արտաքին առեւտրաշրջանառության 30%-ը բաժին է ընկել ԱՊՀ-ին, որից 27.5%-ը` ԵԱՏՄ երկրներին, 24.3%-ը` ԵՄ եւ 45.7%-ը` այլ երկրների:

Առեւտրային բանկերի կողմից ռեզիդենտներից ներգրավված ավանդները նախորդ տարվա նկատմամբ աճել են 19.5%-ով, իսկ ռեզիդենտներին տրամադրված վարկերի ծավալներն աճել են 17.1%-ով:

2017 թվականին մինչեւ մեկ տարի ժամկետով դրամային ավանդների միջին տարեկան տոկոսադրույքը կազմել է 9%, վարկավորման միջին տարեկան տոկոսադրույքը կազմել է 14.4%, ընդ որում 2017 թվականին նախորդ տարվա համեմատ ավանդների միջին տարեկան տոկոսադրույքը նվազել է 2.6 տոկոսային կետով, իսկ վարկավորման միջին տարեկան տոկոսադրույքը` 3 տոկոսային կետով:

2017 թվականին պետական բյուջեի փաստացի եկամուտները կազմել են 1237.8 մլրդ դրամ, որը 5.7%-ով կամ շուրջ 66.7 մլրդ դրամով գերազանցել է նախորդ տարվա ցուցանիշը: Իսկ համադրելի` ԱԱՀ-ի վերադարձրած գումարների չափով նվազեցված ցուցանիշների համեմատության դեպքում պետական բյուջեի եկամուտների աճը կկազմի 8.8% կամ 98.7 մլրդ դրամ:

Հարգելի գործընկերներ, այստեղ հարկ եմ համարում երկու խոսք ասել այս գործոնի մասին, որովհետեւ այս գործոնը էապես փոխում է մեր բոլոր ցուցանիշները, որովհետեւ տարիներ շարունակ, մենք, մեր բյուջեների եւ՛ ծախսային, եւ՛ եկամտային մասում նախատեսում էինք ԱԱՀ-ի վերադարձվող գումարներ, դրանք հասնում էին բավականին մեծ գումարների` 45 միլիարդ եւ ավելի, ինչը հաշվետու տարվա համար ընդամենն առաջին եռամսյակի համար է նախատեսված եղել, եւ ընդամենը` 16 միլիարդով: Հետեւաբար, մեր բոլոր ցուցանիշները պետք է համադրելի դարձնենք, եւ ըստ էության, կոպիտ եթե ասենք, մեր եւ՛ ծախսերը, եւ՛ եկամուտները, համադրելի առումով պետք է առնվազն 35 միլիարդով ավելացնենք, որպեսզի համադրելի լինեն նախորդ բոլոր տարիների ցուցանիշներին, ինչը ես այստեղ արեցի:

Մասնավորապես` հարկային եկամուտների, ներառյալ պետական տուրքերը, մուտքերն աճել են 10.7%-ով, այսինքն`            110.3 մլրդ դրամով:

2017 թվականի պետական բյուջեի ծախսերը ճշգրտվել են, կազմելով 1,561.0 մլրդ դրամ:  Ծախսերի տարեկան ծրագիրը կատարվել է 96.4%-ով: Հարկ է նշել, որ հաշվետու ժամանակահատվածում ապահովվել է պետական բյուջեի ծախսային ծրագրերի շրջանակներում պետական մարմինների կողմից սահմանված կարգով ստանձնած պարտավորությունների  ամբողջական եւ ժամանակին կատարումը, եւ բոլոր այդ ֆինանսական միջոցները ժամկետին հատկացվել են:

Նախորդ տարվա համեմատ պետական բյուջեի ծախսերն աճել են 3.8%-ով կամ 55.7 մլրդ դրամով: Առանց ԱԱՀ-ի վերադարձված գումարների 2016 թվականի համեմատ պետական բյուջեի ծախսերում արձանագրվել է 6.3%-ով`  շուրջ 87.8 մլրդ դրամով աճ:

Հաշվետու ժամանակահատվածում ընթացիկ ծախսերը կազմել են 1,267.4 մլրդ դրամ, որոնց տարեկան ծրագիրը կատարվել է 97.9%-ով: Առանց ԱԱՀ-ի վերադարձի ընթացիկ ծախսերն աճել  են 1.4%-ով: Ոչ ֆինանսական ակտիվների հետ գործառնությունները կազմել են շուրջ 237 մլրդ դրամ, կամ ընդհանուր ծախսերի 15.8%-ը:

2016 թվականի համեմատ ոչ ֆինանսական ակտիվների հետ գործառնությունների ցուցանիշն աճել է 41.9%-ով: Սա, իսկապես, պատկառելի մի աճ է, եւ ես այստեղ ուզում եմ խոսել այն կոնցեպտի մասին, որը որդեգրվել է վերջին տարիների ընթացքում, նոր մեր հարկային կանոնների հետ կապված, եւ սրա հիմնական իմաստն այն է, որ մենք պետք է հասնենք նրան, որ մեր ոչ ֆինանսական ակտիվներով պայմանավորված ծախսերը նվազ չլինեն, քան մեր դեֆիցիտը, որովհետեւ միայն այդ պարագայում մենք կարող ենք ստեղծել նորմալ եւ հուսալի բազա, որ ժամանակի ընթացքում պետական պարտքի աճը չի հասնի մտահոգիչ մակարդակի:

2017 թվականին պետական բյուջեի ծախսերը, ըստ հիմնական ուղղությունների եւ ընդամենը ծախսերում իրենց տեսակարար կշռի, ունեցել են հետեւյալ տեսքը.

Սոցիալ-մշակութային ճյուղեր` կրթություն, գիտություն, հանգիստ, մշակույթ, կրոն, առողջապահություն, սոցիալական պաշտպանություն կամ այլ կերպ ասած` ծախսեր մարդկային կապիտալում` 642.5 մլրդ դրամ կամ ամբողջ ծախսերի 42.7 %-ը: Ավանդաբար այս ցուցանիշները պահպանվում են, եւ այս հոդվածը միշտ եղել է մեզ մոտ 40 տոկոսից ոչ պակաս:

Պաշտպանություն, հասարակական կարգ, անվտանգություն եւ դատական գործունեություն` 416.9 մլրդ դրամ կամ ամբողջ ծախսերի 27.7%-ը:

Տնտեսության ճյուղեր` տնտեսական հարաբերություններ, շրջակա միջավայրի պաշտպանություն, բնակարանային շինարարություն եւ կոմունալ ծառայություններ` 147.5 մլրդ դրամ կամ ամբողջ ծախսերի 9.8%:

Աջակցություն տեղական ինքնակառավարման մարմիններին կամ ֆինանսական համահարթեցման դոտացիաներ` 48 մլրդ դրամ կամ ամբողջ ծախսերի 3.19 %-ը:

2017 թվականի պետական բյուջեն կատարվել է 267 մլրդ դրամ պակասուրդով: Պակասուրդ/ՀՆԱ ցուցանիշը 2017 թվականին կազմել է 4.8%: Ինչպես նշեց պրն Ջանջուղազյանը, եթե մենք չենք հաշվում Ռուսաստանի Դաշնության կողմից տրամադրված պետական արտահանման վարկը, որը ֆինանսավորվել էր, որպեսզի մենք կարողանանք մեր պաշտպանունակությունն ավելացնել, ապա այդ տոկոսը կկազմի  3.2%` նախորդ տարվա 5%-ի դիմաց:

2017 թվականին ամբողջությամբ տրամադրվել է Արցախի միջպետական վարկը, որը կազմել է 47.4 մլրդ դրամ: Վրաստանի կողմից Հայաստանի նկատմամբ ունեցած վարկային պարտավորությունների մարումը նույնպես կատարվել է նախատեսված ծավալով` կազմելով 601.4 մլն դրամ:

2017 թվականի վերջի դրությամբ ՀՀ պետական պարտքը կազմել է 6.774 մլն ԱՄՆ դոլար կամ ՀՆԱ-ի 58.8%-ը:

ՀՀ կառավարության արտաքին պարտքը կազմել 6.173.1 մլն ԱՄՆ դոլար կամ ՀՆԱ-ի 53.6%-ը:

ՀՀ արտաքին պետական պարտքը կազմել է 5.494 մլն ԱՄՆ դոլար կամ ՀՆԱ-ի 47.7%-ը:

ՀՀ կառավարության  արտաքին պետական պարտքը  կազմել է  4.893 մլն ԱՄՆ դոլար եւ ՀՆԱ-ի 42.5 %-ը:

2017 թվականին եւս Հայաստանն արտաքին պետական պարտքի հիմնական ցուցանիշներով շարունակել է գտնվել նվազ կամ միջին պարտքի բեռ ունեցող երկրների շարքում:

Հարգելի գործընկերներ, Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովը դրական եզրակացություն է տվել 2017 թվականի պետական բյուջեին, եւ խնդրում եմ ընդունել համապատասխան որոշում: Շնորհակալություն:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարակից զեկուցող` ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ պրն Գագիկ Մինասյանին հարցերով դիմելու համար` հերթագրում։

Հարցեր չկան, պրն Մինասյան, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Եվ վերջին հարակից զեկուցողն այս քննարկման ընթացքում ԱԺ պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Կորյուն Նահապետյանն է։

Համեցեք, պրն Նահապետյան, կենտրոնական ամբիոնի մոտ` մինչեւ 30 րոպե։

Կ.ՆԱՀԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում ԱԺ պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի եզրակացությունը «ՀՀ 2017թ. պետական բյուջեի կատարման մասին» տարեկան հաշվետվությունում պետական եւ ծառայողական գաղտնիք պարունակող ծախսերի օրինականության եւ հիմնավորվածության մասին։

Բյուջեի պետական եւ ծառայողական գաղտնիք պարունակող ծախսերի կատարողականի նախնական քննարկումը տեղի է ունեցել պաշտպանության եւ անվտանգության ու ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովների համատեղ նիստում։

Փակ ընթացակարգով քննարկվել են պաշտպանության եւ պետական ռեզերվների ոլորտներում ֆինանսական եւ ոչ ֆինանսական ցուցանիշների վրա հիմնված քաղաքականության արդյունքները։

Զեկույցներով հանդես են եկել պաշտպանության նախարարի տեղակալ, Ռազմաարդյունաբերության պետական կոմիտեի նախագահ Դավիթ Փախչանյանը եւ արտակարգ իրավիճակների նախարարի տեղակալ Արա Նազարյանը։

Պատգամավորները բարձրացրել են հարցեր ռազմաարդյունաբերության ֆինանսավորման, գնումների գործընթացի, հեռանկարային մշակումների, զինծառայողների սոցիալական ապահովության վերաբերյալ։

Քննարկման արդյունքներն ամփոփվել են հանձնաժողովի առանձին նիստում։

Տեղեկացնեմ, որ մինչ հարցի քննարկումը, հանձնաժողովը հարցում է ուղղել պաշտպանության նախարարություն բյուջեի կատարման մի շարք հիմնարար հարցերի վերաբերյալ եւ ստացել պարզաբանումներ։

Պետք է արձանագրել, որ 2017թ. եղել է նշանակալի տարի` զինված ուժերը սպառազինությամբ եւ ռազմական տեխնիկայի միջոցներով համալրելու տեսակետից թե՛ պետական բյուջեի միջոցների հաշվին, թե՛ ՌԴ-ի հետ կնքած վարկային համաձայնագրի շրջանակներում։

Ձեռք բերված միջոցների արդյունքում ավելացել են զինված ուժերի հարվածային եւ կրակային խոցման հնարավորությունները եւ ճշգրտությունը, հակառակորդի օդային թիրախների հայտնաբերման, հետախուզման, տեղեկատվության ինտեգրման եւ վերլուծության հնարավորությունները, ավելացել է զորքերի շարժունակությունը, իրականացվել են հակաօդային պաշտպանության, հրետանու եւ հրթիռային համակարգերի, ավիացիոն սպառազինության հիմնանորոգումներ:

Դրական ցուցանիշներ են արձանագրվել հայրենական ռազմաարդյունաբերական ոլորտում: Գիտահետազոտական եւ փորձակոնստրուկտորական աշխատանքների շրջանակներում 2017թ. ավարտին են հասցվել մի շարք կարեւոր ծրագրեր` սպառազինության եւ ռազմական տեխնիկայի մշակման, արդիականացման, փորձնական խմբաքանակի պատրաստման ուղղություններով:

Զինված ուժերը համալրվել են հայրենական արտադրության անօդաչու սարքերով, իրականացվել է հակաօդային պաշտպանության եւ ռադիոէլեկտրոնային պայքարի միջոցների համակցում կառավարման ավտոմատացված համակարգերում։

Լայնածավալ եւ հետեւողական աշխատանք է տարվել առաջնագիծն ամրացնելու, լրակահավորելու եւ տեխնիկապես հագեցնելու ուղղությամբ։

Զինված ուժերի ռազմական կարիքների համար ձեռք են բերվել անհրաժեշտ ռազմավարական պաշարներ։

Շարունակվել է զինված ուժերի համալրումը պայմանագրային զինծառայողներով։

2017թ. իրականացված օրենսդրական փոփոխությունները, իսկ հիշո՞ւմ եք, մենք նախորդ տարի ընդունեցինք կարեւոր օրենք` «Զինվորական ծառայության եւ զինծառայողի կարգավիճակի մասին» եւ նաեւ «Պաշտպանության մասին» օրենք, այս օրենսդրական փոփոխությունները լրացուցիչ հիմքեր են ձեւավորել` զինված ուժերի համալրման արդյունավետությունը բարձրացնելու համար։

 2017թ. զոհված, մահացած եւ 1-ին, 2-րդ, 3-րդ կար?ի հաշմանդամ զինծառայողների անօթ?ան 2015 ընտանիք ապահովվել է բնակարանով կամ ստացել բնակարանային պայմանների բարելավում։

Հարգելի գործընկերներ, հաշվետու ժամանակահատվածում պետական ռեզերվների ոլորտում կատարված ծախսերի հետ կապված տեղեկացնեմ, որ իրականացվել են համապատասխան միջոցառումներ եւ գործողություններ պետական նյութական պահուստի պահպանման եւ համալրման ուղղությամբ։

Ամփոփելով զեկույցս`  նշեմ, որ հանձնաժողովի եզրակացությամբ «2017թ. պետական բյուջեի կատարման մասին» տարեկան հաշվետվությունում պետական եւ ծառայողական գաղտնիք պարունակող ծախսերն օրինական են եւ հիմնավոր։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, պրն Նահապետյանին հարցերով դիմելու համար` հերթագրում։

Պրն Նահապետյան, մի կարճ հարց տամ, ակնկալում եմ նաեւ կարճ պատասխան։

Դուք նշեցիք ռազմաարդյունաբերական համալիրի աճի մասին։ Այո՛, դրա մասին խոսվում է, դա ուրախալի փաստ է։ Ես կխնդրեի` դուք տոկոսային, այսպես, ձեւով ասեք, ոչ բացարձակ թվերով, 17-ին 16-ի նկատմամբ ի՞նչ աճ ունենք, խոսքը գնում է տեղական մեր ներուժի` մտավոր, գիտական, տեխնիկական, օգտագործման կշռի մասին։ Այսինքն` այդ զարգացումը նաեւ հիմնված է օտարերկրյա, ասենք, կիսաֆաբրիկատների, ինչ-որ այլ ծառայությունների... (չի հասկացվում), թե՞ առավելապես հիմնված է մեր տեղական, գիտական, մտավոր ներուժի եւ փորձակոնստրուկտորական այդ ծառայությունների ձեւավորման հիման վրա։

Ես կխնդրի` ուղղակի ինչքան գտնում եք նպատակահարմար, քանի որ միգուցե այդտեղ որոշակի..., այդ ձեւով պատասխանեք։

Կ.ՆԱՀԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Մելքումյան։ Դուք իրավացի եք, այն տեղեկատվությունը, որ դուք ակնկալում եք ստանալ, նույն մասով պետական եւ ծառայողական գաղտնիք կազմող տեղեկությունների շարքին է դասվում, ուստի, ո՛չ բացարձակ թվերով, ո՛չ անգամ տոկոսային ցուցանիշներով ես չեմ պատրաստվում այս պահին այս ամբիոնից որոշակի թվական տվյալներ հնչեցնել։

Ի դեպ, ասեմ, որ ամբողջական տեղեկատվությունը հանձնաժողովը տիրապետում է։ Բնականաբար, ռազմաարդյունաբերության ոլորտը եւ այս ոլորտի շրջանակում գիտահետազոտական եւ փորձակոնստրուկտորական աշխատանքների իրականացումը մեր ուշադրության կենտրոնում է։

Ես ուզում եմ ձեզ հիշեցնել, որ վերջին տարիներին բավականին ակտիվ աշխատանքներ են իրականացվում հայրենական ռազմաարդյունաբերության ոլորտի կայացման ուղղությամբ։ Պետք է գոհունակությամբ նշեմ, որ այս բնագավառում պաշտպանության  նախարարության նախկին ղեկավարությունը եւ Ռազմաարդյունաբերության պետական կոմիտեի նախագահը մեծ ջանքեր են գործադրում, որպեսզի մենք կարողանանք իսկապես հայրենական արտադրության շրջանակում ունենալ նշանակալի ձեռքբերումներ։

Հատկանշական է, որ «Արմհայթեք» ցուցահանդեսի ժամանակ բաց եւ փակ մասով շատերը հնարավորություն են ունենում ծանոթանալ հայրենական ռազմաարդյունաբերական ոլորտում մեր ունեցած ձեռքբերումներին, իսկ այդ ձեռքբերումները քիչ չեն. թե՛ անօդաչու սարքեր, ռադարներ, մարտի կառավարման համակարգեր, ականներ, նռնակներ, ականորսիչներ, հրաձգային զինատեսակներ։ Մենք այստեղ ունենք որոշակի ձեռքբերումներ։ Պետք է շարունակական եւ հետեւողական ջանքեր գործադրել` իհարկե, այս ոլորտն ամբողջապես կայացնելու համար եւ, հատկապես նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրումն ավելացնելու իմաստով։

Մենք յուրաքանչյուր տարի պետական բյուջեի քննարկման շրջանակներում անդրադառնում ենք այս ոլորտին, նաեւ բյուջեի կատարման հաշվետվության ընթացքում նույնպես անդրադարձ է կատարվում հաստատված եւ փաստացի ճշտված բյուջետային միջոցներով կատարվող աշխատանքներին։

Իհարկե, այն, որ մենք 2018թ. անգամ ավելացրեցինք բյուջետային հատկացումներն այս ոլորտում, ակնհայտ է, բայց պարզ է մի բան, որ նաեւ հատկացվող միջոցները բավարար չեն շատ ավելի մեծ ու նշանակալի ձեռքբերումներ ունենալու համար։ Կարծում եմ` մենք առաջիկայում նոր կառավարության հետ միասին կունենանք համապատասխան քննարկումներ եւ կփորձենք պարզել, թե ինչ հիմնարար նոր ուղղություններով պետք է կարողանանք այս ոլորտը զարգացնել։

Այնպես որ, տոկոսային ցուցանիշներ չեմ կարող այս պահին ներկայացնել։ Իմ ձեռքի տակ հենց այս պահին կան կոնկրետ թվական տվյալներ, թե՛ բացարձակ թվեր,  թե՛ նաեւ կոնկրետ մենք ինչ տեսակի արտադրանք  ունենք հայրենական ռազմաարդյունաբերության ոլորտում, նաեւ ինչ ենք ձեռք բերել, որպեսզի կարողանանք նաեւ համալրել այս ոլորտը։

Ինչ վերաբերում է այլ երկրների հետ համագործակցությանն այս բնագավառում, դուք հիշում եք, որ մենք նախորդ տարի մեկ համաձայնագիր վավերացրեցինք, նաեւ այս տարի նույնպես որոշակի գործողություններ իրականացրեցինք, նաեւ խորհրդարանի շրջանակում քննարկումներ ենք ունեցել` այլ երկրների հետ ռազմաարդյունաբերության ոլորտում համատեղ ծրագրեր իրականացնելու համար։ Իհարկե, այստեղ մենք դեռ խնդիրներ ունենք, բայց հուսով եմ, որ հետագա շարունակական հետեւողական աշխատանքի արդյունքում կարողանանք նաեւ մեր գործընկերային շրջանակն ընդլայնել, որպեսզի ունենանք նաեւ համատեղ ձեռնարկություններ, որոնք կսպասարկեն նաեւ այս ոլորտում մեր նոր մտահղացումներն ու գաղափարները։ Շնորհակալություն։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Նահապետյան։ Դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցեր այլեւս չկան։

Հարգելի գործընկերներ, այժմ անցնում ենք մտքերի փոխանակությանը։ Հերթագրում ելույթների համար։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Ելույթի համար, պրն Մելքումյան, խնդրեմ։

Խոսրով Մելիքիչ, դուք էլ եք..., չհասցրեցիք, շատ լավ։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, իհարկե, շատ կարեւոր է հարցի քննարկումն այն տեսակետից, բնականաբար, որ 2017թ. վիճակագրական առումով  եղել է  բարձր տնտեսական աճ` 7.5%, որը եթե ես համադրում եմ, 2009թ. հետո, երբ մենք ունեցանք 14.1% կամ 14.4%, այդ տիպի աճ, եթե չեմ սխալվում, 7.4 էր,  եղել է 2012թ., մնացած բոլոր տարիների ընթացքում, անցած 9-ը տարիների ընթացքում մենք ունեցել ենք  3, 3.5 եւ ցածր տնտեսական աճեր։

Հիմա` ինչի՞ համար ես իմ հարցն ուղղեցի եւ՛ պրն Ջանջուղազյանին, եւ՛ Կենտրոնական բանկի ներկայացուցչին, ինչո՞ւ եմ կարեւորում աճի բովանդակությունը եւ որակը գնահատելու խնդիրը։

Ցավոք սրտի, չնայած ձեռնարկած ջանքերին, անցած Կառավարության այդ աճը, ինչպես ընդունված է ասել, ներառական բնույթ չստացավ։ Դա օբյեկտիվ էր, օբյեկտիվ չէր, սուբյեկտիվ գործոնն ինչ աստիճանի էր` պետք է կարողանանք հստակ գնահատել։ Հարցս հետեւյալն է. քանի՞ ձեռնարկություններ կամ սուբյեկտներ են մասնակցել այդ աճի ձեւավորմանը, եւ հանրապետությունում ստեղծված արդյունքն ինչպե՞ս է բաշխվել այն շահառուներին, ովքեր ենթադրում էին, որ պետք է բաշխվեն, արդյո՞ք միայն բյուջետային միջոցների բաշխման սանդղակով ենք մենք գնահատում այն օպտիմալությունը, որ մենք ասում էինք` ստեղծված արդյունքի բաշխում մեր բնակչության կամ ժողովրդի միջեւ։

Իհարկե, ո՛չ։ Դրա համար ես հարց տվեցի առաջին հերթին, թե եթե մասնակցել են 60-70 խոշոր ընկերություններ այդ աճի 80 %-ի ստեղծմանը, որի մի կոմպոնենտը եղել է, ընդունենք, պղնձի գների աճը, մյուսը եղել են այլ գործոններ, ապա ես չեմ կարող ասել, որ այդ աճն ազդել է ամբողջ ժողովրդի կամ նրա մեծ հատվածի վրա, որովհետեւ, ասենք թե, այդ 60-70-ում աշխատում են միասին, ընդունենք, 10-12 հազար մարդ, այդտեղ շրջանառությունը մեծացել է, միգուցե աշխատավարձի ինչ-որ չնչին ավելացում է եղել, հարկերն ավելի են մուծել, բայց արդյունքում ասում են` 110 մլրդ դրամ ավելին ենք հավաքել, որի մեջ մտնում են եւ՛ օրենսդրական փոփոխությունների, եւ՛ վարչարարության լավացման, եւ՛ առեւտրի ծառայությունների ոլորտում ստվերի կրճատման, բայց ընդհանուր առմամբ այն հիմնական ինդիկատորները, որոնք եղել են, որոնք պիտի արտահայտեն, որ աճը որակ տվեց` թոշակ, աշխատավարձ, այլ խնդիրներ, դա չի եղել, այսինքն` մենք ո՞նց գնահատենք։ Ասենք, ոնց որ հիվանդին ասես` մենք դեղերն ինչքան քեզ պետք է, տալիս ենք, դու ցիկլով բոլոր կուրսերն անցնում ես, բայց արդյունքը կա՛մ շատ քիչ ա, կա՛մ ընդհանրապես չկա, կա՛մ էլ վիճակդ վատանում ա, այսինքն` դուք այդ բժշկին ի՞նչ կասեիք։ Երբ գնում ես, ասում ա` աշխարհում ընդունված ա ձեւ` կապիտալ ծախսեր պիտի անենք, որ հետո, ասենք, ներգրավված վարկերի աճի տեմպը պիտի ավելի ցածր լինի, քան տնտեսական աճը։ Այո՛, բայց չափերի արդյունքը մենք պետք ա կարողանանք նկարագրել, եւ եթե հիմա ասում ենք, որ պետք ա 3-4 տարի հըլա կայուն աճ ունենանք, որ մտածենք` խոսքը գնում է նախորդ 3-4 տարվա մասին, բա էն նախորդը մոռացե՞լ են, այսինքն` կինոն նոր ա սկսո՞ւմ, 00-ից հիմա նոր սկսո՞ւմ ենք, բա մի 4-5 տարի առաջ չէր սկսվե՞լ։ Այսինքն` խոսքը գնում է, որ նախորդ 3-4 տարիների սկսած գործընթացն այսօր պրոցեսի մեջ ա, ոչ թե ամեն ինչ փակել ենք, ասել ենք` դե, 00, մենք նորից սկսում ենք։

Եվ պատահական չի, երբ ես Կենտրոնական բանկի նախագահի տեղակալին հարց տվեցի, ասացի, թե այսօր հիմա տույժ ու տուգանքները ներում ենք, եւ շատ ճիշտ է, այն օրն էլ ես ասացի, որ, այո՛, նաեւ հարկային ծառայության կողմից հաշվարկել են հարկային պարտավորություններ, որոնք պետք է ներենք, որովհետեւ բանկերը մեղավոր չեն, որ տույժ ու տուգանքի վրա օրենքով հարկ ա հաշվում։ Դա պետք ա զիջենք։ Սա` մեկ։

Երկրորդը. այս նույն գործընթացը մեկ կամ երկու տարի առաջ կարելի՞ էր անել, թե՞ պայման չկար։

Խնդիրն ունի երկու կողմ, մեկը` պրոֆեսիոնալ, մասնագիտական, մեկը` քաղաքական։ Եթե քաղաքականը չի հիմնվել պրոֆեսիոնալի վրա, այսինքն` այն ժամանակ մենք չենք կարողացել քաղաքական որոշում ընդունել, որ տույժ ու տուգանքները պիտի ներենք, իսկ դրա մասին մենք միշտ խոսել եք, ասել եք` բա բանկերը մասնավոր են, բա բանկերի շահե՞րը, մենք բանկերի շահերը պիտի հաշվի առնենք։ Բայց հիմա ի՞նչ ա, բանկերի շահերը նսեմացվո՞ւմ են։ Այսինքն` խնդիրը նրա մասին է, որ մենք կարողանանք... Այստեղ, այս ամբիոնից խոսողները ոչ միայն պրոֆեսիոնալ խնդիր են դնում, այլեւ քաղաքական։ Սա թիվ մեկ քաղաքական ամբիոնն ա։ Այսինքն` այո՛, ասենք, որ այն ժամանակ այդ տիպի քաղաքական որոշում ընդունելու պայման չի եղել։

Ես չեմ խորանում, շատ եմ դրա մասին ասել, չեմ ուզում ասել, թե ինչի չի եղել։ Դա արդեն մեր խնդիրն ա, ես չեմ ուզում Կենտրոնական բանկի ներկայացուցիչներին դնել հարվածի տակ, իրենք էլ գնան մի բան ասեն, հանկարծ  հետո դա ինչ-որ այլ կերպ քննարկվի։ Բայց եթե մենք օրենքով տվել ենք նախարարներին, բերել ենք «Կառավարության գործունեության կառուցվածքի  եւ գործունեության մասին» օրենքով տվել ենք, որ նախարարներն այսուհետ ինքնուրույն մշակում են եւ իրականացնում քաղաքականություն` ինքնուրույն, այսինքն` հանրապետությունում իրենք լրջագույն քաղաքական գործիչներ են։

Ուրեմն, այս ամբիոնից նաեւ համապատասխան նախարարը, նաեւ ֆինանսների նախարարը ոլորտի լիազոր պետական կառավարման մարմին է, պիտի քաղաքական նյութ հնչեցնի, քաղաքական գնահատական հնչեցնի։ Այստեղ որեւէ բան չկա, որ տվյալ պաշտոնյան աշխատել է նախորդ Կառավարությունում, ոչ մի խնդիր չկա։ Այսօր նոր իրողություններ են, մենք պետք է կարողանանք հնչեցնել։ Այսինքն` եթե 6 ամիս առաջ, մի տարի առաջ կարող էին անել, չեն արել, պետք է ասել, որ պայման չի եղել, որովհետեւ քաղաքական որոշման ընդունման ինստիտուտը նախարարի մոտ չի եղել, նախարարը շատ հեռու է եղել այդ որոշումն առաջ տանելուց։ Այսինքն` անկեղծ պետք է ասենք, որ այսուհետ դնենք նոր ավանդույթ, թե ոնց պետք է աշխատենք, եւ այդ քաղաքական որոշման ընդունման ինստիտուտը չլինի այն, ինչ եղել ա։ Շատ պարզ, շատ կիրթ եւ շատ ընկալելի բաներ են, այստեղ բարդ բաներ չկա ասելու։

Հիմա հաջորդը` կապված այդ 7.5 %-ի հետ. 110 մլրդ դրամ եք ասում։

Եթե մենք հիմա, պրն Ջանջուղազյան, չենք կարողանում կանխատեսել ճշգրիտ, նու, ինչ-որ սխալի տիրույթում բան, որ առաջիկա 2-3 տարում մեզ մոտ կայուն հիմքեր չեն ձեւավորվել, որ մենք թոշակ, աշխատավարձ բարձրացնենք, իսկ սոցապ նախարարի տեղակալը, որ այսօր վերանշանակվել է, Սմբատ Սահյանն այս ամբիոնից հստակ ասաց, որ 12-13 մլրդ դրամով մենք կարող ենք 3 հազար դրամ թոշակ բարձրացնել։ Եթե մեզ թվում է, թե 3 հազար դրամ թոշակ բարձրացնելը էական բան չի, որպեսզի այս երկրում 500, 460 հազար թոշակառու օգտվեն, ես համամիտ չեմ դրա հետ, որովհետեւ 2015թ. մեզ մոտ որեւէ բան չի բարձրացել։ Եկեք մի հատ գնանք այդ ճանապարհով։ Եթե քաղաքական գործիչները սրա մասին շատ են խոսում, սա էլ է արդեն նոր մշակույթ, ձեւաչափ, հասկանանք` եթե պետք չի 3 հազար դրամ հիմա  բարձրացնել, այլ պետք ա 1,5-2 տարի հետո բարձրացնել 13 հազար դրամ, եկեք այսօր քննարկենք, դա լինի քաղաքական պայմանավորվածություն։ Ո՞նց են լինում պայմանավորվածությունները։ Եթե մենք այստեղ քննարկենք` ասենք, Կառավարությունը  կգա կասի, դուք կասեք` ես պետք ա կատարեմ չորս պարզ քայլ, ինձ պետք ա քաղաքական աջակցություն, քաղաքական պոդդերժկա, պառլամենտ, այս չորս քայլերն անելու արդյունքում, ուրեմն, 2020թ. սկզբից ես 13 հազար, ոչ թե հիմա 3 հազար, բարձրացնելու եմ թոշակը։ Այդ դեպքում, դա էլ ա քննարկման հարց, որեւէ մեկն առանձին չի որոշում, մենք կդնենք, կքննարկենք այդ հարցը, եւ միասին 2020 թվականին, բայց մեր ժողովրդին կասենք դրա մասին։ Կասենք, որ ճիշտ ճանապարհով ենք գնում, ռեզերվներ կան։

Ուրեմն, չեմ ուզում շատ երկար-բարակ կուտակայինի մասին  բաներ ասել, որ չլինի, որ հիմա մոդայիկ բան ա։ Այո՛, մեր քաղաքական ուժն էլ ա ասել դեռեւս 2010 թվականին, որ մենք պարտադիրին դեմ ենք, եւ գնացել են գործընթացներ։ Հիմա մենք ունենք նոր իրողություններ, ես դեմ չեմ, որ մենք ասում ենք` արդեն 120 մլրդ դրամ ներգրավվել է...

Բա, որ ես 2017թ.` անցյալ տարի, ասում էի, որ պիտի 2017թ. հուլիսի 1-ից, չէ՞, մտներ ուժի մեջ մասնավորը, անցյալ տարի մի տարով հետաձգվեց, այսինքն` 2014թ. հետաձգվեց 2017թ., մի հատ էլ 2017 թվականից` 2018 թվական։ Բա,  անցյալ տարի այդ 2017 թվականից, որ 2018 էր գնում, այդ ռեպուտացիայի եւ բաների մասին չէինք մտածո՞ւմ, հենց 2018-ից 2019-ը գնալու ժամանա՞կ պիտի մտածեինք։ Այսինքն` 2017-ից` 2018 այդ ռեպուտացիան չէր խաթարվո՞ւմ։ Այսինքն` եթե այդպես ա, ասենք, որ, այո՛, խաթարվել ա, դրա մասին էլ պարզ ասենք` արդեն խաթարվել ա կամ չի խաթարվել, կամ կիսով չափ, որ տեսնենք` այդ ռիսկերը ո՞նց են։

Ես, իհարկե, էլի՛ եմ ասում, ինքս, որպես մասնագետ, դեմ չեմ` այս իրողությունները հաշվի առնելով` գնանք, բայց դնենք, ռիսկերը հաշվենք` 45 տարի։ Ի՞նչ ա նշանակում 45 տարին, ո՞վ ա երաշխավորը, եւ երկրորդ` արժեզրկումը։ Դուք ինչո՞վ եք այդ արժեզրկումը փակում։ Բա, դրամը, հիմա, եթե ես 15 տարի հետ գնամ, տեսնեմ, թե այդ դրամն ինչ ա եղել, հիմա ինչ ա, կամ 40-45 տարի հետո այդ դրամի ճակատագիրը, արժեզրկման ռիսկերը փարատված են եւ ինչով են փարատված կոնկրետ, չգիտեմ` ոսկի կա տակը դրած, չգիտեմ` ինչեր կան դրված։ Խնդրեմ, արժեզրկման այդ ռիսկերը բերեք նայենք, քննարկենք եւ սրա պատասխանները մենք ունենանք։

Այսպիսով, որպեսզի չչարաշահեմ ժամանակը, ասելսն այն ա, որ Հայաստանն այսօր շանս ունի, որպեսզի այն ստերեոտիպերը, որ կոչվել են պրոֆեսիոնալ աշխատանք, ո՞նց են ծնվում որոշումները։ Մի քանի հոգու լսում են` 4-5 մասնագետների, եւ պրոֆեսիոնալ որոշման հիմքի վրա քաղաքական որոշում են ընդունում։ Շատ բարդ բան է, բայց մենք պետք է կարողանանք, իմ ասածը միշտ էն ա եղել` շատ պարզ լեզվով խոսել ժողովրդի հետ, որ ժողովուրդն իր հեռանկարը տեսնի եւ հավատա, որ մեր երկրում մենք առաջ ենք շարժվում, թե չէ` անընդհատ ասել` հըլը հիմք չկա, հըլը մի երեք տարի կայուն պիտի լինի, որ թոշակ, աշխատավարձ, ես դրա հետ համաձայն չեմ։ Այսքանը։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մելքումյան։

Խոսրով Հարությունյան։ Խնդրեմ, պրն Հարությունյան։

Խ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես կարծում եմ, որ 2017թ. բյուջեի հաշվետվության քննարկումն ունի նաեւ շատ լուրջ քաղաքական ենթատեքստ, որի իմաստն է ոչ միայն այն, որ ինչ ունեցանք մենք 2017թ. արդյունքում` ֆինանսական կամ բյուջետային, տնտեսական տարվա արդյունքում, այլեւ այն, թե հանրապետական կառավարությունն ինչ թողեց իրենից հետո։ Եվ այն փաստերը` թվային տեսքով, որ մենք ներկայացնում ենք, եւ հանդիսանում են վերլուծության համար օբյեկտիվ հիմք, դրա անհրաժեշտությունն են փաստում։ Ի դեպ, մեկ նկատառում։ Մենք խոսում ենք թվերի լեզվով, որը բնական է, որովհետեւ որեւէ քաղաքականություն գնահատելու համար նախ պետք է ունենանք տվյալներ, որպեսզի կարողանանք գնահատել` լավ էր, վատ էր։ Երբ կառավարության գործունեության ծրագրի վերաբերյալ ես հարց էի բարձրացնում` թվեր, բացարձակապես նպատակս մեկն էր, որ վաղը, մյուս օրը որեւէ մեկը հնարավորություն ունենա թե դրականը, թե բացասականը օբյեկտիվ գնահատել։ Այնպես որ, թվերի լեզուն տնտեսության մեջ, քաղաքականության մեջ, մեզ դուր գալիս է, թե ոչ, պարտադրված լեզու է, եւ մենք պետք է ընտելանանք այդ պահանջին։

Այժմ թույլ տվեք, ըստ էության, մեկ-երկու նկատառումներ։ Զուտ վիճակագրական, փաստագրական տվյալներ։ 7,5 տոկոս աճ ՀՆԱ-ի. արդեն ասվել է այդ մասին։ Ընդ որում, այդ թվում՝ այնպիսի ոլորտների հաշվին, ինչպիսիք են ծառայությունները։ Ի դեպ, 7,5 տոկոս աճի մեջ ծառայությունների աճը կազմում է 5,1 տոկոս կամ, եթե վերցնենք այդ բացարձակ աճի մեջ՝ 268 մլրդ, այդ 7,5 տոկոսի մեջ կան նաեւ արդյունաբերության, շինարարության աճի տեմպեր։ Մենք սպառման իրական ծավալները նախատեսել ենք 3,4, ստացվել է 7,6։ Այսինքն՝ եթե փորձում ենք հասկանալ, ներմուծման ծավալների ավելացում, արտահանման ծավալների ավելացում, աննախադեպ ապրանքաշրջանառության` առաջին անգամ մեր իրականության մեջ, 6 մլրդ դոլարի շեմը հաղթահարել, այս ամենը խոսում է այն մասին, որ տնտեսության ոլորտում վարվող այն քաղաքականությունը, որ հռչակվեց տարեսկզբին, այն է՝ փորձել վարկեր չներգրավել, այլ փորձել եղածն օգտագործել կայունացման նպատակով, կապիտալ ծախսերի առաջանցիկ աճ այն առումով, որպեսզի հետագայում ստեղծենք պետական բյուջեի եկամուտներն ավելացնելու անշրջելի տնտեսական երաշխիքներ, այդ քաղաքականությունը 2017թ. ընթացքում իրեն արդարացրել է։

Բայց ես ուզում եմ անդրադառնալ շատ կարեւոր մի հարցադրման։ Եթե այդքան լավ է, ապա ինչո՞ւ քաղաքացին իր վրա չի զգում։ Եթե մենք ունենք ՀՆԱ-ի աճի մեջ 5,1 տոկոս աճ, այսինքն՝ առյուծի բաժինն ընկնում է ծառայությունների աճին։ Ընդ որում, ծառայությունների մատուցման մեջ այնպիսի ոլորտներ, ինչպիսք են զվարճանքի ոլորտը՝ 20,2 տոկոս, հանրային սնունդը՝ 19,4 տոկոս։ Ուզում եմ հասկանալ՝ այս ոլորտները կարող էին աճել միան մեկ պարագայո՞ւմ, եթե կար վճարունակ պահանջա՞րկ։ Եթե չկա սպառողի մոտ վճարունակ պահանջարկ, ապա այս բնագավառները չէին կարող աճել։ Հետեւաբար, ինձ մոտ հարց է առաջանում. արդյո՞ք մենք կարող ենք այս պարագայում ասել, որ քաղաքացին իր վրա չի զգում։ Ես այս հարցի պատասխանը չեմ կարողանում տալ։ Եթե չի զգում, ապա այս տվյալները պետք է չլինեին։ Եթե կան այս տվյալները, ուրեմն, քաղաքացու մոտ տնօրինվող եկամուտների աճ արձանագրվել է։ Իմ պատկերացմամբ` հիմնական պրոբլեմն այդտեղ չի, որ ասում ենք` քաղաքացին չի զգում։ Այդուհանդերձ, մենք պետք է փաստենք, որ քաղաքացին ոչ թե չի զգում, որովհետեւ իր ռեալ եկամուտները կամ տնօրինվող եկամուտները չէին ավելանում, այլ ուղղակի այն միջավայրը, որը կար` արդարության դեֆիցիտ, կոռուպցիա, անհավասարություն, դա չէր թույլ տալիս, որպեսզի շարքային քաղաքացին կարողանար իր ձեռքբերումները գիտակցված, իմաստավորված զգալ։ Սա էր պատճառը։ Դրա համար հանրապետականը քաղաքական պատասխանատվության գին վճարեց։ Բայց ես կարծում եմ, որ պարտավոր ենք իրերն իրենց անուններով անվանել։ Այսինքն՝ եթե վերցնում ենք տարիների ընթացքում, 134 հազար դրամ եղել է 2013թ. աշխատավարձի միջին մակարդակը, այսօր 197 հազար է։ Աճ կա՞. կա։ Բավարա՞ր է, թե՞ ոչ` դա հարցի մյուս կողմն է։ Արդյո՞ք դա մենք պետք է վերագրենք վարվող տնտեսական քաղաքականությանը. անկասկած։

Բայց առաջանում է հաջորդ հարցը։ Նախկին կառավարությանը դրա համար էին անընդհատ քարկոծում։ Ունենք աճ, կան եկամուտներ, ինչո՞ւ կենսաթոշակ չեք բարձրացնում։ Ըստ էության, այս հարցադրմամբ կառավարությանը մեղադրում էին, որ նա անհաղորդ է քաղաքացու սոցիալական խնդիրներին։ Կենսաթոշակ չեք բարձրացնում, նվազագույն աշխատավարձ չեք բարձրացնում։ Այսօր բոլոր վերլուծությունները խոսում են այն մասին, որ դրա համար կայուն, անշրջելի երաշխիքներ, որ պետությունը ստանձնի նոր սոցիալական պարտավորություններ տեւական ժամանակահատվածի համար, դեռեւս ձեւավորված չեն։ Այդ տեսանկյունից շատ կարեւոր է, պրն Ջանջուղազյան, ես նորից անդրադառնամ իմ հարցադրմանը, վերլուծել 7,5 տոկոսի երաշխիքներ հանդիսացող գործոնները։ Որո՞նք էին այն ներքին եւ արտաքին գործոնները, որոնք ապահովեցին։ Եթե մենք կարողանանք դրանց ազդեցությունը գնահատել, վաղը կկարողանայինք կանխատեսել մեր քաղաքականության հնարավոր հետեւանքները։ Ցավոք սրտի, այսօր մենք այդ պատասխանը չունենք։ Բյուջետային քննարկումների ժամանակ իմ հիմնական հարցադրումներից մեկը սա էր։ Միգուցե դժվար է, միգուցե էկոնոմետրիկ պրոբլեմներ ունենք, բայց համաձայնվեք, որ չգնահատել տնտեսական աճի վրա ներքին եւ արտաքին գործոնների կշիռը` նշանակում է շատ բան անել` խարխափելով։ Ես կարծում եմ, որ սա լրջագույն խնդիր է։ Ես կարծում եմ, որ քաղաքական այն խնդիրները, որոնք դրված էին տնտեսական տարում կառավարության առջեւ, կառավարությանը հաջողվել է լուծել։

Այժմ մեկ-երկու դիտարկում` նաեւ այլ հարցադրումների հետ կապված։ Օրինակ, նույն վարկերի գծով` տույժերի ներման հետ կապված։ Անշուշտ, սոցիալական շատ լուրջ խնդիր է, ես դա չեմ վիճարկում։ Բայց ես միշտ մտահոգված եմ հետեւյալ առումով. արդյոք տույժերի ներումը եւ լոկ ներումը, եթե դրան զուգահեռ չենք ձեռնարկում քայլեր, որոնք այդ վարկառուին հնարավորություն են տալիս այդ վարկը վերադարձնել ու նոր հավելյալ կարողություններ ձեւավորվեն տնտեսական, արդյոք այդ տույժերի ներումը չի դառնում արջի ծառայություն, արդյո՞ք դա չի բերում նրան, որ հիվանդությունն ավելի ենք խորացնում։ Սա վտանգավոր է։ Հետեւաբար, ոչ թե ներել կամ չներել, այլ դրան զուգահեռ ի՞նչ քայլեր կատարենք, որ նույն գյուղացին վաղը վարկը վերադարձնելու ավելի կարողություններ ունենա։ Սա շատ կարեւոր խնդիր է։ Համաձայնեք, որ միայն սրա մասին չի խոսքը գնում։

Հաջորդը, որը հնարավորություն կունենանք քննարկել, որ պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգի ներդրումը ողջամիտ քաղաքական որոշում էր։ Ես ողջունում եմ կառավարության որոշումը։ Անկախ նրանից, թե ինչպես կհիմնավորի, այդ քաղաքականությունը հեռանկար ունի, եւ դա է, որ կարող է ստեղծել  երաշխիքներ, որ վաղը մեր թոշակառուները քիչ թե շատ, կամաց-կամաց, աստիճանաբար կսկսեն ավելի արժանապատիվ կյանքով ապրել։ Իրենք իրենց աշխատանքով երաշխավորեն իրենց ապագա եկամուտները։ Այդ պատճառով կարծում եմ, որ այս ուղղությունն այլընտրանք չունի, եթե իրականում մտածում ենք մեր քաղաքացիների սոցիալական կենսապահովման խնդիրների մասին։

Այսքանը։ Ես կարծում եմ, որ կառավարության գործունեությունն անցած տնտեսական տարում այս արդյունքների ֆոնի վրա պետք է գնահատել բավարար, եւ հաշվետվությունը կընդունենք։ Շնորհակալ եմ։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Այս քննարկման վերջին ելույթը՝ Արամ Սարգսյան։ Եվ կմնա պրն Ջանջուղազյանի եզրափակիչ ելույթը։

Ա.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Հարգելի նոր կառավարություն, մի տեսակ անհարմար իրավիճակ ստեղծվեց, որովհետեւ քննարկում ենք 2017թ. բյուջեի կատարողականը, որը ներկայացնում է նոր կառավարությունը, որ որեւէ կապ չունի կամ գրեթե որեւէ կապ չունի այդ բյուջեի կատարման հետ, այդ բյուջեի` որպես օրենք ընդունման հետ։ Այս առումով մենք փորձում ենք ձեզանից պահանջել, թե ինչո՞ւ եք վատ կատարել կամ լավ կատարել, կամ ինչո՞ւ է բյուջեում այդ օրենքը եղել կամ չի եղել, դուք էլ լուռ ու հանգիստ լսում եք մեզ։

Խոսքս ավելի շատ ուզում եմ ձեզ ուղղել։ Ուզում եմ խոսել ապագա բյուջեի կատարողականի մասին՝ հույս ունենալով, որ դուք եք ներկայացնելու, ուզենալով, որ այդ բյուջեի կատարողականն իր բովանդակությամբ ու տեսքով միանշանակ տարբերվի այսօրվա բյուջեի կատարողականի բովանդակությունից ու տեքստից։ Ինչո՞ւ եմ այդպես ուզում, որովհետեւ դուք համաժողովրդական ցնծության, ոգեւորության արդյունքում եք իշխանության եկել։ Ես էլ ամենաշահագրգռված մարդկանցից եմ, որ ձեր կառավարությունը հաջողի եւ հակված եմ ձեզ օգնել։ Ո՞րն է իմ ցանկությունը ձեզ. որ իմ ընկեր Գեւորգ Գորգիսյանը ներկայացրեց ու հարցրեց, որ 7,5 տոկոս բյուջեի աճում որո՞նք են եղել այն դրդապատճառները, որ 7,5 տոկոս աճ ենք ունեցել պլանավորվածից ավելի ու ներկայացրեց, որ դա հիմնականում եղել է դրամ-ռուբլի տարբերությունը, Ռուսաստանի տնտեսության մեջ տնտեսական որոշակի աճը` որպես մեր բարեկամական երկիր, կամ մնացած մեր բարեկամական երկրների հետ եւ պղնձի գների միջազգային շուկայում շեշտակի աճը։

Ես շատ եմ ուզում, որ հաջորդ անգամ դուք բյուջեի աճը, թեկուզ 3 տոկոս լինելու դեպքում, ներկայացնեք, որ այդ աճը եղել է ոչ թե պղնձի գների միջազգային շուկայում աճի վրա, այլ պղնձի հումքանյութ վաճառելու փոխարեն մաքուր պղնձի գործարան ունենալու եւ դրա շահույթից եկած աճից։ Ես ուզում եմ, որ ձեր համար մեկ ցուցանիշը լինի այն, որ դուք ասեք, որ այս տնտեսական աճը եղել է, որովհետեւ մենք ներդրումների համար հրաշալի միջավայր ենք ստեղծել, որ մեր երկրում այսքան միլիարդի ներդրում է եղել ժողովրդական ալիքի հետ, հեղափոխության, ազատության, ազատ տնտեսական դաշտի հիման վրա։ Ես ուզում եմ, որ այդ տնտեսական աճը լինի ջրային ռեսուրսների կառավարման եւ այդ ռեսուրսները դրսում վաճառելու վրա։ Բյուջեի ձեր կատարողականը շատ եմ ուզում, որ ունենա կոնկրետ ծրագրային նորարարական մագիստրալներ, ուղղություններ, որոնք պիտի այս երկրում աշխատատեղեր բացեն, որոնք պիտի բյուջեին նոր մուտքեր ապահովեն, որոնց ապահովումը կախված է լինելու միայն ՀՀ-ից եւ ՀՀ քաղաքացուց, ինչպես նաեւ միջազգային ազդեցություններն էլ, տա Աստված, որ բարենպաստ լինեն։ Բարի երթ ձեզ, շնորհակալություն։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Սարգսյան։ Այո, հուսանք, որ 40 մլն տոննա մետաղական հանքանյութի, 450 հազար տոննա պղնձի կոնցենտրատի հիման վրա մենք շուտով կունենանք 100 հազար տոննա մաքուր պղնձի գործարան։ Բայց 500 մլն դոլար արժի։ Տեսնենք` ով կներդնի։ Համեցեք, պրն Ջանջուղազյան։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես մի փոքր կուզենայի անդրադառնալ բարձրացված հարցերին՝ կապված տնտեսական աճի ընկալման հետ։ Եթե իմ ներկայացումից այնպիսի ընկալում է ձեւավորվել, որ դրա նկատմամբ վերաբերմունքը ձեւական է, պետք է նկատեմ, որ դա իմ բացթողումն է, որովհետեւ մեր վերաբերմուքը տնտեսական աճին այդպիսին չի։ Ամբողջ խնդիրը նրանում է, որ մենք գործ ունենք վերականգնվող տնտեսության հետ։ Ինքներս տեսել ենք շարքը, եւ դա այստեղ նշվեց ոչ մեկ անգամ։ Մենք չենք ունեցել այդպիսի աճ բավականին վաղուց։ Հետեւաբար, վերականգնվող տնտեսական աճի պայմաններում դատողություն անել կարճաժամկետ հատվածում բնակչության վրա նրա ազդեցության վերաբերյալ` բավականին բարդ է։ Բայց գոնե երկու ցուցանիշ մենք համաձայնվեցինք միասին, որ ունեցել ենք արձանագրված` դրական։ Դա գործազրկության մակարդակի կրճատումն է եւ աշխատավարձերի աճը, որոնք ենթադրվում է, որ չեն կարող հետեւանք չլինել նույն տնտեսական աճի։ Ակնհայտ է, որ մենք նաեւ գործ ունենք սպառման վերականգնման երեւույթի հետ, որովհետեւ ինչպես նշեցի, մենք ունեցել ենք մոտավորապես երկու անգամից ավելի սպառման աճ, քան կանխատեսված էր ի սկզբանե բյուջեն ծրագրավորելիս։

Այդ տնտեսական աճը մեզ ե՞րբ հիմք կտա գալ նրան, որ  մենք տեղ ունենք նոր լրացուցիչ սոցիալական պարտավորություններ` ստանձնելու։ Ուղղակի տեղեկացնեմ, որ դեռեւս դա նախագծային փուլում է, չի ներկայացվել ԱԺ-ին։ Սահմանված ժամկետում ենթադրվում է, որ կներկայացվի միջնաժամկետ ծախսերի ծրագրի շրջանակը, որը նախագծված էր եւ այժմ  քննարկման փուլում է գտնվում։ Նախատեսվում է սոցիալական ծախսերի որոշակի գումարի աճ շուրջ 20 մլրդ դրամով։ Այս ցուցանիշը հնչեցնելով` ուզում եմ, ուղղակի, անպայման հաշվի առնենք, որ խոսքը վերաբերում է նախագծին, որը վերջնական չի։ Բայց, թե դա ի՞նչ չափով կազդի սոցիալական ծախսերի հատկապես ո՞ր մասի վրա եւ կոնկրետ ո՞ր շահառուների խմբի վրա, ես ձեռնպահ կմնամ հիմա դրա հետ կապված որեւէ դատողություն անել, որովհետեւ դա կքննարկվի համապատասխան մարմնի գործառույթների շրջանակում, եւ ըստ դրա որոշումներ կկայացվեն։ Այսինքն՝ դա 2019թ. համար արդեն իսկ քննարկվել է որպես հնարավորություն` լրացուցիչ 20 մլրդ դրամ օգտագործել սոցիալական ծախսերի խմբի համար, ինչը նշանակում է, որ այդտեղ հնարավորություն կլինի որոշակի շահառուների համար ավելի նպաստավոր վիճակ ստեղծել, քան 2017-2018թթ։ Միանգամայն համաձայն ենք, որ 2015թ. հետո փոփոխություն չի եղել, բայց բազմիցս ներկայացվել են այն պատճառները եւ հիմնավորումները, թե ինչո՞ւ ունենք այնպիսի իրավիճակ, ինչպիսին հիմա է։

Ամբողջությամբ համաձայն ենք նաեւ այն մոտեցման հետ, որ մենք զրոյից չենք սկսում։ Քիչ առաջ բերածս օրինակը դրա վառ ապացույցն է, որ մենք ոչ թե զրոյից ենք սկսում, այլ ունենք որոշակի քաղաքականություն, որի տրամաբանությունն այս դահլիճում բազմիցս առիթ է եղել ներկայացնել, եւ շատ ուրախ եմ արձանագրել, որ կա նաեւ հարկաբյուջետային քաղաքականության համարժեք ընկալում։ Ըստ էության, մենք ունենք ձեր աջակցությունը։ Դա նշանակում է, որ մենք ճիշտ ուղի ենք ընտրել, որը չի նշանակում, որ որեւէ ոլորտային քաղաքականություն կարող է լինել հակասության մեջ Կառավարության ընդհանուր ուղղության հետ։ Դա մի տեսակ կնմանվի անկանոն շարժման եւ վստահաբար որեւէ դրական արդյունքի չի հանգեցնի։ Ես համոզված եմ, որ այդպիսի առաջարկ մենք այստեղ չենք ստացել։

Ես ձեր թույլտվությամբ ձեռնպահ կմնամ անդրադառնալ այն հարցերին, որոնք առնչվում են առաջիկայում արտահերթ նստաշրջանի շրջանակում քննարկվող թեմաներին։ Դա վարկերի տույժերին եւ տուգանքներին վերաբերող, կուտակային կենսաթոշակի համակարգին վերաբերող հարցադրումներն էին։ Կարծում եմ` կհամաձայնեք, որ սա միակ եւ վերջին հնարավորությունը չի` այս հարցին արձագանքելու, եւ մենք դեռ հնարավորություն կունենանք դրա հետ կապված մեր վերաբերմունքն արտահայտել։

Կուզեի նաեւ անդրադառնալ Հաշվեքննիչ պալատի եզրակացության մի քանի դրվագների։ Այո, կա օրենք, որն ընունվեց անցյալ տարի դեկտեմբերին եւ ըստ այդ օրենքի` նախատեսվում է, որ պետական ոչ առեւտրային կազմակերպությունների հաշիվները կտեղափոխվեն գանձապետարան առեւտրային բանկից։ Բայց դա ենթադրում էր որոշակի փոփոխություններ ծրագրային համակարգում եւ իրավական կարգավորումներում։ Երկու գործընթացները զուգահեռ գնացել են, ենթադրում ենք, որ աշնանը մեզ կհաջողվի դա ավարտել։ Դրա վերջնաժամկետը նախատեսվում էր այս տարվա վերջին, եւ կարծում ենք, որ վերջնաժամկետի արդյունքում կունենանք այս պահանջի կատարման արդյունքների արձանագրումը։

Հաջորդը վերաբերում է ոչ ֆինանսական ցուցանիշներին։ Այստեղ համաձայն ենք այն դիտարկման հետ, ինչ ունեցել է Հաշվեքննիչ պալատը։ Բազմիցս առիթ եղել է դրան անդրադառնալ եւ այժմ նույնպես ավելորդ չեմ համարում մեկ անգամ եւս ասել, որ դա այն ճանապարհն է, որին ձգտում են բոլորը, եւ մենք էլ մոտեցել ենք վերջնագծին եւ ձեր օգնությամբ մենք ակնկալում ենք, որ առաջիկայում կարճ ժամանակ հետո հնարավորություն կունենանք մեր յուրաքանչյուր պետական մարմնի կողմից իրականացվող առանձին ծրագրերի համար ԱԺ գլխադասային հանձնաժողովների հետ քննարկել առանձին ծրագրեր, այդ ծրագրերի շրջանակներում միջոցառումներ եւ այդ միջոցառումների համար այն կատարողական հիմնական ցուցանիշները, որոնք հնարավորություն կտան ձեզ գնահատել, դատողություն անել, թե ինչ չափով են իրականացվել այս կամ այն ծրագրերը։

Թերեւս այսքանը։ Ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել շահագրգիռ քննարկման համար հանձնաժողովների ձեւաչափում, շնորհակալություն հայտնել նաեւ Կենտրոնական բանկին, ում հետ համատեղ ամբողջ տարվա ընթացքում մենք ունեցել ենք դրամավարկային եւ հարկաբյուջետային քաղաքականությունների բավականին համարժեք կորդինացիա, եւ դրա արդյունքները նույնպես խոսում են իրենց արդյունավետության մասին։ Շնորհակալություն եմ հայտնում նաեւ Հաշվեքննիչ պալատին, որովհետեւ եթե նկատել եք, նախկինում Վերահսկիչ պալատի եզրակացությունների մեջ տեղ գտած թերությունները մեզ համար հանդիսանում են ուղենիշեր, թե ի՞նչ ուղղությամբ պետք է միջոցներ ձեռնարկվեն, եւ եթե համեմատության մեջ նայեք` կտեսնեք, որ տարիների ընթացքում դրանք փոխվում են։ Այսինքն՝ նախկինում այն, ինչ արձանագրել են, դրա հետ կապված ձեռնարկվում են միջոցառումներ, եւ դա չի նշանակում, որ մենք անելիքներ այլեւս չենք ունենում։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ջանջուղազյան։ Հարգելի գործընկերներ, հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Ընդմիջում մինչեւ 16։30։ Քվեարկությունը կլինի վաղն առավոտյան ժամը 10-ին։


Ժամը 16:30

  ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ  ԱՐԱ ԲԱԲԼՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԱՐՓԻՆԵ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԸ
 
 

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 120-րդ հոդվածի համաձայն՝ յուրաքանչյուր հերթական նիստերի չորեքշաբթի օրվա վերջին հիմնական նիստում Կառավարության անդամները պատասխանում են պատգամավորների բանավոր հարցերին: Հարգելի գործընկերներ, ինչպես գիտեք, վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հունիսի 13-14 աշխատանքային այցով գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնությունում, ուստի չի մասնակցի նիստին: Վարչապետի բացակայությունը հասկանալի է, հատկապես, որ այցի ընթացքում հանդիպումներ են նախատեսվում, բայց ես հորդորում եմ, որ այսուհետ՝ նման բացառիկ դեպքերում, վարչապետին փոխարինի առաջին փոխվարչապետը, սակայն Արարատ Միրզոյանը նույնպես բացակայում է գործուղման մեկնելու պատճառով: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին այսօր կփոխարինի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը:

Հարգելի պատգամավորներ, հիշեցնեմ, որ հարցերից յուրաքանչյուրը պետք է վերաբերի Կառավարության մեկ անդամի իրավասությանը վերապահված ոլորտին: Հերթագրված, սակայն դահլիճից բացակայող պատգամավորը զրկվում է տվյալ հարցի քննարկման  ընթացքում հարց տալու  իրավունքից: Նիստն ավարտվում է հերթագրված վերջին պատգամավորի հարցին պատասխանելուց հետո: Հարցերը տրվում են ըստ հերթագրման հաջորդականության: Խնդրում եմ նախապատրաստվել հերթագրման: Հերթագրում: Հերթագրվել է 14 պատգամավոր: Վարդեւան Գրիգորյան: Խնդրեմ, պրն Գրիգորյան: 3-րդ խոսափողը միացրեք, խնդրեմ:

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, հարգելի Կառավարություն, հարցս վերաբերում է ոռոգման ջրի սակագնին, որն առնչվում է գյուղատնտեսության մեջ ընդգրկված 400-450 հայաստանցիների: Ինչպես գյուղատնտեսական վարկերի բարձր տոկոսադրույքները, դրանց չվճարման արդյունքում կիրառվող տույժ ու տուգանքները, այնպես էլ ոռոգման ջրի սակագինը ծանր բեռ է գյուղացիների եւ գյուղացիական տնտեսությունների վրա, եւ հազարավոր հեկտարներ չմշակվող հողատարածքները նաեւ դրա արդյունքն են: Նշվում է, որ մեկ հեկտար հողակտորի միանգամյա ջրելու վարձը կազմում է մինչեւ 16000 դրամ, շատ մասնագետների կարծիքով այս գներն արհեստականորեն մի քանի անգամ ուռճացված են: Հարց. կա արդյո՞ք ոռոգման ջրի սակագինը վերանայելու հնարավորություն: Շնորհակալություն:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շատ լավ, ձեր հարցին կպատասխանի էներգետիկ ենթակառուցվածքների եւ բնական պաշարների նախարար Արթուր Գրիգորյանը: Խնդրեմ, պրն նախարար:

Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար: Այո, շատ մտահոգիչ հարց է այսօր մեզ համար: Մենք ոռոգման ջրերի վերաբերյալ այս պահին որպես առաջնահերթություն նախարարությունում իրականացնում ենք համապատասխան քննարկումներ: Մենք նույնպես տեղեկացված ենք` ի՞նչ խնդիրներ ունենք եւ ի՞նչ լուծումներ պետք է ունենանք, եթե չշտապեք, մեզ թույլ տաք` եւս մի քանի օր կաշխատենք այդ ուղղությամբ եւ ավելի համալիր ձեւով ձեզ կներկայացնենք այդ խնդրի լուծման բոլոր տարբերակները:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Պրն Գրիգորյան, խնդրեմ արձագանքեք:

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն նախարար, բայց հուսով լինենք, որ իսկապես մեր գյուղացիական տնտեսություններում ընդգրկված գյուղացիները հուսով սպասում են, որ հնարավորության դեպքում սակագները կիջնեն, եւ իրենց այն բեռը, որն այսօր շատ ծանր է իրենց ուսերին, այդ բեռը կթեթեւացվի: Շնորհակալություն:

Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Գրիգորյան, ես հիմա կարող եմ պատասխանել այդ հարցին, բայց դա չի լինելու սպառիչ, որպեսզի սպառիչ պատասխան ունենաք, ես մի քանի օրից ձեզ գրավոր կտեղեկացնեմ: Մենք ունենք, այո, այսօր ոռոգման ջրի սակագնի վերաբերյալ սուբսիդավորում պետության կողմից, ինչ-որ չափով նաեւ սպառողի կողմից վճարվող, բայց համալիր քննարկում կիրականացնենք, որոշում կկայացնենք եւ տեղյակ կպահենք ձեզ:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տատյանա Միքայելյան, խնդրեմ, 3-րդ խոսափող:

Տ.ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցս վերաբերում է Կառավարության դիմորդների տարկետմանն առնչվող որոշմանը, որի շուրջ նաեւ հայտարարություն եմ արել: Խնդիրն այն է, որ ապրիլի 12-ի որոշմամբ, այնուհետեւ մայիսի 31-ին կատարված փոփոխություններով մագիստրատուրա եւ ասպիրանտուրա ընդունված ուսանողներին տարկետում տրամադրելու համար տրվել են նոր պահանջներ: Օրինակ՝ միջազգային գիտաժողովների մասնակցություն, զեկուցումներ, գիտատեղեկատվական շտեմարաններում հոդվածներ եւ այլն: Նախկինում բավարար էր բարձր առաջադիմությունը եւ համապատասխան քննությունների հանձնումը, եւ եթե նման նոր պայմաններ պետք է տրվեն, ապա այդ մասին պոտենցիալ դիմորդները պետք է տեղեկացվեին առնվազն 3 տարի առաջ: Հարցս ուղղում եմ արդարադատության նախարարին. հարգելի պրն Զեյնալյան, որոշումը խտրականության դրսեւորում չէ՞ մագիստրատուրա եւ ասպիրանտուրա դիմող 100-150 երիտասարդների նկատմամբ, ովքեր նոր որոշման արդյունքում տարկետում չեն ստանա նոր պայմաններն ընդամենը ժամանակի առումով բավարարել չկարողանալու պատճառով: Որքան էլ հասկանալի է նպատակը, դրան հասնելու միջոցները, ըստ ձեզ, արդյո՞ք արդար են: Ես խնդրում եմ՝ հայտնեք ձեր կարծիքը զուտ իրավունքի տեսակետից: Շնորհակալություն:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Տիկին Միքայելյան, չնայած դուք դիմում եք արդարադատության նախարարին, բայց Կառավարությունը որոշեց, որպեսզի կրթության եւ գիտության նախարարը ձեզ պատասխանի, որովհետեւ ինքն ավելի համապարփակ ձեզ կբացատրի այդ հարցի ճիշտ լուծումը:

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար: Իրոք, մայիս ամսին պահանջները տարկետման համար փոխվել են, եւ նման խնդիր է առաջացել: Մենք կրթության նախարարությունում քննարկել ենք եւ իրավունքի տեսակետից թերեւս մինչեւ մայիսի 15-ը ներկայացրածների դիմումները կվերանայենք եւ կնայենք, թե էդ հարցը ո՞նց կարելի է լուծել: Ամեն ինչ կարվի, որպեսզի նրանց իրավունքները չխախտվեն: Բայց ես ձեզ ասեմ, որ կարգը քննարկվել է նաեւ ուսանողական մեծ խմբերի հետ, եւ էս տարբերակը, որն ընտրվել է, ինքն առավելագույնս կոնսենսուսային է եղել եւ եղել է էն օրենսդրության շրջանակներում, որը ներկայում գործում է: Մենք, իհարկե, գոհ չէինք զինապարտության էն օրենքից, որը նախկինում ընդունվել է, բայց տեխնիկապես մենք հնարավորություն չենք ունեցել էդ օրենքը փոփոխել, եւ փոփոխություններն արվել են բարձր կարգի մակարդակով ուսանողական լայն շրջանակների քննարկմամբ, բայց ձեր բարձրացրած խնդիրը մենք կնայենք, էդ խնդրի մասին արդեն գիտենք եւ ձեզ նույնպես կպատասխանենք դրա մասին: Ես ձեզ ասեմ, որ դիմումների ընդունման ժամկետն արդեն ավարտվել է ամսի 8-ին: Մենք ներկայում մշակում ենք բոլոր էդ փաստաթղթերը, մինչեւ շաբաթվա վերջ դրանք կմշակվեն, մենք կտեսնենք, որտեղ ունենք խնդիր եւ առանձին կանդրադառնանք դրան:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Ցանկանո՞ւմ եք արձագանքել, թե՞ բավարարված եք: Շնորհակալություն, պրն նախարար: Ռուստամ Մախմուդյան: Խնդրեմ, պրն Մախմուդյան, առաջին խոսափողը միացրեք, խնդրեմ:

Ռ.ՄԱԽՄՈՒԴՅԱՆ

-Հարցս ուղղում եմ Կառավարությանը: Վերջին շրջանում մի շարք մեր համաքաղաքացիների հետ հանդիպումների արդյունքում շատերը պնդում են, որ հողի հարկի` տարիների ընթացքում կուտակված պարտքերի մասով, հավանաբար, Կառավարությունը որոշակի զիջումներ եւ արտոնություններ է սահմանելու, եւ այսպես ասած, կարծեք թե, թյուր կարծիք կա: Հիմա հարցս ձեւակերպեմ հետեւյալ կերպ. ունի՞ Կառավարությունն այդպիսի նպատակ` պետության համաֆինանսավորմամբ այդ հողի հարկի վճարների զիջումները կատարել, թե՞ ոչ, որովհետեւ սա իրականում որոշակի շփոթ է առաջացրել մեր հասարակության շրջանում: Շնորհակալ եմ:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Ձեր հարցին կպատասխանի ֆինանսների նախարար Ատոմ Ջանջուղազյանը: Բոլոր դժվար հարցերը միշտ հասնում են ֆինանսների նախարարին:

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ցավոք, շատ հաճախ ցանկալին իրականության տեղ փորձ է արվում անցկացնել, ենթադրում եմ, որ այս դեպքում նույնպես դա որպես ցանկություն է ավելի շատ արտահայտվել, որովհետեւ էդպիսի քննարկում, համենայնդեպս առայժմ, տեղի չի ունեցել, բայց նաեւ պիտի ասեմ, որ մենք ընդհանրապես հարկային համակարգը քննարկելու, վերլուծելու եւ գնահատելու փուլում ենք գտնվում եւ ակնկալվում է, որ մենք կգտնենք ձեզ հետ միասին, ձեր օգնությամբ, էն ճիշտ փոխզիջումային տարբերակը, որը կբավարարի եւ՛ էն կարիքները, որ պետության առջեւ օրենսդրությամբ եւ օբյեկտիվորեն ծառացած են, եւ՛ մյուս կողմից էլ չի խոչընդոտի տնտեսավարմանը: Շնորհակալություն:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Պրն Մախմուդյա՞ն... շնորհակալություն: Արմենուհի Կյուրեղյան, 3-րդ խոսափող, խնդրեմ:

Ա.ԿՅՈՒՐԵՂՅԱՆ

-Հարգելի Կառավարություն, օրերս ես հանդիպեցի իմ ընտրողների հետ: Ալավերդիում էի, եւ այդ հանդիպմանը մասնակցում էին թե՛ Ալավերդու բնակիչներ, թե՛ Թեղուտ հանքավայրի աշխատակիցները՝ նախկին աշխատակիցները, ինչպես նաեւ կուսակցական ընկերներ, որոնք որ բարձրացրեցին աշխատանքի կրճատման հետ կապված լուրջ մտահոգություններ: Իսկ հունիսի 11-ին, առավոտյան 6:30-ին Շնողի բազմաթիվ բնակիչներ փակել էին Թեղուտի հանքավայր տանող ճանապարհը, եւ նրանք պահանջում էին պատասխանել իրենց համար շատ կարեւոր հետեւյալ մի քանի հարցերին, որոնք իմ առջեւ ձեզ մոտ բարձրաձայնելու պահանջ է դրել կուսակցական մեր կոմիտեն:

Շատ աշխատակիցներ հանքավայրը գործարկելիս վաճառել են «Թեղուտ» ընկերությանն իրենց հողերը՝ էժան գներով եւ բանավոր ստացել են երաշխավորություն, որ 50 տարի եւ ավելի նրանք կունենան աշխատանք, բայց այսօր նրանցից գրեթե 1200 հոգու պայմանագրերը լուծարվել են, նրանք զրկվել են իրենց աշխատանքից, զրկվել են իրենց հողերից եւ, բնականաբար, հողերը մշակելով` իրենց ապրուստը հոգալու հնարավորությունից, եւ եթե հաշվի առնենք նաեւ, որ իրենք իրենց աշխատավարձի հաշվին վարկային պարտավորություններ էին վերցրել եւ այսօր չեն կարողանում այդ վարկային պարտավորություններ լուծել, բնականաբար, շատ լուրջ խնդիրների առաջ են կանգնել: Հիմա հարց. հնարավոր է արդյո՞ք պատասխանել, կարող ենք արդյոք ճշգրտել՝ հնարավո՞ր է վերագործարկման, աշխատատեղերի վերաբացման հնարավորություն, եւ եթե կա` ի՞նչ ժամկետներում: Եվ  2-րդ հարցը՝ հնարավոր է արդյո՞ք որեւէ կերպ սառեցնել այդ մարդկանց վարկային պարտավորությունները, տուգանքների մարումը, մինչեւ աշխատանքի վերաբացման հնարավորություն կստեղծվի:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Տիկին Կյուրեղյան, ձեր հարցին կպատասխանի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը: Խնդրեմ, պրն Ավինյան:

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Տիկին Կյուրեղյան, շնորհակալություն հարցի համար: Ուզում եմ ասել, որ հարցը գտնվում է մեր առաջնահերթությունների ցանկում, ես անձամբ հանդիպել եմ «ՎԱԼԼԵՔՍ» ընկերության ներկայացուցիչների հետ, քաջատեղյակ եմ խնդրից: Այս պահի դրությամբ իմ հանձնարարականով ստեղծվել է հանձնաժողով, որը կոնկրետ հենց այս հարցով զբաղվում է: Էնտեղ կան խնդիրներ, այսինքն՝ «ՎԱԼԼԵՔՍ»-ն ունի խնդիրներ` եւ՛ Կառավարության ռոյալթիների հետ կապված՝ վճարումներ հետ կապված, եւ՛ ունի խնդիրներ` «ՎՏԲ» բանկի հետ կապված: Այս հանձնաժողովն արդեն իսկ, ես կարծում եմ, մյուս շաբաթ կանի իր առաջին նիստը, եւ արդեն՝ ըստ քննարկված հարցերի, ես կարծում եմ, լուծումներ առաջ կգան, մյուս շաբաթվա վերջ???, ենթադրում եմ:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Տիկին Կյուրեղյա՞ն:

Ա.ԿՅՈՒՐԵՂՅԱՆ

-Ուրեմն, այդ հարցերը քննարկելիս խնդրում եմ անպայմանորեն հաշվի առնել այն փաստը, որ մարդիկ, ովքեր վարկային պարտավորություններ ունեին, այսօր արդեն բանկերից ստացել են հաղորդագրություններ, որ եթե եւս մեկ ամիս իրենց հաշվեհամարներին գումար չնստի, ապա նրանց տոկոսադրույքը բանկերը բարձրացնելու են 4 տոկոսով, եւ, բնականաբար, որպես հետեւանք` եւ՛ տուգանքներն են մեծանալու, եւ՛ նրանց մարվելիք գումարների չափերը: Եվ բացի այդ՝ նրանց մոտ մտավախություն կա, որ ինչ-որ խոսակցություն է սկսվել, թե ընկերությունը սկսել է սնանկացման գործընթաց: Ինչքանո՞վ է դա համապատասխանում իրականությանը:

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Ես նման տեղեկատվության չեմ տիրապետում, այսինքն՝ նման բանից ես տեղյակ չեմ, նման հայտարարություն չի հնչել «ՎԱԼԼԵՔՍ» ընկերության կողմից նույնպես, եւ ձեր բարձրաձայնած բոլոր մտահոգությունները, արդեն իսկ կարծում եմ՝ լսեցին մեր հանձնաժողովի անդամները, եւ այդ հանձնաժողովը նույնպես այդ հարցերը հաշվի է առնելու:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն փոխվարչապետ: Արմեն Աշոտյան: Խնդրեմ, պրն Աշոտյան, առաջին խոսափողը միացրեք, խնդրեմ:

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի Կառավարություն, իհարկե, հարցս կցանկանայի սկսել «հարգելի պրն վարչապետ» բառակապակցությամբ, եթե վարչապետը սահմանադրական պարտավորությունների կատարման շրջանակներում լիներ այս դահլիճում: Հասկանալով հանդիպման կարեւորությունն` ուզում եմ դիմել նախ եւ առաջ՝ Կառավարության եւ վարչապետի աշխատակազմերին` հետայսու Նիկոլ Փաշինյանի աշխատանքային ծրագիրը պլանավորել` գերակայություն դիտարկելով սահմանադրական պարտականությունների կատարումը: Իսկ հիմա` բուն հարց?. լավ է, որ արտաքին գործերի նախարարն է այստեղ: Հարցս վերաբերում է Մինսկի խմբի համանախագահների այցին: Մենք ստացանք, լրատվական միջոցների աշխատանքի շնորհիվ, 2 հաղորդագրություն ՝մեկը ձեզ հետ հանդիպման, մյուսը՝ վարչապետի հետ հանդիպման, եւ հաղորդագրություններն, անկեղծ ասեմ, շատ չէին տարբերվում տարիներ շարունակ լույս ընծայվող հաղորդագրություններից: Ես կխնդրեմ ձեզ, մեծարգո պրն նախարար, օգտագործելով այս բարձր ամբիոնը մանրամասներ հայտնել հետեւյալ հարցադրումների շուրջ. առաջին. արդյո՞ք հայկական կողմը բարձրաձայնել է նոր բանակցային մոտեցումների մասին, մասնավորապես՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը բանակցային կողմ դիտարկելու մեր նոր ռազմավարության մասին: 2-րդը. արդյո՞ք հայկական կողմը բարձրաձայնել է Ադրբեջանական զինուժի կուտակումների մասին` ինչպես Նախիջեւանում, այնպես էլ` Արցախյան ճակատում: Եվ 3-րդը. ինչպիսի՞ն է եղել համանախագահների արձագանքը: Կանխավ շնորհակալ եմ:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Ձեր հարցին կպատասխանի արտաքին գործերի նախարար Զոհրաբ Մնացականյանը: Խնդրեմ, պրն նախարար:

Զ.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Աշոտյան, ձեր հարցի համար, շնորհակալ եմ պրն նախագահ: Շատ կարճ կարելի է պատասխանել ձեր 2 հարցին՝ «այո» եւ «այո», եւ սա շատ բնական է, որովհետեւ առաջինը.

 մենք արդեն բավական հստակ արտահայտել ենք Կառավարության գերակայությունն արտաքին քաղաքականության ծրագրում, որտեղ Լեռնային Ղարաբաղը զբաղեցնում է իր շատ հստակ տեղը: Մենք արտահայտել ենք մեր դիրքորոշումը, որ վերաբերում է մեր հետեւողականությանը, շարունակայնությանը մեր քաղաքականության, ներառյալ՝ Լեռնային Ղարաբաղի հարցում, առավել եւս՝ Լեռնային Ղարաբաղի հարցում մենք արտահայտել ենք մեր գերակայությունը, որը վերաբերում է բանակցային գործընթացում կամ Հայաստանի համար գերակայությունների հարցում կարգավիճակի եւ անվտանգության բացառիկ կարեւորությունը եւ գերակայությունը: Մենք այս փուլում գտնվում ենք բանակցությունների մեջ ներգրավվելու գործընթացում: Ճանաչողական է բնույթը Մինսկի համանախագահների այցի, մենք միմյանց ճանաչում ենք, փոխանակում ենք մեր տեսակետները, մեր դիրքորոշումները, միմյանց զգում ենք, միմյանց ճանաչում ենք, այդ առումով մենք նաեւ բավական վստահ ենք, որ այն հիմնական դրույթները, որ վերաբերում են մեր հավատարմությանը՝ բացառապես խաղաղ ճանապարհով հիմնախնդրի կարգավորման, բացառապես Մինսկի խմբի համանախագահության շրջանակներում, եւ նաեւ բավական մեծ ուշադրություն է տրվում այն հանգամանքին, որ վերաբերում է խաղաղությանը նպաստող մթնոլորտին: «Խաղաղությանը նպաստող մթնոլորտը» բավական ծավալուն հասկացություն է, եւ դրա մեջ մտնում են այն գործողությունները, որոնք վկայում են հակառակի մասին, եւ դուք նշեցիք` որոշ զարգացումներ անմիջապես շփման գծում, առավել եւս՝ մենք ուշադրություն հրավիրեցինք եւ ընդգծեցինք, որ այն ինչ կատարվել է 2 օր առաջ՝ դրա զոհը Վահագն Էլոյանն է, եւ մեզ համար դա շատ մեծ կորուստ է, եւ սա բացարձակապես բացասական է ազդում բանակցային գործընթացի վրա եւ բացասական է ազդում այն սկզբունքի վրա, որի վրա մենք ուշադրություն ենք դարձնում. դա՝ խաղաղության նպաստող մթնոլորտն է: Սա չի կարող աննկատ անցնել, սա չի կարող չազդել մեր դիրքորոշումների վրա:

Ինչ վերաբերում է Մինսկի խմբի համանախագահների արձագանքներին, ես ասեմ, որ շարունակվում են դեռեւս մեր հանդիպումները, մենք փորձում ենք օգտագործել այս օրերը մաքսիմալ արդյունավետ, որպեսզի մաքսիմալ միմյանց ճանաչենք, մաքսիմալ միմյանց հետ փոխանակենք այն տրամաբանությունը, նյուանսները դիրքորոշումների մոտեցումների եւ այն ամբողջ գործընթացի, որ տեղի է ունենում, եւ նախապատրաստվում ենք նաեւ մեզ հաջորդ փուլերի համար: Սա բանակցային գործընթաց է, որի մեջ Հայաստանն ունենում է ներգրավվածություն եւ այդպես շարունակվելու է, եւ մենք բավական վստահ ենք, որ այն ինչ-որ մենք արտահայտում ենք, դա շատ հստակ արտահայտում է մեր քաղաքականության շարունակականությունը: Մերսի:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Պրն Աշոտյան, խնդրեմ, արձագանքեք:

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն նախարար: Պաշտոնական հաղորդագրություններում այսօրվա ձեր բացահայտումները չկային, հարցս այդտեղից էր ծագել, եթե հնարավոր է, բացի վարչական դիպլոմատիկ լեզվից, հետայսու մի քիչ ավելի շատ տեղեկություններ հաղորդեք հասարակությանը, իհարկե, այն շրջանակներում, որը թույլատրելի է բանակցային գործընթացի պարագայում: Հատուկ ուզում եմ շեշտել գոհունակությունս, որ Վիեննայի, Սանկտ Պետերբուրգի եւ Ժնեւի գագաթաժողովների մասին եղել է հիշատակում նաեւ օֆիցիալ       պրես-ռելիզներում, երեկ նաեւ հայտարարությունների ժամին եմ այս խնդիրը կարեւորել, որովհետեւ առաջին անգամ է, որ նոր Կառավարությունն արտաքին քաղաքական հիշատակումներում այսպիսի հիշատակում է անում, ինչը կարծում եմ՝ անկախ ապագայի սցենարներից, շատ կարեւոր է նաեւ ձեր ասած մթնոլորտի վերականգնման տեսակետից: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ խորհրդարանական դիվանագիտությունը ծառայել եւ ծառայելու է ընդհանրական, ազգային եւ պետական շահի հետապնդմանը, մասնավորապես՝ հունիս ամսին մենք ունենք լիագումար նիստ Արեւելյան գործընկերության խորհրդարանական վեհաժողովի շրջանակներում, Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի շրջանակներում, հուլիսին ԵԱՀԿ խորհրդարանական վեհաժողովի նիստն է, ես կխնդրեմ՝ մեզ, ձեզ հետ միասին, իմ այն առաջարկությունը, որը դուք նախապես ընդունել էիք` փակ քննարկում կազմակերպել` բացառապես արցախյան հիմնախնդրի կարգավորման արդի իրավիճակի հետ կապված, ոչ միայն հանձնաժողովում, այլ նաեւ մասնակից դարձնել խորհրդարանական համապատասխան պատվիրակությունների ղեկավարներին, որպեսզի մենք կարողանանք՝ արցախյան հիմնախնդրի հետ կապված` լինել եւ՛ միասնական, եւ՛ խրոխտ, եւ ինչպես ասում են՝ դուխով:

Զ.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Աշոտյան: Եվս մեկ անգամ ուզում եմ վերահաստատել առաջին շնորհակալությունը մեր համագործակցության համար` խորհրդարանական հարթակում եւ միանշանակ ես հավատարիմ եմ մնում այս համագործակցությանը եւ շատ բարձր եմ գնահատում ձեր ներդրումն այս գործընթացում, եւ, բնականաբար, մենք կշարունակենք այս երկխոսությունը, որպեսզի խորհրդարանական հարթակն օգտագործենք մաքսիմալ էֆեկտիվ` մեր համազգային շահերի համար: Մերսի:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն նախարար: Սուրեն Մանուկյան, խնդրեմ:

Ս.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի Կառավարություն, վերջերս ինձ են դիմել Ռազմական ոստիկանության աշխատակիցները, որոնք ահազանգում են աշխատաժամանակի հետ կապված խնդիրների մասին: Խախտված են հերթափոխով աշխատողների իրավունքները՝ կապված աշխատանքի տեւողության հետ: Ըստ ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 139-րդ հոդվածի 3-րդ կետի` աշխատաժամանակի առավելագույն տեւողությունը, ներառյալ արտաժամյա ժամանակը, չի կարող գերազանցել 12 ժամը, շաբաթվա ընթացքում՝ 48 ժամը, սակայն ըստ Ռազմական ոստիկանության հերթափոխով աշխատանքային գրաֆիկի` յուրաքանչյուր 3-րդ աշխատանքային օրն ստացվում է, որ շաբաթվա ընթացքում 60 ժամ է միջինը, որը, մեղմ ասած, անթույլատրելի է: Հարցս հետեւյալն է. արդյո՞ք տեղյակ եք այս ամենից եւ ի՞նչ տեսակետ ունեք խնդրի կարգավորման վերաբերյալ:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Ձեր հարցին կպատասխանի պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյանը:

Դ.ՏՈՆՈՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, շնորհակալություն: Հարգելի պրն Մանուկյան, իհարկե, շատ հետաքրքիր հարց եք տալիս, բայց ես կարծում եմ, որ «Զինվորական ծառայության մասին» օրենսդրությամբ է կարգավորվում զինվորական ոստիկանության գործունեությունը, բայց մենք ձեր հարցին գրավոր կպատասխանենք, որովհետեւ ինձ համար ոչ ծանոթ հարցադրում է, քանի որ զինվորական ծառայությունը եւ հերթափոխը նույն ձեւով է կատարվում:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, խնդրեմ:

Ս.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Որքանով ես տեղյակ եմ, նմանատիպ աշխատանքները կարգավորվում են Աշխատանքային օրենսգրքով, սակայն ես կարծում եմ, որ խնդիրը շատ կարեւոր է ոչ միայն օրինականության եւ աշխատողների խախտված իրավունքները վերականգնելու առումով, այլ դա նաեւ դրական կանդրադառնա աշխատակիցների հետագա աշխատանքի արդյունավետության համար: Շնորհակալություն:

Դ.ՏՈՆՈՅԱՆ

-Շատ շնորհակալություն, անպայման հաշվի կառնենք, բայց այդ հարցին կպատասխանենք գրավոր:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն նախարար: Սերգեյ Բագրատյան: Խնդրեմ, պրն Բագրատյան:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի Կառավարություն, բազմաթիվ գործարարներ արտերկրից դիմում են մեզ մեկ պարզ հարցով, հասկանալու համար, որ հայտարարված մենաշնորհների վերացումն իրականության մեջ գործո՞ւմ է, թե՞ ոչ: Խնդիրը ինչում է. մենք դեռ նախորդ կառավարությունների ժամանակ բազմիցս արձանագրել ենք, որ տնտեսության զարգացման հայեցակարգում կարեւորագույն դեր ունի մենաշնորհների վերացումը: Ենթադրում եմ, որ հայտարարված «մենաշնորհների վերացում» հասկացությունը պրակտիկ իրականության մեջ պետք է ամրագրված լինի կառուցակարգերով: Շատ կարեւոր եմ համարում, որ մեր հասարակությանը, եւ հատկապես՝ արտաքին աշխարհին, ներդրումային ակնկալիքներ ապահովելու համար ստեղծել հարթակներ, որտեղ պետք է հստակ նշվի, որ ոլորտներում մենաշնորհների ինչպիսի կարգավիճակ կա, այժմ 20000 ապրանքատեսակից քանի՞սն են այլեւս մենաշնորհից զրկվել, այլեւս կարո՞ղ է ցանկացած տնտեսավարող ներկրել ցանկացած տեսակի ապրանք եւ արտադրել ցանկացած արտադրատեսակ: Քանի՞ արդյունք է արձանագրվել մաքսային մարմինների կողմից, ներկրման ինչպիսի՞ իրավիճակ է կոնկրետ Հանրապետության ներսում՝ տնտեսավարողների փոխհարաբերությունների մեջ: Նախկին կառավարության հայտարարած օլիգոպոլիաները, մեր կարծիքով՝ մոնոպոլիաները, տեղաշարժվե՞լ են, թե՞ ոչ: Եվ այս ամենի բուն խնդիրը, որ մենք բարձրաձայնում ենք, նպատակն այն է, որ մենք, հանձնառու լինելով Կառավարության ծրագրի իրականացման համար, շատ կարեւորելով, որ մենք հնարավորինս արագ արդյունքներ գրանցենք եւ մեր հասարակությանը ներկայացնենք ստեղծված պայմանները եւ մտահոգ լինելով զարգացման տեմպերով` ունենանք մեր առաջարկներ: Կցանկանայինք այս պահին ներկայացնել իրավիճակը, որպեսզի ժամանակը չանցնի, ես արձագանքի մեջ առաջարկների մի որոշակի մաս կառանձնացնեմ:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, ձեր հարցին կպատասխանի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը: Խնդրեմ, պրն Ավինյան:

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, ձեր բարձրացրած հարցի լուծման համար կա 2 հիմնական մասնիկ: Մեկը՝ քաղաքականն է, մյուսը՝ ինստիտուցիոնալը: Ես կարծում եմ՝ քաղաքական մասով որեւէ մեկի մոտ կասկած չի մնացել, որ հարցը լուծված է, այսինքն՝ քաղաքական՝ այսպես ասած, հովանավորչության տակ մենաշնորհներ այլեւս  չկան եւ չեն լինելու, ինստիտուցիոնալ մասով արդեն պետք է գործեն համապատասխան մարմինները: Դրանցից մեկն է, օրինակ՝ Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մարմինը, եւ կան նաեւ այլ մարմիններ, որոնք արդեն իսկ սկսել են գործել եւ որոնք արդեն իսկ փոքր-փոքր, բայց արդեն կոնկրետ որոշակի արդյունքներ ցույց են տալիս: Այս աշխատանքը շարունակական է լինելու՝ ինստիտուցիոնալ մասով, եւ մեծ հաճույքով կուզենայի լսել ձեր առաջարկներն այս մասով:

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, խնդրեմ` արձագանքելու համար:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Պրն Ավինյան, շնորհակալություն: Ես վստահ եմ, իհարկե, եւ մեր ժողովուրդն էլ է վստահ,  որ քաղաքական կամքն այլեւս խնդիր չէ, դա ապահովված է, առավել քան վստահ եմ, որ Կառավարությունն իր հավաքականության մեջ՝ մեր ժողովրդի կամքն արտահայտելով, դա համարում է անշրջելի, բայց իրական կյանքում մենք պետք է կարողանանք հաջորդ քայլերն իրականացնել, այսինքն՝ հայտարարել` դա քաղաքական է եւ տնտեսական, այն ինչպես դուք նշեցիք, եւ ինչպես ես եմ կարծում, կառուցակարգերն են ստեղծել հնարավորություն, որ որեւէ մարդու մոտ կասկած չլինի, որ ինքը խնդիրներ չի ունենալու սահմանին՝ առաջին հերթին, այսինքն՝ ապահովել մուտքերը: Այդ նպատակով մենք պետք է հարթակներ ստեղծենք, դիմենք հասարակությանը, դիմենք մեր արտերկրյա բարեկամներին, գործարարներին եւ հիմնավորենք ազատության աստիճանը, եւ շատ կարեւոր է` հանրային իրազեկման բոլոր հնարավորությունները Կառավարությունը տրամադրի, եւ տարբեր հարթակներում մենք փորձենք ապացուցել, հիմնավորել, որ իսկապես, այլեւս ՀՀ-ում մենաշնորհներ չկան: Գրավոր ես ձեզ կներկայացնեմ այն առաջարկների փաթեթը, որի կիրառման դեպքում մենք բավականին հաջողություններ կգրանցենք: Վստահ եմ, որ համատեղ կլուծենք բոլոր խնդիրները: Շնորհակալություն:

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, միանշանակ ձեր բոլոր առաջարկները կդիտարկվեն անպայմանորեն, եւ ես ձեզ վստահեցնում եմ, որ ինստիտուցիոնալ մոտեցումը լինելու է մեր առաջնահերթությունը, եւ նաեւ՝ ինչպես մենաշնորհների դեմ պայքարի ոլորտը։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն փոխվարչապետ։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար ձայնը տրամադրվում է Լուիզա Սարգսյանին. 3-րդ խոսափող։

Լ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան նախագահություն, հարգելի կառավարություն, հարցս ուղղում եմ կրթության եւ գիտության նախարար պրն Հարությունյանին։

Հարգելի պրն Հարությունյան, այսօր ինձ դիմել են Շիրակի պետհամալսարանի նախկին դասախոսներ Հովհաննես Խորիկյանը եւ Գագիկ Համբարյանը։ Իհարկե, իրենց նամակում նրանք պատմում են մեզ բոլորիս արդեն քաջ ծանոթ Շիրակի պետհամալսարանում տեղի ունեցած իրադարձությունների մասին, որոնց հետեւանքով 2018 թվականի մարտի 15-ին, նրանք նախկին ռեկտոր Սահակ Մինասյանի հրամանով ազատվել են աշխատանքից։ Բայց իրենց խնդրանքը եւ հարցադրումը հետեւյալն է. նրանք ասում են այն մասին, որ այսօր ռեկտորի պաշտոնակատարը չի վերականգնում իրենց աշխատանքի, եւ իհարկե, նշում են նաեւ, ուր դուք ձեր գրավոր եւ բանավոր հորդորներով եւ առաջարկություններով դիմել եք ռեկտորի պաշտնակատարին՝ տվյալ անձանց վերականգնել իրենց աշխատանքին։

Հիմա, ես ուզում եմ իմանալ՝ ո՞րն է ձեր տեսակետը եւ ի՞նչ լուծումներ եք առաջարկում էս հարցին, քանի որ դասախոսները գրում են, որ բացի հարցի բարոյական կողմից, նրանք ունեն նաեւ լուրջ սոցիալական խնդիրներ, եւ այդքան երկարատեւ առանց աշխատանքի մնալը խնդիր է։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Տիկին Սարգսյան, ձեր հարցին կպատասխանի այն նախարարը, ում այն ուղղել եք։ Արայիկ Հարությունյան՝ կրթության եւ գիտության նախարար։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Ես ձեզ պետք է տեղեկացնեմ եւ նաեւ Շիրակի պետական համալսարանի պրոֆեսորադասախոսական կազմն ու մեր գործընկերները նույնպես տեղյակ են, որ ես անմիջապես էստեղից գնում եմ Շիրակ, եւ պետք է հանդիպում ունենամ էսպես կոչված՝ հակամարտող կողմերի հետ։

Գիտեք, որ մենք հայտարարել ենք, որ մենք բուհերի ակադեմիական ազատությունների եւ ինքնավարության կողմնակից ենք եւ առավելագույնս անում ենք, որպեսզի չմիջամտենք բուհերի գործերին եւ դա անենք բացառապես օրենքի եւ իրավունքի սահմաններում։ Հիմա, էն ժամանակ, երբ որ մենք քննարկել ենք էդ խնդիրը, էն ժամանակ եղել է նման հորդոր` իմ կողմից, որ տվյալ անձինք վերականգնվեն իրենց պաշտոնում, բայց կրթության եւ գիտության նախարարությունն էս դեպքում կարող է լինել միջնորդի դերում, եւ իր լիազորությունների սահմանում չկա տվյալ անձանց վերականգումը։ Ես գիտեմ, որ տվյալ անձինք դիմել են դատարան՝ իրենց իրավունքները վերականգնելու համար։

Բայց այսօր ես ինչի՞ եմ գնում Գյումրի. գնում եմ հանդիպելու բոլոր կողմերի հետ՝ ուսանողների, պայմանական ասած՝ նախկին ղեկավարության, գործող ղեկավարության եւ աշխատանքից հեռացվածներից հետ` փորձելով գտնել կոմպրոմիսային տարբերակ, լսել բոլորին եւ փորձել գտնել կոմպրոմիսային տարբերակ։

Էստեղ խնդիրն այն է, որ որոշ անձանց դեպքում նրանք չեն առաջնորդվում Շիրակի պետական համալսարանի շահերով, այլ առաջնորդվում են հիմնականում իրենց անձնական շահերով։ Էս դիրքորոշումը չի բերում կոմպրոմիսային լուծումների, բայց էս վիճակը, իհարկե, երկար չի կարող շարունակվել։ Եվ եթե մեր գործընկերները` Շիրակի պետական համալսարանի, չեն գալիս որոշակի լուծումների, ապա պետք է արդեն այլ տեղ գտնել լուծումները։ Մասնավորապես՝ շուտով պետք է ձեւավորվի տվյալ համալսարանի խորհուրդը, որովհետեւ խորհրդի շատ անդամներ հրաժարվել են, եւ ըստ դրա, արդեն մենք կփորձենք լուծումներ գտնել։

Մեր դիրքորոշումն այն է, որ բանավիճող կողմերն իրենք լուծում գտնեն իրենց համալսարանի համար, որը նաեւ ընկալելի կլինի բոլորի համար եւ փոխըմբռնում կլինի էդ հարցում։ Ես քիչ հետո գնում եմ Գյումրի։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Արձագանքի համար՝ Լուիզա Սարգսյան։

Լ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հուսանք, որ ձեր այցը հարցին ճիշտ հանգուցալուծում կտա, եւ հիմա բողոքող կողմն էլ լսեց ձեր պատասխանը։ Կսպասենք իրադարձությունների զարգացմանը, շնորհակալություն։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Նախորդ այցի ժամանակ մասամբ լուծում եղել է, բայց դա բավարար չէ, լարվածությունը մնում է։ Կփորձեմ այսօր գտնել այդ լուծումը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար ձայնը տրամադրվում է Հովիկ Աղազարյանին. 3-րդ խոսափող։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի կառավարություն, վերջին օրերին պատգամավորական գործունեության ընթացքում հանդիպում եմ ունեցել փոքր եւ միջին բիզնեսի մի քանի ներկայացուցիչների հետ, որոնք խնդրել են ձեր առջեւ բարձրացնել հետեւյալ հարցը՝ կապված շահութահարկի գանձման հետ։

Շահութահարկի գանձման համար նախատեսված է հետեւյալ կարգը, որ շահութահարկ վճարող կազմակերպությունները պետք է մինչեւ ընթացիկ տարվա մարտի 20-ը հայտարարություն ներկայացնեին, որ իրենք հնարավորություն չունեն վճարել անցած տարվա շահութահարկի չափաբաժնին համապատասխան տոկոսադրույք, եւ էդ դեպքում իրենք հարկը հաջորդ եռամսյակում վճարում են նախորդ եռամսյակի շահութահարկի չափաբաժնից` մոտ 1-2%-ի չափով։ Իհարկե, սա հասկանալի մոտեցում է կառավարության կողմից, ընդհանրապես՝ որպես հարկային քաղաքականություն եւ որոշ դեպքերում նույնիսկ հարկ վճարողների համար էլ է ձեռնտու, որ տարվա ընթացքում աստիճանաբար կատարեն այդ վճարումները, եւ տարվա վերջում ծանրաբեռնվածություն չունենան։

Բայց, բոլոր դեպքերում, ավելի ընդունելի կլինի հարկ վճարող սուբյեկտների համար, որպեսզի էդ հնարավորությունը տրվի, որ ոչ թե յուրաքանչյուր տարվա մինչեւ մարտի 20-ը ներկայացնեն հայտարարագիր` այդ կարգով հարկը մուծելու, այլ յուրաքանչյուր եռամսյակում ունենան էդ հնարավորությունները, որովհետեւ իրենք փոքր եւ միջին բիզնեսի ներկայացուցիչներ են եւ հնարավորություն չունեն կանխատեսել իրենց եկամուտի հաստատուն գոյությունը կամ աճը։

Խնդրում եմ պատասխանել հետեւյալ հարցին. հնարավոր համարում եք արդյո՞ք այս իմաստով ընդառաջել մեր փոքր եւ միջին բիզնեսի ներկայացուցիչներին։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Ձեր հարցին կպատասխանի Ատոմ Ջանջուղազյանը՝ ՀՀ ֆինանսների նախարար։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Դուք իրավացի եք, որ փոքր եւ միջին բիզնեսը միշտ չի, որ կարողանում ա լավ կազմակերպել իր տնտեսավարումը։ Էդ տեսակետից կառավարությունն ունի նաեւ աջակցության գործիքներ եւ միջոցներ, լավ հնարավորություն ա օգտվել էդ գործիքների ընձեռած խորհրդատվական ծառայություններից, թե ինչպե՞ս ընդհանրապես կազմակերպել։

Հիմա վերադառնալով կոնկրետ հարցին՝ մի քիչ հասկանալի չի «ընդառաջ գնալ» արտահայտությունը, որովհետեւ ենթադրվում ա, որ էսօր իրականացվում ա այն տրամաբանությամբ, ինչը որ սահմանված ա օրենսդրությամբ։ Եթե ուզում ենք, որ դա հիմա վերածվի քննարկման էն համատեքստում, թե օրենսդրությունը պե՞տք ա արդյոք փոխել, որպեսզի բավարարենք այդ դիմումի պահանջը, կարծում եմ, որ տրամաբանական կլինի, եթե մենք համաձայնվենք, որ հավասարակշռված պիտի լինի որեւէ փոփոխության նախաձեռնությունը։

Այսինքն, եթե մենք ունենք էդ տնտեսավարման ձեւով զբաղվող մարդիկ, ովքեր էնքան էլ բավարարված չեն էսօրվա եղած հնարավորությամբ, բայց կան մարդիկ, որոնք բավարարված են, եւ հենց էստեղ առաջ ա գալիս էն հարցը, թե արդյո՞ք հավասարակշռված ա։ Եթե մենք փոքրամասնության համար պիտի ինչ-որ բան փոխենք, որպեսզի համապատասխանացնենք էդ ինչ-որ բանը փոքրամասնության կարիքին, բայց մեծամասնության համար ստեղծենք անհարմարավետություն, կարծում եմ, որ դա ճիշտ ճանապարհ չի։

Մենք պատրաստ ենք եւս մի անգամ քննարկել էն, ինչ որ դուք առաջարկեցիք, եւ եթե դեմ չեք, անհրաժեշտության դեպքում նաեւ ձեզ ներգրավելով էդ քննարկումներին ու ըստ այդմ, գալ լուծման։ Համենայն դեպս, ինչքան էլ որ ցանկալի կլիներ ասել` այո, որպեսզի բավարարված զգար ինչ-որ խումբ` տնտեսավարողների, այդուհանդերձ, հիմա չեմ կարող ասել` այո, պատրաստ եմ դա անել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Արձագանքի համար՝ Հովիկ Աղազարյան։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես ընդունում եմ ձեր պատասխանի էությունը, բովանդակությունը եւ նաեւ միտումները։ Ուղղակի կուզեի նշել, որ էստեղ փոքրամասնություն չի, բոլոր դեպքերում, փոքր եւ միջին բիզնեսի ներկայացուցիչների թվաքանակը։ Էդ իմաստով շնորհակալ եմ, որ հետագայում, եթե հնարավորություն լինի էս հարցի հետ քննարկումներ, ես, միգուցե, գրավոր ձեւով դիմեմ կառավարությանը եւ մասնակից լինեմ հարցի քննարկմանը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շատ լավ կլինի, շնորհակալ եմ։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար ձայնը տրամադրվում է տիկին Ռուզաննա Առաքելյանին. 3-րդ խոսափող։

Ռ.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի կառավարություն, Դաշնակցության համար մարզերի համաչափ զարգացումը մշտապես եղել է եւ այսօր էլ մնում է առաջնահերթություններից մեկը։ Ելնելով այս հանգամանքից, մենք ժամանակին հեղինակել ենք օրինագծեր, որոնք հենց բխել են անհամաչափությունից մարզերի։ Դրանցից մեկն այսօր ես ուզում եմ կարեւորել, որը վերաբերում է կրթությանը։

Մենք հեղինակել ենք մի նախագիծ, ըստ որի՝ սահմանամերձ եւ բարձրալեռնային բնակավայրերի շրջանավարտներին տրվում է անվճար կրթության իրավունք` անշուշտ, կարեւորելով այն մասնագիտությունները, որոնք տվյալ տարածաշրջանի համար կարեւորություն են ներկայացնում։ Եվ ուզում եմ նաեւ հիշեցնել մեր հայրենակիցներին, որ այս նախագիծը, իհարկե, ենթադրում է, որ այն շրջանավարտները, ովքեր անվճար կրթություն ստանան եւ ստացել են, պիտի վերադառնան տվյալ մարզ եւ 5 տարի պարտադիր աշխատեն տվյալ մարզում։

Հարգելի կրթության նախարար, հետաքրքիր է իմանալ՝ այս տարի կա՞ն այդպիսի հայտեր եւ ո՞ր բնակավայրերից են ներկայացված այդ հայտերը։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Տիկին Առաքելյան, ձեր հարցին կպատասխանի կրթության եւ գիտության նախարար Արայիկ Հարությունյանը։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Տիկին Առաքելյան, ցավոք սրտի, թվեր չեմ կարող ներկայացնել։ Հենց էսօր կոնկրետ մենք քննարկել ենք օրդինատուրայում նպատակային տեղերի հատկացումը, երբ մարդիկ կգնան եւ ինչ-որ տարի իրենց ուսումնառությունից հետո կաշխատեն մասնավորապես սահմանամերձ եւ մարզային բնակավայրերում։ Դրա հետ կապված` գրավոր եթե դիմեք, մենք ձեզ կպատասխանենք, բայց էստեղ ունենք մի խնդիր, որ մարդիկ նման նպատակային տեղերով սովորում են, բայց երբեմն չեն վերադառնում սահմանամերձ բնակավայրեր։

Ու հիմա մենք քննարկում ենք նաեւ տվյալ պայմանագրերի պայմանների խստացման հարցը, որպեսզի մարդիկ պարտավորված լինեն նման պարտավորությունը, որ վերցրել են իրենց վրա, կատարել։ Մնացածը՝ արդեն գրավոր։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Արձագանքի համար՝ Ռուզաննա Առաքելյան։

Ռ.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Պրն նախարար, շնորհակալ եմ, բայց ձեր ասած խստացումն այդ օրինագծում արդեն կար։ Այսինքն՝ այն շրջանավարտները, ովքեր որ գործուղվում են, այսպես ասած՝ տվյալ մարզից, գալիս են, անվճար կրթություն են ստանում 5 տարի պարտադիր աշխատելու պայմանով։ Եվ եթե նրանք տարբեր հանգամանքներով, ասենք՝ աղջիկները կարող են ամուսնանալ, մնալ Երեւանում, չվերադառնան, տարբեր հանգամանքներով, նրանք պարտավոր են պետությանն այդ փոխհատուցումը տալ։

Այսինքն, կներեք, հավանաբար օրենքի մանրամասներին ծանոթ չեն շատ-շատերը, եւ ես սա բարձրաձայնում եմ, որպեսզի մեր տվյալ մարզերում, որոնց մասին արդեն ես ասացի, իմանան, եւ իրենց երեխաները, ովքեր որ նպատակ ունեն այս կամ այն մասնագիտության մեջ խորանալ, կարող են դիմել մարզի ղեկավարությանը, որովհետեւ հայտը ներկայացնում է մարզը՝ ելնելով տվյալ բնակավայրի պահանջներից։ Օրինագիծը նաեւ հիմնականում առանձնացնում է այն մասնագիտությունները, որոնց պահանջը կա։

Ես երեկ առիթ ունեցա ասել, որ մանկավարժները, ուսուցիչները եւ գյուղատնտեսները պարտադիր այդ բնակավայրերում ունեն պահանջարկ։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շատ ճիշտ եք նշում, բայց էստեղ խստացումը, որ ասում էի, հենց էդ փոխհատուցման հետ է կապված։ Ըստ էության, էդ փոխհատուցումն այս պահին բավարար չէ, եւ մարդիկ կարողանում են 4-5 տարի սովորելով հանդերձ, մնալ Երեւանում եւ նախապատվությունը տալ փոխհատուցումը վճարելուն, քան վերադառնալ մարզեր։

Բայց երեկ, երբ որ «Հանրակրթության մասին» օրենքում փոփոխություններն էինք քննարկում, մենք ինքներս փաստեցինք, որ էնտեղ աշխատավարձերն այնքան ցածր են եւ իրականում դասաժամերն այնքան քիչ են, որ մարդիկ, նույնիսկ մեր քաղաքացիները, որոնք ապրում են սահմանամերձ բնակավայրերում, չեն կարողանում նման նպատակային տեղերի համար գալ եւ սովորել Երեւանի բուհերում, այնուհետեւ վերադառնալ մարզեր։

Էստեղ բազմակողմանի պետք է նայենք խնդրին, սա վերաբերում է եւ՛ աշխատավարձերին, եւ՛ փոխհատուցման խնդրին, այսինքն՝ կոմպլեքս խնդիր է, որ պետք է քննարկենք։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Ալեն Սիմոնյան՝ հարցի համար` 3-րդ խոսափող։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Թեեւ հարցս վերաբերում է շրջանառության հարկին, բայց հարցս ուղղում եմ փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանին, քանզի խնդիրն այն փուլում է, որ էստեղ ժամանակի եւ քաղաքական որոշման խնդիր կա՝ ի՞նչ է կատարվում շրջանառության հարկի պատճառով։ Շատ տնտեսավարողներ, հիմնականում սննդի ոլորտում աշխատող, հիմա մեծ խնդիրներ ունեն, եւ ամսի 1-ից փաստացի եռապատկվելու է այդ տնտեսավարողների բեռը, որը բնական է, բերելու է գների թանկացման։

Փաստացի մենք հռչակել ենք, որ տուրիզմը մեզ մոտ գերակա ոլորտ է, եւ հարցին վերջնական լուծում տալուց առաջ առաջարկում եմ, հորդորում եմ` քաղաքական որոշում ընդունվի եւ այդ հարկի կիրառումն ինչ-որ ժամանակով հետաձգվի, որովհետեւ այն ուսումնասիրությունը, որն իրականացվել է եւ իրականացվել է 3 հազար, ենթադրենք, տնտեսավարողի մոտ, փաստացի բերել եւ նույն հարթակին է հասցրել կենտրոնում, նույն Կասկադում, Սարյան փողոցում գտնվող, Հյուսիսային պողոտայում գտնվող այն վայրերը, որտեղ բազմաթիվ տուրիստներ են գալիս, եւ ճանապարհին գտնվող կազմակերպությունները, շրջանառության որպես սանդղակ, վերցվել եւ նույնացվել են։

Դա բերելու է մեծ խնդիրների, եւ ես կոչ եմ անում, հորդորում եմ՝ առժամկետ հետաձգել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Ձեր հարցին կպատասխանի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, էստեղ, ես կարծում եմ,  մի փոքր կոմունիկացիայի խնդիր ա եղել նաեւ ոլորտի ու մասնակիցների հետ, նման գործունեությամբ զբաղվող անձանց եւ կազմակերպությունների հետ։ Ուրեմն, ի՞նչ ա կատարվել, ի՞նչ փոփոխություն ա տեղի ունենում։

Փաստացի, էս պահի դրությամբ բոլոր նման սննդի օբյեկտները գործում են արտոնագրային վճարով։ Ձեր ասած համահարթեցումը գործում է էս պարագայում։ Շրջանառության հարկի ներդրման դեպքում, երբ բոլորը սկսում են աշխատել շրջանառության հարկով, էստեղ ամենակարեւոր հարցը, որը որ շատ, ես զգում եմ, որ քիչ ա շրջանառվում, այսինքն՝ էստեղ նաեւ եկամուտների ծախսերը հանվում են, ճիշտ եմ ասում, չէ՞, պրն Ջանջուղազյան։ Այսինքն՝ ծախսային մասը հանելուց հետո ա հարկվում, եւ սա շատ կարեւոր ա։

Երկրորդ կետը. ԱԱՀ-ի դաշտից դուրս են գալիս այս անձինք նույնպես։ Այսինքն՝ էս փոփոխությունով մենք բոլոր ոլորտի մասնակիցների համար ստեղծում ենք մի իրավիճակ, որտեղ իրենց ձեռնտու է աշխատել ստվերից դուրս, այսինքն՝ կատարել բոլոր իրենց գնումները փաստաթղթավորված եւ առհասարակ, իրենց հարկը, ըստ իրենց ծախսերի, նվազեցնել։ Սա շատ կարեւոր հարց է, որ կարծում եմ, շատ քիչ ա շրջանառվել։

Եվ այս ամբիոնից ես ուզում եմ շատ հստակ ասել, որ կարծում եմ, որ լինելու են մարդիկ, ովքեր մի փոքր ավելի են վճարելու, այսինքն՝ մեծերն ավելի են վճարելու, փոքրերը՝ ավելի քիչ։ Ընդհանուր առմամբ, սա ճիշտ տրամաբանություն է, եւ ես կարծում եմ, որ մենք շարունակելու ենք այս քաղաքականությունը, պրն Սիմոնյան։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Արձագանքի համար՝ Ալեն Սիմոնյան։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Ավինյան, ես խոսել եմ մի քանի ներկայացուցչի հետ եւ ունեմ մոտ 50 տարբեր կազմակերպությունների կողմից դիմում ինձ։ Եվ ունենք մի իրավիճակ, երբ այդ անհասկանալի, ինչպես արտահայտվեցիք՝ միգուցե, ինֆորմացիայի պակասը, բերել է այն բանին, որ մարդկ չեն համաձայնվում դրան եւ ասում են, որ դա բերելու է շատ լուրջ խնդիրների։ Եվ ասվում է նաեւ, որ ստիպված են լինելու ընդհակառակը՝ ստվերը շատացնել տնտեսավարողները, որպեսզի ավելի շատ չհարկվեն։

Ուստի, բանավեճին եւ քննարկումներին չանդրադառնալու պատճառով, առաջարկում եմ ինչ-որ մեխանիզմ քննարկել, որպեսզի մարդիկ գոհ մնան, որովհետեւ փաստացի հիմա տնտեսավարողները դժգոհ են, ինչի մասին ես ձեզ հիմա ասում եմ։ Ես դրա համար հենց դիմեցի ձեզ, այլ ոչ պրն Ջանջուղազյանին, որպեսզի քաղաքական կամք դրսեւորվի, չգիտեմ, գուցե 1 ամսով, գուցե 3 ամսով, գուցե մինչեւ նոր տարի քննարկվի, որպեսզի մենք վնաս չտանք այդ ոլորտին։ Մեր հարեւան Վրաստանն իր սպասարկման կետերով հիմա տուրիստներ ա բերում ու բերում։ Մենք էդ սպասարկման ոլորտի կողմից ունենք հիմա դժգոհություն եւ անում ենք իմպերատիվ բնույթի գործողություն։ Շնորհակալություն։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, միանշանակ մենք պատրաստ ենք քննարկման, եւ բոլոր մտահոգությունները, որոնք որ բարձրաձայնվում են, մենք պատրաստ ենք դրանք լսել, եւ եթե իրապես լինեն այնտեղ կոնստրուկտիվ առաջարկներ, ես կարծում եմ, նույնպես պատրաստ ենք ընդունելու։

Բայց ուզում եմ ասել, որ 50 կազմակերպությունները, որ դուք նշում էիք, դաշտում կա 1500-1900-ից ավելի... կարող ա Երեւանի մասին, բայց սա մի պրոցես ա, որը վերաբերում ա բոլորին։ Այսինքն՝ այո, կլինեն մարդիկ, ում համար հարկը կբարձրանա, կլինեն տնտեսավարողներ, ում համար հարկը կիջնի, բայց կարծում եմ, որ ստվերի դեմ պայքարի առումով այս օրինագիծը միանշանակ կարեւոր է։ Բայց նորից կկրկնեմ, մենք պատրաստ ենք քննարկումների եւ բոլոր մտահոգությունները փարատելու։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիգրան Ուրիխանյան. 3-րդ խոսափող, համեցեք։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, կհիշեք, երեւի, որ անցած գումարման ԱԺ բոլոր տարիների ընթացքում առիթներ եմ օգտագործել` բարձրաձայնելու Հայաստանում շատ մեծ թվով հիվանդ, վատառողջ, վիրահատության, ախտորոշման, դիագնոստիկայի, բուժման կարիք ունեցող, բայց փող չունեցող, հաշմանդամության կարգ ունեցող կամ չունեցող, բայց որոնք պիտի ունենան, սոցիալական անապահով փաստացի կամ ուղղակի ծանր վիճակում գտնվող մարդկանց հարցերը։ Առողջապահական վիճակը մեր երկրում շատ ծանր է, շատ վատ է, շատ դժվար է, բազմաթիվ պրոբլեմներ կան։

Ինչի՞ եմ սկսում` հիշեցնելով անցած տարիները. որովհետեւ երբ անընդհատ փորձել եմ քաշքշել նախորդ իշխանության առողջապահության պատասխանատուների օձիքից, իհարկե, փոխաբերական իմաստով, հիշեցնելով հիվանդ, բայց դեղ չունեցող մարդկանց մասին, անընդհատ հանգել եմ խնդրի չլուծմանը։ Հիմա սա ոչ թե որպես հարց եմ ձեւակերպում, այլ, եթե կուզեք՝ առողջապահության ոլորտի պատասխանատուն ներկայացնի, թե ինչ անելիքներ կան, այլ ձեր ուշադրությունն եմ բեւեռում այս խնդրի վրա։

Այս օրերի ընթացքում էլ առիթներ եմ ունեցել միջնորդագրեր ուղղել եւ՛ առողջապահության նախարարին, եւ՛ սոցիալական ապահովության նախարարին՝ կա այսպիսի խնդիր. պետական պատվերի ուղեգիր ստացող մարդիկ չեն կարողանում, ընդ որում՝ հրատապ, անհապաղ աջակցություն ունեցող, կարգավիճակ ունեցող, կարգ ունեցող, անապահով մարդիկ չեն կարողանում օգտվել այդ օգնությունից, ինչպես նաեւ ընթացակարգերը, առհասարակ, շատ բարդ են ու դժվար։ Խնդրում եմ` սրա հետ կապված ձեր անելիքները, եթե կա ինչ-որ բան, կամ, եթե ոչ` ապա բեւեռում եմ ձեր ուշադրությունը։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն Ուրիխանյան, ձեր հարցին կպատասխանի ոլորտի պատասխանատու, առողջապահության նախարար Արսեն Թորոսյանը։

Ա.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ուրիխանյան, իհարկե, գիտենք հարցի մասին, փորձեմ պատասխանել ոչ թե կոնկրետ դեպքով, այլ հայեցակարգային։

Ուրեմն, Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության խիստ խորհրդով միայն պետական բյուջեից, պետական միջոցներից առողջապահությանը տրամադրվող միջոցները պետք է լինեն ոչ պակաս 4%-ից` ՀՆԱ-ի, մենք տրամադրում ենք 1,5%։ Այսինքն՝ առաջին մակարդակն օգնության ամբողջական չցուցաբերման դա ոչ բավարար միջոցներն են` հատկացվող ոլորտին։

Երկրորդ մակարդակը խնդրի, ի դեպ, ես սրան անդրադարձել եմ նաեւ բյուջետային հանձնաժողովի այն քննարկման ժամանակ, հիմա կրկնում եմ, պարզապես. երկրորդ մակարդակն այդ տրամադրված միջոցների բաշխման մեխանիզմների անկատարությունն է, եւ չեմ վարանի ասել՝ նաեւ՝ անարդարությունը։ Այսինքն, երբ որ բուժհաստատությունները փաստացի մեզ մոտ դոտացիոն սկզբունքով են ֆինանսավորվում, տարվա սկզբում ստանում են ոչ համաչափ դոտացիաներ, ենթադրենք՝ մի բուժհաստատություն ստանում է 5 մլրդ դրամ, մեկ ուրիշը ստանում է 1 մլրդ դրամ։ Եվ հետեւաբար, եթե այդ երկու բուժհաստատություն դիմեն հավասար թվով քաղաքացիներ, առաջին բուժհաստատությունում նրանք չեն հանդիպի խոչընդոտների, երկրորդ բուժհաստատությունում միանշանակ կհանդիպեն խոչընդոտների։

Երրորդ մակարդակում, երբ որ արդեն անբարեխղճության ենք հանդիպում, երբ որ բուժհաստատություններն արհեստականորեն ասում են՝ գիտե՞ք, գումարը վերջացավ, հերթեր են, հերթը հասնում է նոյեմբերին, բայց իրականում 1 ամսից կհասնի եւ այլն։

Ուրեմն, առաջին մակարդակով լուծումները պատկերացնում ենք` աստիճանական աճ` տրամադրումների եւ հավելյալ միջոցների ներգրավում` վաղը, մյուս օրը, 2-3 տարուց` ապահովագրության ներդրումով։

Երկրորդ մակարդակով պատկերացնում ենք լուծումներ, նույնիսկ այս տարի արդեն կատարվող վերաբաշխումներ, մենք հենց հիմա դրանով զբաղվում ենք, երբ որ մենք կփորձենք արդեն կնքված իրավական պայմանագրերի հիման վրա փոքր վերաբաշխումներ անել, կտրուկ չենք կարող, որովհետեւ նրանք արդեն պլանավորած ունեն իրենց տարին։ Եվ, աճեցնելով արդեն ապահովագրված մարդկանց թիվը, հիմա ունենք 100 հազար, մյուս տարի, հուսով եմ, կհասցնենք եւս 500 հազար հոգի՝ հիմնականում սոցիալական խմբերը, հետո զինվորականները, հավանաբար։

Երրորդ մակարդակով, երբ որ արդեն բուժհաստատությունները պարզապես անբարեխղճություն են ցուցաբերում, այսպես ասած՝ առօրեական կոնկրետ դեպքերով զբաղվելու մեխանիզմով ենք անում ու վերահսկողական, երբ որ ուղարկում ենք կոնկրետ դեպքով ստուգում կամ կոնկրետ դեպքով զանգ, ինչն իրականում, որքան էլ ցավալի հնչի, մեր նախարարության աշխատանքի, երեւի, 80%-ն է կազմում զանգերին հետեւող զբաղվելը, ինչն իրականում նաեւ խանգարում է առաջին երկու մակարդակով զբաղվելուն, չնայած, անխուսափելի է, քանի որ քաղաքացիներն ունեն հենց էս պահին առողջապահական կարիք, որը պետք է լուծվի։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Արձագանքի համար՝ պրն Ուրիխանյան. 3-րդ խոսափող։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ շատ, էդ բազմահազարանոց մեր ժողովրդի, ծանր վիճակում գտնվող մարդկանց անունից շնորհակալություն եմ հայտնում, որ տիրապետում եք էդ ողջ ինֆորմացիային, էսօր մատուցում եք, տա Աստված, որ իրականացվի: Որքան կարող եք՝ արագ, ես ձեզ խնդրում եմ, որքան կարող եք, ավելի պինդ կպեք էդ գործին։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Ասեմ, օրինակ՝ հենց հիմա վերանայում ենք որպես շտապ խնդիր սրտի ստենտավորման հարցը, քանի որ շատերը մերժում են ստանում ծրագրի մեջ ընդգրկված չլինելու պատճառով, երբ որ միայն շատ ծանր դեպքերում ա պետությունն իր վրա վերցնում, էդ ստենդֆորլայֆի ժամանակ փորձում ենք դա ընդլայնել, ի դեպ, պետության կողմից գնվող ծառայության գնի իջեցման հաշվին եւ ոչ թե հավելյալ միջոցներ ներգրավելու։

Հուսով եմ` դա հուլիսի 1-ից արդեն կգործի եւ հետեւաբար՝ արդեն կունենանք մեծ ծածկույթ, մնացածն էլ՝ հաջորդիվ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն նախարար, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հաջորդ հարցի համար՝ Արարատ Զուրաբյան. 3-րդ խոսափող։

Ա.ԶՈՒՐԱԲՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ։ Հարգելի կառավարություն, հարգելի նախագահություն, հարցս հետեւյալին է վերաբերում. ես կարծում եմ, որ ինչ-որ մի օր մենք պետք է ունենանք այս խնդիրը լուծելու առիթ, եւ լուծում պետք է ստանա, նկատի ունեմ, որ շատ եւ շատ հարցեր կան, որոնք կապված են ոստիկանության հետ եւ, բնականաբար, այդ ծառայությունը չունենալով նախարարության կարգավիճակ, փաստորեն, մենք ինչ-որ տեղ զրկված ենք անմիջական պատասխաններ լսելուց։ Ուստի, հավանաբար, հարցս, կուղղեմ փոխվարչապետ պրն Ավինյանին։ Հարցս այնքան հարց չի, ինչքան մտահոգություն է, բայց նաեւ հարցի ձեւ կփորձեմ նրան տալ։

Ասեմ հետեւյալը. նրանք, ովքեր ծանոթ են, իսկ մենք բոլորս ծանոթ ենք Հայաստանում գործող ճանապարհատրանսպորտային նշաններին, դրանց տեղադրման ձեւին, կարգին եւ այլն, հավանաբար, նկատած կլինեն, որ առանձին վայրերում դրանք կրում են թակարդ լինելու հատկություն։ Ընդհանրապես, եթե ամբողջ աշխարհում, տվյալ պարագայում` Եվրոպայում կամ ԱՄՆ-ում, քաղաքակիրթ աշխարհի հատվածում որեւէ խոչընդոտ, պրոբլեմ եւ այլն, կա, իրար նախորդում են մի քանի անգամ նշաններ, որոնք զգուշացնում են մարդուն, որ այստեղից սկսվում է արագության սահմանումն այսինչ ձեւով կամ այստեղից։

Մեզ մոտ գործում է մի կարեւոր նշան, ենթադրենք, մեկ օրինակ բերեմ, զիջման նշանը։ Ամբողջ քաղաքակիրթ աշխարհում գործում է կանգառի նշանը։ Դա նշանակում է հետեւյալը. չկանոնակարգվող խաչմերուկ է, գալիս ես, կանգառ ես անում, եթե խոչընդոտ չկա, մեկ, երկու, երեք հաշվում ես, քշում ես։ Նկատի ունեմ, որ նմանատիպ տարաբնույթ խնդիրներ կան, որոնք ծառացած են մեր առջեւ։

Ես կարծում եմ, որ Կառավարությունը պետք է հանձնարարություն տա` այս խնդիրներով զբաղվել։

Եվ 2-րդը՝ պետք է ուսումնասիրի միջազգային փորձը։

Ես կառաջարկեի որեւէ մեկին գործուղել մի 15-20 օրով ԱՄՆ, ես կարծում եմ, որ հսկայական պաշարով կվերադառնա Հայաստան։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի ՀՀ արդարադատության նախարար Արտակ Զեյնալյանը։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, նախագահի տեղակալ, պրն Զուրաբյան, լուրջ հիմնահարց եք բարձրացնում։ Այս ամբիոնի մոտ կանգնած պաշտոնատար անձանց այդպիսի հարցեր ես հաճախ եմ տվել պատգամավորի կարգավիճակում։ Պարզել ենք հետեւյալը, որ  Հայաստանում ճանապարհային երթեւեկության նշանները տեղադրելու վերաբերյալ նորմատիվ իրավական ակտ բացակայում է։

Մենք հիմա աշխատում ենք հայեցակարգի վրա, այս վարչական իրավահարաբերություններում լրջագույն ռեֆորմներ անելու նպատակով։ Նախատեսում ենք ճանապարհային երթեւեկության կանոնները ներկայացնել ԱԺ-ին, որպեսզի այն հաստատվի օրենքով։ Նախատեսում ենք, մեր պլանների մեջ կա նաեւ ճանապարհային  երթեւեկության նշանները տեղադրելու վերաբերյալ նորմատիվ ակտ ընդունել ամբողջ հանրապետությունով մեկ, նաեւ տեսախցիկների, արագաչափերի վերաբերյալ իրավական ակտ ընդունել։ Այդ ամենը կարվի հրապարակային, բայց որոշումների կայացմանը կմասնակցեն ավելի լայն շրջանակներ՝ օգտագործելով ժամանակակից լուծումները եւ  ճանապարհային երթեւեկության կառավարման դիտակարգի մեթոդները։

Մեր  ուշադրության կենտրոնում է դա, անպայման, առաջիկայում համապարփակ լուծումներ կառաջարկվեն այս ոլորտում։ Ճանապարհատրանսպորտային հարաբերություններն այն հարաբերություններն են, որոնց մեջ ամենահաճախ ենք մտնում։   Դրանով քաղաքացին հարաբերվում է հանրային իշխանության մարմինների հետ։

Լրջագույն փոփոխություններ են սպասվում։ Ձեր բարձրացրած հարցը մեր ուշադրության կենտրոնում է։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Արարատ Զուրաբյան. 3-րդ խոսափող։

Ա.ԶՈՒՐԱԲՅԱՆ

-Պրն Զեյնալյան, շատ վստահ եմ, որ դա պետք է արվի, իրոք, շատ կարեւոր գործ է։ Կուզենայի մի բան էլ ավելացնել, որովհետեւ մեզ մոտ բոլոր տիպի գործողությունները, որ մինչ այդ կատարել է պետական իշխանությունը, կրել են հետեւյալ բնույթը, որ ինչ-որ բան արվի, որից պետք է գումար գանձվի։ Տվյալ պարագայում մի բան կա, որ շատ կարեւոր է, պուճուրիկ բաներ են, բայց երկու օրինակ կասեմ։

Մեկը` որ բնակավայր ես մտնում, կա բնակավայր, որ իրոք բնակավայր է, մեկը բնակավայրից այնքան հեռու է, բայց` պայմանական. այսպես է, եւ ոնց-որ թակարդ լինի, բայց հարցս դրան չի վերաբերում։

Կան պոտենցիալ խախտողներ, որոնք մշտապես խախտել են, խախտում են, խախտելու են։ Դրանց համար պետք է բալային համակարգ սահմանվի եւ խախտումների ինչ-որ մի չափից հետո նրանք պետք է զրկվեն ավտոմեքենա վարելու իրավունքից։ Մեզ մոտ այդ համակարգը դուրս է մնացել։

Կա նաեւ մի բան, օրինակ՝ ՌԴ-ում շատ ընդունված է. արագության գերացանզումը 10 կիլոմետրից դարձրել են 20 կիլոմետր։ Խախտումների մոտ 80%-ն այդ սահմանում է լինում։ Մի խոսքով, շատ աշխատանք կա անելու։ Ես խնդրում եմ միջազգային փորձն անպայման նկատի ունենալ, մասնավորապես` Կալիֆորնիայինը, որը բացառիկ է։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Պրն Զուրաբյան մենք նաեւ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքում կկատարենք փոփոխություններ, որպեսզի ուշադրություն դարձնենք այն հիմնահարցին, որը դուք բարձրացրեցիք։  Չի բացառվում, որ  վարչական իրավախախտման վերաբերյալ հաղորդում ներկայացնելու հնարավորություն տրվի նաեւ քաղաքացիներին, որովհետեւ երթեւեկության մասնակիցների 70%-ը իրավապաշտ քաղաքացիներ են, իսկ 30%-ն արհամարհական վերաբերմունք ունեն երթեւեկության մյուս մասնակիցների նկատմամբ։ Դա նաեւ վիրավորում է այն իրավապաշտ քաղաքացիների պատիվն ու արժանապատվությունը։ Նրանք՝ որպես իրավական պետության քաղաքացի, պետք է կարողանան նաեւ պաշտպանել, լինել պահապան այդ իրավականությանը։ Մենք դա կներկայացնենք քննարկման, եւ կարծում եմ, որ դա ԱԺ-ում քննարկման առարկա կդառնա։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Շիրակ Թորոսյան. 2-րդ խոսափող։

Շ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Հարգարժան Կառավարություն, վերջին շրջանում հատկապես հանրության մեջ լայնորեն քննարկվեց տեսանկարահանող սարքերի տուգանքների հարցը։ Առաջարկներ հնչեցին, որ այդ տուգանքների հետ կապված համաներում կիրառել դրանց նկատմամբ։ Կարծեք թե, Կառավարության կողմից այդ հարցի հետ կապված դրական պատասխաններ հնչեցին։

Այդպիսի խնդրի առաջ կանգնել են նաեւ Վրաստանի հայ քաղաքացիները, Ջավախքի բնակիչները` վրացական համարներով ՀՀ-ում երթեւեկելու ընթացքում, եւ միայն սույն թվականի հունիսի  4-ից սկսած` Բավրայի անցակետում են իրազեկվել Վրաստանի Հանրապետության քաղաքացիները։ Բավրայի անցակետում գրեթե բացառապես ջավախեցիներն են երթեւեկում, եւ նրանք կանգնել են դժվարին խնդրի առջեւ։

Ես չեմ կարծում, որ մայր հայրենիքում նրանք պետք է ունենան այդ խնդիրները եւ կանգնեն փաստի առաջ` մեծ գումարների հետ կապված։

Կարծում եմ, որ եթե պետք է լինի համաներում, ապա պետք է կիրառվի նաեւ ջավախեցիների նկատմամբ, եթե չի լինելու, ապա այդ  լուծումը պետք է տարածվի նաեւ ջավախեցիների վրա։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Ձեր հարցին կպատասխանի արդարադատության նախարար Արտակ Զեյնալյանը։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, փոխխոսնակ, հարգելի պրն Թորոսյան, «Վարչական իրավախախտումների համաներման մասին»  օրինագիծը գտնվում է հանրային քննարկման փուլում։ Այն շուտով կներկայացվի ԱԺ-ին, թեեւ կարծում եմ, որ դա ճիշտ կլիներ, որ արվեր խորհրդապահական պայմաններում։ Դա տարածվելու է բոլորի վրա, անկախ քաղաքացիությունից, անկախ ազգությունից, առանց խտրականության։ Բոլորը, ովքեր ունեն վարչական իրավախախտումներ, նրանց վրա դա կտարածվի։

Ժամկետների հետ կապված` այս պահին ոչինչ չեմ ասի, որովհետեւ Կառավարությունը պետք է քննարկի եւ ընդունվի քաղաքական որոշում։

Մենք նախատեսում ենք նաեւ որոշակի մեխանիզմների սահմանում, որ ժամանակի հատվածը սպառվելուց հետո այլեւս այդ վարչական տուգանքը չմնա որեւէ մեկի վրա ծառացած, կախված։ Դա հետագայում` նաեւ այս ամբողջ բարեփոխումների համատեքստում։ Նախատեսվում է համաներում, տարածվելու է բոլորի վրա, այդ թվում՝ ջավախահայերի վրա։

Ա.ՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Արձագանքի համար՝ Շիրակ Թորոսյան։

Շ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Զեյնալյան, շատ կարեւոր հայտարարություն արեցիք։ Ես ամենեւին կողմ չեմ խրախուսել իրավախախտներին։ Սա իմ սկզբունքը եւ մոտեցումն է, բայց կա հանգամանք, որը մենք պետք է  հաշվի առնենք։

Ժամկետների հետ կապված` սա սկզբունքային նշանակություն ունի։ Դրա համար ես խնդրելու եմ, առաջարկելու եմ, հորդորելու եմ Կառավարությանը, որ ջավախեցիների մասով հաշվի առնեն հունիսի  4-ի ժամկետը, որովհետեւ այդ օրվանից են սկսել իրազեկել մարդկանց։ Մինչ այդ մարդիկ չեն էլ պատկերացրել, որ իրենց անցուդարձի ժամանակ բավականին տուգանքներ են  կուտակվել։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Համաներումը վարչական իրավախախտման կայացման ամսաթվին է  վերաբերվելու, թե երբ է կայացվել վարչական իրավախախտման վերաբերյալ ակտը։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Զեյնալյան։ Հաջորդ հարցի համար՝ Գագիկ Մելիքյան. 1-ին խոսափող։

Գ.ՄԵԼԻՔՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահություն, հարգելի Կառավարություն, հարցս ուղղում եմ տրանսպորտի նախարարին։ Այն վերաբերում է Նոյեմբերյան-Իջեւան-Դիլիջան ճանապարհահատվածին։  Ասել, որ այդ ճանապարհը վատն է, կարծում եմ, որ շատ բարձր գնահատական տված կլինեմ։ Այդտեղ ճանապարհ  գոյություն չունի։ Նա ավելի շատ նման է ռազմական ճանապարհի, այն էլ` հրետակոծված։ Ասել, որ այդ ճանապարհն այդ վիճակին հասավ վերջին 2 տարիներին`  դա էլ փաստ է, եւ բոլորս տեղյակ ենք այն պարագային, երբ որ վերանորոգման աշխատանքները սկսվեցին Բագրատաշեն-Ալավերդի-Վանաձոր ճանապարհի վրա։

Մեր վարորդները ե՞րբ հնարավորություն կունենան  Իջեւան-Նոյեմբերյան հատվածով երթեւեկել գոնե միջին որակի ճանապարհով։ Ի՞նչ ժամանակահատվածում կավարտվեն Բագրատաշեն-Ալավերդի- Վանաձոր ճանապարհի վերանորոգման աշխատանքները հատկապես  այն պարագայում, երբ վերջին օրերին մենք անընդհատ ականատես ենք լինում փլուզումների։ Ինչի՞ հետեւանք են դրանք։

Պետք է նշեմ, որ ժողովուրդը սպասում է հատկապես Նոյեմբերյան-Իջեւան ճանապարհահատվածի արագ վերանորոգմանը, քանի որ մենք այդ նպատակով 18 թվականի բյուջեով գումարներ ունենք նախատեսված։

Ե՞րբ են  սկսվելու աշխատանքները,  ե՞րբ է ավարտվելու, նաեւ Բագրատաշեն-Ալավերդի ճանապարհահատվածի նորոգումը։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն Մելիքյան, ձեր հարցին կպատասխանի տրանսպորտի, կապի եւ ՏՏ նախարար Աշոտ Հակոբյանը։

Ա.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Հարցերի 1-ին մասի վերաբերյալ` Իջեւան-Նոյեմբերյան ճանապարհահատվածի վերաբերյալ. շինարարական աշխատանքներն արդեն սկսվել են։ Սկզբնական շրջանում այնտեղ հողային աշխատանքներ կային։ Մենք շաբաթ օրն ենք եղել այնտեղ, տեխնիկան էր տեղափոխվում։ Կարծում եմ, որ վաղվանից, մյուս օրվանից արդեն ամբողջ տեխնիկան, կոնկրետ ասֆալտապատման հետ կապված տեխնիկան կլինի, ու աշխատանքը կգնա։

Ասեմ, որ այնտեղ 18 կմ 370 մետր հատվածի մասին էր խոսքը, որը բաժանված էր 3 հատվածների, ամենածայրահեղ վիճակում գտնվող հատվածների։ Այս տարվա բյուջեով նախատեսված էր իրականացնել 12 կիլոմետրի շինարարությունը, մնացած 6 կիլոմետրը նախատեսված էր մյուս տարի անել։ Չգիտեմ, ընենց էր ստացվել, երբ մենք գնացինք այցելության, տեսանք, որ ամենաանտանելի հատվածն այն հատվածն էր՝ Նոյեմբերյանին հարող, որը նախատեսված էր մյուս տարվա բյուջեով։

Դրանից հետո խնդիրը ներկայացրել ենք վարչապետին։  Մենք այս տարվա բյուջեով հատկացված գումարներից տենդերների արդյունքում մրցույթներ ունեինք՝ միլիարդ 300 միլիոնի տնտեսում։ Այսինքն՝ ավելի էժան գներով էին շահել։ Պայմանավորվեցինք, որ կներառենք նաեւ Նոյեմբերյան հատվածը հենց այդ տնտեսման հաշվին, էլ մյուս տարի չենք փոխանցի։

Այս տարի ես նույնիսկ ասել եմ, որ աշխատանքները սկսեն հենց  Նոյեմբերյանի այն հատվածից, որը կներառենք այս տարի։

Ինչ վերաբերում է Վանաձոր-Ալավերդիին, երեւի թե Իջեւան-Նոյեմբերյանի ծանրաբեռնվածությունն առաջացել է հենց Վանաձոր-Ալավերդիի շինարարական աշխատանքների պատճառով, որովհետեւ բեռնատարներն արդեն փոխադրումները կատարել են  Իջեւան-Նոյեմբերյան ճանապարհով։

Իջեւան-Նոյեմբերյան ճանապարհը նաեւ սպասարկման տակ էր, բայց կրկնակի ծախս չանելու համար մենք այս տարի չսպասարկեցինք՝ հույս ունենալով, որ կներառենք, եւ ներառեցինք այդ 3-րդ փուլը։

Վանաձոր-Ալավերդի հատվածում փլուզման հետ կապված` մենք երեկ ժամը 18-ին ենք տեղեկացել այդ փլուզման մասին։ Այսօր այնտեղ են գտնվում փոխնախարարը, ծրագրի իրականացման գործակալության տնօրենը։ Փլուզումը հենց այն հատվածում է, որտեղ իրականացվում էին շինարարական, հիմնանորոգման աշխատանքները։ Դա Վանաձորից 11 կմ հեռավորության հատվածն է։

Պետք է ասեմ, որ հիմքի աշխատանքներն այդ հատվածում արդեն արված էին, սակայն նախագծով ներառված չէր այդ հենապատի հիմնանորոգումը։ Դա պայմանավորված է եղել...

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն Հակոբյան, եթե թույլ տաք, պրն Մելիքյանն արձագանքի, շարունակեք, ձեր ժամանակը սպառվել է։

Գ.ՄԵԼԻՔՅԱՆ

-Շատ լավ։ Պրն նախարար, ես կխնդրեմ, որ շինարարական կազմակերպությունից, ով որ կատարում է այդ վերանորոգման աշխատանքները, հատկապես Իջեւան-Նոյեմբերյան հատվածում, հատկապես Նոյեմբերյան-Ոսկեպար հատվածում։

Ուղղակի, ասեք, որ չի կարելի փոսերի մեջ հող լցնել։ Նախորդ տարիներին մենք այդպիսի դեպքեր ունեցել ենք այդ հատվածում։ Հողով ճանապարհ չեն սարքում, հողով փոսերը չեն փակում, դա ընդամենը մինչեւ հաջորդ անձրեւ է տեւում։

2-րդը` Ալավերդու հատվածի շինարարական աշխատանքների արագացման պարագայում Նոյեմբերյանի հատվածում հնարավոր կլինի լուրջ վերանորոգման աշխատանքներ կատարել։

Ա.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Եթե հողով լցնելու դեպքեր եղել են, դա կարող է վերաբերել սպասարկման, բարեկարգման աշխատանքներին։ Մենք Իջեւան-Նոյեմբերյանում անելու ենք հիմնանորոգման աշխատանքներ։ Ընդհանուր ասֆալտապատման մասին է խոսքը։

Իսկ փլուզումը կապված է եղել այս վերջին 25 օրերին անընդհատ տեղացող անձրեւների հետ։ Հիմա 6 մետր հատվածի մասին է խոսքը, երեւի, վաղը կունենանք հստակ պատկերը եւ կիրականացնենք։

Ինչ վերաբերում է Վանաձոր-Ալավերդի ճանապարհին՝ Ալավերդի-Վրաստան սահմանը մեկնարկելու է մի 15 օրից, 900-օրյա ծրագիր է դա, բայց 900-ով չի ձգվի, հաջորդ տարի անպայման կավարտենք։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Վահան Հարությունյան. 2-րդ խոսափող։

Վ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգարժան Կառավարություն, հարցս վերաբերում է ապրանքների մատակարարման կամ տեղափոխման գործարքների փաստաթղթավորման պարտադիր պահանջներին, որը կարգավորվում է Հարկային օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի 2-րդ կետով, որտեղ առանձնացված են «ձեռք բերող, «հարկ վճարող» հասկացությունները, որոնց համար ՀԴՄ կտրոնը համարվում է ապրանքն ուղեկցող փաստաթուղթ։  Մատակարարների համար այն չի համարվում ուղեկցող փաստաթուղթ, իսկ ձեռք բերողի համար համարվում է ուղեկցող փաստաթուղթ։

Դրա մասին է վկայում նաեւ ՊԵԿ-ի կայքում տեղադրված հայտարարությունը, որ այսուհետ չի համարվելու ուղեկցող փաստաթուղթ ՀԴՄ կտրոնը։  Այդ հայտարարությունն արվել է նախորդ տարի դեկտեմբերին, եթե ես չեմ սխալվում։

Հացս հետեւյալն է. մի՞թե կախված նրանից, թե այդ ՀԴՄ կտրոնն ո՞ւմ ձեռքում է, դրանից փոխվում է նրա բովանդակությունը եւ այն կարող է համարվել ուղեկցող փաստաթուղթ մեկի մոտ, եւ չի կարող համարվել ուղեկցող փաստաթուղթ մյուսի մոտ։

Կարծում եմ, որ այստեղ կա օրենսդրական բաց։ Ես կուզեի լսել ձեր արձագանքը։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն Ջանջուղազյան, համեցեք կենտրոնական ամբիոնի մոտ. ՀՀ ֆինանսների նախարար։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Ինձ թվացել էր, որ այն որոշումը, որը Կառավարությունը վերջերս ընդունեց, լուծեց այն խնդիրը, ինչի քննարկման արդյունքում օրենսգրքում համապատասխան փոփոխություն էր կատարվել։ Հիմա ես հասկացա, որ այնքան էլ ճիշտ չեմ գնահատել իրավիճակը։

Ես պետք է խնդրեմ, որ ձեր ասած առաջարկությունը մենք վերցնենք, քննարկենք։ Դուք հնարավորություն կունենանք ձեր առաջարկությունը եւս մեկ անգամ հնչեցնել։ Մենք դա կդարձնենք քննարկման առարկա։

Ինչպես գիտեք, Հարկային օրենսգրքի փոփոխությունների փաթեթին Կառավարությունն արտահերթ նիստով հավանություն տվեց։ Առաջարկվելու է ԱԺ-ին՝ արտահերթ նստաշրջան հրավիրել եւ քննարկման առարկա դարձնել Հարկային օրենսգրքի փոփոխությունների փաթեթը։

Այն, ինչ որ դուք ասացիք, կարծես, շատ տրամաբանական եւ հիմնավոր հարց է, որ փաստաթղթի մի տեսակը եթե տարաբնույթ մեկնաբանությունների առիթ է տալիս, արդեն սկսում է իր մեջ ռիսկեր պարունակել։  Մենք կարող ենք քննարկել այդ համատեքստում, եթե դա օրենքի կարգավորման առարկա է։ Ճիշտն ասած, արդեն չենք կարող ներառել ձեզ ներկայացվող փաթեթի մեջ, բայց կարող ենք իրար հետ գնահատել, եթե դա կփոխի իրավիճակը եւ ավելի կհստակեցնի, ապա կգտնենք ձեւը, թե ինչպես ներառել դա այն փաթեթի մեջ, որը ներկայացվելու է ԱԺ-ի քննարկմանը։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Արձագանքի համար՝ Վահան Հարությունյան։

Վ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն պատրաստակամության համար։ Նախորդ հարցն իր լուծումը ստացել է։ Նա առանձին հարց էր, սա առանձին հարց է։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, նիստն ավարտվեց, ցտեսություն։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS