ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ

ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

«Հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով սեփականության օտարման մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-1209-09.12.2025-ՊԻ-011/0), «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-1209¹ -09.12.2025-ՊԻ-011/0), «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-1209<sup>2</sup> -09.12.2025-ՊԻ-011/0), «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-1209³ -09.12.2025-ՊԻ-011/0), «Գնահատման գործունեության մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-1209<sup>4</sup> -09.12.2025-ՊԻ-011/0), «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-1209⁵ -09.12.2025-ՊԻ-011/0), «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-1209⁶ -09.12.2025-ՊԻ-011/0) վերաբերյալ

Կառավարության կողմից օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացված  «Հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով սեփականության օտարման մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-1209-09.12.2025-ՊԻ-011/0), «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-1209¹ -09.12.2025-ՊԻ-011/0), «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-1209<sup>2</sup> -09.12.2025-ՊԻ-011/0), «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-1209³ -09.12.2025-ՊԻ-011/0), «Գնահատման գործունեության մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-1209<sup>4</sup> -09.12.2025-ՊԻ-011/0), «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-1209⁵ -09.12.2025-ՊԻ-011/0), «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-1209<sup>6</sup> -09.12.2025-ՊԻ-011/0)  (այսուհետ միասին` Նախագծերի փաթեթ) մասնագիտական փորձաքննության են ենթարկվել Ազգային ժողովի աշխատակազմի փորձագիտական եւ վերլուծական  վարչությունում:

Նախագծերի փաթեթը ենթարկվել է իրավական, ֆինանսատնտեսագիտական, սոցիալական փորձաքննության: 

Ստորեւ ներկայացվում է մասնագիտական փորձաքննության եզրակացությունը, ինչպես նաեւ Նախագծերի փաթեթին առնչվող այլ օրենքի կամ Ազգային ժողովի որոշման ընդունման անհրաժեշտության բացակայության  մասին տեղեկանքը:

Իրավական փորձաքննության արդյունքները

Նախագծերի փաթեթի՝ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության (այսուհետ՝ Սահմանադրություն) եւ օրենքների պահանջներին համապատասխանության տեսանկյունից նշենք հետեւյալը.

1. «Հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով սեփականության օտարման մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (այսուհետ՝ Նախագիծ) 2-րդ հոդվածում նախատեսված հղումը առաջարկում ենք հստակեցնել հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 17-րդ հոդվածի 4-րդ մասը, որի համաձայն՝ հղումները կատարվում են հստակ եւ ուղղակի: Մասնավորապես՝ Նախագծի 2-րդ հոդվածում առաջարկում ենք «5-րդ» թվից առաջ լրացնել «Օրենքի» բառը:

2. Նախագծի 4-րդ հոդվածի 4-րդ կետի «2.1» թվերից հետո անհրաժեշտ է ավելացնել «.», հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 14-րդ հոդվածի 7-րդ մասի իրավակարգավորումը առ այն, որ հոդվածների եւ մասերի համարները տեքստից բաժանվում են միջակետերով:

3. Նախագծի 4-րդ հոդվածի 6-րդ կետով Օրենքի 7-րդ հոդվածի 4-րդ մասը նոր խմբագրությամբ շարադրելու արդյունքում դրանում առկա են մի շարք խնդիրներ: Այսպես՝

3.1. «Կառավարության» բառն առաջարկում ենք փոխարինել «կառավարության» բառով՝ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 15-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջը, այն է. «Նորմատիվ իրավական ակտում միեւնույն միտքն արտահայտելիս կիրառվում են միեւնույն բառերը, տերմինները կամ բառակապակցությունները` որոշակի հերթականությամբ:»:

Նույն դիտարկումը վերաբերելի է նաեւ Նախագծի այլ դրույթներում ցանկացած հոլովով կիրառվող «Կառավարություն» բառին:

3.2. «ՀՀ» հապավումն առաջարկում ենք հանել՝ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 15-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջը, ինչպես նաեւ՝ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 21-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված կարգավորումը, այն է. «Արգելվում են նորմատիվ իրավական ակտում կատարել բառերի կամ տերմինների անհարկի կրճատումներ, ինչպես նաեւ բառերի կամ տերմինների հապավումներ»:

3.3. Քննարկվող մասում նշված «իրավական կադաստր» հասկացությունը որոշակի չէ. հասկանալի չէ, թե որ մարմինն է այդպես կոչվում Նախագծով, հետեւաբար առաջարկում ենք հստակեցնել նշված դրույթը՝ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջը, այն է. «Նորմատիվ իրավական ակտում կիրառվում են նորմատիվ իրավական ակտերով սահմանված կամ հանրածանոթ հասկացություններ կամ տերմիններ »:

4. Նախագծի 4-րդ հոդվածի 8-րդ կետով նախատեսվող Օրենքի 6-րդ մասում նոր խմբագրությամբ շարադրվող առաջին պարբերության բովանդակությունից առաջարկում ենք հանել մասի համարը՝ «6», քանի որ փոփոխությունը վերաբերում է միայն առաջին պարբերությանը եւ համանման դեպքերում Նախագծում համարը չի հիշատակվում:

5. Նախագծի 6-րդ հոդվածի 4-րդ կետում առաջարկում ենք շտկել դասական թվականների գրելաձեւը՝ «5.1» ձեւակերպումը փոխարինելով «5.1-ին» ձեւակերպմամբ:

6. Նախագծի 8-րդ հոդվածի 5-րդ մասով Օրենքի 12-րդ հոդվածում լրացվող նոր՝ 6-րդ մասով սահմանված է. «Սույն  մասով նախատեսված ժամկետում նախկին սեփականատիրոջ կամ գույքային իրավունքներ ունեցողների կողմից օտարված սեփականությունը ձեռքբերողին չհանձնվելու դեպքում նախկին սեփականատիրոջ կամ գույքային իրավունքներ ունեցողների վտարումն օտարված սեփականության տարածքից իրականացվում է (ներխուժումը վերացվում է) կամ օտարված գույքը նրանցից վերցվում է եւ նոր սեփականատիրոջն է հանձնվում Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքով սահմանված կարգով»: Այսպես՝ քննարկվող դրույթով հղում է կատարվում Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքի՝ օտարված սեփականությունը ձեռքբերողին չհանձնվելու դեպքում նախկին սեփականատիրոջ կամ գույքային իրավունքներ ունեցողների վտարումը (ներխուժումը վերացումը) կարգավորող դրույթներին: Հատկանշական է, որ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքով սահմանված չեն վտարումը կարգավորող դրույթներ. նշված օրենսգրքի 203-րդ հոդվածով կարգավորվում են միայն ներխուժման վերացմանը վերաբերող դրույթները: Վերոգրյալը հիմք ընդունելով՝ առաջարկում ենք քննարկվող նորմում առկա հղումը շտկել կամ լրացնել՝ հղում կատարելով նաեւ այն օրենսդրական ակտին, որով կարգավորվում են վտարման հետ կապված հարաբերությունները:

7. Նախագծի 8-րդ հոդվածի 5-րդ կետով նախատեսվող Օրենքի 12-րդ հոդվածում նոր լրացվող 5-րդ եւ 6-րդ մասերի, ինչպես նաեւ Նախագծի 9-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 13-րդ հոդվածում նոր խմբագրությամբ շարադրվող եւ լրացվող նորմերի համակարգային վերլուծունից պարզ է դառնում, որ եթե օտարվող սեփականության սեփականատերը կամ օտարվող սեփականության նկատմամբ գույքային իրավունքներ ունեցողները ձեռքբերողի կողմից փոխհատուցման գումարը դեպոզիտ հանձնելու մասին պատշաճ ծանուցվելուց հետո երկշաբաթյա ժամկետում  չեն ստանում դեպոզիտ հանձնված գումարը, ապա օտարվող սեփականության նկատմամբ սեփականության իրավունքը ձեռքբերողին է փոխանցվում օրենքի ուժով՝ փոխհատուցման ենթակա գումարը դեպոզիտ հանձնելուն հաջորդող երեսուներորդ օրը, եւ այդ հիմքով դադարեցվում են նաեւ օտարվող սեփականության նկատմամբ առկա գույքային իրավունքները, սահմանափակումները, ներառյալ Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված սահմանափակումները, եւ ծանրաբեռնվածությունները: Օտարվող գույքի սեփականատերը կամ օտարվող սեփականության նկատմամբ գույքային իրավունք ունեցողներն իրավունք ունեն ձեռքբերողի սեփականության իրավունքի պետական գրանցումից հետո եռամսյա ժամկետում դիմել դատարան՝ սեփականության օտարման դիմաց փոխհատուցման չափը վիճարկելու պահանջով: Ներկայացված հայցով դատարանը կայացնելու է հետեւյալ որոշումներից մեկը՝ 

1) ձեռքբերողի կողմից դեպոզիտ հանձնած փոխհատուցման ենթակա գումարը համարժեք կամ ավելի է դեպոզիտ հանձնելու օրվա դրությամբ սեփականության օտարման դիմաց փոխհատուցման ենթակա գումարից

2) ձեռքբերողի կողմից դեպոզիտ հանձնած գումարը պակաս է դեպոզիտ հանձնելու օրվա դրությամբ սեփականության օտարման դիմաց համարժեք փոխհատուցման ենթակա գումարից:

Կարծում ենք՝ թվարկված 2-րդ ելքով որոշում կայացվելու հնարավորության տեսանկյունից սույն կարգավորումները խնդրահարույց են Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 5-րդ մասի տեսանկյունից:

Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության (այսուհետ՝ Սահմանադրություն) 10-րդ հոդվածի համաձայն. «Հայաստանի Հանրապետությունում ճանաչվում եւ հավասարապես պաշտպանվում են սեփականության բոլոր ձեւերը:»

Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 1-ին եւ 5-րդ մասերի համաձայն.

«Յուրաքանչյուր ոք ունի օրինական հիմքով ձեռք բերած սեփականությունն իր հայեցողությամբ տիրապետելու, օգտագործելու եւ տնօրինելու իրավունք:

(...)

Հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով սեփականության օտարումն իրականացվում է օրենքով սահմանված բացառիկ դեպքերում եւ կարգով` միայն նախնական եւ համարժեք փոխհատուցմամբ:»: 

Սահմանադրական դատարանը 2023 թվականի նոյեմբերի 7-ի ՍԴՈ-1699 որոշման շրջանակներում բացարձակացրել է հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով սեփականության օտարման՝ «միայն նախնական եւ համարժեք փոխհատուցմամբ» իրականացնելու սահմանադրաիրավական պահանջի իրավունքը՝ արձանագրելով, որ «(...) Սահմանադրի կողմից ամրագրվել է նման միջամտությունը «միայն նախնական եւ համարժեք փոխհատուցմամբ» իրականացնելու պայմաներաշխիքը, որի ազդեցությամբ օտարվող գույքի սեփականատերը, ունենալով դրա դիմաց «նախնական եւ համարժեք փոխհատուցման» պահանջի իրավունքը, պաշտպանվում է նման միջամտության դեպքում անհամաչափ ծանրության բեռ կրելու հնարավոր հետեւանքից: (...) Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված՝ հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով (հասարակության եւ պետության կարիքների համար) սեփականության օտարման հնարավորությունը «միայն նախնական եւ համարժեք փոխհատուցմամբ» իրականացնելու՝ Սահմանադրությամբ ամրագրված երաշխիքի արժեբանական բովանդակությունը Սահմանադրի կողմից՝ օտարված գույքի դիմաց տրված բառացի, դրա նկատմամբ կիրառելի պայմանակա22 նություններից զերծ, անվերապահ խոստումն է՝ ապահովելու «նախնական եւ համարժեք փոխհատուցում»։ Սահմանադրության 5-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված Սահմանադրության բարձրագույն ուժով եւ 3-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված անմիջականորեն գործող իրավունքով պայմանավորված՝ այս խոստման իրավական բովանդակությունը, համապատասխանաբար, հանրային իշխանության համար այն ի կատար ածելու անվերապահ հանձնառությունն է։ Սահմանադրի այս խոստումը, միաժամանակ, հայելային անդրադարձով հանդես է գալիս, որպես հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով (հասարակության եւ պետության կարիքների համար) օտարված սեփականության տիրոջ՝ օտարված գույքի դիմաց «նախնական եւ համարժեք փոխհատուցման» պահանջի բացարձակ իրավունք»։ Հարկ է արձանագրել, որ իրավունքի «բացարձակ», այն է՝ հանրային իշխանության կողմից սահմանափակման կամ այլ միջամտություններից անվերապահորեն պաշտպանված լինելու սահմանադրաիրավական որակը չի վերաբերում Սահմանադրության 60-րդ հոդվածով նախատեսված սեփականության իրավունքին՝ որպես ընդհանուր կանոն, այլ վերաբերում է միայն հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով (հասարակության եւ պետության կարիքների համար) օտարված սեփականության դիմաց օտարված գույքի սեփականատիրոջ՝ Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 5-րդ մասի հիմքով «նախնական եւ համարժեք փոխհատուցման» պահանջի իրավունքին։ Ըստ Սահմանադրական դատարանի նշյալ որոշմամբ ձեւավորած դիրքորոշման՝ «Հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով (հասարակության եւ պետության կարիքների համար) սեփականության օտարման հարաբերություններում «նախնական եւ համարժեք փոխհատուցման» սահմանադրական երաշխիքը կոչված է հակակշռելու հանրային իշխանության այն լայն հայեցողությունը, որի առջեւ անհրաժեշտ եւ բավարար երաշխիքների բացակայությունը հանրային իշխանությունանհատ իրավահարաբերություններում վերջինիս խոցելիությունը նվազեցնելուն եւ հանրային իշխանության հնարավոր կամայականությունը կանխելուն ուղղված սեփականատիրոջը հասանելի արդյունավետ միջոցն է»: 

Սահմանադրական դատարանը հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով սեփականության օտարման ինստիտուտին առնչվող իր նախկին որոշումներում հետեւողականորեն անդրադարձել է սեփականության օտարման դիմաց «նախնական եւ համարժեք փոխհատուցման» սահմանադրական երաշխիքի անխախտելիության եւ անձեռնմխելիության որակներին։  Այսպես՝ Սահմանադրական դատարանը, 1998 թվականի փետրվարի 27-ի ՍԴՈ-92 որոշմամբ բացահայտելով հասարակության եւ պետության կարիքների համար սեփականության օտարման ինստիտուտի սահմանադրական բովանդակությունը, նշել է. «Սահմանադրությունն ամրագրում է, որ սեփականության օտարումը հասարակության եւ պետության կարիքների համար կարող է կատարվել միայն բացառիկ դեպքերում, օրենքի հիման վրա` նախնական համարժեք փոխհատուցմամբ: Այսպիսով, որպես սեփականության օտարման հիմք է ճանաչվում «պետության եւ հասարակության կարիքները», իսկ օտարվող գույքի սեփականատիրոջ իրավունքների պաշտպանության երաշխիքներ են համարվում օտարումը` «միայն բացառիկ դեպքերում», օտարումը` «օրենքի հիման վրա», օտարումը` «օտարվող գույքի նախնական համարժեք փոխհատուցմամբ»: 

Նախագծով նախատեսվող կարգավորումերի վերլուծության արդյունքում, կարծում ենք, կարող է խախտվել օտարվող գույքի նախնական համարժեք փոխհատուցման պահանջը առ այն, որ որ դատարանը ձեռքբերողի կողմից փոխհատուցման գումարը դեպոզիտ հանձնված գումարը գնահատում է որպես «համարժեք» գույքի օտարումից հետո: Ստացվում է անձին պատկանող սեփականության իրավունքը ձեռքբերողին փոխանցելու պահին նրա ստացած փոխհատուցումը «համարժեք» չի եղել՝ հանգեցնելով Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 5-րդ մասով նախատեսված պարտադիր պահպնաման ենթակա պահանջի խախտման: Միեւնույն ժամանակ դատարանի վճռով ձեռքբերողի կողմից դեպոզիտ հանձնած գումարի պակաս մասը լրացվելուց հետո ստացված փոխհատուցումը չի համարվի «նախնական»: Այսինքն, այս օտարվող սեփականության դիմաց փոխհատուցման չափի վիճարկումը որպես փուլ չի կարող հաջորդել օրենքի ուժով սեփականության իրավունքի փոխանցմանը, քանի որ նրա ելքով է պայմանավորված Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 5-րդ մասի էական պայմանի պահպանումը:

Վերոգրյալով ղեկավարվելով եւ արձանագրելով, որ Նախագծի 8-րդ եւ 9-րդ հոդվածներով նախատեսվող կարգավորումները կարող են խնդրահարույց լինել Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 5-րդ մասի տեսանկյունից՝ առաջարկում ենք նրանք վերանայել:

8. Նախագծի 9-րդ հոդվածի 4-րդ կետի «ա» ենթակետով Օրենքի 13-րդ հոդվածի 2-րդ մասում առկա «դատարանը փոխհատուցման ենթակա գումարի չափը պարզելուց հետո պարզում է, որ եթե» բառերին հղում կատարելիս առաջարկում ենք «պարզելուց» բառը փոխարինել «որոշելուց» բառով, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Օրենքի 13-րդ հոդվածի գործող 2-րդ մասում Նախագծի քննարկվող նորմով նշված բովանդակությամբ արտահայտություն առկա չէ:

Անհրաժեշտ է Նախագծի նույն հոդվածի 4-րդ կետի «գ» ենթակետով Օրենքի 13-րդ հոդվածի 2-րդ մասի «բ» կետում նախատեսվող «դեպոզիտ հանձնելու օրվա դրությամբ» նշված բառերը հանել, քանի որ այն ավելորդ է, հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 13-րդ հոդվածի 8-րդ մասի իրավակարգավորումն առ այն, որ նորմատիվ իրավական ակտերում բացառվում են իրավական նորմերի անհիմն կրկնությունները եւ ներքին հակասությունները:

9. Նախագծի 15-րդ հոդվածի վերնագիրն առաջարկում ենք հանել՝ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 14-րդ հոդվածի 8-րդ մասով սահմանված պահանջը, այն է. «Օրենսդրական ակտի հոդվածները ունենում են վերնագրեր, բացառությամբ փոփոխություն կամ լրացում նախատեսող օրենսդրական ակտերի»:

Նույն դիտարկումը վերաբերելի է նաեւ «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 4-րդ հոդվածի վերնագրին:

10. Նախագծի 15-րդ հոդվածի 3-րդ մասում «Հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով սեփականության օտարման մասին» օրենքի» բառերն առաջարկում ենք փոխարինել «Օրենքի» բառով՝ հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ Նախագծի 1-ին հոդվածով որպես վերոնշյալ օրենքի կրճատ անվանում սահմանված է «Օրենք» տարբերակը: Սույն դիտարկումը բխում է «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 21-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, այն է. «Նորմատիվ իրավական ակտում հաճախակի կիրառվող երկար արտահայտությունները նույն նորմատիվ իրավական ակտում կարող են սահմանվել կրճատ տարբերակով` իրավական ակտում առաջին իսկ կիրառումից հետո նախատեսելով կամ տվյալ արտահայտության սահմանումը, կամ փակագծերում նշելով կրճատ տարբերակը»: 

11. Նախագծի 15-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված է. «(…) Հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով օրենքով սահմանված կարգով օտարվող սեփականության ձեռքբերողի (եթե ձեռքբերողը Հայաստանի Հանրապետությունը կամ համայնքը չէ) կողմից սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո սույն մասով սահմանված գործողությունները չսկսելը կամ չավարտելը առաջացնում է տուգանքի նշանակում՝ յուրաքանչյուր գույքի համար սահմանված նվազագույն աշխատավարձի չորսհազարապատիկից հինգհազարապատիկի չափով (…)»: Հատկանշական է, որ վերը մեջբերված պատասխանատվության միջոցը սահմանվում է Նախագծի անցումային դրույթով: «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 13-րդ հոդվածի 4-6-րդ մասերով սպառիչ թվարկված են, թե ինչպիսի կարգավորումներ կարող են սահմանվել անցումային դրույթներով, ընդ որում՝ Նախագծի 15-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված դրույթը՝ պատասխանատվություն սահմանելը, թվարկված որեւէ դեպքի շրջանակում չի ներառվում: Այն իրենից ներկայացնում է իրավական նորմ, որը, «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 13-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն, պետք է սահմանվի նորմատիվ իրավական ակտի հիմնական մասով:

12. Նախագծի 15-րդ հոդվածի 3-րդ մասում նշված Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքին հղում կատարելիս առաջարկում ենք վերջինիս անվանումը վերաշարադրել՝ «վերաբերյալ» բառից հետո լրացնելով «Հայաստանի Հանրապետության» բառերը: Սույն առաջարկը բխում է «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 18-րդ հոդվածի 5-րդ մասի պահանջից:

13. Առաջարկում ենք ապահովել Նախագծի փաթեթում օգտագործվող «հանրության գերակա շահ» եւ «գերակա շահ» բառակապակցությունների միատեսակ կիրառումը՝ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 15-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված կարգավորումն առ այն, որ նորմատիվ իրավական ակտում միեւնույն միտքն արտահայտելիս կիրառվում են միեւնույն բառերը, տերմինները կամ բառակապակցությունները` որոշակի հերթականությամբ: 

Համանման կարգավորման անհրաժեշտություն է առաջանում նաեւ Նախագծի 4-րդ հոդվածի 8-րդ մասով նախատեսվող  «սեփականության փաստացի տիրապետող» եւ «սեփականության փաստացի տնօրինող» բառակապակցությունների մասով: 

14. «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 3-րդ հոդվածով Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում լրացվող նոր՝ 234.19-րդ հոդվածի 3-րդ մասում «Հայաստանի Հանրապետության» բառերն առաջարկում ենք հանել՝ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջը:

15. «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 3-րդ հոդվածով Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում լրացվող նոր՝ 234.21-րդ հոդվածի 1-ին մասում եւ նույն նախագծի 4-րդ հոդվածի 3-րդ մասում նշված «կառավարության» բառերն առաջարկում ենք փոխարինել «Կառավարության» բառով՝ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 15-րդ հոդվածի 1-ին եւ 2-րդ մասերի պահանջները:

Նույն դիտարկումը վերաբերելի է նաեւ «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի ողջ տեքստում ցանկացած հոլովաձեւով կիրառվող «կառավարություն» բառերին:

16. «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 4-րդ հոդվածի 4-րդ մասում առաջարկում ենք «սույն օրենսգրքի» բառերը փոխարինել «Օրենսգրքի» բառով՝ հիմք ընդունելով այդ նախագծի 1-ին հոդվածով նշված Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի անվանման կրճատ տարբերակը, ինչպես նաեւ՝ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 21-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջը:

17. «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծում առաջարկում ենք պահպանել «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 15-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջը առ այն՝ «Նորմատիվ իրավական ակտում միեւնույն միտքն արտահայտելիս կիրառվում են միեւնույն բառերը, տերմինները կամ բառակապակցությունները` որոշակի հերթականությամբ:» եւ «հանրության գերակա շահ ճանաչելու վերաբերյալ Կառավարության որոշում» հասկացությունը օգտագործել միատեսակ ձեւակերպմամբ:

18. «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 2-րդ հոդվածով նախատեսվող Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքի (այսուհետ` Օրենսգիրք)  91-րդ հոդվածում նոր լրացվող 2.1-ին մասի համաձայն՝ «Հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով սեփականության օտարման մասին» օրենքով կարգավորվող իրավահարաբերություններից բխող, այդ թվում՝ օտարվող կամ օտարված գույքի կամ դրա նկատմամբ սեփականության իրավունքի պետական գրանցման վերաբերյալ վեճերով չի կարող կիրառվել հայցի ապահովման այնպիսի միջոց, որը կհանգեցնի հանրության գերակա շահ ճանաչելու վերաբերյալ Կառավարության որոշման, ձեռքբերողի սեփականության իրավունքի պետական գրանցման կամ դրանից բխող այլ գործողությունների կամ հանրության գերակա շահի ապահովման նպատակով սեփականության օտարման հիմք հանդիսացող գործունեության կասեցմանը կամ խոչընդոտմանը»:

Սահմանադրությունը ոչ միայն երաշխավորում է անձի հնարավորությունն իր խախտված կամ վիճարկվող իրավունքների եւ ազատությունների պաշտպանության պահանջով դիմելու դատարան, հայցելու դատական պաշտպանություն, այլ նաեւ ամրագրում է հրամայական պահանջ, որ դատական պաշտպանության իրավունքը պետք է լինի արդյունավետ: Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը բազմիցս նշել է, որ դատական պաշտպանության իրավունքը կլիներ անիրական, իսկ դատական պաշտպանության ընթացակարգը' անարդյունավետ, եթե ներպետական օրենսդրությունը թույլ տար վերջնական եւ պարտադիր բնույթ ունեցող դատական ակտերին մնալ չկատարված' ի վնաս մի կողմի: Ըստ Եվրոպական դատարանի, եթե պետությունը չի երաշխավորում վերջնական դատական ակտերի ի կատար ածումը, դա հանգեցնում է այնպիսի իրողության, որն անհամատեղելի է իրավունքի գերակայության սկզբունքի հետ, որը պայմանավորվող պետությունները պարտավորվել են պահպանել Կոնվենցիան երաշխավորելիս: Մեկնաբանելով Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածը՝ Եվրոպական դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել, որ արդար դատաքննության իրավունքն իր մեջ ներառում է ոչ միայն վեճն ըստ էության լուծող պատճառաբանված դատական ակտ կայացնելու, այլ նաեւ կայացված դատական ակտը կատարելուն ուղղված գործուն եւ արդյունավետ կառուցակարգեր կիրառելու անհրաժեշտություն[1]: Այդպիսի կառուցակարգերից է հայցի ապահովման ինստիտուտը: Վճռաբեկ դատարանի բնորոշմամբ այն հանդես է գալիս որպես օրենսդրությամբ նախատեսված՝ անձանց իրավունքների պաշտպանության երաշխիքներից մեկը, որով պաշտպանվում են հայցվորի օրինական շահերն այն դեպքերից, երբ պատասխանողը կարող է գործել անբարեխիղճ, կամ երբ այդպիսի միջոցները չկիրառելն անհնարին կարող է դարձնել դատական ակտի կատարումը[2]: Քննարկվող դատավարական ինստիտուտը կոչված է դատարանի կողմից նախապես ձեռնարկվող որոշակի միջոցներով հնարավոր բացասական հետեւանքներից պաշտպանել հայցվորի (ապագա հնարավոր պահանջատիրոջ) իրավունքները եւ օրինական շահերը: Դրանով իսկ այն ուղղված է անձանց խախտված իրավունքների իրական ու ամբողջ ծավալով վերականգնելուն: Դատավարագիտության մեջ հայցի ապահովումը դիտարկվում է որպես դատարանի կողմից կատարվող դատավարական գործողություն, որը հետապնդում է գործով կայացվելիք վճռի կատարման երաշխիքներ ապահովելու նպատակ: Միեւնույն ժամանակ հայցի ապահովումը դատական պաշտպանության դիմած անձանց իրավունքների պաշտպանության նախնական ձեւ է, քանի որ դատարանի որոշմամբ կիրառվող պաշտպանական միջոցները, որոնք դատավարագիտության մեջ կոչվում են հայցի ապահովման միջոցներ, որոնք չեզոքացնում են վիճելի իրավիճակը մինչեւ նրա վերաբերյալ որոշակիության հաստատումը:

Հայցի ապահովման ինստիտուտի, որպես արդար դատաքննության բաղադրիչի կարեւորությամբ եւ Նախագծին կից հիմնավորմամբ ներկայացված պատճառներով ղեկավարվելով՝ առաջարկում ենք ոչ թե ընդհանրապես արգելել սույն գործերով հայցի ապահովման միջոցի կիրառումը,  այլ որոշակի չափանիշներ նախատեսել, որոնք դատական հայեցողության շրջանակում կարող են գնահատվել եւ յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում որոշվել հայցի ապահովման միջոց կիրառելու հնարավորությունը, ինչպես օրինակ նախատեսված է «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենսգրքում նոր լրացվող 200.5-րդ հոդվածի 1-ին մասում:

19. «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 21-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ «Նորմատիվ իրավական ակտում հաճախակի կիրառվող երկար արտահայտությունները նույն նորմատիվ իրավական ակտում կարող են սահմանվել կրճատ տարբերակով` իրավական ակտում առաջին իսկ կիրառումից հետո նախատեսելով կամ տվյալ արտահայտության սահմանումը, կամ փակագծերում նշելով կրճատ տարբերակը:»: Առաջարկում ենք սույն պահանջը պահպանել Նախագծի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենսգրքում նոր լրացվող 200.3-րդ եւ 200.9-րդ հոդվածներում եւ կիրառել «վարչական դատարան» ձեւակերպումը, ինչպես նախատեված է Օրենսգրքի 1-ին հոդվածի 1-ին մասում:

20. «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենսգրքում նոր լրացվող 200.4-րդ հոդվածի 1-ին մասում կատարվող հղումը առաջարկում ենք շտկել, քանզի վերջինս հղում է կատարում Օրենսգրքի 73-րդ հոդվածի այնպիսի մասերին, որոնք այդ հոդվածում բացակայում են:

21. «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենսգրքում նոր լրացվող 200.5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Գործը վարույթ ընդունելուց հետո վարչական դատարանը դիմողի միջնորդությամբ կամ իր նախաձեռնությամբ մինչեւ գործի դատաքննության ավարտը կարող է կասեցնել վիճարկվող որոշման (դրա վիճարկվող դրույթի) գործողությունը՝ միայն դիմողի սեփականության իրավունքին առնչվող դրույթների մասով, իսկ դիմողի միջնորդությամբ վիճարկվող որոշման (դրա վիճարկվող դրույթի) գործողությունն ամբողջությամբ կասեցնելը հիմնավորված լինելու դեպքում՝ ամբողջությամբ, եթե կասեցման մասին որոշում չընդունելը կարող է հանգեցնել անդառնալի կամ ծանր հետեւանքների դիմողի կամ հանրության համար:»: Համապատասխան լրացում նախատեսում է նաեւ Օրենսգրքի 83-րդ հոդվածում:

Հարկ ենք համարում նշել, որ Օրենսգրքի 83-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված են այն բացառիկ դեպքերը, որոնց առկայության դեպքում վիճարկման հայցը վարույթ ընդունելը չի կասեցնում վիճարկվող վարչական ակտի կատարումը մինչեւ տվյալ գործով ըստ էության կայացված դատական ակտի օրինական ուժի մեջ մտնելը։ Տեսական գրականությամբ շեշտվում է, որ օրենսդիրը առանձին դեպքերում վիճարկման հայցի հարուցման փաստով վարչական ակտի կատարման կասեցումը բացառելու դեպքերը սահմանելով, ըստ էության, այդ բացառությունների հիմքում դրել է այն գաղափարը, որ առանձին ոլորտներում կայացվող վարչական ակտերը ունեն հատուկ նշանակություն եւ դրանց կատարելիությունը բխում է հանրային շահերի պաշտպանության անհրաժեշտությամբ: Այսինքն՝ կոնկրետ դեպքերում օրենսդիրը հիմք է ընդունել այն իրողությունը, որ կոնկրետ անձի դատական պաշտպանության հայցումը չի կարող, որպես կանոն, գերակայել հանրային շահերի նկատմամբ եւ, ըստ այդմ, դրանց կասեցումը չի կարող տեղի ունենալ: Այս նույն տրամաբանությամբ առաջնորդվելով  առաջարկվում է կասեցման ոչ ենթակա ճանաչել հանրության գերակա շահ ճանաչելու մասին Կառավարության որոշումը՝ բացառությամբ այն դեպքի, երբ այն կարող է հանգեցնել անդառնալի կամ ծանր հետեւանքների դիմողի կամ հանրության համար: Ցանկանում ենք նշել, որ սույն մասով առկա է մտքի հակասություն, քանզի իր բնույթով հանրության շահերի պաշտպանության նպատակ ունենալով ակտը չի կասեցվում եւ նախատեսվում է բացառությունների շարքում, ապա այդ շարքից դուրս է գալիս, երբ նրա չկասեցումը անդառնալի կամ ծանր հետեւանքների է հանգեցնում նույն հանրության համար: Առաջարկում ենք վերանայել այս կարգավորումը:

22. «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենսգրքում նոր լրացվող 200.6-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն հանրության գերակա շահ ճանաչելու վերաբերյալ կառավարության որոշման իրավաչափությունը վիճարկելու վերաբերյալ գործերով վարչական դատարանը քննում եւ լուծում է կոլեգիալ` 3 դատավորի կազմով: Միեւնույն ժամանակ «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի 3-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենսգրքի 141-րդ հոդվածում կատարվող լրացման արդյունքում նույն գործերը նախատեսվում է քննել 5 դատավորի կազմով: Արձանագրելով, որ սույն կարգավորումներում առկա է հակասություն առաջարկում ենք նրանք վերանայել եւ համապատասխանեցնել միմյանց:

23. «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 2-րդ հոդվածով նախատեսվում է Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքում լրացնել նոր 244.27-րդ հոդված: Ցանկանում ենք նշել, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքում 244.27-րդ համարով հոդված արդեն իսկ նախատեսված է: Ելնելով այն հանգամանքից, որ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 2-րդ հոդվածով նախատեսվող լրացումը չի համապատասխանում  «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 33-րդ հոդվածով նախատեսվող կանոններին, առաջարկում ենք նոր լրացվող հոդվածի համարակալումը վերանայել՝ համապատասխանաբար վերանայելով նաեւ Նախագծի 15-րդ հոդվածի 3-րդ մասում կատարվող հղումը:

24. «Գնահատման գործունեության մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-ին հոդվածում «(այսուհետ՝ Օրենք)» բառերն առաջարկում ենք հանել, քանի որ նշված նախագծում «Օրենք» կրճատ տարբերակն այլեւս չի կիրառվում: Սույն դիտարկումը բխում է «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 21-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից: 

Միաժամանակ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 33-րդ հոդվածի իրավակարգավորումը առաջարկում ենք հանել նույն հոդվածի «հետեւյալ խմբագրությամբ» բառերը,  քանի որ Նախագծով նախատեսվում է կատարել միայն լրացում: 

25. «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-ին հոդվածում «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» օրենքի ընդունման տարեթիվն առաջարկում ենք շտկել՝ «4-ի» թիվը փոխարինելով «14-ի» թվով:

Ամփոփելով փորձաքննության արդյունքները՝ կարող ենք նշել, որ Նախագծերի փաթեթով սահմանված կարգավորումները կարող են խնդրահարույց լինել Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 5-րդ մասի տեսանկյունից: 

Միաժամանակ, ներկայացված առաջարկությունների հիման վրա, անհրաժեշտ է ապահովել Նախագծերի փաթեթով սահմանված իրավակարգավորումների հստակությունը, դրանց համապատասխանությունը Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքին, միմյանց եւ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքին:

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ 

ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԻՐԱՎԱԿԱՆ 

ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺԻՆ 

Կատարողներ՝ Գ. Մուրադյան (հեռ.` 011-513-248),

                        Ա. Ղազարյան (հեռ.` 011-513-248),

                        Մ. Սարգսյան (հեռ.` 011-513-248)
29.12.2025թ.

Նախագծերի փաթեթին առնչվող այլ օրենքի կամ Ազգային ժողովի որոշման ընդունման անհրաժեշտությունը բացակայում է:

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ 

ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԻՐԱՎԱԿԱՆ 

ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺԻՆ 

Կատարողներ՝ Գ. Մուրադյան (հեռ.` 011-513-248),

                       Ա. Ղազարյան (հեռ.` 011-513-248),

                       Մ. Սարգսյան (հեռ.` 011-513-248)
29.12.2025թ.

Փաթեթով (այսուհետ՝ Փաթեթ) սահմանվում են հանրության գերակա շահ ճանաչելու վերաբերյալ Կառավարության որոշումների հիմնավորվածության բարձրացմանն ուղղված կարգավորումներ, օտարվող գույքերի սեփականատերերի համար ձեռքբերողի կողմից առաջարկվող փոխհատուցման չափին համաձայնելու համար խրախուսական գործիքակազմ, օտարվող գույքի սեփականատերերի եւ գույքային իրավունքներ ունեցող այլ անձանց համար երաշխավորվում են  սեփականության գնահատման գործընթացում առավել մրցակցային հնարավորություններ, ինչպես նաեւ նախատեսվում են մի շարք իրավակարգավորումներ՝ ուղղված հանրության գերակա շահ ճանաչելու գործընթացի բարելավմանը:

Փաթեթը ֆինանսատնտեսագիտական հիմնախնդիրներ չի պարունակում:

Փաթեթի վերաբերյալ դիտողություններ եւ առաջարկություններ չկան:

Փաթեթը ֆինանսատնտեսագիտական հիմնախնդիրների տեսանկյունից լրամշակման կարիք չունի:

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ 

ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՖԻՆԱՆՍԱՏՆՏԵՍԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺՆԻ 

գլխավոր մասնագետ Գ. Կիրակոսյան 

(հեռ.՝ 011 513-603) 

22.12.2025թ.

ՀՀ կառավարության կողմից ներկայացված Նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարել «Հանրության գերակա շահի ապահովման նպատակով սեփականության օտարման մասին» օրենքում (այսուհետ՝ Օրենք), համապատասխան լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելով նաեւ հարակից՝ «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում», «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում», «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքում», «Գնահատման գործունեության մասին», «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» եւ «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում»:

Նախագծերի փաթեթով նախատեսվող լրացումներով եւ փոփոխություններով, հեղինակն առաջարկում է՝

- Օրենքով նախատեսել հանրության գերակա շահ ճանաչելու վերաբերյալ Կառավարության որոշումների հիմնավորվածության բարձրացմանն ուղղված կարգավորումներ` Օրենքով սահմանելով հանրության գերակա շահ ճանաչելու որոշումների կայացման մեթոդաբանությունը եւ կատարելագործելով նշված որոշումների բովանդակությանն առաջադրվող պահանջները,

- օտարվող գույքերի սեփականատերերի համար նախատեսել ձեռքբերողի կողմից առաջարկվող փոխհատուցման չափին համաձայնելու համար խրախուսական գործիքակազմ` սահմանելով գործող կարգավորման համեմատությամբ եւս 15 տոկոս ավելի բարձր չափով 19 փոխհատուցում ստանալու հնարավորություն (փաստացի` շուկայական արժեքից 30 տոկոս ավել), 

- օտարվող գույքի սեփականատերերի եւ գույքային իրավունքներ ունեցող այլ անձանց համար երաշխավորել սեփականության գնահատման գործընթացում առավել մրցակցային հնարավորություններ, 

- կատարելագործել օտարվող սեփականության նկարագրության կազմման հարաբերությունները, 

- կատարելագործել գույքի գնահատման վերաբերյալ կարգավորումները` նախատեսելով գույքը գնահատելիս հաշվի առնվող հանգամանքները, վթարային գույքի գնահատման եւ շուկայական արժեքի, ինչպես նաեւ գույքային իրավունքների շուկայական արժեքի որոշման առանձնահատկությունները, 

- ամբողջական կարգավորել օտարվող սեփականության նկարագրության կազմման հարաբերությունները` նախատեսելով այդ գործընթացում նորագույն տեխնիկական միջոցների կիրառման եւ այլ կարգավորումներ. 

- կատարելագործել հանրության գերակա շահ ճանաչելու վերաբերյալ Կառավարության որոշումները Վարչական դատարանում վիճարկելու վերաբերյալ կարգավորումները, 

- օտարվող գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքը ձեռքբերողին փոխանցելու պահ սահմանել համապատասխան պայմանագրի կնքումը,

- օտարվող սեփականության սեփականատիրոջ կամ օտարվող սեփականության նկատմամբ գույքային իրավունք ունեցող անձանց համար սահմանել օտարվող սեփականության գնահատողի ընտրության հնարավորություն՝ օրենքով սահմանված կարգով գնահատողների ցանկի եւ իրենց այդ իրավունքի մասին ծանուցվելու օրվանից երկշաբաթյա ժամկետում,

- սահմանել, որ սեփականատերը հնարավորություն ունի հայց ներկայացնել դատարան եւ փոխհատուցման չափը վիճարկել դատարանում` ամբողջական, դատավարական անհրաժեշտ բոլոր երաշխիքներով, 

- գործող օրենսդրության համեմատությամբ սեփականատիրոջ համար սահմանել խրախուսական գործիքակազմ` կամովին պայմանագիր կնքելու եւ որոշակի այլ պայմանների դեպքում հավելյալ փոխհատուցում ստանալու առումով,

- սահմանել փոխհատուցման չափը դատարանում վիճարկվելու դեպքում դատարանի կողմից սահմանված փոխհատուցման լրացուցիչ գումարը՝ դատարանի վճռով սահմանված համարժեք փոխհատուցման չափից տասնհինգ տոկոսով ավելի գումարը, դատարանի վճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո երեսուն օրվա ընթացքում դեպոզիտ հանձնելու` ձեռքբերողի պարտականությունը:

Նախագծերի փաթեթի վերաբերյալ առաջարկություններ եւ դիտողություններ չկան:

Նախագծերի փաթեթի ընդունման դեպքում, հեղինակն ակնկալում է, որ կկատարելագործվեն հանրության գերակա շահ ճանաչելու վերաբերյալ օրենսդրական կարգավորումները, կբարելավվեն ու կհստակեցվեն դատավարական ընթացակարգերը:

Նախագծերի փաթեթով առաջարկվող փոփոխությունների եւ լրացումների ընդունումը սոցիալական հիմնախնդիրների տեսանկյունից կունենա դրական ազդեցություն: 

Նախագծերի փաթեթը սոցիալ, կրթական, առողջապահական հիմնախնդիրների տեսանկյունից լրամշակման կարիք չունի:

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ

ՍՈՑԻԱԼ, ԿՐԹԱԿԱՆ, ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ 

ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺՆԻ ՊԵՏ                                               Լ. Մարկոսյան 

Կատարող` Ա. Գալստյան (հեռ. 011-513-235), (12-35)

16.12.2025թ.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] Տես Խաչատրյաններն ընդդեմ Հայաստանի Հանրապետության գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 01.03.2010 թվականի վճիռը, կետ 66, Բուրդովն ընդդեմ Ռուսաստանի գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 07,05.2002 թվականի վճիռը, կետ 34, Հորեսբին ընդդեմ հունաստանի 19.03.1997 թվականի վճիռը, կետ 40

[2] https://www.arlis.am/hy/acts/85939